2021-029 Jaarstukken 2020 (versie 17 juni 2021).pdf
Tekst van het document
Doorlopend
Doorlopend
Algemene Plaatselijke Verordening (APV) wijziging sluitingstijden 2015
Doorlopend
2015
Handhavingsbeleid onrechtmatige bewoning recreatieverblijven
Doorlopend
2015
Regionaal Crisisplan deel I
2011 - 2014
2011
Regionaal Crisisplan deel II
2011 - 2014
2012
Drank en horeca nalevingsbeleid
2013 en verder
2013
Evenementenbeleid gemeente Nijkerk
2013 en verder
2013
Drank- en Horecaverordening Nijkerk 2014
2014 en verder
2014
Nota Preventie- & handhavingsplan alcohol gemeente Nijkerk
2014 - 2019
2014
Integraal Veiligheidsprogramma Nijkerk 2019-2021 (IVP)
2019 - 2021
2019
Beleid Vergunningen, toezicht en handhaving (VTH-beleid)
2016 - 2019
2016
Visiedocument Dialoog V&H: “Nijkerk veilig en leefbaar voor ons allemaal
2017-2021
2017
Uitwerkingsdocument Dialoog V&H
2017-2021
2017
Beleidsvisie externe veiligheid
Doorlopend
2011
6.4
Samenwerkingsverbanden
Verbonden partijen
Doelstelling
VGGM (brandweer)
Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden zet op efficiënte wijze haar middelen in voor een optimale waarborging van de kwaliteit van het leven, in casu de veiligheid en de gezondheid, van de inwoners van het verzorgingsgebied. De dienst is dé wettelijk aangewezen hulpverleningsorganisatie op het terrein van brandweer, volksgezondheid en rampen. Na afwikkeling van het project Doorontwikkeling Repressieve Organisatie is voor 2017 een evaluatie uitgevoerd naar de regionalisering waarbij de voorziene efficiency resultaten in beeld zijn gebracht.
Omgevingsdienst de
De 5 gemeenten Barneveld, Ede, Nijkerk, Scherpenzeel en Wageningen en de provincie Gelderland hebben samen Omgevingsdienst de Vallei opgericht (OddV). In de Omgevingsdienst de Vallei werken deze partijen nauw samen op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving. De volgende doelstellingen gelden voor; Vergunningverlening * Vergunningaanvragen moeten binnen de wettelijke termijnen worden afgehandeld en meldingen moeten beoordeeld worden op juistheid en volledigheid. * Het, in overeenstemming met het milieubeleid van de deelnemende gemeenten, bevorderen van de kwaliteit van de leefomgeving door het voorkomen van nieuwe geluidshindersituaties en het saneren van bestaande geluidshindersituaties. * Het, met behulp van de Kwaliteitscriteria, verbeteren van de lucht-, bodem- en waterkwaliteit. * Het voorkomen van hinder van bedrijven die binnen de grenzen van de deelnemende gemeenten zijn gelegen. Toezicht en handhaving Het Programma Handhaving zet zich in voor een zodanige naleving van de wettelijke voorschriften dat de kwaliteit van de leefomgeving (veiligheid, leefbaarheid en duurzaamheid) optimaal wordt bevorderd.
Vallei (OddV)
46
J a a r s t u k k e n
6.5
2 0 2 0
Programma 6
Veilig
Wat heeft het gekost? Begroting 2020 primair
Begroting 2020 na wijziging
Rekening 2020
Lasten
3.905
4.155
4.032
123 V
Baten
86
86
75
11 N
-3.819
-4.069
-3.957
112 V
Veilig (bedragen x € 1.000 V=voordeel N=nadeel)
Saldo programma
6.6
Verschil Begroting na wijziging en rekening
Uitvoeringsinformatie
Bij het programma Veilig horen de volgende taakvelden; per taakveld is het saldo van lasten en baten voor 2020 vermeld in afgeronde bedragen. Taakveld
Omschrijving taakveld
Saldo in euro’s
1.1
Crisisbeheersing en brandweer
2.923
1.2
Openbare orde en veiligheid
1.034
Totaal
6.7
3.957
Beleidsindicatoren
Indicator
Htv
Eenheid
2017
2018
2019
Bron
1. Winkeldiefstal
1.
aantal per 1.000 inwoners
0,6
0,6
0,9
CBS
2. Geweldsmisdrijven
1.
aantal per 1.000 inwoners
3,6
3,0
2,9
CBS
3. Diefstal uit woning
1.
aantal per 1.000 inwoners
2,3
2,0
2,4
CBS
4. Vernieling en beschadigingen ( in de openbare ruimte)
1.
aantal per 1.000 inwoners
3,2
3,7
3,1
CBS
5. Verwijzingen Halt
1.
aantal per 10.000 jongeren
66
158
207
Bureau Halt
1. Het aantal winkeldiefstallen per 1.000 inwoners. 2. Het aantal gewelds- en seksuele misdrijven, per 1.000 inwoners. Voorbeelden van geweldsmisdrijven zijn seksuele misdrijven, levensdelicten zoals moord en doodslag en dood en lichamelijk letsel door schuld (bedreiging, mishandeling, etc.). 3. Het aantal diefstallen uit woningen, per 1.000 inwoners. 4. Het aantal vernielingen en misdrijven tegen de openbare orde en gezag, per 1.000 inwoners. Voorbeelden van misdrijven tegen de openbare orde en tegen het openbaar gezag zijn opruiing, huis-, computer- en lokaalvredebreuk, deelneming aan een criminele of terroristische organisatie, openlijke geweldpleging, godslastering, discriminatie en het doen van een valse aangifte. 5. Het aantal verwijzingen naar Halt, per 10.000 inwoners in de leeftijd van 12-17 jaar. * Gegevens nog niet bekend
47
J a a r s t u k k e n
2 0 2 0
Programma 7 Organisatie en Financiën
Programma 7 Organisatie en Financiën 7.1
Inleiding en ontwikkelingen
Inleiding Dit programma gaat met name in op de wijze waarop het bestuur en de gemeentelijke organisatie werkt. Ambities hierbij zijn bijvoorbeeld open en actief communiceren, dichtbij betrokkenen, open en toegankelijk besturen, transparant en controleerbaar. Ook regionale samenwerking en het voor langere termijn inzetten op lage lasten en een gezonde financiële buffer in de vorm van vermogen horen in dit rijtje thuis. Hiervoor is gewerkt aan de volgende focusambities . Wij handelen met onze dienstverlening snel en klantvriendelijk. Afspraken zijn helder en worden nagekomen. De klant staat centraal bij onze dienstverlening. Bereikbaarheid (zowel telefonisch, schriftelijk als digitaal), transparant handelen en meedenken met de klant zijn daarbij speerpunt. Waar op dit vlak knelpunten ontstaan, gaan we in gesprek om te leren waar aanpassingen in processen of houding en gedrag tot verbeteringen kunnen leiden. In 2020 hebben we na consultatie van de raad het nieuwe dienstverleningsconcept (DVC) vastgesteld. Na het vaststellen van het DVC in oktober 2020 is er een integrale projectgroep DV geformeerd. Hierin zijn alle domeinen vertegenwoordigd. Binnen deze projectgroep wordt momenteel een uitvoeringsagenda uitgewerkt om de komende periode de vertaalslag te maken van ambities naar uitvoering. Er wordt gewerkt langs drie sporen: 1.
De vertaling van de ambities van het DVC naar het nieuwe gemeentehuis. De doorvertaling van het hospitality-concept naar het Programma van Eisen voor het nieuwe gemeentehuis is, voor wat in deze fase van de nieuwe huisvesting nodig is, uitgewerkt en aangeleverd. 2. Het concretiseren van het DVC zodat het in het DNA van de organisatie kan indalen. Het DVC is namelijk richtinggevend voor de gehele organisatie en daarmee een integraal onderdeel van de doorontwikkeling. Binnen de HR-gesprekken wordt hier specifiek aandacht aangegeven. 3. Dit spoor in het hier en nu. De realisatie van het DVC begint namelijk niet pas in het nieuwe gemeentehuis of na een aantal HR-gesprekscycli. Die is al begonnen en wordt zichtbaar in houding en gedrag dat dagelijks ten toon wordt gespreid. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om het verbeteren van het telefonische bereikbaarheid van onze medewerkers en het proces van de MOR-meldingen. Registreren, monitoren en aanspreken zijn daarbij sleutelbegrippen. Daartoe zijn in 2020 processen verbeterd, systemen doorontwikkeld en brengen wij doorlopend het belang hiervan onder de aandacht van onze medewerkers. Voor de realisatie van de activiteiten uit spoor 2 en spoor 3 zijn de volgende werkgroepen gevormd: ➢ ➢ ➢
Werkgroep monitoring en verantwoording Werkgroep kwaliteitshandvest en servicenormen Werkgroep hospitality-concept, onder andere de doorvertaling naar houding en gedrag, andere manier van werken.
We zijn transparant en te volgen in ons handelen. Door verdere ontwikkeling van het proces van monitoring en control maken we inzichtelijk wat we doen. Bij een open bestuursstijl hoort onlosmakelijk een goede bewaking van en verantwoording over onze gezamenlijke inspanningen en de bijbehorende resultaten. Wij versterken daarom het proces van monitoring & control de komende jaren verder. Hiermee hebben wij nog beter inzicht in de feitelijke ontwikkelingen en de daarop noodzakelijke bijstellingen in onze aanpak. In 2019 zijn we gestart om de data die we tot onze beschikking hebben via dashboards te vertalen in informatie voor zowel de organisatie als het bestuur. Via een actueel dashboard kan tijdig worden gesignaleerd en bijgestuurd. Hierdoor worden onze inwoners beter geholpen en onnodige kosten voorkomen.
48
J a a r s t u k k e n
2 0 2 0
Programma 7 Organisatie en Financiën
We versterken het integraal werken en investeren waar nodig in ambtelijke capaciteit, kwaliteit en vitaliteit.. Maatschappelijke vraagstukken vragen een integrale benadering, zowel inhoudelijk als in processen. Daarnaast zijn er nieuwe ontwikkelingen die speciale aandacht vragen. Om de vraagstukken op een adequate manier aan te pakken werken we intensief samen met inwoners, ondernemers, verenigingen en instellingen. We stellen onze kennis, techniek en ervaringen ten dienste van de samenleving. In 2020 was het invullen van vacatures topprioriteit. Dit jaar zijn er veel vacatures ontstaan, zowel door een groter verloop van medewerkers als de uitbreiding van de organisatie (tijdelijke steunstructuur en noodplekken). Hiermee blijven we ons focussen op het aantrekken van nieuwe medewerkers, maar ook op het behouden van huidige medewerkers. Waar nodig sturen we bij op inhoud en timing van onze ambities. In 2020 is het Mijlpalenplan doorontwikkeling organisatie vastgesteld, waarmee een nieuwe stap in de organisatieontwikkeling is gezet. Meer over de organisatieontwikkeling is te vinden in de paragraaf bedrijfsvoering van dit jaarverslag. Overige ambities In 2020 hebben we gewerkt aan onze positie in regionale netwerken. We hebben actief een bijdrage geleverd in de verschillende regio’s aan de uitvoering van de strategische agenda’s.
We richten ons onder andere op de thema’s wonen, economie en duurzaamheid. Met een gerichte aanpak willen we het lokale voorzieningenniveau handhaven en uitbouwen. In 2020 hebben we bij burgerzaken gewerkt aan structurele versterking van de kwaliteit basisregistratie en afgifte reisdocumenten. Financiën De voorjaarsnota 2019 was de basis voor de Programmabegroting 2020-2023. Hierin zijn voorstellen gedaan ter versterking van de organisatie naar aanleiding van het belevingsonderzoek en de organisatieanalyse. Daarnaast is in de voorjaarsnota 2019 een substantieel structureel bedrag vrijgemaakt voor de verwachte hogere uitgaven in de jeugdzorg, en ook voor de visies op duurzaamheid en groen. Het globaal dekkingsplan bij de voorjaarsnota 2019 is nader geconcretiseerd in de Programmabegroting 2020-2023. De begroting was structureel sluitend met een beperkt incidenteel tekort in de eerste jaren. Bij de eerste en tweede bestuursrapportage zijn negatieve budgettaire ontwikkelingen gerapporteerd met name in het sociaal domein. Oplopende tekorten in het sociaal domein zijn voor veel gemeenten de grootste budgettaire uitdaging. Per saldo hebben negatieve budgettaire effecten ertoe geleid dat de gewijzigde begroting 2020 een geprognosticeerd tekort van ca. € 2,8 miljoen had na vaststelling van de tweede bestuursrapportage.
In het onderdeel “jaarrekening” van dit document wordt de analyse van de uiteindelijke gunstigere uitkomst van het begrotingsjaar 2020 gepresenteerd.
49
J a a r s t u k k e n
2 0 2 0
Programma 7 Organisatie en Financiën
7.2 Doelstellingen en prestaties Kode
Onderwerp
Ambitie
Waar staan we?
F1
Lastendruk laag
We houden de lastendruk voor onze inwoners laag en wij verhogen de tarieven jaarlijks met de inflatie-index
In de Coelo-atlas 2020 van de lokale lasten staan we op de lijst van goedkoopste gemeenten, tweede voor de woonlasten van een woningeigenaar en derde voor een huurder.
F3
Investeringsprogramma
Wij hebben de ambitie en zien de financiële ruimte in exploitatie en vermogen om in de gemeente Nijkerk te investeren. We gaan uitwerken voor welke gebieden en in welke mate dat nodig en verantwoord is. Creatieve oplossingen en alternatieve Financieringsmogelijkheden maken daar nadrukkelijk van uit
Naast de reguliere voorstellen voor (vervangings)investeringen in de P&C-producten is eind 2020 een nieuw investeringsprogramma voor de komende jaren vastgesteld (Actualisatie Programma ruimtelijke en maatschappelijke investeringen).
7.3
Beleidskader
Nota/plan
Planperiode
Vatsgesteld
Nijkerk in de Regio plaatsbepaling
2010 en verder
2009
Coalitieakkoord “verbinden met ambitie”
2018-2022
2018
Verordening gegevensverstrekking basisregistratie personen
2014 en verder
2014
Mijlpalenplan doorontwikkeling organisatie
2020 en verder
2020
Regeling zonder meer ‘Samenwerking bedrijfsvoering”
2017 en verder
2016
7.4
Samenwerkingsverbanden
Verbonden partijen
Doelstelling
GBLT
GBLT is de samenwerking op het gebied van uitvoering van de WOZ en de heffing en invordering van gemeentelijke belastingen. Meer informatie is opgenomen in de paragraaf Lokale Heffingen.
BLNP
BLNP is de samenwerking op het gebied van bedrijfsvoering. Meer informatie is opgenomen in de paragraaf Bedrijfsvoering.
50
J a a r s t u k k e n
2 0 2 0
Programma 7 Organisatie en Financiën
7.5 Wat heeft het gekost Begroting 2020 primair
Begroting 2020 na wijziging
Rekening 2020
Lasten
14.090
16.154
14.355
1.799 V
Baten
735
601
1.239
638 V
-13.355
-15.553
-13.116
2.437 V
Organisatie en Financiën (bedragen x € 1.000 V=voordeel N=nadeel)
Saldo programma
Verschil Begroting na wijziging en rekening
7.6 Uitvoeringsinformatie Bij het programma Organisatie en Financiën horen de volgende taakvelden; per taakveld is het saldo van lasten en baten voor 2020 vermeld in afgeronde bedragen. Taakveld
Omschrijving taakveld
Saldo in euro’s
0.1
Bestuur
0.2
Burgerzaken
229
0.4
Overhead*
11.098
1.789
Totaal
13.116
* De overheadskosten worden doorberekend op basis van een opslag op de aan de investeringen en bouwgrond toegerekende loonkosten. Deze kosten worden jaarlijks aan het eind van het jaar extracomptabel toegerekend.
7.7
Beleidsindicatoren
Indicator
Htv
Eenheid
2020
Bron
1. Formatie
0.
Fte per 1.000 inwoners
6,8
Begroting 2020
2. Bezetting
0.
Fte per 1.000 inwoners
6,1
Begroting 2020
3. Apparaatskosten
0.
Kosten per inwoner
743
Begroting 2020
Apparaatskosten is het totaal van de loonkosten van de gehele organisatie en de kosten van overhead (taakveld 0.4) 4. Externe inhuur
0.
Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen
20,7
Begroting 2020
5. Overhead
0.
% van totale lasten
10,3
Begroting 2020
7.8
Klachten, ombudsman en bezwaarschriften
Klachten Bij een goede dienstverlening hoort een klantgerichte afhandeling van klachten. De gemeente heeft een officiële klachtenprocedure, voor het geval iemand vindt dat de gemeente tekortschiet in haar dienstverlening, of ergens onvoldoende over communiceert. Klachten geven aanwijzingen waarmee de dienstverlening kan worden verbeterd.
51
J a a r s t u k k e n
2 0 2 0
Programma 7 Organisatie en Financiën
In 2020 zijn in totaal 67 klachten ingediend. Vaak kon de klacht worden opgelost door samen met de klager te zoeken naar een oplossing voor het probleem. Ook zijn klachten opgelost door het geven van extra uitleg. In een aantal gevallen zijn excuses aangeboden. De wettelijke termijn voor het behandelen van klachten is zes weken. Deze termijn kan met vier weken worden verlengd. In de meeste gevallen kon de klacht binnen deze termijn worden afgehandeld. Gemiddeld genomen, kostte het behandelen van een klacht ongeveer zes weken. Ombudsman Als iemand van mening is dat de gemeente niet goed met de klacht is omgegaan, is het mogelijk daarover te klagen bij de gemeentelijke ombudsman die Nijkerk samen met Bunschoten en Putten heeft ingesteld. Bij de ombudsman was op 1 januari 2020 nog één lopende klacht uit 2019 in behandeling. Deze zaak is na bemiddeling van de ombudsman door de gemeente Nijkerk in 2020 afgehandeld. In 2020 heeft de ombudsman vier nieuwe klachten over de gemeente Nijkerk ontvangen. De ombudsman heeft één klacht ongegrond verklaard, bij een tweede klacht een advies uitgebracht hoe klaagster in beroep kon gaan, bij een derde klacht gezorgd dat er tijdig onderzoek werd gedaan, en bij de vierde klacht heeft de ombudsman een bemiddelende rol gespeeld tussen de gemeente en klaagster en is er een afspraak gemaakt om de melding op te lossen.
Bezwaarschriften Het aantal bezwaarschriften is licht gedaald in vergelijking met 2019. Hieronder staat een globaal overzicht. De commissie bezwaarschriften brengt zelf uitgebreider verslag uit. Overzicht bezwaarschriften 2020
Aantal
Advies commissie: besluit (deels) herzien
8
Advies commissie: besluit ongewijzigd laten
31
Advies commissie: niet-ontvankelijk
4
Nog in procedure
0
Totaal (behandeld) in commissie
43
Behandeld zonder commissie
39
Nog in behandeling
13
Totaal
95
Onderverdeling naar vakgebied
Aantal
Ruimte
49
Sociale Zekerheid
29
Welzijn (incl. Wmo)
10
Overig
7
Totaal (behandeld)
95
52
J a a r s t u k k e n
2 0 2 0
Programma 8 Algemene dekkingsmiddelen
Programma 8 Algemene dekkingsmiddelen 8.1
Inleiding en ontwikkelingen
Inleiding en ontwikkelingen In aanvulling op de programma’s geeft dit hoofdstuk een overzicht van de algemene dekkingsmiddelen. De algemene dekkingsmiddelen, zoals het Gemeentefonds, worden niet als baten in de diverse programma’s opgenomen. Inzicht in de baten is echter essentieel. Daarom maakt het hoofdstuk algemene dekkingsmiddelen ook onderdeel uit van het onderdeel programma's. De voorgaande zeven programma’s omvatten alle baten en lasten die nodig zijn voor de realisering van die programma’s. Specifieke gemeentelijke heffingen zoals het rioolrecht en de afvalstoffenheffing zijn opgenomen bij de baten van het betreffende programma. Hetzelfde gebeurt met de specifieke uitkeringen. Het BBV schrijft in artikel 8 voor dat in de begroting een bedrag wordt opgenomen voor onvoorziene uitgaven. Het bedrag voor onvoorzien kan, volgens de voorschriften, worden geraamd voor de begroting in zijn geheel of per programma. Er is voor gekozen om de post onvoorzien voor de begroting in zijn geheel op te nemen.
8.2
Overzicht algemene dekkingsmiddelen
Overzicht algemene dekkingsmiddelen De belangrijkste onderdelen van het overzicht algemene dekkingsmiddelen zijn voorgeschreven. Het gaat daarbij om: a. lokale heffingen, waarvan de besteding niet gebonden is. Dit zijn met name de OZB, de precariobelasting, de toeristenbelasting en de hondenbelasting, b. algemene uitkeringen (gemeentefonds), c. dividend, d. saldo van de financieringsfunctie, e. overige algemene dekkingsmiddelen. Algemene dekkingsmiddelen en Onvoorzien
Begroting 2020 primair
(bedragen x € 1.000 V=voordeel N=nadeel) Algemene dekkingsmiddelen
Begroting 2020 na wijziging
Rekening 2020
Verschil Begroting na wijziging en rekening
Lokale heffingen (OZB)
9.317
9.404
9.480
76
V
Lokale heffingen (precariobelasting)
1.832
1.832
1.909
77
V
Lokale heffingen (overige belastingen)
143
143
146
3
V
Algemene uitkering Gemeentefonds
55.121
58.041
57.952
89
N
Dividend
645
408
423
15
V
Saldo financieringsfunctie
672
628
546
82
N
67.730
70.456
70.456
0
V
Totaal algemene dekkingsmiddelen Onvoorzien en Vpb Onvoorzien
24
24
0
24
V
Vennootschapsbelasting
200
200
-1
201
V
Totaal Onvoorzien en Vpb
224
224
-1
225
V
53
J a a r s t u k k e n
8.3
2 0 2 0
Programma 8 Algemene dekkingsmiddelen
Toelichting
Hieronder wordt in het kort het beleid ten aanzien van de onderwerpen in tabel “Algemene dekkingsmiddelen” toegelicht. Lokale heffingen Het beleid over de lokale heffingen wordt uitvoeriger beschreven in de paragraaf Lokale heffingen van deze rekening. Gemeentefonds Het gemeentefonds kent drie soorten uitkeringen: 1) de algemene uitkering, 2) decentralisatieuitkeringen en 3) integratie-uitkeringen. De algemene uitkering Binnen het gemeentefonds is de algemene uitkering de grootste component. Het bedrag aan algemene uitkering wordt verdeeld over de gemeenten met maatstaven, zoals het inwonertal en de oppervlakte van een gemeente, een aan de maatstaven gekoppeld gewicht (bedrag per eenheid) en de uitkeringsfactor. De maatstaven kunnen voortdurend aan veranderingen onderhevig zijn. Daarnaast wordt de ontwikkeling van de algemene uitkering voor een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van de rijksuitgaven (netto gecorrigeerde rijksuitgaven; NGRU). Volgens de normeringssystematiek (trap op trap af) hebben wijzigingen in de rijksuitgaven direct invloed op de omvang van de algemene uitkering. De jaarlijkse toename of afname van het gemeentefonds, voortvloeiend uit de normeringssystematiek, wordt het accres genoemd.
De inkomsten van de algemene uitkering zijn gebaseerd op de decembercirculaire 2020 en de specificatie van het Rijk van januari 2021 voor de uitkering over het boekjaar 2020. Met ingang van 2019 is een groot deel van de integratie-uitkering sociaal domein en de gehele integratie-uitkering Wmo 2007 budgettair neutraal naar de algemene uitkering overgeheveld. Decentralisatie- en integratie-uitkeringen Deze uitkeringen maken net als de algemene uitkering deel uit van het gemeentefonds, maar hebben een eigen verdeling. Decentralisatie- en integratie-uitkeringen zijn net als de algemene uitkering vrij besteedbaar en er vindt geen verantwoording naar het Rijk plaats, zoals bij specifieke uitkeringen wel het geval is. Veel van de uitkeringen zijn verbonden met een zeker doel. Vanuit dat perspectief kan de bestedingsvrijheid formeel niet, maar materieel wel begrensd zijn. Dividend De gemeente Nijkerk heeft aandelen in Alliander, Vitens en BNG. In 2020 is € 423.000 aan dividend ontvangen. Op de aandelen van Vitens is geen dividend uitgekeerd over 2019. Saldo van de financieringsfunctie Het betreft hier het saldo van enerzijds de gecalculeerde rentelast en anderzijds de aan diverse programma’s doorberekende rentelast. Op basis van de door de raad vastgestelde financiële spelregels wordt de rente doorbelast aan de diverse programma’s.
Hierdoor ontstaat een rekenkundig nadeel van € 0,1 miljoen. Dit is een gevolg van doorbelasting van rente op basis van het voorcalculatorische rente omslagrente in plaats van de werkelijke omslagrente. Het is geen echt budgettair nadeel. EMU-saldo Als gevolg van Europese regelgeving mogen EU-lidstaten een begrotingstekort (EMU-saldo) hebben van maximaal 3% van het bruto binnenlands product (BBP). Van dit maximale tekort van 3% van Nederland is 2,5% voor de rijksoverheid en 0,5% voor de decentrale overheden. De EMU-systematiek werkt echter op een andere manier dan het baten-lastenstelsel dat decentrale overheden hanteren. Investeringen en uitgaven die worden gedekt uit reserves tellen bijvoorbeeld niet mee in de uitkomst in het baten-lastenstelsel, maar tellen wel door in het EMU-saldo. Bij een sluitende begroting kan een gemeente daardoor toch een negatief EMU-saldo hebben.
54
J a a r s t u k k e n
2 0 2 0
Programma 8 Algemene dekkingsmiddelen
Onvoorzien Voor onvoorzien is een bedrag opgenomen van € 1,50 per woning.
8.4
Wat heeft het gekost? Begroting 2020 primair
Begroting 2020 na wijziging
Rekening 2020
110
153
21
132 V
3
3
5
2N
1.243
3.699
1.058
2.641 V
1.356
3.855
1.084
2.771 V
Algemene dekkingsmiddelen
11.977
11.826
11.994
168 V
Algemene en overige uitkeringen gemeentefonds
55.121
58.041
57.952
89 N
144
199
223
24 V
Baten
67.242
70.066
70.169
103 V
Saldo programma
65.886
66.211
69.085
2.874 V
Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien (bedragen x € 1.000 V=voordeel N=nadeel) Algemene dekkingsmiddelen Algemene en overige uitkeringen gemeentefonds Overige baten en lasten Lasten
Overige baten en lasten
8.5
Verschil Begroting na wijziging en rekening
Uitvoeringsinformatie
Bij Algemene dekkingsmiddelen onvoorzien horen de volgende taakvelden; per taakveld is het saldo van lasten en baten voor 2020 vermeld in afgeronde bedragen. Taakveld
Omschrijving taakveld
0.5
Treasury
0.61
OZB woningen
-5.447
0.62
OZB niet-woningen
-4.033
0.64
Belastingen overig
-1.523
0.7
Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds
-57.947
0.8
Overige baten en lasten
0.9
Vennootschapsbelasting (Vpb)
Totaal
Saldo in euro’s -969
835 -1 -69.085
55
J a a r s t u k k e n
2 0 2 0
Paragrafen De paragrafen: een dwarsdoorsnede Naast de zeven programma’s en het hoofdstuk ‘Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien’ bestaat het jaarverslag uit een aantal paragrafen. De paragrafen geven een 'dwarsdoorsnede' van het jaarverslag, bezien vanuit een bepaald perspectief. Doel van de paragrafen is om onderwerpen die op meerdere programma’s betrekking hebben, te bundelen in een kort overzicht. Dat geeft de gemeenteraad extra inzicht. Via de paragrafen legt het college nadrukkelijk aan de raad verantwoording af over de realisering van het beleid voor de diverse beheersmatige aspecten. Het gaat vooral om de beleidslijnen van het beheersproces waarbij sprake kan zijn van een grote financiële impact, een grote politieke betekenis of een aanzienlijk belang voor de realisatie van de programma’s. Het is van belang dat de raad inzicht heeft in en overzicht heeft over deze onderwerpen. De paragrafen in de begroting en rekening geven de raad een instrument om de beleidskaders van deze diverse onderdelen vast te stellen en om de uitvoering te controleren. Aantal paragrafen In artikel 26 van het BBV staat dat in het jaarverslag dezelfde paragrafen moeten worden opgenomen als in de begroting. In de begroting waren de volgende (verplicht voorgeschreven) paragrafen opgenomen: 1. Lokale heffingen 2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing 3. Onderhoud kapitaalgoederen 4.
Financiering 5. Bedrijfsvoering 6. Verbonden partijen 7. Grondbeleid Indeling per paragraaf Elke paragraaf begint met een weergave van de voorschriften en de doelstelling van de paragraaf. Dit wordt gevolgd door een uiteenzetting over de uitvoering van het gemeentelijk beleid.
56
J a a r s t u k k e n
2 0 2 0
Paragraaf 1 Lokale heffingen 1.1
Wettelijk kader
Voorgeschreven is dat de paragraaf lokale heffingen ten minste bevat: • de geraamde inkomsten • het beleid ten aanzien van de lokale heffingen • een overzicht op hoofdlijnen van kostendekkendheid van de diverse heffingen en de bijbehorende beleidsuitgangspunten • een aanduiding van de lokale lastendruk • een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid De paragraaf lokale heffingen heeft betrekking op zowel de heffingen waarvan de besteding is gebonden (specifieke heffingen), als op de heffingen waarvan de besteding ongebonden is (algemene dekkingsmiddelen). De lokale heffingen vormen een belangrijk onderdeel van de inkomsten van gemeenten en zijn daarom een integraal onderdeel van het gemeentelijk beleid. Een overzicht van de lokale heffingen en daarmee meer inzicht is daarom van belang voor de raad. Een aanduiding van de lokale lastendruk is van belang voor de integrale afweging tussen beleid en inkomsten. Een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid maakt het beeld van de lokale lasten compleet. Uitgangspunt in de regelgeving is dat tarieven voor een rechtstreekse dienstverlening niet meer mogen opbrengen dan zij aan werk kosten. Er is geen winstdoelstelling voor deze tarieven. Deze uitgangspunten hebben vooral gevolgen voor het tarievenbeleid van retributies in het algemeen en de tarieven van de afvalstoffenheffing en van het rioolrecht.
Bij het onderdeel tarievenbeleid retributies komen wij hierop terug.
57
J a a r s t u k k e n
1.2
2 0 2 0
Beleid en inkomsten
De inkomsten uit lokale heffingen zijn € 20,2 miljoen in 2020. De opbouw is als volgt: bedragen x € 1 miljoen TA
Rek 2020
Rek 2019
Rek 2018
OZB woningen
5,4
5,1
4,9
OZB niet woningen
4,0
3,5
3,5
Parkeerbelastingen
0,2
0,4
0,4
Rioolheffing
2,1
2,4
2,2
Afvalstoffenheffing
3,3
2,9
3,0
Precariobelasting
1,9
1,9
1,8
Overige *)
0,4
0,6
0,5
17,3
16,7
16,3
Leges
2,2
2,1
2,2
Lijkbezorgingsrechten
0,5
0,5
0,5
Overige **)
0,2
0,2
0,2
2,9
2,7
2,9
20,2
19,4
19,2
Belastingen
Totaal belastingen Retributies en leges
Totaal retributies en leges Totaal lokale heffingen * hondenbelasting, forensenbelasting, toeristenbelasting ** haven-, kade- en liggelden
Corona 2020 en uitstel van belastingen Eind februari 2020 zijn, zoals elk jaar plaatsvindt, de aanslagen gemeentelijke belastingen door GBLT verzonden. Naar aanleiding van de coronacrisis heeft GBLT in het voorjaar van 2020 besloten dat op verzoek, uitstel van betaling aan bedrijven en zzp’ers kon worden verleend tot eind augustus. Het aantal aanvragen uit de gemeente Nijkerk was 61, voor een bedrag van ongeveer € 105.000. Relatief gezien is van de mogelijkheid voor uitstel van betaling binnen de gemeente Nijkerk dan ook beperkt gebruik gemaakt. Uiteraard heeft het uitstel geleid tot hogere debiteurenstanden en een vertraging in het inningsproces. Daarnaast is het ook vanaf september 2020 nog steeds mogelijk om een betalingsregeling te treffen en ondernemers te helpen deze lastige tijd te overbruggen. Ondanks dat de effecten van de coronacrisis -en in welke mate ze optreden- op de langere termijn nog altijd lastig zijn te voorspellen, hebben we wel een beeld of het proces van heffen en innen wordt beïnvloed. Heffen Voor belastingjaar 2020 heeft de coronacrisis voor de gemeente Nijkerk voornamelijk effect gehad op de opbrengsten van de toeristenbelasting. De belastingheffing hiervan was uitgesteld tot september 2020. In september is een voorlopige aanslag opgelegd die is gebaseerd op 65% van het aantal overnachtingen in 2019 (exclusief festivals en evenementen).
De Diftar laat juist door het thuiswerken in coronatijd een plus zien. Voor de overige belastingheffingen van belastingjaar 2020 is het effect van de coronacrisis beperkt.
58
J a a r s t u k k e n
2 0 2 0
Innen Ten aanzien van de oninbaarheid verwachten we, vooral op de langere termijn, een toename van de oninbaarheid, met name door een toename in faillissementen. Het effect van faillissementen is in 2020 beperkt gebleven. Met een economische krimp en de maatregelen die in 2021 ook nog van kracht zijn, is het aannemelijk dat de oninbaarheid in 2021 toeneemt. Vanaf 2021 wordt tevens een toename van de kwijtschelding verwacht. No cure No pay (NCNP)bezwaar makers Jaarlijks stijgt het aantal bezwaarschriften. Ook onze burgers worden aangemoedigd tot het maken van bezwaar tegen de WOZ-beschikking door landelijke bureaus en jaarlijks zien we een stijging van de aantallen. Dat dit leidt tot een hogere werkdruk en dus meerkosten van administratieve, zorgvuldige, afhandeling lijkt evident. In 2020 heeft GBLT hier geprobeerd invulling aan te geven via een pilot, om na de verzending van de gecombineerde aanslag, fysiek zitting te nemen in ons stadhuis om vragen te beantwoorden van burgers over hun aanslag. Hiervan is dankbaar gebruik gemaakt tot medio maart toen de corona lockdown van kracht werd, daarna zijn vragen telefonisch afgehandeld. In 2020 zijn er 760 WOZ-bezwaren ontvangen waarvan 349 NCNP. Vergelijk in 2019 895 waarvan 306 NCNP.
Precariobelasting leidingen voor exploitatie nutswerken op gemeentegrond Met ingang van 2015 wordt precariobelasting geheven op het transport van energie (met name elektriciteit en gas). Nutsbedrijven die kabels en leidingen in/boven grond van de gemeente hebben krijgen een aanslag. De opbrengst is afhankelijk van de totale lengte van deze netwerken. Per 1 juli 2017 heeft Het Kabinet de precariobelasting voor nutsnetwerken afgeschaft. Precariobelasting voor terrassen e.d. blijft wel bestaan. Het kabinet heeft gekozen voor een overgangstermijn tot 1 januari 2022, zodat daarin de effecten kunnen worden opgevangen van inkomstenderving vanwege deze afschaffing. Deze periode kan worden verkort bij een grotere hervorming/verruiming van het gemeentelijk belastinggebied door het Rijk. Het overgangsrecht geldt alleen als een gemeente in 2015 ook daadwerkelijk inkomsten genoot van deze belasting. Dit deed Nijkerk. Onder de overgangsregeling kan een gemeente maximaal heffen naar het tarief dat gold op 10 februari 2016; de datum van de brief waarin de minister van BZK het wetsvoorstel voor afschaffing van de precariobelasting heeft aangekondigd. De opbrengst precarioheffing, voor Nijkerk € 1,8 miljoen, is toegevoegd aan de reserve precariobelasting. Destijds is deze reserve ingesteld met het oog op de ontwikkeling van jurisprudentie. Dit is nu niet meer aan de orde.
Bij de begrotingsbehandeling 2020 heeft de raad een motie aangenomen om deze reserve vrij te laten vallen ten gunste van de Algemene Reserve. Eind 2021 kan nog over het laatste jaar 2021 worden geheven. Hondenbelasting De raad heeft bij de behandeling van de begroting 2020 het tarief voor de hondenbelasting ingaande 2020 verlaagd op basis van de werkelijke kosten die hier aan toe te rekenen zijn. Tarievenbeleid belastingen Het beleid van de gemeente, is om de lastendruk voor burgers laag te houden. Daarom bleef de tariefstijging in de regel beperkt tot alleen een inflatiecorrectie. Ten opzichte van 2019 zijn de tarieven van de diverse belastingen verhoogd met niet meer dan nodig is om de effecten van de loon- en prijsontwikkelingen op te vangen. Voor 2020 is deze stijging 1,7%. De OZB-tarieven zijn overeenkomstig uw besluitvorming met 7,4 % gestegen. Tarievenbeleid retributies Voor de inkomsten uit retributies is met kostprijsdekkende tarieven gerekend. In artikel 212 van de Gemeentewet is voorgeschreven dat de gemeenteraad via de financiële verordening regels stelt voor de wijze van kostprijsbepaling van de gemeentelijke diensten en producten. Daarbij moet tevens rekening worden gehouden met het Besluit Begroting en Verantwoording.
59
J a a r s t u k k e n
2 0 2 0
De systematiek van toerekenen van kosten is uitgevoerd conform de Financiële Verordening en de belastingverordeningen. Bij de bepaling van de kostprijs zijn de bijdragen aan en van reserves overigens meegenomen. BTW op afval en het nieuwe fiscaal standpunt van de belastingdienst Gemeenten hebben de wettelijke verplichting zorg te dragen voor de gescheiden inzameling van huishoudelijk afval. Producenten etc. hebben de wettelijke verantwoordelijkheid die bestaat uit gescheiden inname of inname en na scheiding van PMD. Gemeenten verrichten diensten tegen vergoeding aan Stichting Afvalfonds die verder gaan dan de gemeenten zelf hebben; het gesorteerd aanleveren van kunststof verpakkingen en drankenkartons aan een recycler. De gemeente verricht tegen vergoeding een op een derde rustende taak en verricht daarmee een dienst in de zin van de btw, welke onderworpen is aan het algemeen btw tarief is dus het nieuwe standpunt van de belastingdienst. Voorheen viel de inzameling en verwerking van het afval door de gemeente onder haar wettelijke taak en vielen deze onder het BTW-Compensatiefonds ten aanzien van de scheiding en verwerking van dit afval valt dit met terugwerkende kracht vanaf 2015 onder de btw heffing. In 2020 is gehoor gegeven aan deze fiscale verplichting (via suppletie) en is onze administratie hierop aangepast. •
De gemeente heeft de btw op de kosten die konden worden toegerekend aan het scheiden van papier, plastic en glas terugbetaald aan het BTW-Compensatiefonds. Ter zake was belastingrente verschuldigd.
•
De gemeente heeft btw voldaan over de financiële bijdrage die van Stichting Afvalfonds Verpakkingen c.q. Nedvang is ontvangen. De btw op de kosten van het scheiden van afval is in aftrek genomen van de verschuldigde btw. Ook hier was belastingrente verschuldigd.
•
Het verschuiven van kosten van het BTW-Compensatiefonds naar de btw-aangifte heeft minimale gevolgen voor de hoogte van de afvalstoffenheffing die de gemeente aan de burger in rekening kan brengen via de afvalstoffenheffing.
Landelijk is veel bezwaar geuit richting de belastingdienst om met terugwerkende kracht de fiscale spelregels aan te passen en tevens de gemeente te belasten met een boeterente. EFK, een fiscaal adviseur, gaat hiertoe juridische stappen zetten namens een aantal gemeenten. We volgen deze ontwikkeling op de voet.
1.3
Lokale lastendruk
Voor de bepaling van de lastendruk is gekeken naar de lastendruk per huishouding en per woningtype. Hierin is de OZB voor woningen, de afvalstoffenheffing inclusief de opbrengsten vanwege afvoer van het afval en de rioolheffing betrokken. Wij sluiten hierbij aan bij de definitie die door het COELO wordt gebruikt. Vergelijkingstabel lokale lastendruk per huishouden:
2020
Stijging 2020-2019
2019
Meerpersoonshuishouden eigenaar woning
591
0,5%
588
Eenpersoonshuishouden eigenaar woning
567
0,7%
563
Meerpersoonshuishouden huurder
176
-0,6%
177
Eenpersoonshuishouden huurder
152
0,0%
152
Bron 2020: COELO: Atlas van de lokale lasten 2020
60
J a a r s t u k k e n
1.4
2 0 2 0
Kwijtschelding
In de gemeente Nijkerk bestaat de mogelijkheid om geheel of gedeeltelijk kwijtschelding te verkrijgen van de aanslag voor de afvalstoffenheffing (gedeeltelijk), de ozb en de rioolheffing (gedeeltelijk). Om daarvoor in aanmerking te komen mag het inkomen niet hoger liggen dan 100% van het bijstandsniveau en vindt er een vermogenstoets plaats. Tevens wordt bij de toetsing rekening gehouden met de netto kosten van kinderopvang. Aan mensen die een bijstandsuitkering ontvangen wordt de kwijtschelding, na toetsing van de voorwaarden, automatisch toegekend. De heffing en invordering van de meeste belastingen wordt uitgevoerd door GBLT (zie hierna). Dit belastingkantoor heeft een koppeling met het Landelijke Inlichtingenbureau. Dit bureau beheert een landelijke database waarin de inkomensgegevens van alle belastingplichtigen zijn opgeslagen. Door gebruik te maken van deze gegevens wordt het toekennen van automatische kwijtschelding verder vergemakkelijkt voor de belastingplichtige. Het aantal binnengekomen kwijtscheldingsverzoeken voor 2020 laat net als in 2019 wederom een stijging zien. GBLT doet er veel aan om de doelgroep te bereiken. In 2018 is een vereenvoudiging voor de klant doorgevoerd om kwijtschelding aan te vragen: de verkorte aanvraag (kwijtschelding 2.0). Om dit mogelijk te maken zijn de processen aangepast en in 2019 en 2020 verder verfijnd.
Dit met als resultaat dat efficiënter met de klant wordt gecommuniceerd. Ook vanuit het oogpunt van sociaal incasseren is er meer aandacht voor de mogelijkheid om eenvoudig kwijtschelding aan te vragen. Als gevolg hiervan zien we een autonome groei van het aantal (toegewezen) verzoeken. Totaal werd in 2020 een bedrag aan € 52.000 kwijtgescholden (vergelijk 2019 € 54.000). In 2020 heeft Nijkerk (via GBLT) aan 410 belastingplichtigen kwijtschelding verleend, 241 verzoeken zijn afgewezen en 11 verzoeken zijn nog in behandeling.
1.5
Uitvoering belastingverordeningen door GBLT
Het college heeft de heffing en de invordering van een aantal gemeentelijke belastingen overgedragen aan de gemeenschappelijke regeling Gemeenschappelijk Belastingkantoor Lococensus-Tricijn te Zwolle (verder: GBLT). GBLT is een samenwerkingsverband van vijf waterschappen en zes gemeenten (naast Nijkerk zijn dat Bunschoten, Dalfsen, Dronten, Leusden en Zwolle). GBLT verzorgt voor de gemeente de volgende belastingen: • onroerende zaakbelastingen • hondenbelasting • afvalstoffenheffing • forensenbelasting • rioolheffing • toeristenbelasting • heffing BIZ-bijdrage centrum Hoevelaken De belastingplichtigen van Nijkerk ontvingen ook in 2020 van GBLT een gecombineerde aanslag, waarop zowel de gemeentelijke heffingen als de waterschapheffingen waren vermeld. GBLT droeg er zorg voor dat de informatie op de website van GBLT en de telefonische bereikbaarheid op orde zijn om de vragen van de burgers te kunnen beantwoorden. De afhandeling van bezwaar- en beroepschriften tegen de gemeentelijke heffingen, die door GBLT worden uitgevoerd, vond plaats vanuit GBLT.
1.6
Overzicht verordeningen
De verordeningen met daarin de diverse tarieven worden jaarlijks bij afzonderlijk raadsbesluit gewijzigd dan wel opnieuw vastgesteld. De raadsbesluiten zijn integraal bekendgemaakt in het elektronisch gemeenteblad, door plaatsing op de website www.officielebekendmakingen.nl. De actuele en vorige versies van de verordeningen zijn te vinden op www.overheid.nl/lokale wet- en regelgeving. Vanaf 2015 is er om efficiency redenen voor gekozen om niet telkens geheel nieuwe verordeningen vast te stellen, maar waar mogelijk, de besluitvorming in de vorm van een wijzigingsverordening te doen. 61
J a a r s t u k k e n
2 0 2 0
Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing De paragraaf weerstandsvermogen geeft aan in welke mate financiële tegenvallers (risico’s) opgevangen kunnen worden. Daarmee geeft de paragraaf aan hoe robuust de financiële positie is. De paragraaf weerstandsvermogen bevat volgens het Besluit begroting en Verantwoording (BBV) een inventarisatie van de weerstandscapaciteit en een inventarisatie van de risico’s. Ook zijn de verplichte kengetallen opgenomen met daarbij een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie.
2.1 Kengetallen financiële positie De kengetallen geven een globaal beeld van de financiële positie. Voor de 1e globale beoordeling wordt aangesloten bij de zogeheten signaleringswaarden die afkomstig zijn uit onder meer de stresstest voor 100.000+ gemeenten. De kengetallen zijn ingedeeld in drie categorieën, waarbij categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest. Kengetal
Categorie A
Categorie B
Categorie C
Netto schuldquote zonder correctie doorgeleende gelden
< 90%
90 - 130%
> 130%
Netto schuldquote
< 90%
90 - 130%
> 130%
Solvabiliteitsratio
> 50%
20 - 50%
< 20%
Structurele exploitatieruimte
> 0%
> 0%
< 0%
Grondexploitatie
< 20%
20 - 35%
> 35%
Belastingcapaciteit “Woonlasten meerpersoonshuishouden”
< 95%
95 - 105%
> 105%
met correctie doorgeleende gelden
Uitkomsten In onderstaande tabel zijn de kengetallen opgenomen. Naast het opnemen van de tabel wordt een beoordeling gegeven van de onderlinge verhouding van de kengetallen in relatie tot financiële positie. Omschrijving
Netto schuldquote
JR
BGR
JR
2019
2020
2020
39%
25%
46%
38%
24%
45%
45%
41%
43%
De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft zodoende een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken. Omdat bij leningen er onzekerheid kan bestaan of ze allemaal terug worden betaald wordt bij de berekening van de netto schuldquote onderscheid gemaakt door het kengetal te berekenen, zowel inclusief als exclusief de doorgeleende gelden. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De wijze waarop de netto schuldquote gecorrigeerd voor de doorgeleende gelden wordt berekend is gelijk aan de netto schuldquote, met dien verstande dat bij de financiële activa ook alle verstrekte leningen worden opgenomen. Solvabiliteitsratio De “solvabiliteitsratio” geeft de mate aan waarmee de gemeentelijke bezittingen zijn betaald met eigen middelen. Anders gezegd: het aandeel van het eigen vermogen in het totaal vermogen. Hoe hoger de verhouding eigen vermogen ten opzichte van het totale vermogen, hoe gezonder de gemeente.
62
J a a r s t u k k e n
2 0 2 0
Omschrijving
Structurele exploitatieruimte
JR
BGR
JR
2019
2020
2020
-0,7%
0,1%
-1,1%
24%
29%
23%
82%
79%
80%
Het financiële kengetal “structurele exploitatieruimte” geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de vastgestelde begroting is. Daarnaast geeft dit kengetal ook aan of de gemeente in staat is om structurele tegenvallers op te vangen dan wel of er nog ruimte is voor nieuw beleid. Grondexploitatie Het financiële kengetal “grondexploitatie” geeft aan hoe groot de grondpositie (boekwaarde) is ten opzichte van de jaarlijkse baten. De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. Belastingcapaciteit “Woonlasten meerpersoonshuishouden” De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de belastingdruk zich verhoudt ten opzichte van het landelijke gemiddelde. Bij woonlasten gaat het om de OZB, de afvalstoffenheffing en rioolrechten.
2.2 Bepaling structurele ruimte in jaarrekening Voor de beoordeling van robuustheid van de gemeentelijke financiën is het van belang om inzicht te hebben in de structurele exploitatieruimte in de jaarrekening. Voor 2020 is deze € 1,1 miljoen negatief. In onderstaande tabel vindt u de opbouw en de vergelijking met de jaarrekening van vorig dienstjaar. Bepaling structurele ruimte (bedragen x € 1.000, bedrag met een minteken betekent een nadeel) Saldo rekening (a)
Rekening 2019
Rekening 2020
-3.217
-1.197
-1.338
-1.220
124
1.264
0
-114
-2.003
-1.127
Gecorrigeerd met: Saldo incidentele baten en lasten (b) Incidenteel rekeningresultaat (c) Saldo reserves Structurele ruimte in exploitatie (a-b-c-d)
2.3 Inventarisatie van de structurele en incidentele weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen en mogelijkheden van de gemeente om onverwachte en substantiële tegenvallers te dekken. Bijvoorbeeld de algemene reserve en de reserve grondexploitatie, maar ook de onbenutte belastingcapaciteit. Hierbij onderscheiden we incidentele en structurele weerstandscapaciteit. De incidentele weerstandscapaciteit is bedoeld om rekeningtekorten, calamiteiten en incidentele tegenvallers op te vangen. De structurele weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen die permanent ingezet kunnen worden om tegenvallers in de exploitatie op te vangen.
63
J a a r s t u k k e n
2 0 2 0
2.4 Incidenteel Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen wordt uitgedrukt in een ratio. Met behulp van dit verhoudingsgetal wordt bepaald of het incidenteel weerstandsvermogen toereikend is. De gemeente Nijkerk streeft naar een ratio van tenminste 0,8. Het beschikbare weerstandsvermogen is ruim voldoende om de benoemde risico’s af te dekken. Weerstandsvermogen
Rekening
(bedragen x € 1.000)
2020
Beschikbare weerstandscapaciteit
21.373 +
Gewogen risico’s
2.785 -
Weerstandscapaciteit
18.588 +
Ratio weerstandsvermogen (Beschikbare weerstandscapaciteit / gewogen risico’s)
7,7
Verloop ratio weerstandsvermogen
Ratio
15,0 10,0 5,0 0,0 BGR19
REK18
BGR20 Ratio
REK 2019
BGR21
REK 2020
Streefratio
De beschikbare weerstandscapaciteit wordt bepaald met behulp van de algemene reserve en de reserve grondexploitatie. Overige reserves betreffen bestemmings- / egalisatiereserves, deze worden niet ingezet om algemene risico’s op te vangen. Beschikbare weerstandscapaciteit
Rekening
(bedragen x € 1.000)
2020
Algemene reserve en reserve Precariobelasting
(saldo t+4)
7.493
Reserve bouwgrondexploitatie
(saldo t)
13.880
Totaal
21.373
Inventarisatie risico’s Ten opzichte van de voorgaande planning en control documenten zijn verschillende wijzigingen in het risicoprofiel opgetreden. Dit heeft geleid tot een daling van het risicoprofiel met € 2,5 miljoen ten opzichte van de begroting 2021. De belangrijkste mutaties zitten in het verlagen van risicoprofiel voor de grondexploitatie (€ 1,2 miljoen), FLO brandweer (€ 0,6 miljoen) en Planschade (0,5 miljoen) en corona (0,2 miljoen).
64
J a a r s t u k k e n
2 0 2 0
Gewogen risico’s
Rekening
(bedragen x € 1.000, -/- = voordeel)
2020
Subtotaal Grote Kans (GK) = 75% risico
0
Financiële gevolgen corona
500
De coronacrisis duurt nog steeds voort. In 2020 heeft het Rijk ons gecompenseerd voor de kosten. Het is nog niet duidelijk of het Rijk ook in 2021 alle kosten gaat compenseren. FLO Brandweer Op verzoek van de gemeente Nijkerk voert de VGGM de FLO-overgangsregeling uit. De onzekerheid van de hoogte wordt veroorzaakt door individuele keuzemogelijkheden die de regeling biedt met betrekking tot de omvang van non-activiteitsverlof.
200
Omgevingswet
600
Nog zeer onzeker is wat de financiële gevolgen zijn na de invoering per 1-1-2022 van de omgevingswet. Verwachting is in het begin wat hogere kosten die in de tijd uitvlakken. Subtotaal Middelgrote Kans (MK) = 50% risico
1.300
Planschade
250
Gebleken is dat n.a.v. vaststelling van bestemmingsplannen het risico bestaat op een planschadeclaim. Vooralsnog is nog geen claim ingediend op basis waarvan planschade uitgekeerd dient te worden. In het algemeen hebben wij dit risico bij de bouwlocaties bij de ontwikkelaar neergelegd. Garantstelling leningen
715
Subtotaal Kleine Kans (KK) = 25% risico
965
Totaal Risico’s vermogen
2.265
Gewogen risico’s grondexploitatie*
520
Totaal risico’s
2.785
* Bron: MPG 2021 bij jaarrekening 2020
2.5 Structureel Beschikbare weerstandscapaciteit De structurele weerstandscapaciteit wordt gevormd door de onbenutte belastingcapaciteit en onbenutte budgettaire capaciteit. Onbenutte budgettaire capaciteit De onbenutte budgettaire capaciteit wordt bepaald door de post onvoorzien en het saldo van de begroting over de jaren 2020-2023. De uitkomst van de onbenutte budgettaire capaciteit bedraagt: Onbenutte budgettaire capaciteit
2021
2022
2023
2024
-24
-24
-24
-24
Saldo programmabegroting 2021-2024 na 2e BERAP 2020
2.734
650
849
-2
Totaal
2.710
626
825
-26
(-/- = voordeel) (bedragen x € 1.000) Onvoorzien
65
J a a r s t u k k e n
2 0 2 0
Onbenutte belastingcapaciteit Bij de bepaling van de onbenutte belastingcapaciteit wordt gekeken naar de ruimte die aanwezig is om de OZB-tarieven nog te verhogen. Hiertoe wordt het maximaal toegestane tarief vergeleken met de tarieven van de gemeente Nijkerk. Voor de maximale tarieven wordt uitgegaan van de normen volgens het "redelijk peil" zoals dat wordt gehanteerd voor de toelating tot artikel 12 van de financiële verhoudingswet. Dit redelijk peil wordt jaarlijks gepubliceerd in de meicirculaire van het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Op basis van de laatst beschikbare gegevens (meicirculaire 2020) is dit 0,1809% van de totale WOZ-waarde. De Financiële-verhoudingswet (Fvw) bepaalt dat de eigen inkomsten van een gemeente een bepaald redelijk peil hebben, wil zij in aanmerking komen voor een aanvullende uitkering op basis van artikel 12 Fvw. Om dat te kunnen beoordelen moet duidelijk zijn welke eigen inkomsten daarbij worden betrokken en wat een redelijk peil is. Daarbij gaat het om de eigen inkomsten uit: • de onroerendezaakbelastingen (OZB); • de rioolheffingen; • de afvalstoffenheffingen en reinigingsrechten. Bij gemaximaliseerd tarief bedraagt de OZB-opbrengst in 2021 voor de gemeente Nijkerk € 14,5 miljoen. De huidige raming van de OZB-opbrengst bedraagt € 9,7 miljoen. Dit brengt de onbenutte belastingcapaciteit op een bedrag van € 4,8 miljoen.
De onbenutte belastingcapaciteit wordt voor de provincie in de monitoring steeds belangrijker. Daarnaast is het een ijkpunt voor het financieel beleid dat de gemeente Nijkerk voert. Onbenutte belastingcapaciteit
2021
2022
2022
2023
-4.800
-.4.600
-4.400
-4.400
(bedragen x € 1.000) Onbenutte belastingcapaciteit
Specifieke risico’s In onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van de specifieke risico’s die een structureel effect kunnen hebben binnen de exploitatie. Gewogen risico’s
2021
2022
2023
2024
150
150
150
150
Subtotaal Grote Kans (GK) = 75% risico
150
150
150
150
Renterisico
50
50
50
50
0
0
0
0
50
50
50
50
(bedragen x € 1.000) -/- = voordeel WW-verplichtingen Wij zijn eigen risicodrager voor de WW-verplichtingen
Het renteniveau ligt op een historisch laag punt. Voor de komende tijd ligt een rentestijging dan ook meer voor de hand dan een verdere daling. Een stijging van de rente heeft uiteraard ook effect op onze rentelast. Een stijging van 1,00% kost ons ± € 100.000. Herverdeling gemeentefonds Er vindt een herverdeling van het gemeentefonds plaats per 1 januari 2023. Uit de door het Rijk in februari 2021 gepubliceerde documenten blijkt dat wij mogelijk een voordeelgemeente zullen zijn. Dit voordeel is marginaal en gebaseerd op 2017. Tot deze Jaarstukken werd verwacht dat wij een nadeelgemeente zouden zijn. Subtotaal Middelgrote Kans (MK) = 50% risico
66
J a a r s t u k k e n
2 0 2 0
Gewogen risico’s
2021
2022
2023
2024
500
500
500
500
0
0
0
0
Subtotaal Kleine Kans (KK) = 25% risico
500
500
500
500
Totaal Risico’s exploitatie
700
700
700
700
(bedragen x € 1.000) -/- = voordeel Sociaal domein Het open-eind-karakter van de diverse regelingen waaronder met name de uitgaven Jeugdhulp staan onder druk. Daarnaast zorgt de toekomst van de sociale werkvoorziening, de toename van het aantal statushouders en de grilligheid van de hoogte van de rijksbijdragen voor onzekerheid. Door de inspanningen van het taskforce sociaal domein wordt geprobeerd de voortdurende stijging van de uitgaven te duiden, en waar mogelijk terug te dringen. Verruiming van het sportbesluit Door de verruiming van het sportbesluit per 1-1-2020 is de btw niet meer aftrekbaar indien de exploitatie van de buitensport in eigen beheer wordt gedaan c.q. blijft. Dit betekent dat de btw op de kosten van het geven van gelegenheid tot sportbeoefening voor gemeenten een kostenpost wordt. De eerste 4 jaar wordt dit nadeel gecompenseerd middels een specifieke uitkering van het rijk. Het sportbesluit mag vanaf 1-1-2020 alleen nog toegepast worden door winst beogende instellingen. De betreffende sportbedrijven hebben aangegeven winst beogend te zijn. Dit wordt door de belastingdienst betwist omdat deze bedrijven afhankelijk zijn van een gemeentelijke bijdrage. Nijkerk heeft eind december 2018 dit punt voorgelegd aan de belastingdienst, maar deze verwijst naar een landelijke uitspraak die hierover moet komen
Weerstandsvermogen Wanneer de structurele weerstandscapaciteit wordt afgezet tegen de exploitatierisico’s ontstaat het volgende beeld: (-/- = nadeell)(bedragen x € 1.000)
2021
2022
2023
2024
Onbenutte budgettaire capaciteit
-2.710
-626
-825
22
Onbenutte belastingcapaciteit
4.800
4.600
4.400
4.400
Exploitatierisico’s
-700
-700
-700
-700
Totaal
1.390
3.274
2.875
3.722
Uit bovenstaande tabel blijkt dat onze gemeente binnen de onbenutte belastingcapaciteit genoeg weerstandsvermogen heeft om toekomstige exploitatierisico’s te kunnen opvangen.
67
J a a r s t u k k e n
2 0 2 0
Paragraaf 3 Onderhoud kapitaalgoederen 3.1 Wettelijk kader In deze paragraaf wordt voor de kapitaalgoederen wegen, riolering, water, groen en gebouwen het onderstaande aangegeven: • het beleidskader; • de uit het beleidskader voortvloeiende financiële consequenties; • de vertaling van de financiële consequenties in de jaarstukken. Lasten van onderhoud van kapitaalgoederen kunnen op diverse programma’s voorkomen. Hiermee is een substantieel deel van de exploitatie gemoeid. Een helder en volledig overzicht is daarom van belang voor een goed inzicht in de financiële positie. Voor de verschillende kapitaalgoederen dienen conform de BBV actuele beheersplannen beschikbaar te zijn als voor egaliseren van kosten van groot onderhoud een voorziening is/wordt gevormd. In de BBV is dit vertaald naar een beheerplan van niet ouder dan 5 jaar. Ultimo 2020 voldoet de gemeente nog niet bij alle beheerplannen aan de vereiste termijn van 5 jaar. De beheerplannen worden aangepast aan de vastgestelde kaders van de beheervisie openbare ruimte, zodat optimaal volgens de nieuwe kaders de openbare ruimte beheerd kan worden.
3.2 Beleidskader Het onderhoud van bovengenoemde kapitaalgoederen gebeurt aan de hand van beheerplannen. De periode waarover in een beheerplan wordt uitgekeken is afhankelijk van de economische en/of technische levensduur van de betreffende kapitaalgoederen behorende bij het beheerplan. Over het algemeen worden de jaarlijkse lasten behorende bij een beheerplan constant gehouden door gebruik te maken van een voorziening. Een voorziening kan conform geldende regelgeving nooit een negatief saldo hebben. Indien een negatief saldo dreigt te ontstaan dient de in de begroting geraamde storting zodanig verhoogd te worden dat de voorziening, over de gehele looptijd genomen, voldoende is voor het bekostigen van het onderhoud.
3.3 De beheerplannen per categorie Per categorie kapitaalgoederen bestaan één of meer beheerplannen. Deze beschrijven de uitgangspunten voor het beheer en geven inzicht in de financiële gevolgen op korte en langere termijn. 3.3.1
Wegen
Beheerplan Wegen De doelstelling van dit beheerplan is het in stand houden van de openbare wegen die in beheer zijn bij de gemeente. Als wegbeheerder streeft de gemeente naar een optimaal beheer en onderhoud van de verhardingen. Dit vraagt een afweging tussen de technische minimumeisen, de wensen van de burgers en het beschikbare budget. De gemeente Nijkerk gebruikt voor het wegbeheer het programma GeoVisia van DataQuint. Dit is een geautomatiseerd wegbeheersysteem, gebaseerd op de systematiek van het CROW, het nationaal kenniscentrum voor verkeer, vervoer en infrastructuur. Dit programma geeft inzicht in de relatie tussen het gewenste kwaliteitsniveau en de bijbehorende investeringen. In 2019 is het beheerplan wegen geactualiseerd en in 2020 door de raad vastgesteld. Daarnaast zijn in 2020 weginspecties uitgevoerd. Aan de hand van deze weginspecties is een meerjarenplanning gemaakt en zijn er maatregelen voor het groot en klein onderhoud ingepland.
68
J a a r s t u k k e n
2 0 2 0
Voorziening beheerplan Wegen (F1a)1 De herinrichting van de openbare ruimte wordt waar mogelijk integraal uitgevoerd. Een behoorlijk budget van het wegbeheer is besteed aan integrale herinrichtingsprojecten zoals straten in de binnenstad van Nijkerk, aanleg drempels Torenstraat en Vrijheidslaan, centrum Nijkerkerveen (Zonnehof), Holkerweg. Daarnaast zijn diverse wegen in het buitengebied opnieuw geasfalteerd en zijn deels bermen verhard onder meer Weldammerlaan, Nieuwe Voorthuizerweg, Schoolstraat, Scheidingsweg, Dijkje. Verder zijn, op basis van weginspecties, kleine herstel onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd op diverse locaties in de gemeente Nijkerk. Beheerplan Infrastructurele Kunstwerken (bruggen, viaducten enz.) In het beheerplan kunstwerken zijn de onderhoudskosten van bijvoorbeeld bruggen, vlonders en viaducten -samengevat in het woord ‘kunstwerken’- vastgelegd. De doelstelling van dit beheerplan is het in stand houden van voornoemde voorzieningen, nauw verbonden met het optimaal beheer en onderhoud van verhardingen. Het plan is in 2016 geactualiseerd. Het beheerplan wordt in 2022 herzien. In 2021 wordt een 0-meting t.b.v. de actualisatie uitgevoerd. Voorziening beheerplan Kunstwerken (F1b) Er is groot onderhoud uitgevoerd aan de bruggen. De voorbereiding voor het conserveren van de spoortunnel Arkemheenseweg is gestart.
Beheerplan Openbare Verlichting Het beleids- en beheerplan openbare verlichting bevat de beleidsdoelstellingen die met de openbare verlichting worden nagestreefd, zoals verkeersveiligheid en sociale veiligheid. Het beheerplan beschrijft de technische en economische uitgangspunten die de gemeente hanteert bij het beheer van de openbare verlichting en de bijbehorende financiële consequenties. Het beheerplan is in 2016 geactualiseerd en wordt in 2021 herzien, waarbij de nadruk ligt in gefaseerde vervanging van het retrofit areaal door Led armaturen en vervanging van de verlichting in centrum Nijkerkerveen en Hoevelaken. Voorziening beheerplan Openbare Verlichting (F3) Vervangingen vinden plaats op basis afschrijving en herinrichtingen. Zo is de openbare verlichting (gedeeltelijk) vervangen in de wijk Corlear, de Watergoorweg, de Arkemheenweg, de Vetkamp, de binnenstad van Nijkerk. Beheerplan Straatmeubilair en verkeersvoorzieningen Het beheerplan straatmeubilair en verkeersvoorzieningen schept een kader voor verantwoorde, eenduidige keuzes en inrichting van straatmeubilair en verkeersvoorzieningen in de openbare ruimte. Hierdoor is het dagelijks en groot onderhoud gewaarborgd. Om de onderhoudskosten laag te houden wordt zoveel mogelijk standaardisatie toegepast. Het beheerplan is in 2016 geactualiseerd en wordt in 2021 herzien.
Inmiddels zijn alle objecten geïnventariseerd, gedigitaliseerd en gekwalificeerd, die de basis vormen voor de actualisatie van het beheerplan 2021 -2025. Voorziening beheerplan straatmeubilair en verkeersvoorzieningen (F7) De gemeente heeft circa 16.000 verkeersvoorzieningen en straatmeubilairobjecten, zoals verkeersborden, verkeerslichten, bankjes en openbare afvalbakken. Jaarlijks worden volgens plan de vervangingen uitgevoerd.
1
De nummers F1 e.d. verwijzen naar de lijst en het overzicht van reserves en voorzieningen. Deze lijst is, geactualiseerd, als bijlage 3 in deze programmarekening opgenomen.
69
J a a r s t u k k e n
3.3.2
2 0 2 0
Water
Beheerplan Haven c.a. Onder dit beheerplan vallen de binnen- en buitenhaven, het Arkersluiscomplex en de Arkervaart. In 2020 is het beheerplan geactualiseerd. In dit beheerplan 2021-2025 zijn beslissingen opgenomen over de instandhouding van een aantal infrastructurele voorzieningen ten behoeve van de beroepsvaart en de recreatie. Voor de instandhouding zijn werkzaamheden gepland waarvan de financiële gevolgen voor een periode van 20 jaar in beeld zijn gebracht. Voorziening haven-, kade- en sluiswerken (F6) In 2020 heeft er havenbodem herstel plaatsgevonden. Dit betreft het herstel van de havenbodem als gevolg van ongewenste grondverplaatsingen door de schroefwerking van de scheepvaart. Beheerplan bermen, water en duikers Bij de vaststelling van het beheerplan bermen, wateren en duikers in 2011 zijn beslissingen genomen over het beheer en onderhoud van bermen, water en duikers. Dit beheerplan geeft richtlijnen voor dit beheer en onderhoud ter vergroting van de functionaliteit, beleving en ecologische waarde. In dit beheerplan zijn tevens de financiële consequenties vastgelegd voor het dagelijks en groot onderhoud. In 2021 wordt het beheerplan door het college opnieuw vastgesteld, waarin extra aandacht is voor biodiversiteit.