CConstaterende datNijkerk
Koppel je AI →
Document · PDF

2022-065 Bijlage - Beheerplan Bermen en Watergangen.pdf

Raadsvergadering 20 oktober 2022, gemeente NijkerkBij agendapunt: Beheerplan Bermen en Watergangen 2022-2026 (2022-065)14.776 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Beheerplan Bermen en Watergangen 2022 – 2026 Gemeente Nijkerk – oktober 2022

B e h e e r p l a n

B e r m e n

e n

W a t e r g a n g e n

2 0 2 2 -

Dit beheerplan is opgesteld door:

Aan de totstandkoming van dit beheerplan hebben gewerkt: Namens de gemeente Nijkerk: Dhr. R. Loman Dhr. S. van Triest Dhr. H. van Vliet Mevr. K. Willemsen Namens De Slijpkruik: Dhr. A.J. den Dikken Mevr. L. Lowijs Namens de klankbordgroep: Dhr. G. van Dijk, Stichting Natuur en Milieuzorg NWV en IVN Nijkerk Dhr. R. Keizer, Stichting Landschapsbeheer Gelderland Dhr. J. Timmer, Waterschap Vallei en Veluwe Dhr. E. Jansen, Waterschap Vallei en Veluwe Dhr. M. Berkel, Waterschap Vallei en Veluwe

Vastgesteld door de Raad van de Gemeente Nijkerk op 20 oktober 2022

2 0 2 6

B e h e e r p l a n

B e r m e n

e n

W a t e r g a n g e n

2 0 2 2 -

2 0 2 6

Inhoudsopgave Inleiding...................................................................................................................................................1 Ambities ..............................................................................................................................................1 Raakvlakken overig beheer en beleid..................................................................................................2 Leeswijzer ............................................................................................................................................3 1.

2.

Huidige situatie................................................................................................................................4 1.1

Deelgebieden...........................................................................................................................4

1.2

Beheergroepen........................................................................................................................4

1.3

Areaalgegevens .......................................................................................................................5

1.4

Beheervormen.........................................................................................................................5

1.5

Bodemtypen ............................................................................................................................6

Klein onderhoud ..............................................................................................................................7 2.1

Beeldkwaliteit..........................................................................................................................7

2.2

Frequentie ...............................................................................................................................7

2.3

Maaien bermen en natuurvriendelijke oevers ........................................................................8

2.4

Nieuwe beheermethoden .......................................................................................................9

2.5

Staalkaarten klein onderhoud ...............................................................................................11

3.

Groot onderhoud...........................................................................................................................12

4.

Investeringen.................................................................................................................................13

5.

6.

7.

4.1

Levensduur ............................................................................................................................13

4.2

Relatie tussen beheer, (her)inrichting, groot onderhoud en investeringen..........................13

Ecologie .........................................................................................................................................14 5.1

Doelstelling............................................................................................................................14

5.2

Doelsoorten ...........................................................................................................................14

5.3

Beheermaatregelen ecologisch bermbeheer ........................................................................15

5.4

Monitoring soortenrijkdom ...................................................................................................15

5.5

Ongewenste soorten en invasieve exoten ............................................................................17

Organisatie ....................................................................................................................................18 6.1

Organisatie ............................................................................................................................18

6.2

Schema taakverdeling ...........................................................................................................21

6.3

Duurzaamheid .......................................................................................................................22

Samenleving ..................................................................................................................................23 7.1

Participatie ............................................................................................................................23

B e h e e r p l a n

B e r m e n

e n

W a t e r g a n g e n

2 0 2 2 -

2 0 2 6

7.2

Initiatieven.............................................................................................................................23

7.3

Communicatie .......................................................................................................................24

7.4

Klachten en meldingen ..........................................................................................................24

8.

Projecten .......................................................................................................................................25

9.

Aantastingen, plagen en exoten....................................................................................................26

10.

Kaders en beleid ........................................................................................................................27

10.1

Wetgeving..............................................................................................................................27

10.2

Scenario’s ..............................................................................................................................28

11.

Financiën ...................................................................................................................................29

11.1

Begroting ...............................................................................................................................29

11.2

Kosten klein onderhoud ........................................................................................................29

11.3

Kosten groot onderhoud .......................................................................................................29

11.4

Kosten investeringen .............................................................................................................30

11.5

Kosten actualisatie areaalgegevens buitengebied ................................................................30

11.6

Kosten inventarisatie, inspectie en monitoring.....................................................................30

11.7

Kosten communicatie en participatie....................................................................................31

11.8

Samenvatting financiën (periode 2022-2026) .......................................................................31

Begrippenlijst.........................................................................................................................................32 Afkortingen............................................................................................................................................33 Bronvermelding.....................................................................................................................................33 Foto’s.....................................................................................................................................................34 Bijlage I. Staalkaarten klein onderhoud.................................................................................................35 Bijlage II. Functionele bermen...............................................................................................................45 Bijlage III. Ecologische bermen ..............................................................................................................46 Bijlage IV. Beschoeiingen.......................................................................................................................47 Bijlage V. Vijvers ....................................................................................................................................48 Bijlage VI.

Natuurvriendelijke oevers ....................................................................................................49 Bijlage VII. Investeringen 2022 – 2031 ..................................................................................................51

B e h e e r p l a n

B e r m e n

e n

W a t e r g a n g e n

2 0 2 2 -

2 0 2 6

Inleiding Dit beheerplan beschrijft de wijze waarop de bermen en watergangen, zowel binnen als buiten de bebouwde kom, van de gemeente Nijkerk onderhouden worden. Bij het opstellen van dit beheerplan is een klankbordgroep opgericht die bestond uit specialisten van de gemeente Nijkerk, Waterschap Vallei en Veluwe, IVN Nijkerk, Landschapsbeheer Gelderland, Stichting Natuur en Milieuzorg Noordwest Veluwe en vrijwilligers. Deze groep heeft input gegeven voor het beheerplan en het na afronden getoetst. Daarnaast is het conceptplan besproken met de Land- en Tuinbouworganisatie (LTO). Zij heeft op diverse punten input gegeven, die wij hebben verwerkt in dit beheerplan. Het plan is een herziene versie van het beheerplan Bermen, wateren en duikers 2011-2015. Het doel van dit meerjarig beheerplan is om sturing te geven aan de uitvoering van het beheer van bermen en watergangen, het bevorderen van de ecologische, recreatieve en functionele kwaliteit van de bermen en sloten en inzicht te geven in de organisatorische en financiële aspecten. Dit beheerplan vormt een leidraad voor het beheer van de bermen en watergangen. Het geeft handvatten voor de communicatie tussen bestuurders, beheerders en bewoners. Ook is het een toetsinstrument voor specifieke beheerkeuzes en onderhoudsactiviteiten en dient het als basis voor de onderhoudsbestekken. De jaarplanning maakt deel uit van het beheerplan.

Dit is een concreet uitvoeringsplan dat een overzicht biedt van de onderhoudsmaatregelen met bijbehorende inzet van mensen. In dit beheerplan worden: • Areaalgegevens in beeld gebracht; • Het kwaliteitsniveau en de frequentie voor de beheermaatregelen vastgesteld; • De kosten voor klein onderhoud, groot onderhoud en investeringen en het beschikbaar gestelde budget in beeld gebracht; • Kaders gesteld voor beheer en uitvoering ter verbetering van de functionaliteit; • Kaders gesteld voor ecologisch bermbeheer met als doel een verhoging van de ecologische waarden en daarmee samenhangend de belevingswaarde te realiseren.

Ambities Voor dit beheerplan zijn verschillende ambities vastgelegd waarbinnen de looptijd van 5 jaar op een praktische wijze gestalte aan moet worden gegeven. Deze ambities liggen in het verlengde van het huidige coalitieakkoord 2022 -2026 ‘Samen wonen, samen werken, samen leven’ en de Visie beheer openbare ruimte. ● Behouden en bevorderen van de kwaliteit Het borgen van de functie van bermen en watergangen door het structureel en periodiek uitvoeren van beheermaatregelen en het starten met proactief vervangingsbeleid met als resultaat een toename van de technische kwaliteit. ● Toename van biodiversiteit realiseren De (beheer)maatregelen afstemmen op het bodemtype met als doel om een toename van biodiversiteit te realiseren en de recreatieve en educatieve waarde te vergroten. Hierin werken we samen met organisaties zoals IVN Nijkerk, de Vlinderstichting en Nederland Zoemt. ● Duurzaam en klimaatbestendig beheren Het innemen van een proactieve en richtinggevende rol in het kader van klimaatbestendig beheer door het scheppen van duurzame kaders voor de beheerders. Hieronder vallen aspecten zoals het stellen van eisen aan te gebruiken materieel (m.b.t. de CO2-uitstoot) en het scheppen van extra retentiemogelijkheden. Eén van de pijlers van het coalitieakkoord is een duurzame toekomst. In het Beheerplan Bermen en Watergangen geven we invulling aan het verminderen van afvalstromen

1

B e h e e r p l a n

B e r m e n

e n

W a t e r g a n g e n

2 0 2 2 -

2 0 2 6

(circulaire economie) door te participeren in innovatieve pilots zoals bladfermentatie en het hergebruik van bermgras als grondstof. ● Stimuleren van participatie Actief en vroegtijdig communiceren met inwoners en landeigenaren. Enerzijds om transparant te zijn over beleid en uitvoering, anderzijds om ruimte te bieden aan talent en initiatieven uit de samenleving en maatwerk te kunnen bieden. Tevens wil de gemeente voorkomen dat er onduidelijkheid is over eigendom en taakverdeling. ● Actualiseren van areaalgegevens Inventariseren, monitoren en periodiek actualiseren van beheergroepen en kwaliteiten van het areaal. Dit betreft zowel de technische kwaliteit als de biodiversiteit en de netheid.

Raakvlakken overig beheer en beleid Visie beheer openbare ruimte, gemeente Nijkerk In 2020 heeft de gemeenteraad de Visie beheer openbare ruimte vastgesteld. In de Visie beheer openbare ruimte introduceert de gemeente effect gestuurd beheren. De kwaliteitsklassen zijn hierbij een afgeleide van het te bereiken effect. Deze effect gestuurde benadering biedt ruimte om plaatselijk minder intensief en minder frequent te beheren. Op de plaatsen waar we dit wensen is er ruimte voor spontane processen en het versterken van de biodiversiteit. Dit geldt voor zowel binnen als buiten de bebouwde kom. De volgende ambities uit deze visie hebben betrekking op dit beheerplan: • De gemeente organiseert participatie bij het ontwikkelen van beleidskaders, voorbereiding en uitvoering van projecten. • Er is ruimte om te spelen in een natuurlijke omgeving. • Verhogen biodiversiteit voor meer soortenrijkdom. • Beheersen van schadelijke plant- en diersoorten, ook op particuliere grond. • Nijkerk creëert meer plekken waar natuurlijk beheer wordt uitgevoerd. In de buitengebieden wordt gekeken naar het inpassen en verstevigen van ecologisch en extensief maaibeheer. • De openbare ruimte is aantrekkelijk door de grote diversiteit aan soorten, bloeitijden en nestgelegenheid. Daar waar de nestgelegenheid nog niet optimaal is worden nestkasten en insectenhotels geplaatst.

De voedselvoorziening voor de fauna is afgestemd op aanwezige en toekomstige soorten. • Beheersen van plagen. • Gebruik bij voorkeur niet stekelige beplanting die geen allergische reacties veroorzaken. Overlast gevende beplanting op plekken waar mensen aantoonbaar hinder ondervinden wordt verwijderd en vervangen. Beheer van wegen In het buitengebied vormt een berm een natuurlijke overgang van de weg en naastgelegen watergangen en zorgt voor de afwatering. In de huidige situatie wordt puinverharding toegepast als opsluiting van de asfaltconstructie. Dit vergt veel onderhoud en de vrijkomende grond vermengd met puin wordt beschouwd als bouwstof met beperkte mogelijkheden tot hergebruik. Vanuit wegbeheer wordt daarom de aankomende jaren gekeken naar alternatieven voor bermverharding. Op diverse wegen zijn als voorbeeld al betonstroken aangebracht.

2

B e h e e r p l a n

B e r m e n

e n

W a t e r g a n g e n

2 0 2 2 -

2 0 2 6

Leeswijzer De inleiding beschrijft de functie van het beheerplan en de ambities van de gemeente Nijkerk. In hoofdstuk 1 wordt omschreven welke gebieden door de gemeente Nijkerk beheerd worden en op welke wijze het beheer wordt uitgevoerd. De hoofdstukken 2, 3 en 4 beschrijven achtereenvolgens de beheermaatregelen en ambities voor het klein onderhoud, groot onderhoud en investeringen. Hoofdstuk 5 gaat over de ecologische meerwaarde en beschrijft de doelstelling, doelsoorten, beheermaatregelen voor ecologisch bermbeheer en de monitoring van het soortenrijkdom. Welke mensen en middelen de gemeente inzet in het kader van contractmanagement is omschreven in hoofdstuk 6. Hoofdstuk 7 gaat in op de relatie met de samenleving en bevat richtlijnen voor communicatie met inwoners, het systeem voor klachten en meldingen. Hoofdstuk 8 bevat een lijst van projecten die binnen de looptijd van het beheerplan worden uitgevoerd en hoofdstuk 9 beschrijft enkele vormen van aantastingen, plagen en invasieve exoten. Beiden hebben mogelijk invloed op de areaalgegevens en de beheermaatregelen. Hoofdstuk 10 is een samenvatting van relevante landelijke, regionale en lokale wetgeving, het beleid van de gemeente en het beleid van strategische partners zoals Waterschap Vallei en Veluwe. Ook wordt ingegaan op denkbare scenario’s die voor mogelijke beleidswijzigingen in de toekomst kunnen leiden.

In hoofdstuk 11 worden de financiële kaders weergegeven. Dit hoofdstuk bevat naast de begroting, diverse stukken die inzicht geven in de kosten voor afzonderlijke beheermaatregelen in het kader van zowel klein onderhoud als en groot onderhoud. Tot slot zijn enkele, met dit beheerplan samenhangende stukken, als bijlage opgenomen.

3

B e h e e r p l a n

B e r m e n

e n

W a t e r g a n g e n

2 0 2 2 -

2 0 2 6

1. Huidige situatie 1.1

Deelgebieden

De gemeente Nijkerk is opgedeeld in de volgende deelgebieden: • Nijkerk • Nijkerkerveen • Hoevelaken • Buitengebied (areaal buiten kernen)

1.2

Beheergroepen

Het areaal is onderverdeeld in de volgende beheergroepen: Beheergroep Definitie Functionele berm Een gras- of kruidachtige berm met een geringe soortenrijkdom die dient als verkeersgeleiding en afwatering. Ecologische berm Een gras- of kruidachtige berm met een hoge soortenrijkdom die dient als verkeersgeleiding, afwatering en ecologische verbinding. Natuurvriendelijke Een oever zonder beschoeiing waarbij het talud flauw (1:10) over gaat van oever het droge naar het natte deel en begroeid is met talrijke soorten kruidachtige (inclusief riet in watergangen of op de oever). Beschoeiing Oeverbescherming van duurzaam hout, kunststof, metaal of beton die een oever of waterkant beschermt tegen afkalven en andere invloeden die de stabiliteit van de waterkant in gevaar brengen. A – watergang* Een waterloop met een doorstroomcapaciteit van > 75 l/sec die onderhouden wordt door Waterschap Vallei en Veluwe. B – watergang* Een waterloop met een doorstroomcapaciteit van 10-75 l/sec. Aanliggende eigenaren zijn verantwoordelijk voor onderhoud. Het waterschap controleert jaarlijks of dat is uitgevoerd en de doorstroomcapaciteit geborgd blijft. C – watergang* Een waterloop met een doorstroomcapaciteit van 1-10 l/sec. De aanliggende eigenaren zijn verantwoordelijk voor onderhoud. Het waterschap controleert

4

B e h e e r p l a n

B e r m e n

e n

W a t e r g a n g e n

2 0 2 2 -

2 0 2 6

steekproefsgewijs of het onderhoud is uitgevoerd en de doorstroomcapaciteit geborgd blijft. Duiker Een koker- of buisvormige constructie met als doel de wederzijdse verbinding tussen oppervlaktewater te waarborgen. Vijver Zoetwaterbassin met een waterbergende en/of recreatieve functie zoals het beoefenen van hengelsport. *Op de website van het waterschap is een legger (kaart) van alle watergangen te vinden: https://www.vallei-veluwe.nl/wat-doet-waterschap/voldoende-water/regels-rondom-water/

1.3

Areaalgegevens

De gemeente Nijkerk heeft per 1 januari 2022 een totale oppervlakte openbare ruimte in eigendom/beheer van 57.900 are. Daarvan bestaat 31.800 are uit openbaar groen en gemeentelijke watergangen. Hiervan bestaat 8.023 are uit bermen. De onderhouden lengte watergangen en oevers is ruim 146 km. In onderstaande tabel zijn de hoeveelheden per beheergroep opgenomen (zowel het areaal binnen als buiten de bebouwde kom). Beheergroep Totaal Bermen Functionele berm 3.027 are Ecologische berm 4.996 are Oevers Natuurvriendelijke oever (incl. riet) 572 are Beschoeiingen Beschoeiing 4.293 m1 Watergangen A – watergang 135.448 m1 B – watergang 41.443 m1 C – watergang 104.885 m1 Duikers Duikers 12.142 m1 Vijvers Vijver 249.076 are

1.4

Beheervormen

Voor het beheer van de bermen en watergangen wordt onderscheid gemaakt in: • Klein onderhoud Bij klein onderhoud gaat het om dagelijkse reparaties die noodzakelijk zijn om het object in goed werkende en veilige staat te houden. Hiervoor dient het kwaliteitsniveau dat van te voren is vastgesteld als basis. Bij klein onderhoud kan gedacht worden aan het verwijderen van grof zwerfafval en het maaien van de bermen. Het klein onderhoud wordt uitgevoerd door diverse groenaannemers en de eigen dienst van de gemeente. • Groot onderhoud Groot onderhoud betreft het uitvoeren van maatregelen met een lage frequentie als gevolg van ouderdom of slijtage of op basis van inspecties/metingen. Groot onderhoud wordt uitgevoerd door diverse (groen)aannemers. • Achterstallig onderhoud Bij achterstallig onderhoud wordt er niet meer voldaan aan het vastgestelde kwaliteitsniveau of de wettelijke normen. Achterstallig onderhoud waarmee onveilige situaties worden gecreëerd en waarbij sprake is van kapitaalvernietiging is onaanvaardbaar en dient zo spoedig mogelijk

5

B e h e e r p l a n

•

B e r m e n

e n

W a t e r g a n g e n

2 0 2 2 -

2 0 2 6

en uiterlijk binnen een redelijke termijn hersteld te worden. Er is geen sprake van achterstallig onderhoud. Investeringen Bij investeringen gaat het om het vastleggen van vermogen in objecten waarvan het nut zich over meerdere jaren uitstrekt. Er is sprake van een investering indien de uitgaven: o leiden tot een significante kwaliteitsverbetering; en/of o leiden tot een levensduurverlenging; en/of o aanpassingen betreffen om te voldoen aan wet- en regelgeving (bijv. investeringen in o een gebouw om te voldoen aan veiligheidsvoorschriften die invloed hebben op de waarde en de levensduur).

Veel aanliggende eigenaren zijn zich niet bewust van het feit dat zij verantwoordelijk zijn voor het uitvoeren van onderhoud aan watergangen, duikers en beschoeiingen. Binnen de looptijd van het beheerplan zal hierover in onderling overleg met eigenaren en andere belanghebbenden over gecommuniceerd worden. Dit kan mogelijk kostenbesparend werken. De betreffende aangrenzende areaalgegevens vallen buiten de zorg- en de onderhoudsplicht van de gemeente Nijkerk. De eigenaar heeft de volgende onderhoudsplichten conform de keur van het waterschap: • Het water vrijhouden van planten, (drijvend) vuil en bagger. • De kanten en taluds van het water maaien. • De kunstwerken (= sluizen, duikers etc.) vrijhouden van planten, drijvend vuil en bagger. • Het verwijderen van takken, struiken of planten in of vlak boven het water. De werkzaamheden zijn onderling als volgt verdeeld: A-watergangen/ vijvers Maaien nat profiel Waterschap Maaien droog profiel Gemeente Natuurvriendelijke oevers Gemeente Verwijderen zwerf- en drijfvuil Beiden

1.5

B-watergangen

C-watergangen

Gemeente Gemeente/Provincie Gemeente Beiden

Gemeente Gemeente/Provincie Gemeente Beiden

Bodemtypen

Binnen de gemeente Nijkerk is een grote variatie in bodemtypen, variërend van de kleigronden in de Arkemheense polder tot de schrale zandgronden bij de Appelsche Heide. Deze verschillen bieden kansen voor biodiversiteit. Op basis van veldinventarisaties die in het verleden zijn uitgevoerd zijn de volgende bodemtypen vastgesteld: • G3, Overwegend droge, voedselarme tot iets -rijke, zwak-zure tot kalkhoudende bodem; • G6, Droge tot vochthoudende matig voedselrijke bodem; • G7, Vochtige, matig voedselrijke tot voedselrijke bodem.

6

B e h e e r p l a n

B e r m e n

e n

W a t e r g a n g e n

2 0 2 2 -

2 0 2 6

2. Klein onderhoud 2.1

Beeldkwaliteit

In de Visie beheer openbare ruimte is vastgelegd dat de gemeente het groen en watergangen op basisniveau onderhoudt. De gemeente houdt voor de verzorging (klein onderhoud) een hoog kwaliteitsniveau aan. Het gras in het buitengebied is een uitzondering, daar volstaat een laag onderhoudsniveau. Bij klein onderhoud wordt onderscheid gemaakt in het onderhoud ‘op beeld’ en het onderhoud ‘op frequentie’. Bepaalde werkzaamheden, zoals het verwijderen van zwerfafval, worden ‘op beeld’ onderhouden, conform de Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte van het CROW. Deze catalogus voorziet in een meetbare beschrijving van de resultaatsverplichting die ondersteund wordt door verschillende foto’s. De kwaliteit is gedefinieerd met behulp van 5 verschillende niveaus (zie afb.). Voorbeeld beeldmeetlat: Gazon-zwerfafval grof A+

A

B

C

D

Er ligt geen grof zwerfafval.

Er ligt weinig grof zwerfafval.

Er ligt redelijk veel grof zwerfafval.

Er ligt veel grof zwerfafval.

0 stuks per 100 m²

≤ 3 stuks per 100 m²

Er ligt in beperkte mate grof zwerfafval. ≤ 10 stuks per 100 m²

≤ 25 stuks per 100 m²

> 25 stuks per 100 m²

Bij beeldkwaliteit wordt het ingrijpmoment bepaald door de kwaliteit. De terreinbeheerder (eigen dienst of aannemer) bepaalt op basis van weersomstandigheden, kennis en ervaring en resultaten van kwaliteitsopnames het moment waarop hij besluit om de beheermaatregelen uit te voeren. Gemeente Nijkerk monitort de kwaliteit door periodiek (doorgaans 1 x per 4 weken) steekproeven te nemen van de kwaliteit. De werkzaamheden die op beeld worden uitgevoerd zijn in onderstaande tabel weergegeven: Beheergroep Beheermaatregel Functionele berm Verwijderen van grof en fijn zwerfafval en grof vuil Ecologische berm Verwijderen van grof en fijn zwerfafval en grof vuil Natuurvriendelijke oevers Verwijderen drijfvuil tegen oevers en zwerfafval Beschoeiing Geen A - , B - , C - watergang Verwijderen drijf- en zinkvuil Duikers Geen Vijvers Geen

2.2

Frequentie

Naast klein onderhoud ‘op beeld’ zijn er ook werkzaamheden die met een lagere frequentie worden uitgevoerd. In onderling overleg tussen de gemeente Nijkerk en de aannemer wordt bepaald wanneer de werkzaamheden worden uitgevoerd. Na het uitvoeren van de werkzaamheden wordt steekproefsgewijs gecontroleerd of de werkzaamheden conform de contracteisen en afspraken zijn uitgevoerd. In onderstaande tabel is per beheergroep aangegeven welke werkzaamheden in het kader van klein onderhoud op frequentie worden uitgevoerd:

7

B e h e e r p l a n

B e r m e n

e n

W a t e r g a n g e n

2 0 2 2 -

2 0 2 6

Beheergroep

Beheermaatregel

Functionele berm

Maaien inclusief afvoeren maaisel (1 werkgang) Maaien rondom bomen en obstakels Verwijderen van opeenhopingen van maaisel op verharding en gras Maaien inclusief afvoeren maaisel na indrogingsperiode (2 werkgangen) Maaien rondom bomen en obstakels Maaien inclusief afvoeren maaisel (2 werkgangen) Geen, dit vloeit voort uit de inspecties Verwijderen vegetatie uit nat profiel en boven watergang Doorspuiten duikers Maaien bij ingang duikers Verwijderen vegetatie uit nat profiel conform ‘Stedelijk water in beeld’ van Waterschap Vallei en Veluwe

Ecologische berm

Natuurvriendelijke oevers Beschoeiing A - , B - , C - watergang Duikers Vijvers

Duikers De visuele inspectie van de duikers valt onder het klein onderhoud. Wat betreft vervanging van duikers maken we onderscheid in duikers van voor 2005 en duikers van na 2005. In de laatste jaren zijn duikers preventief vervangen op basis van klachten, meldingen en in overleg met het waterschap. Voor de komende jaren reserveren we elk jaar een bedrag van €35.000,- voor het herstel van duikers en oevers (zie 11. Financiën). Voor duikers is een theoretische levensduur vastgesteld van 80 jaar.

2.3

Maaien bermen en natuurvriendelijke oevers

De maaifrequentie en methodiek voor alle vegetaties (functionele en ecologische bermen en natuurvriendelijke oevers) varieert per locatie. In onderstaande tabel is per beheergroep weergegeven welke methodiek gehanteerd wordt en hoe vaak de maatregelen worden uitgevoerd: Beheergroep Methodiek Frequentie Functionele berm Maaien en afzuigen (in één werkgang) 2x per jaar Ecologische berm Maaien inclusief afvoeren maaisel Afstemmen op locatie en (na indrogingsperiode) doelsoorten. Variërend van 0,5x per jaar, 1x per jaar (bij ontwikkeling nieuwe ecologische bermen), 2x per jaar (bij grasrijke vegetaties) en soms 3x per jaar Natuurvriendelijke Selectief of bloksgewijs maaien inclusief Jaarlijks 50% (gefaseerd werken oevers afvoeren maaisel (na indrogingsperiode) t.b.v. overwintering fauna) Wij staan rietvegetatie toe waar het kan om de biodiversiteit te verhogen, zoals op het vogeleiland Arkervaart. Dit wordt gefaseerd gemaaid door vrijwilligers van de IVN.

8

B e h e e r p l a n

2.4

B e r m e n

e n

W a t e r g a n g e n

2 0 2 2 -

2 0 2 6

Nieuwe beheermethoden

Ten gunste van de biodiversiteit en vergroting van de belevingswaarde zal pleksgewijs conform een andere beheermethodiek onderhouden worden. Deze beheermethodieken worden in deze paragraaf toegelicht. De beheerfrequenties staan in onderstaande tabel: Beheergroep Ecologische berm

Methodiek Sinusbeheer

Ecologische berm

Begrazing

Frequentie Frequentie varieert per locatie en is afhankelijk van klimaat Ca. 3 of 4x per jaar

Natuurvriendelijke oevers

Maaien inclusief afvoeren maaisel (na indrogingsperiode)

Frequentie varieert, gefaseerd werken t.b.v. overwintering fauna

Sinusbeheer Op aanwijzen van de gemeente Nijkerk wordt door de aannemer sinusbeheer toegepast. Dit kan in de vorm van slingerende maaipaden (zie afb.), blokken of parallelle stroken. Ca. 40% van de vegetatie blijft iedere maaibeurt staan. Door qua maailocatie en tijd te variëren ontstaat er veel variatie in de vegetatie. Met name voor vlinders en bijen maar ook voor vogels, kleine zoogdieren en amfibieën. Het aantal maaimomenten is afhankelijk van de lokale omstandigheden. Sinusbeheer kan toegepast worden als de ecologische berm zich al in een bloemrijk stadium bevindt waarbij verschraling niet meer noodzakelijk is. Ook is een minimale bermbreedte van 4 meter gewenst om sinusbeheer toe te passen. Bermen smaller dan 4 meter zijn wel geschikt voor gefaseerd maaibeheer waarbij in het ene jaar de ene helft van de berm wordt gemaaid en het jaar erop de andere helft.

9

B e h e e r p l a n

B e r m e n

e n

W a t e r g a n g e n

2 0 2 2 -

2 0 2 6

Begrazing In gemeente Nijkerk worden, op aanwijzen van de gemeente Nijkerk, sinds enkele jaren bepaalde terreindelen begraast door schapen. Voordeel van begrazing door schapen is dat de bermen en andere plekken met ruig gras vaker kort worden gehouden. Bovendien verandert de vegetatie op de plekken waar de schapen grazen. Omdat het gras korter blijft, krijgen bepaalde soorten bloeiende planten meer licht. Zij hebben daardoor meer kans om te bloeien en deze locaties krijgen meer kleur. Ook verspreiden zaden van planten en bloemen zich via de schapenvacht. Dat zorgt op de lange termijn voor een toename van soorten op diverse locaties. Ook geeft betreding ruimte voor pionier soorten zoals de klaproos. Daarnaast heeft de kudde een educatieve waarde en draagt het bij aan betrokkenheid van bewoners uit aangrenzende woonwijken.

Natuurvriendelijke oevers Natuurvriendelijke oevers zijn rijkbloeiende oevers met een flauw oplopend talud (1:10). Doorgaans hebben deze oevers geen beschoeiing zodat water en land ‘in elkaar over lopen’. De oevers zijn een geschikt habitat voor vissen, kikkers, padden, insecten en kleine zoogdieren. Natuurvriendelijke oevers worden op aanwijzen van de gemeente gemaaid. Daar waar houten beschoeiing vervangen moet worden kijken we kritisch of we over kunnen gaan naar een natuurvriendelijke oever.

10

B e h e e r p l a n

2.5

B e r m e n

e n

W a t e r g a n g e n

2 0 2 2 -

2 0 2 6

Staalkaarten klein onderhoud

Door middel van zogenoemde staalkaarten wordt per beheergroep weergegeven hoe het klein onderhoud wordt georganiseerd. Op de staalkaarten zijn de volgende aspecten omschreven: A. Een streefbeeld; B. De definitie van de beheergroep; C. Doelsoorten (flora en/of fauna); D. Beheerrichtlijnen; E. Hoe vaak en wanneer onderhoudsmaatregelen worden uitgevoerd (planning).

A B C

D E

De staalkaarten zijn als bijlage bij dit beheerplan gevoegd (bijlage I). In aanvulling op de staalkaarten zijn per beheergroep beheerkaarten gegenereerd waarbij terug te vinden is waar de beheergroepen te vinden zijn (m.u.v. duikers en A-, B- en C-watergangen). De beheerkaarten zijn als bijlage bij dit beheerplan gevoegd (bijlage II t/m VI).

11

B e h e e r p l a n

B e r m e n

e n

W a t e r g a n g e n

2 0 2 2 -

2 0 2 6

3. Groot onderhoud Op de bodem van iedere sloot of vijver verzamelt zich in de loop der tijd een laag bagger. De bagger bestaat onder andere uit zand en plantenresten en wordt elk jaar dikker met als gevolg dat het water ondieper wordt. Om te voorkomen dat de sloten en vijvers te ondiep worden, worden ze ongeveer een keer in de 5 jaar gebaggerd. Dit gebeurt voor het eerst in 2024. Gemeente Nijkerk trekt hierin samen op met het waterschap.

Baggeren voor een betere doorstroming en waterkwaliteit Sloten en andere watergangen voeren water aan in droge perioden. En andersom, bij heftige regenval, voert de sloot het overtollige water af. Een ondiepe sloot kan minder water afvoeren, wat tot overstromingen kan leiden. Regelmatig baggeren is dan nodig om de watergang op diepte te houden. We baggeren ook voor een goede waterkwaliteit. Ondiepe sloten nemen bij warm weer weinig zuurstof op. Vissterfte en stank kunnen het gevolg zijn. Maar ook bij vorst kan ondiep water voor problemen zorgen. Als het water bevriest is het belangrijk dat er onder de ijslaag nog een bepaalde hoeveelheid water aanwezig is voor de vissen om te overwinteren.*

*Tekst en afbeeldingen: https://www.vallei-veluwe.nl/wat-doet-waterschap/voldoende-water/onderhoud -aan-water/baggeren/

12

B e h e e r p l a n

B e r m e n

e n

W a t e r g a n g e n

2 0 2 2 -

2 0 2 6

4. Investeringen 4.1

Levensduur

De levensduur van het areaal is afhankelijk van de wijze waarop het klein onderhoud is georganiseerd. Frequentie, tijdstip van uitvoering en werkwijze zijn belangrijke factoren waarmee de maximale levensduur verlengd kan worden. Voor het bepalen van de noodzaak tot groot onderhoud en investeringen spelen er 2 factoren: de theoretische levensduur en werkelijke levensduur. De theoretische levensduur is meerjarig, vaak meer dan 15 jaar en gebaseerd op de onderhoudsmethodiek zoals omschreven 2. Klein onderhoud. De werkelijke levensduur wordt beïnvloed door factoren zoals weersomstandigheden, locatie en vandalisme. Per beheergroep is de volgende theoretische levensduur vastgesteld (bij niet genoemde beheergroepen zijn vervangingsmaatregelen niet van toepassing): Beheergroep Theoretische levensduur Beschoeiing hout 20 jaar Beschoeiing beton 60 jaar Damwand hout 40 jaar Damwand kunststof 60 jaar De financiële verordening van gemeente Nijkerk kent bij ‘waterwegen, waterbergingen en walbeschoeiing’ afschrijvingstermijnen voor: - Duikers: 80 jaar; - Beschoeiing (hout): 20 jaar. Deze termijnen gelden als richtlijn. Mits voldoende onderbouwd, kan hiervan worden afgeweken. Na de theoretische afschrijvingstermijn dienen maatregelen genomen te worden om het betreffende areaal te renoveren of te vervangen. Het ingrijpmoment wordt bepaald aan de hand van resultaten van inspecties of n.a.v.

meldingen. Daar waar houten beschoeiing vervangen moet worden kijken we kritisch of we over kunnen gaan naar een natuurvriendelijke oever.

4.2

Relatie tussen beheer, (her)inrichting, groot onderhoud en investeringen

Bij het ontwikkelen van herinrichtings- of omvormingsplannen wordt door gemeente Nijkerk een zorgvuldige afweging gemaakt tussen realisatiekosten, duurzaamheid qua materialisatie en onderhoudskosten. Hiermee wil de gemeente voorkomen dat de beheerkosten toenemen als gevolg van verkeerde ontwerpkeuzes. Uitgangspunten bij (her)inrichting, groot onderhoud zijn: 1) Het toepassen van levende en dode materialen die in de omgeving passen en aansluiten op de bodemkwaliteiten; 2) Het toepassen van duurzame materialen; 3) Kwaliteit in relatie tot kwantiteit; 4) Toe te passen grond is vrij van (wortel)onkruiden; 5) Toe te passen grond is vrij van invasieve exoten. Om kostenefficiënt te beheren wordt er in het kader van groot onderhoud en vervanging vooral projectmatig gewerkt. Meerdere projecten of werkzaamheden worden tegelijkertijd uitgevoerd om zowel qua voorbereiding als qua uitvoering en toezicht te besparen op kosten. Daarnaast worden diverse werkzaamheden uitgevoerd in onderling overleg met andere belanghebbenden zoals Waterschap Vallei en Veluwe.

13

B e h e e r p l a n

B e r m e n

e n

W a t e r g a n g e n

2 0 2 2 -

2 0 2 6

5. Ecologie 5.1

Doelstelling

Van de beheergroepen die onderscheiden zijn in dit beheerplan hebben 2 groepen een belangrijke ecologische waarde. Dit zijn de ecologische bermen en natuurvriendelijke oevers. Deze beheergroepen bieden een scala aan mogelijkheden voor flora en fauna. Bloemrijke bermen vormen een belangrijke voedselbron voor insecten, rietvegetaties bieden uitstekende schuilmogelijkheden voor vogels en natuurvriendelijke oevers zijn belangrijk voor reptielen en amfibieën. Daarnaast hebben deze beheergroepen een recreatieve functie omdat ze visueel aantrekkelijk zijn. Zowel bij (her)inrichting als beheer van de openbare ruimte zet de gemeente met name in op het benutten van de bestaande kwaliteiten (streekeigen soorten). De verhouding tussen realisatiekosten en het effect is hiermee in balans. In sommige gevallen kan de gemeente bewust afwijken van deze doelstelling om daarmee extra recreatieve waarde toe te voegen.

5.2

Doelsoorten

In het kader van ecologisch beheer zijn per beheergroep enkele streefbeelden (foto’s) in dit beheerplan opgenomen en voorzien van een omschrijving en doelsoorten (zie staalkaarten). Onderstaande afbeeldingen geven een impressie van enkele veelvoorkomende (doel)soorten. Inventarisaties die binnen de looptijd van het beheerplan zullen plaatsvinden, kunnen aanleiding vormen om per locatie de ambities voor doelsoorten bij te stellen. Binnen de kaders van dit beheerplan is er op hoofdlijnen informatie over doelsoorten aanwezig.

14

B e h e e r p l a n

5.3

B e r m e n

e n

W a t e r g a n g e n

2 0 2 2 -

2 0 2 6

Beheermaatregelen ecologisch bermbeheer

Het beheer van ecologische bermen dient afgestemd te worden op de functie en het seizoen. Er worden eisen gesteld aan het materieel waarmee gewerkt wordt, de methodiek, het afvoeren van vrijkomende materialen en de registratie van soorten. Daarnaast zijn weersomstandigheden een belangrijke indicatie voor de uitvoeringsperiode. Deze zijn niet elk jaar hetzelfde. Daarom zal voorafgaand aan de uitvoering tussen de gemeente Nijkerk en groenaannemers besproken worden wat de meest geschikte uitvoeringsperiode is. De belangrijkste maatregelen in het kader van regulier beheer zijn: 1) Tijdens de uitvoering van de onderhoudsmaatregelen dienen de Wet Natuurbescherming en de daarmee samenhangende gedragscode te worden nageleefd. Dit betreft de gedragscode soortbescherming gemeenten 2020 van de Vereniging Stadwerk Nederland. 2) Voorafgaand aan de werkzaamheden moet een Plan van aanpak Flora en Fauna worden opgesteld. Hierbij is belangrijk dat er een veldonderzoek wordt uitgevoerd waarbij vindplaatsen, soorten en te nemen maatregelen in rapportvorm worden vastgelegd. 3) Soorten en vindplaatsen dienen opgenomen te worden in de NDFF. 4) Tijdens de uitvoering van de werkzaamheden dienen beschermende maatregelen te worden toegepast zodat het welzijn van de flora en fauna geborgd is. 5) Er mag geen maaisel blijven liggen omdat de bodem daardoor wordt verrijkt.

6) Er mogen geen maaizuigcombinaties worden ingezet omdat daardoor zaden worden onttrokken aan het gebied. 7) Na het maaien dient het maaisel tussen de 3 en de 5 dagen te blijven liggen zodat de zaden kunnen vallen. 8) In 2022 gaan we geschikte bermen volgens Kleurkeur (keurmerk voor goed maaibeheer) beheren. Zo kan het in de toekomst voorkomen dat een berm in een heel droog jaar een keer niet wordt gemaaid in de zomer, en dat als alles vol in bloei staat wat later wordt gemaaid. Waar de berm ongeschikt is voor sinusmaaien, en als de berm breder is dan 1.5 meter, laten we 1530% staan. 9) Materialen die vrijkomen bij het baggeren van sloten dienen direct te worden afgevoerd.

5.4

Monitoring soortenrijkdom

Om soortenrijkdom te kunnen meten monitort de gemeente vanaf 2019 jaarlijks ecologische bermen. Hierbij wordt bijvoorbeeld de door de Vlinderstichting ontwikkelde methode ‘Mijn berm bloeit’ gebruikt of een gelijkwaardige methode. Wij optimaliseren en actualiseren vervolgens het beleid op basis van de monitoringsuitkomsten met als doel meer biodiversiteit te creëren. De maatregelen zoals genomen in de uitvoering worden hierdoor steeds bijgesteld. In de ecologische bermen worden jaarlijks enkele vooraf bepaalde stroken van 100 m1 geïnventariseerd. Op deze locaties worden tussen mei en oktober om de 10 meter alle nectarplanten geïnventariseerd. Dit betreft zowel de bloeiende als de niet bloeiende soorten. Op basis van de gegevens uit de inventarisatie wordt de zogenaamde nectarindex (zie afb.) berekend. Deze bestaat uit de componenten bloemenrijkdom en nectarproductie waarvan de nectarproductie het zwaarst telt. Er wordt onderscheid gemaakt in 5 categorieën. Hoe hoger de nectarindex hoe meer nectar er gedurende het jaar te halen is voor boerenlandvlinders en andere insecten. Bermen met een nectarindex van 5 kennen een gevarieerd bloemaanbod gedurende het jaar. Dan is veel nectar te halen. Bermen met een index van 1 hebben insecten weinig te bieden. De resultaten worden gebundeld in een rapportage.

Het effect van de beheermaatregelen wordt jaarlijks getoetst op basis van de af- of toename van soorten of de aan- of

15

B e h e e r p l a n

B e r m e n

e n

W a t e r g a n g e n

2 0 2 2 -

2 0 2 6

afwezigheid van gewenste doelsoorten. Op basis van de resultaten en het beleid van de gemeente wordt vervolgens bepaald of er aanvullende of andere beheermaatregelen nodig zijn om een hogere biodiversiteit en een toename van onder andere bijen en vlinders te kunnen realiseren. Om de voortgang van de toename in biodiversiteit (zowel flora als fauna) inzichtelijk te maken, zal gemeente Nijkerk de volgende aanpak hanteren: Jaartal Onderdeel Werkwijze 2023 Nulmeting Met behulp van een nulmeting wordt de huidige biodiversiteit geïnventariseerd per type berm (o.a. afhankelijk van de bodemopbouw). 2023-2025 Monitoring biodiversiteit en Er wordt gekozen om de biodiversiteit voor een periode uitvoering maaibeleid zoals van drie jaar te monitoren, omdat op deze manier ook uitgewerkt in het beheerplan veranderingen in flora en fauna waargenomen kunnen worden. Ondertussen zal het maaibeleid uitgevoerd worden zoals uitgewerkt in het beheerplan. 2025 Opstellen plan van aanpak In en plan van aanpak zal inzichtelijk gemaakt worden welk maaibeleid per bermtype effectief is ter vergroting van de biodiversiteit. 2026 - 2027 Verbeteren biodiversiteit Uitvoering passend maaibeleid. Gemeente Nijkerk betrekt inwoners bij de monitoring door ‘botanici’ te werven die vrijwillig conform de voorgeschreven methodiek de soortenrijkdom gaan inventariseren (zie §7.2 Initiatieven).

Nederland Zoemt Als onderdeel van natuurvriendelijk beheer is gemeente Nijkerk sinds 2019 aangesloten bij Nederland Zoemt, een project dat zich inzet om het uitsterven van de wilde bijen tegen te gaan. Bijen zijn belangrijk voor het verhogen van de biodiversiteit. Gemeente Nijkerk voldoet anno 2022 nog steeds aan de eisen die Nederland Zoemt heeft opgesteld. Daardoor kunnen wij gebruik maken van kennis en kunde die deze organisatie ter beschikking stelt. In 2020 was de gemeente zelfs genomineerd voor de bijvriendelijkste gemeente van Nederland.

16

B e h e e r p l a n

5.5

B e r m e n

e n

W a t e r g a n g e n

2 0 2 2 -

2 0 2 6

Ongewenste soorten en invasieve exoten

Bij waarneming van ongewenste soorten en/of invasieve exoten tijdens de uitvoering, monitoring of het toezicht dient de soort, locatie en geschatte oppervlakte doorgegeven te worden aan de toezichthouder van de gemeente. Het betreft onder andere soorten zoals Jakobskruiskruid, Japanse duizendknoop en Reuzenberenklauw. De Japanse duizendknoop wordt conform een apart protocol bestreden. Jacobskruiskruid is een inheemse en algemene soort die van nature in Nederland thuishoort. Hij is zeer waardevol voor de Nederlandse biodiversiteit, daarom is het in zijn geheel terugdringen van deze soort niet wenselijk. Wel dient het in goed overleg met agrarische eigenaren van de aangrenzende gemeentelijke percelen gemaaid te worden voordat het begint te bloeien. Het is vooral van belang dat hooiland vrij wordt gehouden van de plant. Exemplaren in een weide waar paarden of rundvee grazen kunnen geen kwaad zolang er voldoende voedsel voor de dieren beschikbaar is. Het creëren van een bufferstrook van 50 meter, waar de plant niet voorkomt of in ieder geval niet tot bloeien komt, is al genoeg om ervoor te zorgen dat de plant zich niet naar een nabijgelegen weiland zal verspreiden. Ongewenste soorten in watergangen zijn Grote waternavel, Waterteunisbloem, Watercrassula, en Parelvederkruid.

Deze soorten dienen eveneens doorgegeven te worden aan de gemeente waarna in onderling overleg tussen de gemeente en Waterschap Vallei en Veluwe passende maatregelen worden genomen om deze te verwijderen. De eigen dienst van de gemeente (en ingehuurde aannemers) hebben een meldplicht voor invasieve exoten (zie 9. Aantastingen, plagen en exoten). Bewoners kunnen invasieve exoten eveneens melden bij het waterschap en de gemeente. Daarnaast is gemeente Nijkerk bezig met het opstellen van een protocol voor de bestrijding van Jacobskruiskruid en sluit hierbij aan op landelijke protocollen.

17

B e h e e r p l a n

B e r m e n

e n

W a t e r g a n g e n

2 0 2 2 -

2 0 2 6

6. Organisatie Om alle maatregelen uit dit beheerplan te organiseren worden diverse werkzaamheden zoals toezicht, monitoring, databeheer en financiën door verschillende medewerkers georganiseerd. Al deze taken en personen of organisaties die hiervoor verantwoordelijk zijn, worden hieronder omschreven.

6.1

Organisatie

De gemeentelijke organisatie zag er tijdens het opstellen van het beheerplan als volgt uit (zie afb.).

De volgende teams hebben raakvlakken met de uitvoering: •

•

•

Team Dagelijks Beheer is verantwoordelijk voor de planning, uitvoering en monitoring van het klein onderhoud. Het team zorgt ervoor dat de bermen en watergangen in gemeente Nijkerk schoon, heel en veilig zijn. Daarbij hoort eveneens de afhandeling van klachten en het nemen van servicemaatregelen zoals het schoonmaken van duikers. De toezichthouders van het team Dagelijks Beheer verzorgen het toezicht en zien toe op naleving van alle gemaakte afspraken en wet- en regelgeving die voortvloeien uit het bestek. Daarvoor controleren ze de kwaliteit van geleverde diensten en producten. Daarnaast ziet de toezichthouder er op toe dat de maatregelen conform het bestek en beheerplan worden uitgevoerd en kan indien nodig beslissen om pleksgewijs af te wijken van de gebruikelijke maaifrequentie of -periode. Team Operationeel Beheer is verantwoordelijk voor het toezicht op een juiste uitvoering van alle in dit beheerplan genoemde maatregelen. Het team verzorgt de directievoering en databeheer en is verantwoordelijk voor de producten en beheerplannen. In het team Operationeel Beheer worden de bovengenoemde taken uitgevoerd door een directievoerder en vakspecialist groen. De directievoerder heeft het mandaat tot opdrachtverstrekking van de ingehuurde specialisten (aannemers, adviseurs en inspecteurs).

De medewerkers van het team Operationeel beheer zorgen ervoor dat processen rondom het beheer van de bermen, watergangen, beschoeiingen, duikers, vijvers en andere beheergroepen soepel verlopen. Ze adviseren, begeleiden en ondersteunen bij planvorming, aanbesteding, contractvorming, realisatie en beheer en bewaken de kwaliteit van geleverde producten en diensten. Team Vakspecialisten is verantwoordelijk voor beleid en advies en biedt ondersteuning aan de teams Dagelijks Beheer en Operationeel Beheer.

18

B e h e e r p l a n

B e r m e n

e n

W a t e r g a n g e n

2 0 2 2 -

2 0 2 6

Monitoring De technische en verzorgende staat van het onderhoud wordt gecontroleerd door middel van monitoring. Hierbij worden de ondergenoemde aspecten beoordeeld: Technische inspectie Om de technische kwaliteit van beschoeiingen te waarborgen wordt ieder 2 jaar een inspectie gedaan. Deze wordt in verband met de technische kennis uitgevoerd door een extern adviesbureau. Uit de inspectie komen zaken naar voren zoals schade of verzakking. Op basis van de resultaten wordt de omvang van het onderhoud bepaald. Duikers worden jaarlijks geïnspecteerd op waterdoorvoer. Deze inspectie wordt uitgevoerd door een medewerker van de eigen dienst en gecoördineerd door het team Operationeel Beheer. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de Legger van Waterschap Vallei en Veluwe. Voor de overige beheergroepen is geen technische inspectie vereist. Beeldkwaliteit Maandelijks wordt binnen de bebouwde kom de kwaliteit van de vervuilingsgraad van zwerfvuil met behulp van de beeldmeetlatten van de Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte van het CROW geschouwd. De resultaten van deze maandelijkse schouw tonen aan of het klein onderhoud op de juiste kwaliteit wordt uitgevoerd. Deze inspectie wordt doorgaans uitgevoerd door de toezichthouder van de gemeente.

Inventarisatie en registratie invasieve exoten De medewerkers van Dagelijks Beheer en de aannemers van de bestekken registreren alle vindplaatsen van invasieve exoten zoals de Japanse duizendknoop. Nadat de medewerkers de locatie hebben afgezet met rood-wit lint wordt de locatie en de afmeting van de aangetroffen soort digitaal geregistreerd in GeoVisia en door een specialistisch bedrijf verwijderd. Flora en fauna (ecologische bermen en natuurvriendelijke oevers) Jaarlijks wordt de ecologische waarde van de ecologische bermen en natuurvriendelijke oevers bepaald op basis van een methode zoals de nectarindex (zie §5.4). Hiervoor wordt samengewerkt met een extern adviesbureau die de metingen uitvoert en de resultaten registreert. Schouw watergangen Jaarlijks inspecteert het waterschap de doorstroomcapaciteit van de A- en B-watergangen. Databeheer De gemeente Nijkerk heeft de areaalgegevens van bermen en watergangen vastgelegd in een geautomatiseerd beheersysteem (de GIS-applicatie GeoVisia). Alle areaalgegevens binnen de bebouwde kom van Nijkerk, Hoevelaken en Nijkerkerveen zijn in 2017 en 2018 geïnventariseerd. Omdat deze gegevens echter regelmatig wijzigen als gevolg van ruilverkaveling, verkoop/aankoop van openbare gronden en of in- en uitbreidingen zal projectmatig en/of periodiek een mutatieronde van de data plaatsvinden.

De gemeente heeft de wettelijke verplichting voor de aanmelding van mutaties in de openbare ruimte (BGT). Na een inmeting zal de data door GIS-specialisten van gemeente Nijkerk worden verwerkt in het beheerpakket GeoVisia zodat areaalgegevens up-to-date blijven. Binnen de looptijd van het beheerplan zullen, naar aanleiding van meldingen en gesprekken met aannemers e.d., de beheergroepen in het buitengebied onder de loep worden genomen. Na de inventarisatie worden beheergegevens periodiek en/of projectmatig geactualiseerd.

19

B e h e e r p l a n

B e r m e n

e n

W a t e r g a n g e n

2 0 2 2 -

2 0 2 6

Klachtafhandeling Ieder jaar komen er meldingen binnen die betrekking hebben op de bermen en watergangen. De aard van de meldingen loopt uiteen. De meeste meldingen betreffen een vraag of een opmerking over een verzoek tot handhaving van bijzondere plantsoorten of een vraag over de planning van het onderhoud. Het andere deel van de meldingen betreft een klacht over bijvoorbeeld de slechte staat van het onderhoud, wateroverlast of een dumping van afval. Het aantal meldingen uit de voorgaande 3 jaar is per thema weergegeven in onderstaande diagram.

Aantal meldingen per jaar en per thema 70 60 50 40 30 20 10 0

2019 Bermen

2020 Duikers

Beschoeiing

Flora en Fauna

2021 Watergangen

Vijvers

Als er meldingen worden gedaan is het in eerste instantie de verantwoordelijkheid van het team Dagelijks Beheer om binnen 2 werkdagen een oplossing te bedenken, deze binnen 1 week op te lossen en de genomen maatregel terug te koppelen naar de melder.

20

B e h e e r p l a n

6.2

B e r m e n

e n

W a t e r g a n g e n

2 0 2 2 -

2 0 2 6

Schema taakverdeling

In onderstaand schema zijn per verantwoordelijke de belangrijkste taken per beheergroep omschreven. Sommige werkzaamheden, zoals bijvoorbeeld het monitoren van beeldkwaliteit, worden in onderling overleg tussen het waterschap en de gemeente door meerdere ‘partijen’ uitgevoerd. Ingehuurde specialisten zijn bijvoorbeeld adviesbureaus en/of inspecteurs. Eigen

dienst

gemeente Nijkerk

Waterschap

Aannemer

Ingehuurde

Vallei en Veluwe

bestek

specialist

Vrijwilligers

Ecologische berm Maaiwerkzaamheden Begrazing Monitoren biodiversiteit Monitoren beeldkwaliteit Verwijderen invasieve soorten Verwijderen zwerfafval Functionele berm Maaiwerkzaamheden Monitoren biodiversiteit Monitoren beeldkwaliteit Verwijderen invasieve soorten Verwijderen zwerfafval Natuurvriendelijke oever Maaiwerkzaamheden Verwijderen houtopslag Monitoren biodiversiteit Monitoren beeldkwaliteit Verwijderen invasieve soorten Verwijderen zwerfafval Beschoeiing Schoonspuiten Verwijderen houtopslag Inspectie technische staat Watergangen (A, B en C) Uitmaaien vegetatie Verwijderen drijfvuil Monitoren biodiversiteit Verwijderen invasieve soorten Monitoren waterkwaliteit Monitoren stroomcapaciteit Duiker Doorspuiten Verwijderen vegetatie Monitoren beeldkwaliteit Verwijderen invasieve soorten

21

B e h e e r p l a n

6.3

B e r m e n

e n

W a t e r g a n g e n

2 0 2 2 -

2 0 2 6

Duurzaamheid

Bij het beheer van bermen en watergangen speelt duurzaamheid een belangrijke rol. Ook bij het klein onderhoud, groot onderhoud zal voortdurend gezocht moeten worden naar mogelijkheden om afval duurzaam te verwerken, CO2-uitstoot en brandstofgebruik te minimaliseren en nieuwe materialen verantwoord in te kopen en toe te passen. Duurzame initiatieven en innovaties kunnen binnen de looptijd van het beheerplan een concrete invulling krijgen. Omdat het merendeel van de werkzaamheden in het buitengebied wordt uitgevoerd door groenaannemers, zal er bij de gunning van werkzaamheden rekening gehouden worden met duurzaamheidsaspecten. Tijdens de contractvorming zullen in het bestek of de werkomschrijving minimumeisen worden opgenomen met betrekking tot voorgenoemde duurzaamheidsaspecten. Tevens zullen er bij iedere aanbesteding selectie- of gunningscriteria worden opgesteld om daarmee een aannemer te kunnen selecteren die duurzaam werkt. Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat de gemeente er niet voor kiest om een standaard RAW-bestek in de markt te zetten.

22

B e h e e r p l a n

B e r m e n

e n

W a t e r g a n g e n

2 0 2 2 -

2 0 2 6

7. Samenleving 7.1

Participatie

Omdat inwoners steeds vaker zelf het initiatief en de verantwoordelijkheid nemen voor inrichting en beheer van de openbare ruimte zoekt de gemeente actief naar mogelijkheden om samen te werken met de bewoners. Voorbeelden van succesvolle participatieprojecten zijn bijvoorbeeld een initiatief van de dialooggroep ‘Samen aan Zet’ die in samenwerking met Stichting BAO (onderdeel van het Coöperatief Agrarisch Natuur Collectief Veluwe) akkerranden gaat inzaaien met bloemenmengsels. De Zwerfafvalbrigade wordt betrokken bij de uitvoeringsplanning van de aannemer zodat zij ook een belangrijke rol kunnen vervullen in het schoonhouden van de bermen (voorafgaand aan de maaiwerkzaamheden). Ook Waterschap Vallei en Veluwe stimuleert betrokkenheid en samenwerking. Bewoners kunnen ‘watervrijwilliger’ worden en in die hoedanigheid watergangen onderhouden, de visstand onderzoeken en rondleidingen geven. Omdat de gemeente benieuwd is naar concrete voorstellen en goede initiatieven, kunnen burgers vanaf 1 januari 2021 een aanvraag indienen voor de stimuleringsregeling participatie beheer openbare ruimte. Hiermee geeft gemeente Nijkerk de mogelijkheid om initiatieven in de openbare ruimte te (co)financieren en participatie te stimuleren. Binnen de kaders van dit beheerplan wil de gemeente samen met het waterschap vaker optrekken met bewoners om de betrokkenheid te stimuleren.

Tevens wil de gemeente bewoners en aanliggende eigenaren vaker informeren om inzicht te geven in werkwijze, verantwoordelijkheid, innovatie en duurzaamheden in relatie tot het beheer van bermen, watergangen beschoeiingen en duikers. Participatiebijeenkomsten en digitale enquêtes 2020 In 2020 heeft de gemeente bewoners gevraagd hoe zij de openbare ruimte beleven en wat zij belangrijk vinden. Hieruit kwam o.a. het volgende naar voren: • Inzet op biodiversiteit is gewenst: grotere soortenrijkdom, minder maaien door gemeente, variatie in bodem en waterstand en meer nestgelegenheid. • Stimuleer biodiversiteit en laat inwoners zelf een bijdrage leveren: 1 op de 5 respondenten van de digitale enquête wil zelf aan de slag gaan en 4 op de 10 inwoners wil meepraten- en denken. • Creëer draagvlak voor een meer natuurlijke manier van groenonderhoud. Deze uitkomsten van het participatietraject zijn als input gebruikt dit beheerplan en voor het Visie beheer openbare ruime. Om meer maatschappelijk draagkracht te creëren en betrokken partijen de kans te geven om mee te denken is er een sessie georganiseerd met het waterschap, IVN, ANV, Stichting BAO, Stichting Natuur en Milieuzorg noordwest Veluwe en Stichting Landschapsbeheer Gelderland. Hieruit is gebleken dat er een groot draagvlak is bij deze partijen tot gezamenlijk beheer van gebied.

7.2

Initiatieven

Binnen de looptijd van het beheerplan zal de gemeente in het kader van participatie onderstaande initiatieven nemen. Duidelijkheid scheppen betreffende onderhoudsplicht De gemeente gaat een dialoog aan met bewoners die een perceel bezitten naast bermen en watergangen met als doel om duidelijkheid te scheppen over de rol- en taakverdeling bij het onderhoud van bermen en watergangen. Conform de Keur van het waterschap is de onderhoudsplicht de verantwoordelijkheid van aangrenzende eigenaren. In de afgelopen jaren werd maaisel of slootafval

23

B e h e e r p l a n

B e r m e n

e n

W a t e r g a n g e n

2 0 2 2 -

2 0 2 6

door ingehuurde aannemers afgevoerd naar een verwerkingsinrichting. De komende jaren wil de gemeente de hoeveelheid vrijkomend afval reduceren en duidelijkheid scheppen over de verantwoordelijkheid van aanliggende eigenaren. Zorgplicht duikers Als inwoners of landeigenaren binnen gemeente Nijkerk een inrit (door een sloot) willen creëren, moeten ze eerst bij het waterschap een vergunning aanvragen voor het aanleggen van een duiker en vervolgens bij gemeente Nijkerk een vergunningsaanvraag doen voor een inrit. Zodra alle vergunningen zijn verstrekt en de inrit is gerealiseerd, wordt de gemeente vrijwel als vanzelfsprekend verantwoordelijk gehouden voor het beheer van de toegepaste duiker terwijl in de vergunningen duidelijk staat dat de aanvrager hiervoor verantwoordelijk is. Binnen de looptijd van het beheerplan wil de gemeente haar bewoners actief informeren over de zorgplicht voor het onderhoud van de duiker die de realisatie van een extra inrit met zicht meebrengt zodat bewoners zelf de duikers gaan onderhouden. Communicatie over het maaien van bermen Veel bewoners in het buitengebied maaien bermen en oevers wekelijks (daar waar perceel grenst aan watergang). Dit gaat ten koste van de flora en fauna.

Aangezien gemeente Nijkerk streeft naar een toename van de biodiversiteit zal de gemeente bewoners in het buitengebied actief informeren over het nut en noodzaak van de aanwezigheid van kruidenrijke vegetaties. Daarnaast zal de gemeente bewoners verzoeken om bermen niet zelf te maaien zodat de biodiversiteit toeneemt. Werven botanici In het kader van de inventarisatie van de soortenrijkdom van de flora en fauna wil de gemeente binnen de looptijd van het beheerplan ‘botanici’ werven die vrijwillig conform de voorgeschreven methodiek de soortenrijkdom gaan inventariseren. Hiervoor zal de gemeente starten met een actieve wervingscampagne, mogelijk in samenwerking met IVN en/of KNNV.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Nijkerk&id=cd0be0ab-86e2-4397-bf53-aa4bba359747