2021-076 Bijlage Transitievisie Warmte gemeente Nijkerk.pdf
Tekst van het document
25
T r a n s i t i e v i s i e
W a r m t e
g e m e e n t e
N i j k e r k
3. Spoor 3: Hybride warmtepompen en all electric
Een aantal buurten in onze gemeente zijn gebouwd na 1992 en daardoor relatief nieuw. Dit betekent dat de woningen hier over het algemeen goed geïsoleerd zijn, waardoor een all electric oplossing haalbaar is. Het gaat om de buurten (Groot) Corlaer, De Bogen, Spoorkamp/De Terrassen en Doornsteeg in Nijkerk en Middelaar in Hoevelaken. In deze buurten is een individuele oplossing met een warmtepomp over het algemeen de meest logische stap. Omdat het gasnet de komende vijftien jaar zeker nog beschikbaar blijft, kunnen mensen kiezen voor een hybride warmtepomp of een elektrische warmtepomp. De meeste gebouwen in de buurten Doornsteeg en Spoorkamp/ De Terrassen zijn zelfs na 2006 gebouwd. Deze kunnen in veel gevallen relatief eenvoudig direct overstappen naar een volledig elektrische warmtepomp. De gemeente kan hen via het Energieloket ondersteunen bij het keuzeproces, specifiek rond natuurlijke vervangingsmomenten van cv-ketels. Door de toename van het elektriciteitsgebruik moet (op termijn) in deze buurten het elektriciteitsnet verzwaard worden. Ook faciliteert de gemeente gezamenlijke initiatieven. Bijvoorbeeld als inwoners samen willen werken met hun buurt om kennis uit te wisselen, een uitvoeringsplan op te stellen of gezamenlijk in te kopen.
Op deze manier is er in deze wijken geen harde planning, maar een geleidelijke transitie waarin gebouweigenaren op hun eigen (natuurlijke) moment stappen zetten richting aardgasvrij in 2050. Binnen spoor 3 staan 4.200 woningen. Daarvan zijn circa 1000 woningen al transitiegereed. Van de 3.200 woningen die dat nog niet zijn, is het streven dat in 2030 1.600 woningen transitiegereed zijn.
26
T r a n s i t i e v i s i e
W a r m t e
g e m e e n t e
N i j k e r k
4. Spoor 4: Individueel initiatief in Nijkerkerveen en het landelijk gebied
Veruit het grootste deel (qua oppervlak) van onze gemeente bestaat uit landelijk gebied. Buurtschappen, boerderijen en natuur wisselen elkaar af aan de oost- en westkant van Nijkerk en in het gebied rond Nijkerkerveen en Hoevelaken. Hier wonen minder mensen. De woningen in deze gebieden staan vaak verder uit elkaar, waardoor een warmtenet geen reële optie is. Dit geldt in principe ook voor de kern Nijkerkerveen. Door de relatief lage bebouwingsdichtheid is een warmtenet hier geen voor de hand liggende oplossing. In het landelijk gebied zijn ook veel agrarische bedrijven gevestigd, waarbij de eigenaren zelf gewend zijn om aanpassingen te doen aan hun gebouwen. Dit zijn over het algemeen ook gebouwen die vragen om specifieke oplossingen, vanwege het agrarisch bedrijf in combinatie met een woning. Soms zijn hier bijvoorbeeld mogelijkheden om restwarmte uit bedrijfsprocessen te gebruiken voor het verwarmen van de woning. Ook bestaan er biovergisters, die uit mest, GFT en bermgras groen gas kunnen maken. Daarom kiezen we er in Nijkerkerveen en het landelijk gebied voor om individueel initiatief te ondersteunen. Enerzijds doen we dit via het Energieloket, waar ondersteuning mogelijk is met kennis over specifieke maatregelen, subsidie- en financieringsmogelijkheden. Daarnaast overwegen we één op één begeleiding voor het landelijk gebied, bijvoorbeeld via onze warmtecoördinator.
Het initiatief ligt in principe bij de inwoners zelf, maar als gemeente staan we klaar om hen te helpen wanneer dat nodig is. Dat geldt ook voor gezamenlijke kleinschalige initiatieven vanuit inwoners, die bijvoorbeeld met een straat of hofje een collectieve warmteoplossing willen realiseren. Binnen spoor 4 staan 3.500 woningen. Daarvan zijn circa 400 woningen al transitiegereed. Van de 3.100 woningen die dat nog niet zijn, is het streven dat in 2030 775 woningen transitiegereed zijn.
27
T r a n s i t i e v i s i e
W a r m t e
g e m e e n t e
N i j k e r k
Energiebesparing en isolatie per spoor Als gemeente willen we op termijn alle gebouwen gereed krijgen voor een aardgasvrije warmteoplossing. Dit noemen we aardgasvrij-ready. Maatregelen die hieraan bijdragen zijn onder andere spouwmuur-, vloer-, dakisolatie en HR++(+)glas. Hiermee kunnen gebouweigenaren direct aan de slag. Goede isolatie zal de komende jaren steeds vanzelfsprekender worden. Het precieze isolatieniveau hangt ook af van de uiteindelijke warmteoplossing. Daarom hebben we onze opgave voor isolatie en energiebesparing voor de vier sporen per gebied verder uitgewerkt, passend bij het type bebouwing en de verwachte warmteoplossingen. Hierbij gaan we in principe uit van de 1,5% per jaar energiebesparing vanuit de RES Foodvalley. Spoor 1: Nader onderzoek naar warmtenetten in Nijkerk en Hoevelaken Parallel aan de onderzoeken naar warmtenetten in Nijkerk en Hoevelaken zetten we in op energie besparen en isoleren. Binnen het onderzoeksgebied in de kernen Nijkerk en Hoevelaken staan 10.700 verblijfsobjecten. Dit zijn voornamelijk woningen (10.000). Van deze woningen zijn naar verwachting 600 woningen al helemaal geïsoleerd (aardgasvrij-ready). Dit betekent dat er bij 9.400 woningen extra energie bespaard kan worden.
Als alle geen spijt maatregelen worden uitgevoerd, besparen we in dit gebied ongeveer 26% van de warmtevraag van de woningen (dat komt neer op 100 TJ aan besparing). Voor 2030 streven we als gemeente naar een besparing op de warmtevraag van 13,5%. Spoor 2: Koppelkansen wijken: gereed voor aardgasvrij Binnen deze twee wijken staan 1.700 verblijfsobjecten. Dit zijn voornamelijk woningen. Hiervan zijn ongeveer 50 woningen al helemaal geïsoleerd (aardgasvrij-ready). Als alle geen spijt maatregelen worden uitgevoerd, besparen we in dit gebied ongeveer 27% van de warmtevraag van de woningen (18 TJ aan besparing). Vanaf 2022 gaan we aan de slag met wijkvernieuwing. We streven ernaar dat minimaal 100 gebouwen per jaar energiebesparende maatregelen nemen. Dan is in 2030 circa 50% gebouwen gereed voor aardgasvrij. Spoor 3: hybride warmtepompen en all electric In de gebieden die onder dit spoor vallen staan 4.200 verblijfsobjecten. Dit zijn voornamelijk woningen. Hiervan zijn ongeveer 1.000 woningen al helemaal geïsoleerd (aardgasvrij-ready). Ook de overige woningen zijn al relatief goed geïsoleerd. De potentiële ‘winst’ door energiebesparing en isolatie is daardoor beperkt. Als we alle geen spijt maatregelen toepassen, kan er nog ongeveer 10% van de warmtevraag van de woningen bespaard worden (13 TJ aan besparing). Als gemeente streven we naar een besparing van 5% in 2030.
Spoor 4: individueel initiatief in Nijkerkerveen en het landelijk gebied In deze gebieden samen staan ongeveer 4.000 verblijfsobjecten, waarvan ongeveer 3.500 voor wonen. Er is een grote diversiteit aan bouwjaren en bouwstijlen, waardoor isoleren maatwerk is. Ongeveer 400 van de gebouwen zijn al goed geïsoleerd (aardgasvrij-ready). Als we alle geen spijt maatregelen toepassen bij de woningen, kunnen we in dit gebied 23% van de warmtevraag besparen (dat komt neer op 39 TJ besparing). Als gemeente streven we naar een besparing van 13,5% in 2030.
Aantal verblijfsobjecten Spoor 1 Spoor 2 Spoor 3 Spoor 4
10700 1700 4200 4000
Totale mogelijke besparing in TJ 100 18 13 39
Verdiepende bijlagen: 3. 4. 5. 6.
Hoe werken de oplossingen? Hoe is de WAT-kaart bepaald? Warmtebronnen in en rondom de gemeente Nijkerk CBS-buurtindeling gemeente Nijkerk
28
Totale mogelijke besparing in % 26 27 10 23
Besparing in 2030 op totale warmtevraag in % 13,5% 13,5% 5% 13,5
T r a n s i t i e v i s i e
W a r m t e
g e m e e n t e
N i j k e r k
5. Een strategie van verleiden, verzoeken, verplichten In 2050 worden alle huizen in Nederland zonder aardgas verwarmd. Dat is de stip aan de horizon voor de warmtetransitie in Nederland en dus ook in onze gemeente. Dit betekent dat iedere buurt in de gemeente Nijkerk ergens in de komende 30 jaar aan de beurt komt. Het gaat hierbij om bestaande bouw, want nieuwbouw is al aardgasvrij. In dit hoofdstuk gaan we in op de strategie die we hierbij gaan volgen.
5.1 De strategie In het vorige hoofdstuk is beschreven hoe de warmtetransitie in gemeente Nijkerk er op technisch gebied gaat uitzien, rekening houdend met de mogelijkheden die de lokale situatie biedt. De warmtetransitie is echter niet alleen een technische, maar ook een sociale transitie, die inwoners en bedrijven aangaat. Om hen ook mee te krijgen is het belangrijk om voldoende draagkracht te creëren. Dat doen we door niet te hard van stapel te lopen en in te zetten op een zogenaamde ‘drietrapsraket’ van verleiden, verzoeken en verplichten. Redenen om voor een dergelijke strategie te kiezen zijn als volgt: 1. Er zijn op het gebied van techniek nog veel onzekerheden, en is er in gemeente Nijkerk op dit moment weinig zicht op collectieve oplossingen wegens een gebrek aan warmtebronnen. Er zijn op basis van de huidige techniek dus geen evidente, pasklare warmteoplossingen. 2. Ook op financieel vlak zijn de aangedragen oplossingen nog niet toereikend. 3. In de participatie is naar voren gekomen dat er al veel betrokken mensen zijn, die graag iets willen doen, maar wel behoefte hebben aan een goede informatievoorziening en duidelijkheid in het proces. Ook beslissen ze graag mee en willen ze goed op de hoogte worden gehouden. Er is echter ook aangegeven dat er nog veel inwoners zijn die we ‘missen’. Op de bijeenkomsten komen voornamelijk mensen die er al mee bezig zijn.
Op basis van deze gegevens hebben we gekozen voor de strategie van ‘verleiden, verzoeken, verplichten’, die als doel heeft om draagvlak en gunstige omstandigheden te creëren voor de verdere warmtetransitie. Wat bedoelen we daarmee? Figuur 11 Gevelisolatie wordt geïnstalleerd
De warmtetransitie komt voor veel inwoners nog te vroeg. Hoewel er genoeg enthousiastelingen zijn, is het voor veel mensen nog een ver-van-mijnbed show. Daarom is het nu ook nog te vroeg om mensen al te dwingen om van het aardgas af te stappen. We zetten daarom in eerste instantie in op het verleiden tot het treffen van verduurzamende maatregelen, door te inspireren, enthousiasmeren en goede, duidelijke en tijdige informatie te bieden.
29
T r a n s i t i e v i s i e
W a r m t e
g e m e e n t e
N i j k e r k
We leggen hierbij nadrukkelijk een koppeling met andere gemeentelijke activiteiten, waaronder de herinrichting van wijken. In de fase daarna, die van verzoeken, breekt de tijd aan om echte stappen te gaan zetten: waar mogelijk worden warmtenetten aangelegd, de eerste buurten – waar het kan – worden afgesloten van het aardgas en de druk wordt opgevoerd. Plannen worden gemaakt om ook de achterblijvende buurten gereed te maken om van het aardgas af te gaan. In de derde fase, van verplichten, gaan de wijken die nog niet van het aardgas af zijn, één voor één ook van het aardgas. Maar altijd rekening houdend met het vermogen van inwoners om mee te doen. Waar het niet lukt, wordt extra inzet gepleegd om iedereen gereed te krijgen. De warmtetransitie brengt veel verandering met zich mee. Het doel van deze strategie is om alle betrokkenen een zo duidelijk mogelijk handelingsperspectief te geven. Voor inwoners betekent dit dat ze met een gerust hart hun woning kunnen verduurzamen, omdat ze weten wat ze kunnen verwachten en welke mogelijkheden er voor handen zijn. Drie zaken staan in de eerste fase centraal: 1. No-regret maatregelen Om inwoners mee te krijgen in de warmtetransitie, leggen we de nadruk op no-regret maatregelen. Dit zijn maatregelen die in elk scenario gunstig zijn, ongeacht het warmtealternatief waar later voor wordt gekozen.
Dit zijn maatregelen die voor meer wooncomfort zorgen of bijdragen aan een reductie in het energieverbruik. Hierbij moet voornamelijk worden gedacht aan isolatiemaatregelen, die zorgen voor meer wooncomfort én een besparing in het energieverbruik. Maar ook de overstap naar elektrische apparaten en de aanschaf van zonnepanelen vallen hieronder, omdat ook deze in de toekomst benut zullen worden. 2. Aanvullend onderzoek
Netcapaciteit
Voor een aantal buurten geldt dat een warmtenet tot de mogelijkheden behoort. Voor deze buurten voeren we een nader onderzoek uit, waarbij ook heel expliciet inspraak van inwoners wordt meegenomen. We kijken naar de ruimte voor ondergrondse infrastructuur en zoeken uit of de aanwezige warmte nuttig en voldoende in te zetten is. Ook brengen we in beeld hoe dit warmtenet eruit zou komen te zien en wat het gaat kosten. Op basis van deze complete informatie hakken we de knoop door. Daarmee kunnen we ook duidelijkheid bieden aan onze inwoners over wat ze kunnen verwachten.
Er moet niet alleen aanvullend onderzoek worden gedaan naar de mogelijkheid van een warmtenet in bepaalde gebieden. Het is nu al duidelijk dat de netcapaciteit op de meeste plekken niet toereikend zal zijn voor de voorziene toename in all-electric warmteoplossingen, het toenemende gebruik van elektrische kookplaten en de groei in het gebruik van elektrische auto’s. De komende jaren brengen we de verwachte tekorten in kaart, waar mogelijk in samenwerking met de regio en de provincie. Op basis daarvan kan de netcapaciteit worden uitgebreid.
3. Een helder financieel plaatje De warmtetransitie gaat veel geld kosten, niet alleen voor de gemeentes, de netbeheerder, bedrijven en instellingen, maar ook voor inwoners. Geld dat veel mensen niet hebben of niet willen uitgeven. Voordat mensen investeringen moeten doen, brengen we duidelijk in kaart wat het gaat kosten, en hoe dat gefinancierd kan worden. Zo voorkomen we dat mensen onnodige uitgaven doen, of uitgaven moeten doen die ze niet kunnen betalen. Hierbij besteden we extra aandacht aan het fenomeen ‘energie-armoede’.
30
5.2 Overzicht Onderstaand overzicht laat zien welke stappen in de verschillende fases worden gezet, waarbij de eerste fase centraal staat:
Algemeen
2020-2030
2030-2040
2040-2050
Verleiden
Verzoeken
Verplichten
-
Faciliteren/ondersteunen bewonersinitiatieven, incl. ondersteuning VvE’s Inzet op communicatie en voorlichten Inzet op no-regret maatregelen In kaart brengen financiële plaatje Versoepelen beleid/wegnemen beleidsmatige belemmeringen Doorlopend: Monitoring Verder onderzoek in Nijkerk en Hoevelaken naar mogelijke gebieden voor een warmtenet (o.b.v. ruimte voor ondergrondse infra, voldoende beschikbare warmte die benut kan worden en financiële haalbaarheid) Formuleren uitvoeringsplannen warmtenetten
Spoor 2
-
Voorlichting over ‘aardgasvrij’ ready Ondersteuning bij verduurzaming Ervaring opdoen met een wijkgerichte aanpak Netverzwaring
Spoor 3
-
Voorlichting over verduurzamingsmaatregelen Collectieve inkoopacties (voor individuele oplossingen) Inzet op en voorlichting over financieringsmaatregelen
-
Spoor 1
-
-
Faciliteren/ondersteunen bewonersinitiatieven
-
Start realisatie warmtenetten indien mogelijk
-
Collectieve inkoopacties (voor individuele oplossingen) Eerste buurten van het aardgas (waar dat kan) Eerste buurten van het aardgas (waar dat kan)
-
Alle buurten van het aardgas
-
Afsluiten aardgasaansluitingen
-
Spoor 4
-
Voorlichting over verduurzamingsmaatregelen Inzet op en voorlichting over financieringsmaatregelen Ondersteunen individueel initiatief
-
31
-
Afronden warmtenetten Afsluiten aardgasaansluitingen
T r a n s i t i e v i s i e
W a r m t e
g e m e e n t e
N i j k e r k
6. Van strategie naar uitvoering Vanuit onze strategie van verleiden, verzoeken en verplichten werken we verder aan de warmtetransitie in onze gemeente. Het tempo zal per gebied (zie hierboven: de verdeling van de wijken) verschillen. Daarbij ondersteunen we onze inwoners zo goed mogelijk. In dit hoofdstuk lichten we toe op welke manier we dat als gemeente gaan doen, met een Uitvoeringsprogramma warmte (Dat onderdeel gaat uitmaken van het Uitvoeringsprogramma Nijkerk Energieneutraal). Daarnaast komt de gemeentelijke inzet richting bedrijven aan bod. 6.1 Uitvoeringsprogramma Warmte 2022-2025 Om de warmtetransitie in gang te zetten, werken we de komende jaren aan een aantal zaken. Deze worden opgenomen in een Uitvoeringsprogramma Warmte, als onderdeel van ons bestaande Uitvoeringsprogramma Nijkerk Energieneutraal.
6.1.1 Programmaonderdelen
Spoor
Onderdeel uit strategietabel
#
Concrete actie/project
Wie
Algemeen
Faciliteren/ondersteunen bewonersinitiatieven, incl. ondersteunen VvE’s
1
In kaart brengen bewonersinitiatieven
Via Klankbordgroepen, Energieloket
2
Kennisplatform VvE’s
Energieloket
3 4
Doorontwikkeling duurzaam-nijkerk.nl Duurzame huizenroute
5
Testimonials
6 7
Oprichting gebieds/spoorgebonden klankbordgroepen Isolatiehandleiding
8
Voorbeeldwoningen
Communicatieadviseur duurzaamheid Communicatieadviseur duurzaamheid Communicatieadviseur duurzaamheid Beleidsadviseur, communicatieadviseur, warmtecoördinator Warmtecoördinator/ beleidsadviseur Energieloket
9
RREW
10
Aanpak energiearmoede Wordt meegenomen in isolatiehandleiding Subsidieloket
Inzet op communicatie en voorlichten
Inzet op no-regret maatregelen
In kaart brengen financiële plaatje
11 12
Versoepelen beleid
13
Monitoring
14
Herziening duurzaamheidslening In kaart brengen beleidsmatige knelpunten Uitbreiden duurzaamheidsmonitor
32
Energieloket, beleidsadviseur Energieloket i.s.m. sociaal domein / PM Beleidsadviseur Beleidsadviseur PM
T r a n s i t i e v i s i e
Spoor 1
Nader onderzoek warmtenetten
W a r m t e
15
16
17
Spoor 2
Formuleren uitvoeringsplannen warmtenetten
18
Ondersteuning bij verduurzaming
19
Ervaring opdoen met een wijkgerichte aanpak
19
20
Spoor 3
Spoor 4
6.1.2
g e m e e n t e
In kaart brengen ondergrondse infrastructuur en energienetwerk Planning netverzwaring
Gebiedsgericht onderzoek warmtentetten Planning herinrichting wijken
N i j k e r k
Regio
Liander i.s.m. operationeel beheer, beleidsadviseur Externe inhuur Beleidsadviseur i.s.m. P&P, operationeel beheer
Wijkontwikkeling Renselaer, Campenbuurt, Beulekamp Wijkontwikkeling Renselaer, Campenbuurt, Beulekamp Vervolgplanning stimuleringsaanpak wijken Wijkontwikkeling Renselaer, Campenbuurt, Beulekamp Bewonersavonden
Warmtecoördinator
Warmtecoördinator
Warmtecoördinator, beleidsadviseur
Netverzwaring bij wijkontwikkeling
19
Voorlichting over ‘aardgasvrij’ ready
21
Voorlichting over verduurzamingsmaatregelen Collectieve inkoopacties (voor individuele oplossingen)
22
Informatieavonden energiebesparing
Energieloket
23
PM
Inzet op en voorlichting over financieringsmaatregelen
22
Voorlichting over verduurzamingsmaatregelen Inzet op en voorlichting over financieringsmaatregelen
22
Buurtgebonden inkoopacties voor (hybride) warmtepompen, zonnepanelen, etc. Informatieavonden energiebesparing, Subsidieloket Informatieavonden energiebesparing
Energieloket, Warmtecoördinator
Ondersteunen individueel initiatief
24
Informatieavonden energiebesparing, Subsidieloket Individuele contactmomenten
22
Liander i.s.m. P&P, operationeel beheer, warmtecoördinator Warmtecoördinator i.s.m. Energieloket
Energieloket, Warmtecoördinator Energieloket
PM
Toelichting programmaonderdelen
1. Faciliteren van initiatieven Er ontstaan ongetwijfeld (gezamenlijke) initiatieven van inwoners die we nu nog niet voorzien. Via de klankbordgroepen en het Energieloket willen we deze initiatieven vroegtijdig in beeld krijgen, zodat we
33
T r a n s i t i e v i s i e
W a r m t e
g e m e e n t e
N i j k e r k
dit waar mogelijk kunnen faciliteren. Denk hierbij aan gezamenlijke inkoop van isolatie- of besparingsmaatregelen, isolatiehandleiding, terugverdientijden van isolatiemaatregelen en voorzieningen, subsidieregelingen, maar ook aan het verzorgen van onafhankelijk specialistisch advies. Dit ligt maar net aan het initiatief en de behoefte van onze inwoners. Belangrijk is dat het Energieloket en www.duurzaam-nijkerk.nl grote bekendheid hebben in Nijkerk. 2. Kennisplatform Vve’s In regioverband is er een kennisplatform ingericht voor VvE’s, met als doel hen te helpen te verduurzamen als collectief. De belangrijkste pijler van het platform is het organiseren van informatieavonden, waarbij ervaringen worden gedeeld en experts worden uitgenodigd om te vertellen. Ook kan er vanuit het platform expertise worden ingezet voor het maken van VvE-specifieke verduurzamingsplannen. Het platform wordt georganiseerd door de Samenwerkende Energieloketten. 3. Doorontwikkeling duurzaam-Nijkerk Het platform Duurzaam Nijkerk zal altijd de laatste informatie bevatten over de warmtetransitie en het transitiegereed maken van de woning. Op de webpagina komen antwoorden op veel gestelde vragen te staan. Voor andere vragen en persoonlijk advies kunnen mensen terecht bij het Energieloket.
Op bepaalde momenten – bijvoorbeeld als er een bewonersbijeenkomst gepland staat of er nieuwe inzichten zijn – besteden we extra aandacht aan de warmtetransitie en het aardgasvrij-ready maken van gebouwen. Omdat niet iedereen online actief is, communiceren we ook via huis-aan-huis brieven en lokale media Het Energieloket verzorgt persoonlijk advies, zowel telefonisch/email als thuis, informatieavonden over energiebesparing en isoleren en is aanwezig in de buurten met de Energiecaravan. Ook werkt het Energieloket samen met energieambassadeurs: enthousiaste vrijwilligers die bij mensen thuis langskomen voor het voeren van een keukentafelgesprek. Het Energieloket is echter nog bij lang niet iedereen bekend. Het duidelijker profileren van het Energieloket is daarom belangrijk in het vertellen van de boodschap: ga energie besparen.
4. Duurzame Huizenroute De meest effectieve communicatie is door het zelf ervaren van de voordelen van isoleren, energie besparen en energie opwekken. Er zijn in de afgelopen jaren al diverse enthousiaste inwoners geweest die hun huis volledig energieneutraal hebben gemaakt. Een aantal van deze inwoners hebben hun huis aangemeld op de Duurzame Huizenroute. De Duurzame Huizenroute is bedoeld voor inwoners om zelf te kunnen ervaren hoe het is om te wonen in een duurzaam huis. Inzet is om meer aandacht te geven aan de Duurzame Huizenroute, en zoveel mogelijk deelnemers in Gemeente Nijkerk mee te laten doen. 5. Testimonials Testimonials zijn verhalen van inwoners die hun huis hebben verduurzaamd: zij hebben geïsoleerd, zonnepanelen, een warmtepomp of misschien wel een groen dak of een regenton. De verhalen zijn bedoeld om inwoners te laten proeven van wat erbij komt kijken, hoe het is en om meer informatie te geven. Deze testimonials worden via de website gedeeld. Het is echter ook de bedoeling om te gaan werken met ‘live-testimonials’: mensen die bij een ‘fysieke’ bijeenkomst iets vertellen over hun eigen ervaringen met verduurzaming. 6. Oprichting gebiedsgebonden klankbordgroepen Begin 2021 zijn we gestart met een klankbordgroep voor de warmtetransitie in onze gehele gemeente. Daarnaast gaan we per spoor/gebied klankbordgroepen vormen.
De klankbordgroepen geven inwoners de gelegenheid om actief mee te praten over ontwikkelingen rondom de warmtetransitie in onze gemeente en het uitvoeringsplan in hun eigen buurt.
34
T r a n s i t i e v i s i e
W a r m t e
g e m e e n t e
N i j k e r k
7. Isolatiehandleiding Een van de belangrijkste middelen is de isolatiehandleiding. Dit is een stappenplan dat inwoners kunnen volgen om hun eigen huis te verduurzamen, met een focus op isoleren en andere no regretmaatregelen. In de handleiding worden de isolatiestandaard en de streefwaarden van het Rijk gehanteerd. Inwoners kunnen in de handleiding opzoeken wat voor hun woning geldt: afhankelijk van in welke buurt ze wonen (en onder welk spoor ze dus vallen), het bouwjaar van hun woning, en de maatregelen die ze eventueel al hebben getroffen. De handleiding zal ook inzicht bieden Figuur 12 Aan de slag met isoleren in de kosten die de verschillende maatregelen met zich meebrengen, én wat ze opleveren. 8. Voorbeeldwoningen Om inwoners te helpen inzicht te krijgen voor wat voor hún woning van toepassing is, laten we energierapporten opstellen voor verschillende types woningen. Deze rapporten brengen de woning in kaart, en welke verduurzamingsmaatregelen getroffen kunnen worden, wat dat gaat kosten, en wat het oplevert, zowel qua besparing als qua wooncomfort. De rapporten worden besproken tijdens de informatieavonden over energiebesparing, en zullen ook te vinden zijn via de website. 9. RREW Gemeente Nijkerk heeft een aanvraag ingediend en toegekend gekregen voor de Regeling Reductie Energiegebruik voor Woningen.
De regeling wordt ingezet om mensen te stimuleren tot het treffen van kleine energiebesparende maatregelen, of om anderszins aan de slag te gaan, bijvoorbeeld door het laten uitvoeren van een warmtescan. Ook wordt er via de regeling aandacht gevraagd voor energiebesparing, en de manieren waarop je met je energiegedrag een verschil kan maken. 10. Aanpak energie-armoede Energie-armoede wordt een steeds groter probleem: door de toenemende energieprijzen en de benodigde verduurzamingsmaatregelen die de energietransitie met zich meebrengt. We werken in samenwerking met het sociaal domein aan een goede aanpak voor energie-armoede. 11. Subsidieloket Een subsidieloket zal in opzet moeten lijken op het Energieloket, alleen zal het zich specifiek richten op subsidies en leningen ten aanzien van verduurzaming. Er zijn al behoorlijk wat subsidies en leningen beschikbaar, maar het aanvragen ervan kan behoorlijk ondoorzichtig zijn. Het verschilt per instrument waar je het voor kan aanvragen, wanneer je dat moet doen en welke voorwaarden hieraan zijn verbonden. Een goede informatievoorziening op de website kan helpen, maar de verwachting is dat dat niet voor iedereen voldoende zal zijn. Het (lokaal of regionaal) subsidieloket kan dan hulp bieden bij het zoeken van de juiste subsidie voor de juiste maatregelen en ook hulp bij het indienen van een subsidieaanvraag.
35
T r a n s i t i e v i s i e
W a r m t e
g e m e e n t e
N i j k e r k
12. Herziening duurzaamheidslening Gemeente Nijkerk biedt een duurzaamheidslening aan voor haar inwoners. Deze lening is bedoeld om op een gemakkelijke manier verduurzamingsmaatregelen te financieren. Geluiden uit verschillende hoeken maken duidelijk dat het tijd is om deze lening te herzien en zo nodig aan te passen, bijvoorbeeld in combinatie met toekomstbestendig wonen 13. In kaart brengen beleidsmatige knelpunten We komen nu al regelmatig tegen dat inwoners ambities hebben op het gebied van verduurzaming van hun woning, maar hierbij aanlopen tegen beperkingen in het beleid van de gemeente. Een voorbeeld is het kleine windmolentje, dat erg aantrekkelijk is voor op het boerenerf, maar momenteel nagenoeg niet is toegestaan in de bestemmingsplannen. We doen onderzoek naar beperkingen die woningeigenaren nu tegenkomen bij het verduurzamen van hun huis, en doen daar waar mogelijk voorstellen voor beleidsmatige aanpassingen op. 14. Uitbreiden duurzaamheidsmonitor Om in kaart te brengen hoe de warmtetransitie verloopt en beter zicht en grip op de benodigde stappen te krijgen, breiden we de duurzaamheidsmonitor van het Uitvoeringsprogramma Nijkerk Energieneutraal uit met warmte- en aardgas gerelateerde zaken, zoals het aantal aardgasvrije huizen en de mogelijke en gerealiseerde energiebesparing. 15.
In kaart brengen ondergrondse infrastructuur en energienetwerk De energietransitie brengt een enorme extra capaciteitsvraag van het elektriciteitsnet met zich mee. In regionaal verband zoeken we uit waar de knelpunten zitten, hoe die zijn op te lossen, en organiseren we een aanpak om de juiste stappen te zetten. Eventueel, en waar mogelijk, ook in samenspraak met het Rijk. 16. Planning netverzwaring Op basis van project 15 maken we samen met Liander een planning voor de benodigde netverzwaring, en zorgen ervoor dat die verzwaring tijdig, op logische momenten, en op de juiste plekken wordt gerealiseerd. 17. Gebiedsgericht onderzoek warmtenetten Voor de gebieden kern Nijkerk en kern Hoevelaken laten we nader onderzoek uitvoeren voor de mogelijkheid van warmtenetten. Het doel is om antwoord te krijgen op de vraag waar het wel kan, en waar juist niet, welk gebied het dan gaat beslaan en hoe het eruit komt te zien. 18. Planning herinrichting wijken Om een goede voorbereiding te kunnen treffen ten aanzien van duurzaamheid voor de wijken die opnieuw ingericht gaan worden, stellen we een meerjarenplanning op van de herinrichtingstrajecten. Daarmee kunnen we een goede inschatting maken van welke wijken ‘handig’ zijn om aan te pakken, nu of juist later. 19. Wijkontwikkeling Renselaer, Campenbuurt, Beulekamp In deze drie wijken zijn we, of gaan we, bezig met een herontwikkeling.
Deze gelegenheid grijpen we aan om de inwoners van deze wijken te informeren over verduurzamende maatregelen en om met hen in contact te treden. We bieden extra ondersteuning bij het verduurzamen, en doen ervaring op met de wijkgerichte aanpak. 20. Vervolgplanning stimuleringsaanpak wijken In de wijken Renselaer, Campenbuurt en Beulekamp gaan we aan de slag met een stimuleringsaanpak voor energiebesparing, isoleren en andere verduurzamende maatregelen. De ervaringen van deze aanpak gebruiken we om ook voor de andere wijken met een wijkgerichte aanpak te komen.
36
T r a n s i t i e v i s i e
W a r m t e
g e m e e n t e
N i j k e r k
21. Bewonersavonden Voor de herontwikkelingswijken organiseren we extra bewonersavonden, die de thema’s herinrichting en energiebesparing/isoleren combineren. 22. Informatieavonden energiebesparing Het Energieloket organiseert al enige jaren informatieavonden over energiebesparing, die zich richten op éen bepaalde buurt of wijk. Deze informatieavonden breiden we uit en gaan zich steeds meer richten op de vier sporen. 23. Buurtgebonden inkoopacties Voor de nieuwere wijken geldt dat er op korte termijn natuurlijke vervangingsmomenten aan zitten te komen, voor bijvoorbeeld de cv-ketel of het gasfornuis. Om mensen goed in te lichten over de juiste keuze en het makkelijk te maken om voor duurzame alternatieven te kiezen, organiseren we in deze wijken collectieve inkoopacties. 24. Individuele contactmomenten bij spoor 4 In het buitengebied is er niet één oplossing. Verschillende situaties vragen om verschillende oplossingen, ook met het oog op bedrijfsgebonden activiteiten. Voor deze inwoners organiseren we de mogelijkheid om één op één in contact te treden met een adviseur, die hen kan helpen met oplossingen die voor hen geschikt zijn.
6.1.3
Financiën en capaciteit
De warmtetransitie zal vragen om extra capaciteit en financiële middelen. We starten in 2022 met de uitvoering op basis van de nu beschikbare middelen. De verwachting is dat er op langere termijn meer nodig is. In de Routekaart Nijkerk Energieneutraal 2050 is 2,3 fte voorzien voor warmte en energiebesparing. Daarnaast is 1 fte voorzien voor communicatie. Momenteel beschikken we over 0,9 fte voor warmte, 0,4 fte voor energiebesparing en 0,6 fte voor communicatie. Om het uitvoeringsprogramma warmte volledig uit te voeren, verwachten we in ieder geval de extra 1 fte warmte/energiebesparing en extra 0,4 fte communicatie nodig te hebben. Qua financiële middelen verwachten we extra budget nodig te hebben, voor bijvoorbeeld de gebiedsgerichte onderzoeken naar warmtenetten en het in kaart brengen en realiseren van de benodigde extra netcapaciteit. De komende maanden werken we dit verder uit: wat kan er vanuit het Rijk gefinancierd worden en waar moeten we zelf een extra bijdrage doen. Bij de kadernota van volgend jaar, en bij de herziening van het Uitvoeringsprogramma, komen we met een voorstel dat integraal afgewogen kan worden.
6.1.4
Monitoring en rapportage
Het is belangrijk dat we in onze gemeente de voortgang van de warmtetransitie en het effect van maatregelen kunnen volgen. Het doel van de energietransitie het terugdringen van onze uitstoot van broeikasgassen, met de CO2 naar 0 in 2050 als voornaamste indicator. Daarom nemen we de uitstoot van CO2 binnen onze gemeente als leidraad voor onze voortgang. De gemeente zal daarom de CO 2reductie jaarlijks monitoren en hierover rapporteren, zodat indien nodig bijgestuurd kan worden. Voor deze monitoring gebruiken we bekende bronnen als de Klimaatmonitor van Rijkswaterstaat en het platform waarstaatjegemeente.nl.
37
T r a n s i t i e v i s i e
W a r m t e
g e m e e n t e
N i j k e r k
Ook zullen we monitoren op indicatoren zoals gasverbruik per buurt/wijk en het aantal actieve gasaansluitingen (een belangrijke indicator voor aardgasvrije woningen). Dit doen we met onze duurzaamheidsmonitor.
38
T r a n s i t i e v i s i e
W a r m t e
g e m e e n t e
N i j k e r k
6.2 Bedrijven en bedrijventerreinen De Transitievisie Warmte richt zich op de gebouwde omgeving. Hieronder vallen woningen en andere gebouwen, zoals scholen, instellingen en winkelpanden. Kleinschalige bedrijven in de gebouwde omgeving doen mee met de wijkgerichte aanpak. Voor (industriële) bedrijven en bedrijventerreinen zijn en worden andere afspraken gemaakt. Deze afspraken zijn vastgelegd in het Klimaatakkoord, onderdeel ‘Industrie’. Desondanks willen we als gemeente ook inzet plegen richting bedrijven. Welke afspraken zijn er gemaakt in het Klimaatakkoord? Het kabinet heeft de ambitie geformuleerd om in 2050 klimaatneutraal te zijn in Europees verband, maar als tussenstap 49% CO2-reductie in 2030 te bereiken ten opzichte van 1990 met een doorkijk naar 55% reductie in 2030. Deze opgave wordt onderverdeeld naar verschillende sectoren. De opgave tot 2030 voor de industrie bedraagt een reductie van 14,3 Megaton (vergelijk 3,4 Megaton voor de gebouwde omgeving). 5 Onderstaande afbeelding geeft in een overzicht weer hoe dat gerealiseerd gaat worden:
Figuur 13 Overzicht van de Klimaattafel Industrie
Wat gebeurt er in het kader van die afspraken? Een greep uit de selectie: •
•
5
Bedrijven zijn verplicht om alle energiebesparingsmaatregelen te nemen die binnen vijf jaar zijn terugverdiend. Dat staat al in de wet milieubeheer. Vanaf 2023 wordt deze wet uitgebreid met CO2-reductiemaatregelen. Voor ruim 250 grotere bedrijven, samen verantwoordelijk voor meer dan 80% van de industriële uitstoot, geldt sinds 2021 een CO2-heffing. Bedrijven betalen een nationale CO2-heffing voor
Klimaatakkoord, p. 83.
39
T r a n s i t i e v i s i e
•
W a r m t e
g e m e e n t e
N i j k e r k
het deel van hun uitstoot dat uitkomt boven de ijkwaarde voor dat jaar. Die ijkwaarde hangt onder andere af van wat de industrie op weg naar het doel in 2030 in het betreffende jaar nog gezamenlijk mag uitstoten. Er komen maatregelen als door de CO2-heffing industriële productie dreigt naar het buitenland te worden verplaatst (‘weglek’).6
Wat gaan we zelf doen? Als gemeente willen wij hier ook een rol inpakken. Dat doen we door te stimuleren, te verbinden, te ondersteunen en, waar nodig, te handhaven. Adviseur duurzame opwek en bedrijfsleven Wij beschikken sinds kort over een adviseur duurzame opwek en bedrijfsleven, die bedrijven kan adviseren en ondersteunen bij het verduurzamen van hun bedrijf. Momenteel worden er in het kader van het project Duurzame verbinding A28 al gesprekken gevoerd met bedrijven, over de mogelijkheden voor duurzame opwek, energiebesparing en andere verduurzamende maatregelen. De intentie is om deze gesprekken in het kader van het toekomstige project toekomstbestendige bedrijventerreinen uit te breiden naar de andere bedrijven. Het idee is om met deze gesprekken verbindingen te leggen tussen bedrijven, en tussen bedrijven en gemeentelijke projecten, om zo samen efficiënt stappen te kunnen zetten. Handhaving energiebesparingsplicht door Omgevingsdienst de Vallei (OddV) In de Wet milieubeheer is opgenomen dat bedrijven 7 energiebesparingsmaatregelen dienen te treffen die zichzelf in vijf jaar of minder terugverdienen. 8 Hiervoor geldt ook een informatieplicht: bedrijven dienen te rapporteren over de maatregelen die ze hebben getroffen. Omgevingsdiensten hebben de taak om hierop te controleren en te handhaven.
De laatste 3 jaar heeft de OddV energiecontroles uitgevoerd in de Gelderse Vallei. Bij deze controles wordt gecontroleerd of bedrijven voldoen aan de informatieplicht en de energiebesparingsplicht. Voor de jaren 2022 t/m 2024 staan deze controles ook weer op het programma. Energieloket voor bedrijven Als gemeente willen we bedrijven graag faciliteren en ondersteunen bij het verduurzamen. Daarom zijn we in regionaal verband de mogelijkheden van een energieloket voor bedrijven aan het onderzoeken. Hier zouden bedrijven terecht kunnen met hun vragen over verduurzamen, wettelijke verplichtingen, etc. Impactanalyse kantoorpanden label C Voor kantoren voeren wij een impactanalyse uit voor de label C verplichting. We brengen in kaart wat de potentiële besparing is, wat de bijkomende kosten zijn, en geven advies over de te nemen stappen. Testimonials bedrijven Met de gedachte ‘Goed voorbeeld doet volgen’ worden bedrijven geïnterviewd over hun verduurzamingsslag. Deze interviews wordt verwerkt in testimonials, die via verschillende kanalen worden gepubliceerd. Niet alleen kan dit als inspiratie dienen voor andere bedrijven, maar ook laat het onze inwoners zien wat er bij bedrijven gebeurt op het gebied van duurzaamheid.
6
www.klimaatakkoord.nl/industrie Met een jaarverbruik van meer dan 50.000 KWh of 25.000 m3 gas. 8 Klimaatakkoord: C3 Industrie, blz. 93. 7
40
T r a n s i t i e v i s i e
W a r m t e
g e m e e n t e
N i j k e r k
Organiseren bedrijfsbezoek duurzame bedrijven In diezelfde gedachte gaan we onderzoeken of het mogelijk is om bedrijfsbezoeken te organiseren voor onze inwoners, bij duurzame bedrijven. Zo krijgen zij een kijkje in de keuken van een duurzaam bedrijf, en zien ze wat er allemaal bij komt kijken. Onderzoek restwarmte Daarnaast doen we verder onderzoek naar het inzetten van restwarmte, waaronder industriële restwarmte. Een eerste haalbaarheidsonderzoek, uitgevoerd door RHDHV in opdracht van Provincie Gelderland, laat zien dat er zeker kansen zijn, maar dat die voorlopig nog niet rendabel zijn. Daarom houden we ontwikkelingen in de gaten.
41
T r a n s i t i e v i s i e
W a r m t e
g e m e e n t e
7. Lijst met bijlages 1. Lijst met begrippen 2. Toelichting op gebruikte energie-eenheden 3. Hoe werken de oplossingen? 4. Hoe is de WAT-kaart bepaald? 5. Warmtebronnen in en rondom de gemeente Nijkerk 6. CBS-buurtindeling gemeente Nijkerk 7. Resultaten inwonersconsultatie 8. Verslag bijeenkomsten met de klankbordgroep 9. Resultaten bewonersavonden, vragen en antwoorden 10. Call to action voor inwoners 11. Infographic ‘Wat past bij mijn woning?’ 12. Bronnenlijst
42
N i j k e r k
T r a n s i t i e v i s i e
W a r m t e
g e m e e n t e
N i j k e r k
8. Disclaimer Deze Transitievisie Warmte is mede mogelijk gemaakt door advies- en ingenieursbureau Royal HaskoningDHV. Behoudens andersluidende afspraken met de gemeente Nijkerk, mag niets uit dit document worden verveelvoudigd, openbaar gemaakt of worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor het document is vervaardigd. HaskoningDHV Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor dit document, anders dan jegens de gemeente Nijkerk. Voor meer informatie kunt u contact opnemen via: +31 88 348 20 00 +31 33 463 36 52 info@rhdhv.com royalhaskoningdhv.com HaskoningDHV Nederland B.V. Laan 1914 no.35 3818 EX AMERSFOORT Transport & Planning Trade register number: 56515154
43