CConstaterende datNijkerk
Koppel je AI →
Document · PDF

2022-062 Bijlage 4 - Milieueffectrapport Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk..pdf

Raadsvergadering 24 november 2022, gemeente NijkerkBij agendapunt: Vaststelling Omgevingsvisie 1.0 Gemeente Nijkerk 2040 en Mobiliteitsvisie Nijkerk (2022-062)31.304 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

MER Omgevingsvisie Nijkerk Beoordeling van de denkrichtingen ten behoeve van de Omgevingsvisie Nijkerk

projectnummer 0454455.100 definitief 8 maart 2022

MER Omgevingsvisie Nijkerk Beoordeling van de denkrichtingen ten behoeve van de Omgevingsvisie Nijkerk

projectnummer 0454455.100 definitief 8 maart 2022

Auteurs J. Brécheteau M.L. Kornet

Opdrachtgever Gemeente Nijkerk Kolkstraat 27 3861 AK NIJKERK

datum vrijgave

beschrijving revisie definitief

gecontroleerd M.L. Kornet

vrijgave J. Fuite

Inhoudsopgave

Blz.

Samenvatting

1

Inleiding 1 Leefomgevingsfoto Nijkerk Samenvatting beoordeling denkrichtingen Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk Bevindingen van het MER

2 3 6 8

1

Inleiding

9

1.1 1.2 1.3 1.4

Een visie voor de fysieke leefomgeving Van milieu naar fysieke leefomgeving Rol van de m.e.r. bij de omgevingsvisie Leeswijzer

9 10 11 11

2

Opzet en methodiek van het MER

12

2.1 2.1.1 2.1.2 2.2 2.3 2.4 2.5

De start: opstellen en publiceren NRD Ontvangen reacties (zienswijzen) Wijzigingen ten opzichte van de NRD Opstellen van een leefomgevingsfoto Beleidsopties / denkrichtingen Beoordeling van de gemaakte keuzes Aanzet voor monitoring en evaluatie

12 12 13 13 14 15 15

3

De leefomgevingsfoto van Nijkerk

17

3.1 3.2 3.3

Wat is een leefomgevingsfoto Opzet van de leefomgevingsfoto Samenvatting leefomgevingsfoto

17 17 18

4

Ambities voor de fysieke leefomgeving

23

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6

Van sectoraal beleid naar integrale ambities Gezonde, veilige leefomgeving Leefbaarheid Kwaliteit stedelijk gebied Kwaliteit landelijk gebied Duurzaamheid

23 23 25 26 27 28

5

Omgevingsvisie gemeente Nijkerk: opgaven en denkrichtingen

30

5.1 5.2 5.2.1

Toekomstscenario’s op basis van denkrichtingen Duurzame ontwikkeling Toelichting op de opgave

30 31 31

5.2.2 5.3 5.3.1 5.3.2 5.4 5.4.1 5.4.2 5.5 5.5.1 5.5.2 5.6 5.6.1 5.6.2 5.7 5.7.1 5.7.2

Duurzame ontwikkeling binnen de denkrichtingen Wonen Toelichting op de opgave Wonen binnen de denkrichtingen Werken Voldoende werkgelegenheid binnen de gemeente Nijkerk Werken binnen de denkrichtingen Mobiliteit Toelichting op de opgave voor mobiliteit Denkrichtingen voor de mobiliteit van Nijkerk Voorzieningen Een passend aanbod aan voorzieningen Denkrichtingen voor voorzieningen in Nijkerk Landelijk gebied Toelichting op de opgave voor het landelijk gebied Landelijk gebied binnen de denkrichtingen

36 36 36 38 38 38 39 40 40 41 42 42 43 44 44 44

6

Trendmatige ontwikkeling

46

6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6

Effecten op de gezonde, veilige leefomgeving Effecten op de leefbaarheid Effecten op de kwaliteit van het stedelijk gebied Effecten op de kwaliteit van het landelijk gebied Effecten op duurzaamheid Overzicht score op de vijf ambities

46 48 49 49 50 50

7

Denkrichting: Groei gericht op recreatie en ontspanning

51

7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 7.6

Effecten op de gezonde, veilige leefomgeving Effecten op de leefbaarheid Effecten op de kwaliteit van het stedelijk gebied Effecten op de kwaliteit van het landelijk gebied Effecten op duurzaamheid Overzicht score op de vijf ambities

51 53 53 54 55 55

8

Denkrichting: Sociaal, duurzame groei

56

8.1 8.2 8.3 8.4 8.5 8.6

Effecten op de gezonde, veilige leefomgeving Effecten op de leefbaarheid Effecten op de kwaliteit van het stedelijk gebied Effecten op de kwaliteit van het landelijk gebied Effecten op duurzaamheid Overzicht score op de vijf ambities

56 57 58 59 59 60

9

Denkrichting: Groei van wonen

61

9.1 9.2 9.3

Effecten op de gezonde, veilige leefomgeving Effecten op de leefbaarheid Effecten op de kwaliteit van het stedelijk gebied

61 63 63

9.4 9.5 9.6

Effecten op de kwaliteit van het landelijk gebied Effecten op duurzaamheid Overzicht score op de vijf ambities

64 65 65

10

Denkrichting: Groei van wonen en werken

66

10.1 10.2 10.3 10.4 10.5 10.6

Effecten op de gezonde, veilige leefomgeving Effecten op de leefbaarheid Effecten op de kwaliteit van het stedelijk gebied Effecten op de kwaliteit van het landelijk gebied Effecten op duurzaamheid Overzicht score op de vijf ambities

66 68 69 69 70 71

11

Samenvatting beoordeling denkrichtingen

72

12

Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk 2040

75

12.1 12.1.1 12.1.2 12.2 12.2.1 12.2.2 12.2.3 12.2.4 12.2.5 12.2.6

Proces van totstandkoming Van denkrichtingen naar Koers 2040 Van Koers 2040 naar ontwerp-Omgevingsvisie Visie en gemaakte keuzes per thema Duurzame ontwikkeling Wonen Werken Mobiliteit Voorzieningen Landelijk gebied

75 75 75 78 78 80 81 82 84 84

13

Effecten op de leefomgeving

86

13.1 13.1.1 13.1.2 13.1.3 13.1.4 13.1.5 13.1.6 13.1.7 13.1.8 13.2 13.2.1 13.2.2 13.2.3 13.2.4 13.2.5 13.2.6 13.2.7 13.2.8

Effecten op de gezonde, veilige leefomgeving Luchtkwaliteit Geluid Hittestress Stimuleren van gezond gedrag Externe veiligheid Verkeersveiligheid Waterveiligheid Overzicht beoordeling Effecten op leefbaarheid Sociale veiligheid en levendigheid Voorzieningenniveau Balans in de woningvoorraad Omvang van de werkgelegenheid Recreatiemogelijkheden Multimodale bereikbaarheid Kwaliteit OV en fietsvoorzieningen Overzicht beoordeling

86 86 88 89 91 92 93 94 95 95 95 96 97 98 100 101 103 104

13.3 13.3.1 13.3.2 13.3.3 13.3.4 13.3.5 13.3.6 13.4 13.4.1 13.4.2 13.4.3 13.4.4 13.5 13.5.1 13.5.2 13.5.3

Effecten op kwaliteit stedelijk gebied Kwaliteit woongebied Kwaliteit woningen Stedelijk groen Cultuurhistorische waarden Archeologische waarden Conclusie Effecten op kwaliteit landelijk gebied Beschermde natuurgebieden Biodiversiteit Landschappelijke waarden Conclusie Effecten op duurzaamheid Uitstoot broeikasgassen Aandeel duurzame energie Conclusie

104 104 106 107 108 110 111 112 112 114 116 117 117 117 118 119

14

Conclusie

120

14.1 14.2 14.3

Bevindingen van het MER Aandachtspunten en aanbevelingen Monitoring en evaluatie

120 121 123

Bijlage I – Foto van de leefomgeving Bijlage II – Beoordelingskaarten denkrichtingen

MER Omgevingsvisie Nijkerk Beoordeling van de denkrichtingen ten behoeve van de Omgevingsvisie Nijkerk projectnummer 0454455.100 8 maart 2022 Gemeente Nijkerk

Samenvatting Inleiding De gemeente Nijkerk is eind 2018 gestart met het opstellen van de omgevingsvisie. In de omgevingsvisie legt de gemeente de ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving voor 2040 vast. Van december 2018 tot februari 2019 heeft de gemeente expertmeetings georganiseerd om de relevante opgaven voor de fysieke leefomgeving in beeld te krijgen. Aan de hand van zes thema’s wil de gemeente het beleid voor Nijkerk tot het jaar 2040 verder uitwerken.

Met de omgevingsvisie stelt de gemeente kaders voor toekomstige ontwikkelingen. Voor de omgevingsvisie wordt dan ook de milieueffectrapportage (m.e.r.) doorlopen en is het voorliggend Milieueffectrapport (MER) opgesteld. In het MER zijn de opgaven van de omgevingsvisie beoordeeld op de effecten op de fysieke leefomgeving. Doel van het MER Het MER moet de gemeente Nijkerk helpen om de keuzes te maken richting het vaststellen van de omgevingsvisie. Om uiteindelijk in de omgevingsvisie de koers richting 2040 vast te leggen zijn er onder andere keuzes te maken ten aanzien van de beoogde groei (omvang en locatie) van de gemeente, de verkeersstructuur en de inrichting van de openbare ruimte en het buitengebied. Het MER maakt deze keuzes inzichtelijk aan de hand van ‘denkrichtingen’, mogelijke richtingen voor de koers van de gemeente. De beoordeling van de denkrichtingen op de effecten op de leefomgeving heeft de gemeente gebruikt om de koers voor 2040 verder uit te werken. In het licht van het MER kunnen de denkrichtingen gezien worden als ‘alternatieven’. Hiermee zijn de mogelijke opties voor het toekomstige beleid van de gemeente Nijkerk geschetst. Opzet van het MER Leefomgevingsfoto Nijkerk Als eerste stap van het MER is een leefomgevingsfoto opgesteld. De leefomgevingsfoto geeft een beeld van de staat van de fysieke leefomgeving.

Het beschrijft de huidige situatie van de fysieke leefomgeving en geeft een doorkijk naar de verwachte toekomstige staat op basis van trends en ontwikkelingen. De leefomgevingsfoto is als het ware een nulmeting voor de m.e.r.: Het geeft aan hoe het de fysieke leefomgeving er voor staat op het moment dat huidig beleid en autonome ontwikkelingen voortgezet worden, zonder dat het nieuwe omgevingsbeleid in werking treedt. Beoordeling van de denkrichtingen In het MER zijn de denkrichtingen beoordeeld op de effecten op de fysieke leefomgeving (zie hoofdstuk 5 t/m 11). Dit is gedaan op basis van vijf ambities voor de leefomgeving: 1.

Gezonde, veilige leefomgeving

Blad 1 van 125

MER Omgevingsvisie Nijkerk Beoordeling van de denkrichtingen ten behoeve van de Omgevingsvisie Nijkerk projectnummer 0454455.100 8 maart 2022 Gemeente Nijkerk

2. 3. 4. 5.

Leefbaarheid Kwaliteit stedelijk gebied Kwaliteit landelijk gebied Duurzaamheid

Integrale beoordeling gemaakte keuzes Het MER is nog niet ‘af’ na het beoordelen van de denkrichtingen. De laatste stap in het MER is de beoordeling van de gemaakte keuzes van de ontwerp-omgevingsvisie op de effecten op de leefomgeving. De effecten worden op hoofdlijnen beschreven en waar nodig worden aanbevelingen en aandachtspunten voor de verdere uitwerking benoemd. Op basis van deze beoordeling is de aanzet voor de monitoring en evaluatie opgesteld.

Leefomgevingsfoto Nijkerk De leefomgevingsfoto is thematisch opgebouwd, volgens de bekende people-planet-prosperity indeling, de drie elementen van duurzaamheid. In onderstaande tabel is het overzicht van de thema’s opgenomen. Aan de hand van de indicatoren is de huidige situatie beschreven en aan de hand van cijfers en kaarten in beeld gebracht. Thema Gezondheid

Veiligheid

Aantrekkelijke leefomgeving Sociaal

Ecologisch kapitaal

Samenvatting / aandachtspunten Voor het thema gezondheid zijn de milieuaspecten een belangrijk aspect. De luchtkwaliteit en geluidbelasting in de gemeente Nijkerk worden voor een groot deel bepaald door de infrastructuur. Voor luchtkwaliteit (fijnstof) speelt ook de agrarische sector een belangrijke rol, met name in en rond de oostkant van Nijkerk. Naast de milieuaspecten speelt hittestress de laatste jaren een nadrukkelijke rol bij gezondheid. Dit speelt met name in stedelijke gebieden, het hitte-eilandeffect in het centrum van de kern Nijkerk is een aandachtspunt. Veiligheid gaat om de bescherming tegen gevaren vanuit de fysieke leefomgeving en de samenleving. Voor de gemeente Nijkerk verdient de ‘knoop’ van hogedruk aardgasleidingen tussen Nijkerk en Nijkerkerveen aandacht. De hoge dichtheid aan risicobronnen op die locatie kan beperkingen opleggen aan (de mogelijkheden voor) nieuwe kwetsbare functies. Hoogwaterveiligheid speelt aan de westkant de A28 en een klein deel van de oostkant een rol. Bij een dijkdoorbraak kan in dit lager gelegen gebied het water enkele decimeters hoog blijven staan. De aandachtspunten voor dit thema zijn het voorzieningenniveau in de kleinere kernen en de hinder van bedrijvigheid in de omgeving door bijvoorbeeld geluid- of geuroverlast.

Ook het behoud van de kwaliteiten van het landelijk gebied is van groot belang voor een aantrekkelijke leefomgeving in de gemeente Nijkerk. De leefomgeving kan bijdragen aan een sociale gemeente, door bijvoorbeeld onderlinge ontmoetingen te stimuleren en ruimte te bieden aan evenementen en sociale voorzieningen. Voor dit thema geldt dat het behoud van een goed voorzieningenniveau van belang is voor de sociale contacten. Voorzieningen zoals scholen, sportparken en winkels brengen mensen ‘bij elkaar’. Een goede inrichting en uitstraling van de openbare ruimte nodigt mensen uit tot sociale contacten. De gemeente Nijkerk heeft een groot en divers buitengebied met veel natuurkwaliteiten. Aan de westkant van de A28 ligt polder Arkemheen, dat aangeduid is als weidevogelgebied (Natura 2000-gebied), aan de oostkant van de kernen liggen waardevolle landschappen en tussen de kernen is een groene buffer aanwezig. Het behoud van natuurwaarden is een grote opgave. Nieuwe ontwikkelingen vragen vaak om ruimte, dat ten koste kan gaan van natuur en/of landschap.

Blad 2 van 125

MER Omgevingsvisie Nijkerk Beoordeling van de denkrichtingen ten behoeve van de Omgevingsvisie Nijkerk projectnummer 0454455.100 8 maart 2022 Gemeente Nijkerk

Energie & grondstoffen Historisch kapitaal

Vestigingsklimaat & werk

Wonen

Opleiding & inkomen

Bereikbaarheid

Het thema ‘energie & grondstoffen’ beschrijft (de voortgang van) de energietransitie in de gemeente Nijkerk. De gemeente heeft hier grote stappen voor gezet via de Routekaart Energieneutraal Nijkerk 2050. De opgave voor besparing van energie en het opwekken van duurzame energie is groot. De geschiedenis van Nijkerk is nog goed terug te zien in de waardevolle landschappen, zoals het Kampenlandschap en de veenontginning. Ook de Arkemheen polder met het oude stoomgemaal zijn overblijfselen van de ontstaansgeschiedenis van Nijkerk. Behoud en bescherming van waardevolle objecten is een belangrijk aandachtspunt. Voor het landschap vormen ruimteclaims en toenemende activiteiten een bedreiging voor de gaafheid, maar het biedt tegelijkertijd ook kansen om de belevingswaarde te vergroten. In de gemeente Nijkerk zijn ruim 23.000 arbeidsplaatsen aanwezig. Het aanbod aan werk en de werkeloosheid van de inwoners van Nijkerk volgt de landelijke trend. De laatste jaren is het aantal arbeidsplaatsen gestegen en de werkeloosheid gedaald. Voor het winkelaanbod zijn de opkomst van pick-up points en het toenemende aandeel online shoppen belangrijke trends die de vraag naar fysieke winkelruimte af doen nemen. In de leefomgevingsfoto is de vraag en het aanbod aan woongelegenheid in de gemeente Nijkerk in beeld gebracht.

In lijn met de landelijke situatie geldt ook voor Nijkerk dat er grote vraag naar starterswoningen en sociale huurwoningen is. Belangrijke items zijn de mate waarin woningen levensloopbestendig zijn en wat de energetische en bouwkundige kwaliteit van woningen is. Voor het onderwijs is de bereikbaarheid een belangrijk aandachtspunt. Goede OVverbindingen met universiteiten, hoge scholen en middelbare scholen maken de gemeente ook tot een aantrekkelijke woonplaats voor jongeren en studenten. Het beleid van de gemeente kan leiden tot een toename van vaste lasten, zoals de afvalheffing of de WOZ-waarde. Hierdoor kan het vrij besteedbaar inkomen afnemen. De stedelijke gebieden van Nijkerk liggen in de nabijheid van het hoofdwegennet. Het aandeel auto is dan ook vrij groot in de gemeente Nijkerk (46% van alle verplaatsingen). Voor OV en fiets zet de gemeente voornamelijk in op een goede bereikbaarheid en passende voorzieningen bij bushaltes en treinstations.

Samenvatting beoordeling denkrichtingen Denkrichting ‘trendmatige ontwikkeling’ De eerste denkrichting gaat uit van verdere ontwikkeling van de gemeente Nijkerk in het huidige tempo en passend bij de huidige schaal zoals de gemeente zich de afgelopen jaren ontwikkeld heeft. Dit is niet helemaal gelijk aan de referentiesituatie, in deze denkrichting zitten ook ontwikkelingen waar nog geen plannen of procedures voor opgestart zijn.

Blad 3 van 125

MER Omgevingsvisie Nijkerk Beoordeling van de denkrichtingen ten behoeve van de Omgevingsvisie Nijkerk projectnummer 0454455.100 8 maart 2022 Gemeente Nijkerk

Bij deze denkrichting zijn geen grote effecten op de fysieke leefomgeving te verwachten. Trendmatige ontwikkeling van verduurzaming van de gebouwde omgeving en mobiliteit leidt tot lichte positieve effecten op de gezonde, veilige leefomgeving en duurzaamheid. De licht negatieve effecten op landelijk gebied worden met name veroorzaakt door de inpassing van duurzame energievoorzieningen tussen Nijkerk en Nijkerkerveen. Hiermee worden zonnevelden en windturbines in waardevol landschappelijk gebied geplaatst dat de groene buffer vormt tussen de kernen. Dit leidt tot ruimtebeslag in het landelijk gebied en aantasting van leefgebied van flora en fauna. De beperkte omvang van de uitbreiding biedt wel kansen om waardevolle landschappen en groenstructuren te ontzien. Denkrichting ‘Groei gericht op recreatie en ontspanning’ Deze denkrichting legt het accent op recreatieve voorzieningen. Niet alleen voor de toeristische sector, maar nadrukkelijk ook voor eigen inwoners. De uitbreiding met woningen is beperkt, nieuwe werkgelegenheid richt zich op de recreatieve sector.

Bij deze denkrichting zijn de grootste positieve effecten te verwachten bij de gezonde, veilige leefomgeving en duurzaamheid. De inzet op recreatie en ontspanning stimuleert gezond gedrag van inwoners. Ook het autoluw maken van het centrum zorgt voor een beter leefklimaat door afname van luchtverontreiniging en geluidbelasting. Bij duurzaamheid zorgt de clustering van duurzame energievoorzieningen voor betere kansen voor (snelle) ontwikkeling door dit bijvoorbeeld als een energielandschap op te zetten. De licht positieve effecten op leefbaarheid komen vanuit de toename van sociale ontmoetingen en levendigheid en de uitbreiding van recreatiemogelijkheden. Voor de kwaliteit van het landelijk gebied kan deze denkrichting zorgen voor een betere belevingswaarde van de landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten in het buitengebied. Denkrichting ‘Sociaal, duurzame groei’ Groei van de gemeente Nijkerk op sociaal en duurzaam vlak staat in deze denkrichting centraal. Deze denkrichting kent geen uitbreiding van woningen bovenop de reeds geplande voorraad.

Blad 4 van 125

MER Omgevingsvisie Nijkerk Beoordeling van de denkrichtingen ten behoeve van de Omgevingsvisie Nijkerk projectnummer 0454455.100 8 maart 2022 Gemeente Nijkerk

Bij deze denkrichting zijn lichte positieve effecten op gezonde, veilige leefomgeving, leefbaarheid en kwaliteit landelijk gebied te verwachten. De beperkte uitbreiding van woningen biedt ruimte om de omvang en kwaliteit van de openbare ruimte te verbeteren en te investering in voorzieningen. Voor de leefbaarheid zijn wel negatieve effecten te verwachten op de balans in de woningvoorraad en de werkgelegenheid, doordat hier nauwelijks aanpassing of uitbreiding plaatsvindt. Deze negatieve scores vallen weg tegen de positieve effecten op onder andere sociale aspecten. Voor het landelijk gebied is de impact op natuur bij deze denkrichting beperkt. Ook hier biedt het juist kansen om de belevingswaarde van het landschap te verbeteren. Denkrichting ‘Groei van wonen’ Deze denkrichting zet maximaal in op de uitbreiding van woningen in de gemeente Nijkerk. Dit betekent ook verder uitbreiding van voorzieningen en passende maatregelen voor mobiliteit. Uitbreiding van het stedelijk gebied is hiervoor noodzakelijk.

Door de forse groei van woningen (en inwoners) stijgt het draagvlak voor voorzieningen, winkels en activiteiten. Dit komt de leefbaarheid ten goede. De grote opgave voor de realisatie van nieuwe woongebieden biedt ook veel kansen om de kwaliteit van de leefomgeving (het stedelijk gebied) te verbeteren. Lichte negatieve effecten zijn te verwachten bij de kwaliteit van het landelijk gebied. Voor de woningbouwopgave is een aanzienlijk ruimtebeslag nodig. Dit kan ten koste gaan van (waardevol) landelijk gebied of leefgebied van flora en fauna. Door nieuwe woonwijken energieneutraal te ontwikkelen leidt dit niet tot een grotere opgave voor de energietransitie. Denkrichting ‘Groei van wonen en werken’ De vijfde denkrichting zet naast uitbreiding van woning ook sterk in op uitbreiding van de werkgelegenheid. Naast een grote woningbouwopgave worden hier ook nieuwe bedrijventerreinen toegevoegd en wordt de ruimte op bestaande bedrijventerreinen benut voor intensivering.

Deze denkrichting heeft de meeste positieve effecten op de leefbaarheid. Door toevoeging van werkgelegenheid en uitgebreide investering in infrastructuur neemt de leefbaarheid toe. Ten opzichte van de denkrichting ‘groei van wonen’ is de beoordeling hier iets minder positief,

Blad 5 van 125

MER Omgevingsvisie Nijkerk Beoordeling van de denkrichtingen ten behoeve van de Omgevingsvisie Nijkerk projectnummer 0454455.100 8 maart 2022 Gemeente Nijkerk

doordat bedrijvigheid negatieve impact kan hebben op de gezonde, veilige leefomgeving en de kwaliteit van het stedelijk gebied. Deze denkrichting heeft de grootste negatieve impact op de kwaliteit van het landelijk gebied. Het ruimtebeslag voor uitbreiding van het stedelijk gebied is bij deze denkrichting het grootst. Aantasting van waardevolle landschappen en leefgebieden voor flora en fauna lijkt onoverkomelijk. Door de aantasting van de groene buffer gaat dit ook ten koste van de belevingswaarde van het landschap.

Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk Van denkrichtingen naar Koers 2040 Het Koersdocument Omgevingsvisie 2040 is middels langlopend proces tot stand gekomen. In het proces zijn verschillende stappen doorlopen om een gedragen koersdocument te realiseren. Zowel de beoordeling van de denkrichtingen als de uitkomsten van de vervolgsessies zijn gebruikt bij het opstellen van het koersdocument en het formuleren van de hierin opgenomen kaders. In het Koersdocument zijn de kernwaarden en de ambities voor een gezonde en veilige fysieke leefomgeving gecombineerd, om zo de opgaven en beleidskoers voor de komende jaren te bepalen. De integrale uitwerking van de zes thema’s is gedaan binnen drie koersen: 1. Nijkerk, een dynamische gemeente; 2. Nijkerk, een duurzame gemeente; 3. Nijkerk, een groen en gezond landelijk gebied. Van Koers 2040 naar ontwerp-Omgevingsvisie Het koersdocument gaf op hoofdlijnen de visie van Nijkerk weer. In februari en maart 2021 is dit document aan inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners voorgelegd. Op basis van deze gesprekken zijn nog enkele nuances aangebracht en zijn op onderdelen juist stevigere keuzes gemaakt. Het ontwerp van de omgevingsvisie is tot stand gekomen in samenspraak met een groot aantal deskundigen, partners, belangengroepen en bewoners. De omgevingsvisie geeft richting aan ontwikkelingen over heel het gemeentelijk grondgebied van Nijkerk.

Keuzes die zijn opgenomen in de omgevingsvisie gelden tot 2030 en geven een doorkijk tot 2040. In onderstaande figuur is de omgevingsvisie gevisualiseerd, worden de kwaliteiten van de gemeente weergeven en wordt aangegeven waar ruimte ligt voor ontwikkelingen.

Blad 6 van 125

MER Omgevingsvisie Nijkerk Beoordeling van de denkrichtingen ten behoeve van de Omgevingsvisie Nijkerk projectnummer 0454455.100 8 maart 2022 Gemeente Nijkerk

Figuur 0.1: Visiekaart gemeente Nijkerk (Bron: Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk 2040)

Blad 7 van 125

MER Omgevingsvisie Nijkerk Beoordeling van de denkrichtingen ten behoeve van de Omgevingsvisie Nijkerk projectnummer 0454455.100 8 maart 2022 Gemeente Nijkerk

Bevindingen van het MER Met de Omgevingsvisie Nijkerk zet de gemeente de koers en het beleid uit richting 2040. De koers bestaat enerzijds uit ontwikkelingsgerichte opgaven, zoals uitbreiding van de woningvoorraad en nieuwe fietsverbindingen. Anderzijds stelt de omgevingsvisie de kaders voor deze ontwikkelingen door thematische ambities voor bijvoorbeeld groen en water, cultuurhistorie en duurzaamheid vast te leggen. Effecten op de leefomgeving De omgevingsvisie is in dit MER beoordeeld op de effecten op de leefomgeving. Hierbij zijn aandachtspunten en aanbevelingen gesignaleerd. Luchtkwaliteit Geluid Hittestress Gezond gedrag Externe veiligheid Verkeersveiligheid Waterveiligheid Sociale veiligheid en levendigheid Voorzieningenniveau Balans in de woningvoorraad Omvang van de werkgelegenheid Recreatiemogelijkheden Multimodale bereikbaarheid Kwaliteit OV en fietsvoorzieningen Kwaliteit woongebied Kwaliteit woningen Stedelijke groen Cultuurhistorische waarden Archeologische waarden Uitstoot broeikasgassen Aandeel duurzame energie

Omgevingsvisie 2,5 2,5 2 4 3 3,5 3 3 3,5 3 3,5 4 3,5 3

Aanbevelingen / maatregelen 3 3,5 2,5 4,5 3,5 4 3,5 3 4 3,5 3,5 4 4 3

3,5 2 3,5 4 3

4,5 3,5 4,5 4 3

3,5 n.v.t.

4 n.v.t.

Bij diverse beoordelingen is geconcludeerd dat er in de verdere uitwerking van het omgevingsbeleid belangrijke keuzes te maken zijn, die de uiteindelijke effecten op de leefomgeving bepalen. Dit is terug te zien in de score voor de aanbevelingen en maatregelen.

Blad 8 van 125

MER Omgevingsvisie Nijkerk Beoordeling van de denkrichtingen ten behoeve van de Omgevingsvisie Nijkerk projectnummer 0454455.100 8 maart 2022 Gemeente Nijkerk

1

Inleiding

1.1

Een visie voor de fysieke leefomgeving De Omgevingswet komt eraan. Met deze nieuwe wet wil de overheid de regels voor ruimtelijke ordening vereenvoudigen en samenvoegen. Een van de instrumenten van de nieuwe wet is de omgevingsvisie, de vervanger van de structuurvisie(s). De omgevingsvisie moet de strategische visie zijn voor de gehele fysieke leefomgeving. Hierin gaat de gemeente in op de samenhang tussen onder andere ruimte, natuur, water, milieu en infrastructuur. De gemeente Nijkerk is eind 2018 gestart met het opstellen van de omgevingsvisie. In de omgevingsvisie legt de gemeente de ambities en beleidsdoelen voor 2040 vast. Van december 2018 tot februari 2019 heeft de gemeente expertmeetings georganiseerd om de relevante opgaven voor de fysieke leefomgeving in beeld te krijgen. Aan de hand van zes thema’s wil de gemeente het beleid voor Nijkerk tot het jaar 2040 verder uitwerken.

Omgevingsvisie Nijkerk als groeidocument De gemeente heeft er voor gekozen om in de eerste omgevingsvisie zes hoofdthema’s extra aandacht te geven. De gemeente wil hierbij aansluiten bij de filosofie van de omgevingswet, “altijd vers, nooit af”. De Nijkerkse omgevingsvisie wordt jaarlijks herijkt én verrijkt met nieuwe onderdelen en blijft daardoor verrassend actueel. Met de omgevingsvisie stelt de gemeente kaders voor toekomstige ontwikkelingen. Voor de omgevingsvisie wordt dan ook de milieueffectrapportage (m.e.r.) doorlopen en is het voorliggend Milieueffectrapport (MER)1 opgesteld. In het MER zijn de opgaven van de omgevingsvisie beoordeeld op de effecten op de fysieke leefomgeving. De omgevingsvisie is daarmee kaderstellend voor toekomstige ontwikkelingen. In de Wet milieubeheer is vastgelegd dat kaderstellende plannen voor (mogelijk) m.e.r.-plichtige activiteiten de milieueffectrapportage (m.e.r.) doorlopen moet worden. Het doel van de m.e.r. is het milieubelang volwaardig en vroegtijdig in de plan- en besluitvorming mee te nemen. Hiervoor is het voorliggend milieueffectrapport (MER) opgesteld.

1

Het is gebruikelijk de afkortingen (de) m.e.r. en (het) MER te gebruiken. De afkorting m.e.r. met kleine letters en puntjes ertussen staat voor de volledige procedure, de milieueffectrapportage. MER met hoofdletters, zonder puntjes staat voor het milieueffectrapport, het rapport dat hierbij opgesteld wordt.

Blad 9 van 125

MER Omgevingsvisie Nijkerk Beoordeling van de denkrichtingen ten behoeve van de Omgevingsvisie Nijkerk projectnummer 0454455.100 8 maart 2022 Gemeente Nijkerk

Figuur 1.1 Luchtfoto van de gemeente Nijkerk

1.2

Van milieu naar fysieke leefomgeving De verplichting tot het opstellen van een MER is opgenomen in de Wet milieubeheer. Het doel van het MER is om de milieubelangen mee te laten wegen in de besluitvorming. Bij de m.e.r. wordt echter al jaren verder gekeken dan alleen de milieueffecten. Onder andere duurzaamheid en gezondheid zijn thema’s die steeds urgenter worden en daarom structureel een plaats hebben in de afweging van belangen. De term ‘milieu’ is daarom eigenlijk te beperkt, maar om aansluiting te houden bij de wettelijke termen komt dit nog wel terug in de titel en soms ook in de teksten. Dit bredere spectrum van de fysieke leefomgeving sluit ook beter aan bij de omgevingsvisie. In onderstaande tabel staan de thema’s die meegenomen zijn in dit MER. De thema’s zijn onderverdeeld volgens de bekende people, planet, prosperity indeling. People

Planet

Prosperity

Gezondheid

Ecologisch kapitaal

Vestigingsklimaat & Werk

Veiligheid

Energie en grondstoffen

Wonen

Aantrekkelijke leefomgeving

Water, bodem en ondergrond

Opleiding & Inkomen

Sociaal

Historisch kapitaal

Bereikbaarheid

Blad 10 van 125

MER Omgevingsvisie Nijkerk Beoordeling van de denkrichtingen ten behoeve van de Omgevingsvisie Nijkerk projectnummer 0454455.100 8 maart 2022 Gemeente Nijkerk

1.3

Rol van de m.e.r. bij de omgevingsvisie Bij de totstandkoming van de omgevingsvisie zijn de stappen uit de m.e.r. actief betrokken. Het MER is daarom geen toets achteraf, maar vormt de verslaglegging van een interactief proces tussen m.e.r. en omgevingsvisie. In onderstaande schema zijn deze stappen op hoofdlijnen weergegeven.

De m.e.r.-procedure start formeel met de publicatie van de notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD). De NRD heeft van 10 oktober 2019 tot en met 6 november 2019 ter inzage gelegen en is gepubliceerd op de website van de gemeente. In de NRD zijn de thema’s benoemd en is aangegeven hoe het verdere proces van omgevingsvisie en m.e.r. ingestoken wordt. De eerste stap in het MER is het opstellen van een leefomgevingsfoto. Hierin is de huidige en verwachte toekomstige situatie van de fysieke leefomgeving geanalyseerd. Deze informatie is gebruikt voor de verdere uitwerking van de thema’s en opgaven van de omgevingsvisie. De gemeente Nijkerk heeft hiervoor denkrichtingen2 opgesteld. Deze zijn vervolgens in het MER beoordeeld. De afweging en beoordeling vormt de basis voor de gemaakte keuzes in de omgevingsvisie.

1.4

Leeswijzer Na dit inleidende hoofdstuk wordt in hoofdstuk 2 de opzet en methodiek van dit MER beschreven. Hoofdstuk 3 betreft (de samenvatting van) de leefomgevingsfoto. In hoofdstuk 4 staan de ambities voor de fysieke leefomgeving beschreven. Hoofdstuk 5 beschrijft de thema’s en opgaven van de omgevingsvisie. In dit hoofdstuk is ook beschreven hoe elk thema terugkomt in de denkrichtingen. Hoofdstuk 6 tot en met 10 bevat de beoordeling van de denkrichtingen op de ambities voor de fysieke leefomgeving. De gemeente Nijkerk gebruikt denkrichtingen om te verkennen in welke richting de gemeente zich kan ontwikkelen naar 2040. Hiermee verkent de gemeente de mogelijke groeiscenario’s en de te maken keuzes. 2

Blad 11 van 125

MER Omgevingsvisie Nijkerk Beoordeling van de denkrichtingen ten behoeve van de Omgevingsvisie Nijkerk projectnummer 0454455.100 8 maart 2022 Gemeente Nijkerk

2

Opzet en methodiek van het MER Dit hoofdstuk beschrijft de opzet en de methodiek van het MER. Per stap is hier de aanpak beschreven en toegelicht hoe hier invulling aan gegeven is.

2.1

De start: opstellen en publiceren NRD De m.e.r.-procedure start formeel met het opstellen van de NRD. De NRD is bedoeld om het voornemen om de m.e.r.-procedure te starten bekend te maken en aan te geven hoe invulling wordt gegeven aan het MER. De NRD is op 1 oktober 2019 door het college van de gemeente Nijkerk vastgesteld. Van 10 oktober 2019 tot en met 6 november 2019 heeft de NRD ter inzage gelegen en is een ieder in de gelegenheid gesteld zijn of haar zienswijze in te dienen.

2.1.1

Ontvangen reacties (zienswijzen) Tijdens de inzageperiode zijn er zes reacties op de NRD ontvangen bij de gemeente. Indiener

Zienswijze

Hengelsportvereniging Hoop op Geluk

Aandacht voor gezondheidsbevordering bij de afwegingen in het MER.

Bewoner Corlaer

Ontsluiting voor autoverkeer van de wijk Corlaer en de beperkte beschikbaarheid van OV-voorzieningen in de wijk verdient aandacht in de omgevingsvisie. Verbreding van het thema veiligheid wordt geadviseerd en daarbij aan te sluiten op de onderscheiden risico’s / crisistypen uit het beleidsplan VGGM. Ook wordt geadviseerd om bij de beoordeling van de verschillende thema’s het criteria voor het ontwerp van een veilig fysieke leefomgeving toe te passen. Als het om gezondheid gaat, is aandacht voor de gezondheidssituatie gewenst, met daarbij ook een verbinding tussen het fysieke en sociale domein. Vraagt om aandacht voor erfgoed en omgevingskwaliteit in de Omgevingsvisie. In de leefomgevingsfoto wordt daarbij aandacht besteed aan monumentale objecten en gebieden, met specifiek aandacht voor de ‘parelgebieden’: polder Arkenheem, buurtschap Appel, lint van Slichtenhorst en landgoed Hoevelaken. Aandacht voor het Nationaal Landschap Arkenheem – Eemland en het waardevol open gebied binnen de gemeente Nijkerk. Voor het thema mobiliteit vraagt de gemeente Bunschoten om ook in te zetten op het terugdringen van het ongewenst (sluip)verkeer door het buitengebied. Er rijdt veel verkeer over de n-wegen, dat geen herkomst of bestemming in het gebied heeft.

Veiligheid- en gezondheidsregio Gelderland-Midden

Commissie Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Nijkerk Provincie Gelderland Gemeente Bunschoten

De reacties op de NRD vragen voornamelijk aandacht voor belangrijke thema’s zoals gezondheid en omgevingskwaliteit. Ook worden bestaande knelpunten onder de aandacht gebracht. De gemeente neemt dit mee bij het opstellen van de omgevingsvisie. In het MER zijn deze aandachtspunten ook meegenomen. Bestaande knelpunten komen terug in de

Blad 12 van 125

MER Omgevingsvisie Nijkerk Beoordeling van de denkrichtingen ten behoeve van de Omgevingsvisie Nijkerk projectnummer 0454455.100 8 maart 2022 Gemeente Nijkerk

leefomgevingsfoto en bij de afweging op ambities worden gezondheid en omgevingskwaliteit nadrukkelijk betrokken.

2.1.2

Wijzigingen ten opzichte van de NRD In de periode na de publicatie van de NRD en het opstellen van het MER zijn er verdere stappen gezet in de uitwerking van de denkrichtingen. Met het opstellen van dit MER Beoordeling op integrale ambities In het laatste deel van de NRD is het beoordelingskader voor het MER opgenomen. Dit beoordelingskader bestaat uit de twaalf thema’s en bijbehorende aspecten van de leefomgevingsfoto. Om beter aan te sluiten bij het doel van de Omgevingswet om een integrale afweging te maken, is er besloten de beoordeling niet op deze sectorale thema’s uit te voeren, maar dit samen te voegen tot integrale ambities voor de fysieke leefomgeving. In deze ambities komen de thema’s en aspecten wel terug. De ‘reikwijdte’ van het MER blijft daarom gelijk aan wat er in de NRD opgenomen is. In hoofdstuk 4 is de samenvoeging tot integrale ambities uitgebreid beschreven. Beoordeling op doelbereik Voor de beoordeling van het doelbereik zullen ambities gesteld worden. Deze zullen in het vervolgproces bij de ontwerp-omgevingsvisie gedefinieerd worden, als duidelijk is welke gewenste ontwikkelrichting de raad en samenleving voor ogen heeft. De beoordeling op doelbereik is niet in dit deel van het MER opgenomen.

2.2

Opstellen van een leefomgevingsfoto Een leefomgevingsfoto geeft een beeld van de huidige en verwachte toekomstige staat van de fysieke leefomgeving. Om de staat van de fysieke leefomgeving te beschrijven is het begrip opgedeeld in twaalf thema’s. In de leefomgevingsfoto is de staat van elk thema in beeld gebracht aan de hand van enkele aspecten en indicatoren. Zo is bij het thema ‘gezondheid’ het aspect ‘geluidhinder’ beschreven aan de hand van de gemiddelde geluidbelasting van (spoor)wegen en de ervaring van geluidoverlast. Indicatoren zijn veelal concrete, meetbare gegevens. Voor het detailniveau voor de omgevingsvisie en het MER zijn deze gegevens misschien wel té gedetailleerd, maar ze zijn wel bruikbaar om een goed beeld te schetsen van de staat van de fysieke leefomgeving. Hoofdstuk 3 bevat de samenvatting van de leefomgevingsfoto, in de bijlage is de volledige analyse opgenomen. In deze leefomgevingsfoto kan per milieuthema snel inzichtelijk gemaakt worden wat de huidige situatie is binnen de gemeente. Op deze manier komen knelpunten snel aan het licht en kan gestuurd worden op de juiste maatregelen om deze knelpunten te verhelpen. De leefomgevingsfoto schetst als het ware een beeld van de referentiesituatie voor de gemeente. Hoe ziet Nijkerk eruit in 2040 als het huidige beleid en de huidige trends en ontwikkelingen zich voortzetten?

Blad 13 van 125

MER Omgevingsvisie Nijkerk Beoordeling van de denkrichtingen ten behoeve van de Omgevingsvisie Nijkerk projectnummer 0454455.100 8 maart 2022 Gemeente Nijkerk

2.3

Beleidsopties / denkrichtingen De omgevingsvisie voor de gemeente Nijkerk moet uiteindelijk het gewenste eindbeeld voor de gemeente in 2040 schetsen. Hoe dat eindbeeld er precies uitziet en hoe het bereikt wordt staat op dit moment nog niet vast. Het is een doorkijk naar de toekomst, waar veel onzekerheden en variabelen bepalen hoe die toekomst eruit gaat zien. Met de omgevingsvisie wil de gemeente inspelen op die onzekerheden en variabelen door verschillende toekomstscenario’s te verkennen. Dit doet de gemeente door middel van denkrichtingen: denkbare manieren/richtingen waarin de gemeente zich de komende jaren kan ontwikkelen. Elke denkrichting levert daarmee een ander eindbeeld op. In het licht van het MER kunnen de denkrichtingen gezien worden als ‘alternatieven’ voor het MER. Hiermee worden de mogelijke opties voor het toekomstige beleid van de gemeente Nijkerk geschetst. De omgevingsvisie zet de hoofdlijnen voor het beleid voor de fysieke leefomgeving uit en deze hoofdlijnen worden bepaald door de richting die de gemeente kiest. Afwegen en beoordelen van beleidsopties / denkrichtingen In het MER zijn de denkrichtingen beoordeeld op de effecten op de fysieke leefomgeving. Dit is gedaan op basis van vijf integrale ambities voor de leefomgeving: 6. Gezonde, veilige leefomgeving 7. Leefbaarheid 8. Kwaliteit stedelijk gebied 9. Kwaliteit landelijk gebied 10.

Duurzaamheid In hoofdstuk 4 is toegelicht wat deze ambities precies inhouden. Ook is hier de relatie met de thema’s en aspecten uit de leefomgevingsfoto beschreven. De informatie uit de leefomgevingsfoto is gekoppeld aan de ambities om 1) te bepalen in welke richting aspecten zich moeten ontwikkelen om de ambitie te halen en 2) om de effecten van de denkrichtingen op de ambities te kunnen duiden. De denkrichtingen zijn beoordeeld op een negenpunt-schaal. De score geeft aan in hoeverre de denkrichting een positieve of negatieve bijdrage levert aan de ambitie voor de leefomgeving. Op basis van ‘expert judgement’ is het effect van de denkrichting op de relevante aspecten van de fysieke leefomgeving bepaald, ten opzichte van de nulmeting van de leefomgevingsfoto. In onderstaande figuur is de beoordeling van twee fictieve denkrichtingen gevisualiseerd. 1

1,5

2

2,5

3

Blad 14 van 125

3,5

4

4,5

5

MER Omgevingsvisie Nijkerk Beoordeling van de denkrichtingen ten behoeve van de Omgevingsvisie Nijkerk projectnummer 0454455.100 8 maart 2022 Gemeente Nijkerk

Bij de beoordeling is aan elk aspect van de ambitie een score toegekend. Het gemiddelde hiervan vormt de score op de ambitie, die weergegeven wordt in bovenstaande figuur. Er is geen weging toegekend aan aspecten.

2.4

Beoordeling van de gemaakte keuzes De omgevingsvisie geeft uiteindelijk de kaders voor toekomstige ontwikkelingen. Dit kan gaan om kaders die iets zeggen over de manier waarop ontwikkelingen verder uitgewerkt moeten worden. Het kan ook gaan om kaders die harde grenzen stellen aan ontwikkelingen, zoals een maximaal aantal woningen of een minimale compensatieopgave voor groen en water. Om te komen tot deze kaders dienen keuzes gemaakt te worden. De denkrichtingen en de daarbij behorende effectbeoordeling vormen de basis voor deze keuzes. Proces Na positieve besluitvorming door de gemeenteraad van Nijkerk wordt het MER en de bijbehorende denkrichtingen ter consultatie aangeboden aan de samenleving. Op basis van de input van de raad en de samenleving wordt er gewerkt aan de definitieve contouren van de omgevingsvisie. Deze ontwerp-omgevingsvisie wordt voor inspraak aan de samenleving voorgelegd. Voordat dit gebeurt wordt de raad nogmaals betrokken. De wijze waarop is afhankelijk van het proces en de inhoud en wordt op een later moment afgestemd. De verwachting is om de omgevingsvisie eind 2020 aan de gemeenteraad aan te bieden. Beoordeling ontwerp-omgevingsvisie Het MER is nog niet ‘af’ na het beoordelen van de denkrichtingen. De leefomgevingsfoto en de beoordeling van de denkrichtingen vormen het eerste deel van het MER.

Dit deel wordt door de gemeente gebruikt om de omgevingsvisie verder vorm te geven en in te vullen. Daarin worden keuzes gemaakt. De vervolgstap in het MER is de integrale beoordeling van deze keuzes. Op basis van deze beoordeling wordt ook de aanzet voor de monitoring en evaluatie opgesteld.

2.5

Aanzet voor monitoring en evaluatie Het MER legt een basis voor monitoring en evaluatie van de omgevingsvisie en voor de verdere uitwerking van de visie voor de verschillende deelgebieden van Nijkerk. Op verschillende manieren wordt vanuit de m.e.r. input gegeven aan monitoring en evaluatie:

Blad 15 van 125

MER Omgevingsvisie Nijkerk Beoordeling van de denkrichtingen ten behoeve van de Omgevingsvisie Nijkerk projectnummer 0454455.100 8 maart 2022 Gemeente Nijkerk

Leefomgevingsfoto: Uit de analyse van de huidige en toekomstige situatie kunnen direct indicatoren naar voren komen die van belang zijn voor de omgevingskwaliteit van Nijkerk. Door deze mee te nemen in een monitoringsprogramma kan dit continue in beeld gebracht worden; Effecten op de leefomgeving: Vanuit de analyse van effecten op de leefomgeving zijn indicatoren te benoemen die uitdrukking geven aan deze effecten. Door deze indicatoren te monitoren is er zicht op de daadwerkelijke effecten en kan er tijdig bijgestuurd worden, indien nodig.

Blad 16 van 125

MER Omgevingsvisie Nijkerk Beoordeling van de denkrichtingen ten behoeve van de Omgevingsvisie Nijkerk projectnummer 0454455.100 8 maart 2022 Gemeente Nijkerk

3

De leefomgevingsfoto van Nijkerk De term ‘Leefomgevingsfoto’ is de laatste jaren langzaam tot gemeengoed geworden in de m.e.r.. Het woord geeft al goed weer wat het doel is: een beeld schetsen van de huidige staat van de fysieke leefomgeving. De leefomgevingsfoto dient als nulmeting voor het MER en de omgevingsvisie.

3.1

Wat is een leefomgevingsfoto De leefomgevingsfoto geeft een beeld van de staat van de fysieke leefomgeving. Het beschrijft de huidige situatie van de fysieke leefomgeving en geeft een doorkijk naar de verwachte toekomstige staat op basis van trends en ontwikkelingen. De leefomgevingsfoto is als het ware een nulmeting voor de m.e.r.: Het geeft aan hoe het de fysieke leefomgeving er voor staat op het moment dat huidig beleid en autonome ontwikkelingen voortgezet worden, zonder dat het nieuwe omgevingsbeleid in werking treedt.   

3.2

Een thematische indeling van de fysieke leefomgeving Analyse op basis van beleid/input van de gemeente en openbare data Doel: signaleringsfunctie; aandachtspunten voor de fysieke leefomgeving in beeld brengen; basis/referentie voor de m.e.r.

Opzet van de leefomgevingsfoto De leefomgevingsfoto is thematisch opgebouwd, volgens de bekende people-planet-prosperity indeling, de drie elementen van duurzaamheid. Deze indeling sluit aan bij een van de uitgangspunten voor de omgevingsvisie van de gemeente Nijkerk: ‘Balans in de verhouding people, planet en prosperity’. Door deze elementen in balans te brengen of te houden is er sprake van duurzame ontwikkeling. In de leefomgevingsfoto is deze balans ook aangebracht door voor elk van deze drie elementen vier thema’s op te nemen. In onderstaande tabel is het overzicht van de thema’s opgenomen.

People

Planet

Prosperity

Gezondheid

Ecologisch kapitaal

Vestigingsklimaat & Werk

Veiligheid

Energie en grondstoffen

Wonen

Aantrekkelijke leefomgeving

Water, bodem en ondergrond

Opleiding & Inkomen

Sociaal

Historisch kapitaal

Bereikbaarheid

Blad 17 van 125

MER Omgevingsvisie Nijkerk Beoordeling van de denkrichtingen ten behoeve van de Omgevingsvisie Nijkerk projectnummer 0454455.100 8 maart 2022 Gemeente Nijkerk

Per thema zijn indicatoren benoemd die uitdrukking geven aan de thema’s. Aan de hand van de indicatoren is de huidige situatie beschreven en aan de hand van cijfers en kaarten in beeld gebracht. Dit kan weer gebruikt worden als graadmeter voor de kwaliteit van de leefomgeving.

3.3

Samenvatting leefomgevingsfoto De leefomgevingsfoto is een uitgebreide analyse van de huidige staat van de fysieke leefomgeving van de gemeente Nijkerk. De leefomgevingsfoto is als bijlage bij dit MER opgenomen. Deze paragraaf bevat de highlights per thema. Gezondheid Voor het thema gezondheid zijn de milieuaspecten een belangrijk aspect. De luchtkwaliteit en geluidbelasting in de gemeente Nijkerk worden voor een groot deel bepaald door de infrastructuur. Voor luchtkwaliteit (fijnstof) speelt ook de agrarische sector een belangrijke rol, met name in en rond de oostkant van Nijkerk, waar veel pluimveebedrijven aanwezig zijn.

Figuur 3.1 Geluidbelasting (Lden) van wegverkeer en spoor in de gemeente Nijkerk en woningen met een geluidbelasting bivven de 63 dB(A) Naast de milieuaspecten speelt hittestress de laatste jaren een nadrukkelijke rol bij gezondheid. Dit speelt met name in stedelijke gebieden, het hitte-eilandeffect in het centrum van de kern Nijkerk is een aandachtspunt.

Blad 18 van 125

MER Omgevingsvisie Nijkerk Beoordeling van de denkrichtingen ten behoeve van de Omgevingsvisie Nijkerk projectnummer 0454455.100 8 maart 2022 Gemeente Nijkerk

Veiligheid Veiligheid is eveneens een belangrijk thema in de Omgevingswet. Veiligheid gaat om de bescherming tegen gevaren vanuit de fysieke leefomgeving en de samenleving. Voor de gemeente Nijkerk verdient de ‘knoop’ van hogedruk aardgasleidingen tussen Nijkerk en Nijkerkerveen aandacht. De hoge dichtheid aan risicobronnen op die locatie kan beperkingen opleggen aan (de mogelijkheden voor) nieuwe kwetsbare functies. Hoogwaterveiligheid speelt alleen aan de westkant de A28 en een klein deel van de oostkant een rol. Bij een dijkdoorbraak kan in dit lager gelegen gebied het water enkele decimeters hoog blijven staan. Aantrekkelijke leefomgeving Hoe beter de ‘leefbaarheidssituatie’, hoe beter de buurt aansluit bij wat mensen nodig hebben om er te wonen of te werken. Leefbaarheid is een breed begrip; het type huizen, de mensen (jong-oud, arm-rijk, afkomst, opleiding), criminaliteit, parken en voorzieningen in de omgeving.

Figuur 3.2 Score van de leefbaarometer van de gemeente Nijkerk op wijkniveau (www.leefbaarometer.nl; 2018) De aandachtspunten voor dit thema zijn het voorzieningenniveau in de kleinere kernen en de hinder van bedrijvigheid in de omgeving door bijvoorbeeld geluid- of geuroverlast. Ook het behoud van de kwaliteiten van het landelijk gebied is van groot belang voor een aantrekkelijke leefomgeving in de gemeente Nijkerk. Sociaal In de leefomgevingsfoto is ook aandacht besteed aan het sociale aspect van de fysieke leefomgeving. De leefomgeving kan bijdragen aan een sociale gemeente, door bijvoorbeeld onderlinge ontmoetingen te stimuleren en ruimte te bieden aan evenementen en sociale voorzieningen. Ook voor dit thema geldt dat het behoud van een goed voorzieningenniveau van belang is voor de sociale contacten. Voorzieningen zoals scholen, sportparken en winkels

Blad 19 van 125

MER Omgevingsvisie Nijkerk Beoordeling van de denkrichtingen ten behoeve van de Omgevingsvisie Nijkerk projectnummer 0454455.100 8 maart 2022 Gemeente Nijkerk

brengen mensen ‘bij elkaar’. Een goede inrichting en uitstraling van de openbare ruimte nodigt mensen uit om naar buiten te gaan en draagt bij aan de sociale veiligheid van de gemeente. Ecologisch kapitaal De gemeente Nijkerk heeft een groot en divers buitengebied met veel natuurkwaliteiten. Aan de westkant van de A28 ligt polder Arkemheen, dat aangeduid is als weidevogelgebied (Natura 2000-gebied), aan de oostkant van de kernen liggen waardevolle landschappen en tussen de kernen is een groene buffer aanwezig.

Figuur 3.3 Groenkaart van het buitengebied van de gemeente Nijkerk Het behoud en waar mogelijk de versterking van natuurwaarden binnen de gemeente is een grote opgave. Nieuwe ontwikkelingen vragen vaak om ruimte, dat ten koste kan gaan van natuur en/of landschap. Daarnaast kan door geluidhinder (weidevogelgebied), effecten op grondwater of stikstofdepositie (Habitatrichtlijngebieden in de omgeving) indirecte aantasting van natuur plaatsvinden. Energie & grondstoffen Het thema ‘energie & grondstoffen’ beschrijft (de voortgang van) de energietransitie in de gemeente Nijkerk. De gemeente heeft hier grote stappen voor gezet via de Routekaart Energieneutraal Nijkerk 2050. De opgave voor besparing van energie en het opwekken van duurzame energie is groot.

Blad 20 van 125

MER Omgevingsvisie Nijkerk Beoordeling van de denkrichtingen ten behoeve van de Omgevingsvisie Nijkerk projectnummer 0454455.100 8 maart 2022 Gemeente Nijkerk

Historisch kapitaal Dit thema beschrijft de archeologische, cultuurhistorische en landschappelijke waarden van de gemeente Nijkerk. Met name de laatste twee zijn in Nijkerk sterk met elkaar verweven. De geschiedenis van Nijkerk is nog goed terug te zien in de waardevolle landschappen, zoals het Kampenlandschap en de veenontginning. Ook de Arkemheen polder met het oude stoomgemaal zijn overblijfselen van de ontstaansgeschiedenis van Nijkerk. Daarnaast kent de gemeente enkele waardevolle buitenplaatsen en is heeft het centrum van Nijkerk historische waarde, doordat de structuur van de oude stad nog goed herkenbaar is. Voor dit thema is het behoud en de bescherming van de waardevolle objecten het belangrijkste aandachtspunt. Monumenten verliezen van hun gebruikswaarde, waardoor er gezocht moet worden naar nieuwe invulling, die recht doet aan de historische waarde. Voor het landschap vormen ruimteclaims en toenemende activiteiten een bedreiging voor de gaafheid, maar het biedt tegelijkertijd ook kansen om de belevingswaarde te vergroten. Wonen In de leefomgevingsfoto is de vraag en het aanbod aan woongelegenheid in de gemeente Nijkerk in beeld gebracht. Een goede balans in vraag en aanbod is nodig om (nieuwe) inwoners de juiste keuzemogelijkheden te bieden bij de zoektocht naar een woning.

In lijn met de landelijke situatie geldt ook voor Nijkerk dat er grote vraag naar starterswoningen en sociale huurwoningen is.

Figuur 3.4: Verdeling van woningtypen (links, bron: CBS, 2019) en de verdeling van het bouwjaar van woningen (rechts, bron: gemeente Nijkerk Aardgasvrij) Ook de kwaliteit van woningen is in beeld gebracht. Belangrijke items daarvoor zijn de mate waarin woningen levensloopbestendig zijn en wat de energetische en bouwkundige kwaliteit van woningen is. Dat laatste is een belangrijk aandachtspunt voor de verduurzaming van de bestaande woningvoorraad. Werkgelegenheid In de gemeente Nijkerk zijn ruim 23.000 arbeidsplaatsen aanwezig. Het aanbod aan werk en de werkeloosheid van de inwoners van Nijkerk volgt de landelijke trend. De laatste jaren is het aantal arbeidsplaatsen gestegen en de werkeloosheid gedaald.

Blad 21 van 125

MER Omgevingsvisie Nijkerk Beoordeling van de denkrichtingen ten behoeve van de Omgevingsvisie Nijkerk projectnummer 0454455.100 8 maart 2022 Gemeente Nijkerk

De bedrijventerreinen en het winkelaanbod zijn in de leefomgevingsfoto geïnventariseerd. Voor bedrijventerreinen is een goede, multimodale bereikbaarheid van groot belang. Voor het winkelaanbod zijn de opkomst van pick-up points en het toenemende aandeel online shoppen belangrijke trends die de vraag naar fysieke winkelruimte af doen nemen.

Figuur 3.5 Ontwikkeling van de werkeloosheid landelijk, regionaal en in Nijkerk (links) en de verdeling van de werkgelegenheid per sector (rechts) (bron:Economische monitor regio Amersfoort) Opleiding & inkomen Goede opleidingsmogelijkheden in of in de omgeving van Nijkerk zijn van belang voor de gemeente. Hiervoor is het aanbod aan onderwijsvoorzieningen in kaart gebracht. Voor basisscholen is het uitgangspunt van de gemeente om in of in de nabijheid van elke woonwijken een basisschool te hebben. Voor het voortgezet onderwijs is met name de bereikbaarheid een belangrijk aandachtspunt. Goede OV-verbindingen met universiteiten, hoge scholen en middelbare scholen maken de gemeente ook tot een aantrekkelijke woonplaats voor jongeren en studenten. In de leefomgevingsfoto is ook inzicht gegeven in de vaste lasten voor inwoners van de gemeente Nijkerk. Het beleid van de gemeente kan leiden tot een toename van vaste lasten, zoals de afvalheffing of de WOZ-waarde. Hierdoor kan het vrij besteedbaar inkomen afnemen. Bereikbaarheid Een goede bereikbaarheid betekent dat er een goede doorstroming op de weg én goede OV- en fietsverbindingen moeten zijn. De gemeente is verantwoordelijk voor de lokale wegen en de aansluiting op het provinciale en landelijk wegennet. De stedelijke gebieden liggen in de directe nabijheid van het hoofdwegennet.

Het aandeel van de auto is dan ook vrij groot in de gemeente Nijkerk (46% van alle verplaatsingen). Voor een goede ontsluiting van de stedelijke gebieden en het achterliggende gebied wordt gezocht naar aanpassing en uitbreiding van de ontsluitingsroutes door en langs de kern Nijkerk. Voor OV en fiets zet de gemeente voornamelijk in op een goede bereikbaarheid en passende voorzieningen bij bushaltes en treinstations.

Blad 22 van 125

MER Omgevingsvisie Nijkerk Beoordeling van de denkrichtingen ten behoeve van de Omgevingsvisie Nijkerk projectnummer 0454455.100 8 maart 2022 Gemeente Nijkerk

4

Ambities voor de fysieke leefomgeving De opgaven van de omgevingsvisie zijn geen sectorale opgaven. Er is niet een opgave voor water of cultuurhistorie. De opgaven zijn integraal, ze bevatten meerdere thema’s of aspecten. De ambities voor de fysieke leefomgeving zijn dan ook niet per thema van de leefomgevingsfoto geformuleerd, maar vertaald naar integrale ambities voor de fysieke leefomgeving.

4.1

Van sectoraal beleid naar integrale ambities Een van de redenen dat de Omgevingswet in het leven is geroepen is het feit dat veel aspecten van de fysieke leefomgeving met elkaar samenhangen. Aspecten zoals water en bodem hangen logischerwijs met elkaar samen, maar in het licht van klimaatverandering gaat water ook een rol spelen bij veiligheid (bescherming tegen water) en gezondheid (verkoelend effect van oppervlaktewater). Bij beleidsvorming dient rekening gehouden te worden met deze samenhang. Dit is ook opgenomen in de Omgevingswet, lid 2 van artikel 2.1: “Het bestuursorgaan houdt daarbij rekening met de samenhang van de relevante onderdelen en aspecten van de fysieke leefomgeving en van de rechtstreeks daarbij betrokken belangen.” De samenhang tussen de verschillende onderdelen en aspecten van de fysieke leefomgeving staat daarom centraal. Die onderdelen en aspecten zijn bij de leefomgevingsfoto afzonderlijk naar voren gekomen. Deze zijn specifiek voor Nijkerk en omgeving in beeld gebracht. Deze onderdelen en aspecten zijn gebundeld tot vijf integrale ambities voor de fysieke leefomgeving. 1. 2. 3. 4. 5.

Gezonde, veilige leefomgeving Leefbaarheid Kwaliteit stedelijk gebied Kwaliteit landelijk gebied Duurzaamheid

In onderstaande paragrafen zijn deze vijf ambities toegelicht. Per ambitie is aangegeven welke thema’s en aspecten hier bij horen. Ook is hier toegelicht hoe er beoordeeld wordt op de ambitie. Wat moet toe- of afnemen om te komen tot een verbetering? Wat zijn de aandachtspunten binnen de ambitie?

4.2

Gezonde, veilige leefomgeving Wat verstaan we onder gezonde, veilige leefomgeving? Een gezonde en veilige leefomgeving staat centraal in de Omgevingswet. De begrippen ‘gezond’ en ‘veilig’ zijn heel breed te interpreteren. Gezond gaat niet alleen om de bekende milieuaspecten zoals geluidhinder en luchtkwaliteit, maar ook om het stimuleren van gezond gedrag of een gezonde levensstijl. Ook veiligheid kan breed gezien worden. Het gaat niet alleen om fysieke veiligheid in de zin van ongevallen en rampen, maar ook om sociale veiligheid en het veiligheidsgevoel van de inwoners. Bij de ambitie gezonde, veilige leefomgeving zijn de volgende thema’s en aspecten opgenomen: -

Een gezonde leefomgeving

Blad 23 van 125

MER Omgevingsvisie Nijkerk Beoordeling van de denkrichtingen ten behoeve van de Omgevingsvisie Nijkerk projectnummer 0454455.100 8 maart 2022 Gemeente Nijkerk

-

o Luchtkwaliteit o Geluid o Hittestress o Stimuleren van gezond gedrag Een veilige leefomgeving o Externe veiligheid o Verkeersveiligheid o Waterveiligheid

Naar een gezonde en veilige leefomgeving Het doel van deze ambitie is om te komen tot een leefomgeving die gezond is en waar mensen veilig zijn en zich veilig voelen. Indicator Luchtkwaliteit

Geluid

Hittestress

Stimuleren van gezond gedrag Externe veiligheid

Verkeersveiligheid

Waterveiligheid

Gewenste ontwikkeling Een verbetering van de luchtkwaliteit betekent een afname van (uitstoot van) luchtverontreinigende stoffen

Aandachtspunten  Vestiging van kwetsbare objecten  Houtstook  Veehouderijen Geluidoverlast heeft een negatief effect op de  Geluidbelasting verkeer gezondheid. Een lagere geluidbelasting en afname  Overlast door van overlast is het streven. Daarnaast is een goede evenementen bereikbaarheid van stiltegebieden een belangrijk  Bereikbaarheid aspect. stiltegebieden Extreme hitte en warme nachten kunnen leiden tot  Groen en water in stedelijk gezondheidsklachten. De woonomgeving dient gebied daarom zo ingericht te worden dat hittestress  Groene daken voorkomen wordt.  Verstedelijking / verdichting van centrumgebieden De fysieke leefomgeving kan zo ingericht worden  Voorzieningen in de dat het uitnodigt tot sporten en bewegen. openbare ruimte Voldoende openbare ruimte en fiets- en  Fiets- en wandelpaden wandelpaden dragen hier aan bij. Externe veiligheid zegt iets over de kans op en de  Kwetsbare objecten in en impact van ongevallen met gevaarlijke stoffen. rond veiligheids-contouren Voldoende afstand tussen risicobronnen en kwetsbare objecten is hier van belang. Voor een verbetering van de verkeersveiligheid is  Veiligheid kruispunten een veilige inrichting van wegen en kruispunten rond basisscholen en het van belang, met name de plekken waar veel station fietsers komen (scholen, stations).

Bescherming tegen overstromingen of  Waterbergend vermogen wateroverlast is een belangrijk issue de laatste stedelijk gebied jaren. Voor de gemeente zijn het waterbergend  Inrichting rioolstelsel vermogen en de hemelwaterafvoer de aspecten  Klimaatadaptief inrichten waar beleid op gevoerd kan worden. stedelijk gebied (onder andere nieuwbouw)

Blad 24 van 125

MER Omgevingsvisie Nijkerk Beoordeling van de denkrichtingen ten behoeve van de Omgevingsvisie Nijkerk projectnummer 0454455.100 8 maart 2022 Gemeente Nijkerk

4.3

Leefbaarheid Met de leefbaarheid worden economische en maatschappelijke aspecten van de fysieke leefomgeving bedoeld. Een positieve beoordeling wordt gegeven als een maatregel leidt tot een betere afstemming van de woningmarkt op de behoefte. Of als deze bijdraagt aan een toekomstbestendige economie, met banen die passen bij het arbeidspotentieel en opleidingen die passen bij de vacatures. Ook keuzes die bijdragen aan de levendigheid, sociale cohesie en een passend voorzieningenniveau worden positief beoordeeld. Het bieden van een betere bereikbaarheid van woon- en werklocaties wordt eveneens positief beoordeeld. Een negatieve beoordeling wordt gegeven wanneer de toekomst van belangrijke economische sectoren in gevaar wordt gebracht en wanneer keuzes leiden tot knelpunten in de bereikbaarheid, scheve verhoudingen op de woningmarkt of een onvoldoende voorzieningenniveau. -

Sociaal o Sociale levendigheid en veiligheid o Voorzieningenniveau Wonen o Balans in de woningvoorraad Werk & Recreatie o Omvang werkgelegenheid o Recreatiemogelijkheden Opleiding & Inkomen o Vrij besteedbaar inkomen Bereikbaarheid o Multimodale bereikbaarheid o Kwaliteit OV- en fietsvoorzieningen

Indicator Sociale levendigheid en veiligheid Voorzieningenniveau

Balans in de woningvoorraad

Omvang van de werkgelegenheid

Recreatiemogelijkheden

Gewenste ontwikkeling Levendigheid in de vorm van markten of evenementen zijn positief voor het sociale leven in de gemeente Nijkerk. Voorzieningen zoals winkels en buurthuizen dragen bij aan de sociale contacten tussen inwoners. Voldoende voorzieningen die goed bereikbaar zijn voor alle inwoners is het uitgangspunt. De vraag naar en het aanbod van woningen dient in balans te zijn voor een goed functionerende woningmarkt.

Aandachtspunten  Aantal (dagen) evenementen

Meer werkgelegenheid binnen de gemeente vergroot de kans op het vinden van een baan en versterkt de economische positie van de gemeente.

Mogelijkheden om te recreëren zorgen voor levendigheid in de gemeente. Het stimuleert mensen om naar buiten te gaan en elkaar te ontmoeten.

Blad 25 van 125

   

Omvang voorzieningen Bereikbaarheid voorzieningen Voldoende starterswoningen Gevarieerde woning typen Werkgelegenheid voor jongeren Focus op de agrofood sector Fiets- en wandelpaden

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Nijkerk&id=879444cf-9df1-42ba-82ab-5c36c0f335b6