Visie maatwerkgebieden voor vaststelling (inclusief bijlagen)
Tekst van het document
P a g i n a 2 | 55
Inhoud 1.
Inleiding ....................................................................................................................................... 6
2.
Achtergronden ............................................................................................................................ 7 2.1.
Wat zijn de maatwerkgebieden? ............................................................................................ 7
2.2.
Waar liggen de maatwerkgebieden? ...................................................................................... 7
2.3.
Wat is de juridische status van de maatwerkgebieden?......................................................... 8
2.4.
Waarom een visie voor de maatwerkgebieden opstellen? .................................................... 9
3.
Uitvoering .................................................................................................................................. 11 3.1.
Taken en rollen van de gemeente......................................................................................... 11
3.2.
Van tijdelijk deel omgevingsplan naar definitief omgevingsplan.......................................... 11
4.
Voorgeschiedenis ...................................................................................................................... 12
5.
Verzamelen van informatie ....................................................................................................... 13 5.1.
Fase: Planverkenning ............................................................................................................ 13
5.2.
Resultaten van de planverkenning........................................................................................ 14
5.2.1.
Thema (glas-)tuinbouw ................................................................................................ 14
5.2.2.
Thema landbouw .......................................................................................................... 14
5.2.3.
Thema recreatie en toerisme ....................................................................................... 15
5.2.4.
Thema natuur en water................................................................................................ 15
5.2.5.
Thema niet-agrarische bedrijvigheid ............................................................................ 15
5.2.6.
Thema energie.............................................................................................................. 16
5.2.7.
Woningbouw ................................................................................................................ 16
5.3.
Aanvullend op de planverkenning – grenzen aan de mogelijkheden ................................... 17
5.3.1.
Schiphol – Luchthavenindelingsbesluit (LIB) ................................................................ 17
5.3.2.
Provinciaal beleid ten aanzien van Ruimte voor Ruimte .............................................. 17
5.3.3.
Provinciaal beleid ten aanzien van woningaantallen ................................................... 17
5.3.4.
Provinciaal beleid ten aanzien van recreatie & toerisme (verblijfsrecreatie) .............. 18
5.3.5.
Omgevingsvisie Nieuwkoop (2021) .............................................................................. 18
5.3.6.
Kaderrichtlijn Water (KRW) .......................................................................................... 19
5.4.
Fase: Raapleging van stakeholders in het gebied ................................................................. 20
5.5.
Fase: Gesprekken met kwekers en koepelorganisaties in het gebied .................................. 21
5.6.
Fase: Reacties op het concept............................................................................................... 22
6.
Analyse van het maatwerkgebied ............................................................................................. 23 6.1.
Analyse per onderwerp ......................................................................................................... 23
6.1.1.
(Glas-)tuinbouw ............................................................................................................ 23
6.1.2.
Landbouw ..................................................................................................................... 25
6.1.3.
Niet-agrarische bedrijven ............................................................................................. 25
6.1.4.
Bedrijven die legaal in het gebied aanwezig zijn .......................................................... 26
7.
6.1.5.
Bedrijven die niet legaal in het gebied aanwezig zijn ................................................... 28
6.1.6.
Niet-agrarische bedrijven die nog niet in het gebied aanwezig zijn............................. 29
6.1.7.
Recreatie & toerisme ................................................................................................... 30
6.1.8.
Energie.......................................................................................................................... 31
6.1.9.
Natuur .......................................................................................................................... 32
6.1.10.
Wonen .......................................................................................................................... 33
6.1.11.
Huisvesting arbeidsmigranten/seizoensarbeiders ....................................................... 34
6.1.12.
Ruimte voor Ruimte ..................................................................................................... 35
6.1.13.
Plan Papenhof .............................................................................................................. 38
6.1.14.
Verkeer ......................................................................................................................... 39
6.1.15.
Clustering van functies ................................................................................................. 40
6.2.
Gebiedsgerichte analyse ................................................................................................... 41
6.2.1.
Paradijsweg droge kant, ten zuiden van Papenveer .................................................... 41
6.2.2.
Paradijsweg droge kant, ten noorden van Papenveer ................................................. 41
6.2.3.
Westkanaalweg ............................................................................................................ 41
6.2.4.
Reigersbos .................................................................................................................... 42
6.2.5.
Schilkerweg .................................................................................................................. 42
6.2.6.
Oostkanaalweg ............................................................................................................. 42
Beleidskeuzes ............................................................................................................................ 43 Beleidskeuze: Wonen (inclusief Ruimte voor Ruimte) ...................................................................... 43 Beleidskeuze: Huisvesting van arbeidsmigranten ............................................................................. 44 Beleidskeuze: Recreatie & Toerisme – nieuwe recreatiewoningen .................................................. 44 Beleidskeuze: Recreatie & Toerisme – bed & breakfast (aan huis) ................................................... 44 Beleidskeuze: Recreatie & Toerisme – camperstandplaatsen ........................................................... 45 Beleidskeuze: Recreatie & Toerisme – trekkershutten...................................................................... 46 Beleidskeuze: Agrarisch – bedrijfsuitbreiding.................................................................................... 46 Beleidskeuze: Agrarisch – energie en duurzaamheid ........................................................................ 46 Beleidskeuze: Bedrijvigheid – niet agrarische bedrijvigheid (legaal aanwezig) ................................. 47 Beleidskeuze: Bedrijvigheid – niet agrarische bedrijvigheid (nieuwvestiging) ..................................
48 Beleidskeuze: Bedrijvigheid – niet agrarische bedrijvigheid (niet legaal aanwezig) .......................... 48 Beleidskeuze: Natuur – ontwikkeling van nieuwe natuur ................................................................. 49
8.
Conclusies .................................................................................................................................. 50
Bijlage 1: Maatwerkgebieden Greenport Aalsmeer (afbeelding) ........................................................... 51 Bijlage 2: het traject van de visie maatwerkgebieden (overzicht).......................................................... 52 Bijlage 3: ‘Ruimte voor Ruimte ladder’ ................................................................................................... 54 Bijlage 4: Inspraaknota ........................................................................................................................... 55
P a g i n a 4 | 55
Vrijgave voor inspraak (B&W): Oriënterende raad: Meningsvormende raad: Besluitvormende raad:
02 april 2024 29 augustus 2024 5 september 2024 19 september 2024
Gemeente Nieuwkoop, afdeling Ruimtelijke Ontwikkeling & Grondbeleid, Team Ruimte
P a g i n a 5 | 55
1. Inleiding Voor u ligt de visie maatwerkgebieden; een beleidsvisie waarin de Gemeente Nieuwkoop aangeeft hoe zij in de toekomst omgaat met vraagstukken op het gebied van de fysieke leefomgeving in het deel van de gemeente dat we de maatwerkgebieden noemen. In het verleden resulteerden beleidsdocumenten vaak in een vaststaand eindbeeld, waarin (exact) werd vastgelegd welke functie op welke locatie door de overheid werd beoogd. Onder de Omgevingswet past het juist dat meer wordt uitgegaan van initiatieven vanuit de samenleving en dat minder vooraf van door de overheid wordt vastgelegd over wat we willen bereiken. Hierbij past dan ook een nieuwe rol van de overheid. Uiteraard is het belangrijk dat er afweging en sturing plaatsvinden om te voorkomen dat initiatieven met andere belangen gaan conflicteren. Deze sturing hoeft alleen niet gebaseerd te zijn op een eindbeeld. Ontwikkelingen op het gebied van klimaat- en natuurdoelstellingen, woningbehoefte, economisch perspectief, nieuwe technieken en technologieën en nieuwe inzichten maken de toekomst onzeker, maar bieden daarnaast ook kansen. Juist in de maatwerkgebieden – waar potentieel sprake is van ruimtelijke vraagstukken – is het opstellen van een eindbeeld niet per definitie het meest gewenste of bruikbaarste instrument. Mede om die reden is er ook gekozen voor een visie voor het gebied en niet voor een plan.
Er is ook geen moment aan te wijzen dat de maatwerkgebieden ‘af’ (moeten) zijn. Dat is de reden dat er geen einddatum aan deze visie gekoppeld is. Deze visie heeft als uitgangspunt dat sturing van ontwikkelingen ook kan door op voorhand keuzes te maken met betrekking tot gewenste en ongewenste ontwikkelingen en een selectie van de daarvoor beschikbare instrumenten. Een eindbeeld in de vorm van welke functies zich in de toekomst op welke locaties zullen bevinden is daarbij geen vereiste en kan juist averechts werken in het bieden van ruimte voor gewenste ontwikkelingen. Het voorgaande houdt echter niet in dat alles overal kan. Juist op individueel niveau (en dus ook op locatie1) zullen de consequenties van een initiatief in beeld gebracht en afgewogen moeten worden, met het doel om te komen tot een evenwichtige toedeling van functies aan locaties.
1 Een dergelijke beoordeling wordt ook wel locatietoets genoemd. Hierbij wordt voor de specifieke plek van het
plan gekeken naar de effecten die een plan heeft op de omgeving en naar omgevingsfactoren die van invloed zijn op het plan. P a g i n a 6 | 55
2. Achtergronden 2.1. Wat zijn de maatwerkgebieden? De maatwerkgebieden waar het in dit document over gaat zijn de gebieden die in de Zuid-Hollandse Omgevingsverordening (2024, artikel 7.53, vijfde lid)2 zijn aangeduid als ‘maatwerkgebied glastuinbouw’. De gebieden zijn voor het eerst aangeduid als maatwerkgebied in de Provinciale Verordening Ruimte 2014 (versie in werking 4 februari 2016, kenmerk NL.IMRO.9928.Vr2014-GC92) op kaart 3 (glastuinbouwgebied, aanduiding maatwerkgebied greenport Aalsmeer). Oorspronkelijk werden in deze (glas-)tuinbouwgebieden hoofdzakelijk groenten geteeld. In Papenveer was een groenteveiling aanwezig met een aansluiting op één van de lijnen van de Haarlemmermeerspoorlijnen.
Begin 20e eeuw Van groentelijntje naar greenport Op 1 augustus 1915 werd Station Ter Aar geopend aan de Spoorlijn Uithoorn - Alphen aan den Rijn. Het station lag niet in Ter Aar, maar bij de groenteveiling in Papenveer. Het lijntje was bekend onder de naam bonenlijntje en groentelijntje. De spoorlijn werd in 1936 alweer gesloten. In het begin van de 20e eeuw ontwikkelde de gemeente zich tot tuinbouwstreek van (inter)nationale betekenis. Door verbeteringen aan het Aarkanaal kon de tuinbouw zich verder ontwikkelen. Tuinderijen, georganiseerd in verenigingen, hielden zich bezig met erwten-, bonen- en augurkenteelt. Zo ontstond ook de conservenindustrie met zouterijen en inleggerijen. Bron citaat: Omgevingsvisie Nieuwkoop (2021), pagina 4 Vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw zijn veel kwekers overgestapt van groenteteelt naar de teelt van siergewassen. Daarbij is vaak ook de overstap gemaakt van vollegrondsteelt naar teelt in kassen. De teelt van snijbloemen, snijheesters, pot- en tuinplanten is momenteel de belangrijkste vorm van tuinbouw in het gebied. De maatwerkgebieden zijn dus oudere glastuinbouwgebieden, waarin een diversiteit aan kwekerijen voorkomt. Deze bedrijven lopen uiteen van kwekerijen met teelt in de koude grond waar één of twee personen werkzaam zijn, tot high tech bedrijven met tientallen werkzame personen.
Het feit dat het gaat om oudere glastuinbouwgebieden wil echter niet zeggen dat er daarom voor de tuinbouw geen perspectief meer ligt in deze gebieden.
2.2. Waar liggen de maatwerkgebieden? De vijf maatwerkgebieden waar het in dit document over gaat liggen op de volgende locaties:
Tussen de Westkanaalweg en de Paradijsweg ten zuidwesten van Papenveer. Tussen de Westkanaalweg en de Paradijsweg ten noordoosten van Papenveer. Aan de Oostkanaalweg van huisnummer 29A3 tot de aansluiting met het Oude Kerkpad, inclusief Oude Kerkpad (westzijde, nummers 1 tot en met 4D). Op het bovenland aan de noordzijde van de Schilkerweg. Ten noorden van de Geerweg rond het Reigersbos.
2 Tot 2024: Omgevingsverordening van de provincie Zuid-Holland, kaart 11 (Greenports)
3 De zuidelijke begrenzing van het maatwerkgebied loopt in de watergang ten zuiden van het perceel
Oostkanaalweg 29A.
P a g i n a 7 | 55
Het gebied beslaat in totaal circa 120 hectare, waarvan 32 hectare met glastuinbouwbedrijven4. De locaties / begrenzing wordt weergegeven door de arcering de volgende afbeelding. Een grotere versie is opgenomen als bijlage 1:
Bron: Provinciale Verordening ruimte 2014, geconsolideerde versie in werking 4 februari 2016, kenmerk NL.IMRO.9928.Vr2014-GC92
2.3. Wat is de juridische status van de maatwerkgebieden? De juridische status van de maatwerkgebieden is vertaald en vastgelegd in het tijdelijk deel van het omgevingsplan van de gemeente Nieuwkoop5 (Glastuinbouw, vastgesteld 28 maart 2013 en Glastuinbouw, 1e herziening, vastgesteld 1 december 2019).
4 bron: Maatwerkgebieden in Nieuwkoop, Glastuinbouw Nederland / LTO Noord, afdeling Aar en Amstel, juni
2020 5 Per 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Hiermee zijn alle bestemmingsplannen van rechtswege onderdeel geworden van het tijdelijk deel van het omgevingsplan van de gemeente Nieuwkoop. In dit document wordt daarom de term “tijdelijk deel (van het) omgevingsplan” gebruikt. P a g i n a 8 | 55
Het grootste gedeelte van het gebied bestaat uit agrarisch bestemde gronden voor de (glas-) tuinbouw. Daarnaast komen individuele woonkavels (‘burgerwoningen’) en enkele niet-agrarische bedrijfsbestemmingen voor. Het tijdelijk deel omgevingsplan is een document met een rechtstreekse werking. De inhoud van het tijdelijk deel omgevingsplan is juridisch bindend voor iedereen (dus zowel voor overheden als voor inwoners en bedrijven). De huidige aanduiding ‘maatwerkgebied’ komt zoals aangegeven voort uit de Provinciale verordening ruimte 2014. Deze verordening is opgevolgd door de Omgevingsverordening Zuid-Holland 20196 en per 1 januari 2024 door de Zuid-Hollandse Omgevingsverordening. Hierin wordt (in combinatie met de Omgevingsvisie Zuid-Holland en het Omgevingsprogramma) aangegeven dat het wenselijk is dat voor ontwikkelkansen een gebiedsvisie wordt opgesteld.
De maatwerkgebieden in Nieuwkoop blijven een functie vervullen voor de greenport. Hoewel het gaat om verouderde gebieden, is er toch ook nog een aantal moderne bedrijven gevestigd. In de Verordening zijn deze gebieden opgenomen als glastuinbouwgebied, met de nadere aanduiding ‘maatwerkgebied Greenport Aalsmeer’. Dit betekent dat aan blijvers de ruimte wordt geboden om hun glastuinbouwbedrijf voort te zetten en uit te breiden en dat aan stoppers een andere passende bestemming kan worden toegekend. Belangrijk is dat de sector zelf met initiatieven komt, die onderling en met de omgeving goed zijn afgestemd. In overleg met andere partijen wordt verkend welke ontwikkelingskansen er zijn voor andere functies (agrarisch, wonen, recreatie, natuur, zorg, anders). Het lijkt de provincie gewenst dat de gemeente een gebiedsvisie voor de maatwerkgebieden opstelt. Bron citaat: Omgevingsprogramma van de Provincie Zuid-Holland (geconsolideerde versie 1 april 2023), hoofdstuk 2 onder “Ruimtelijke modernisering teeltareaal Greenport Aalsmeer” De provinciale visie, verordening en het programma zijn niet rechtstreeks bindend voor inwoners of ondernemers. Zij bepalen welke beleidsruimte de gemeente heeft bij het wijzigen van het omgevingsplan of het voeren van vergunningprocedures om af te wijken van het omgevingsplan.
2.4. Waarom een visie voor de maatwerkgebieden opstellen? De maatwerkgebieden zijn (in potentie) dynamische gebieden. Met regelmaat wordt de gemeente benaderd met vragen, informatieverzoeken en initiatieven vanuit de samenleving over locaties die in deze gebieden gelegen zijn. Voorbeelden hiervan zijn: Kwekers die willen stoppen of over willen stappen naar een andere (niet-agrarische) bedrijfsvoering. Niet-agrarische bedrijven die willen uitbreiden of zich in het gebied willen vestigen. Particulieren met woningbouwwensen. Initiatieven op het gebied van recreatie en toerisme (al dan niet ondersteunend aan andere activiteiten). Niet al deze initiatieven zijn (ruimtelijk) inpasbaar en gewenst. De huidige status van het gebied (en het ontbreken van een vastgestelde visie) betekent echter dat in de praktijk aan geen enkel initiatief 6 Artikel 6.15 Glastuinbouwgebied, lid 9 (geconsolideerde versie 1 april 2023): In afwijking van het eerste lid, kan
een bestemmingsplan voor het maatwerkgebied glastuinbouw, waarvan de plaats geometrisch is bepaald en verbeeld op kaart 11 in bijlage II, bestemmingen bevatten die transformatie naar andere functies mogelijk maken zoals aangegeven in het Omgevingsprogramma. P a g i n a 9 | 55
medewerking kan worden verleend. Dus ook niet aan initiatieven wel wenselijk zouden kunnen zijn. Om op een afgewogen manier om te kunnen gaan met initiatieven uit de samenleving is het opstellen van een visie gewenst, zoals ook aangegeven in het provinciaal Omgevingsprogramma. Eenmaal opgesteld en vastgesteld heeft deze visie de status van een beleidsdocument. De visie is richtinggevend en stelt kaders voor het afwijken van het omgevingsplan of het op perceels- of gebiedsniveau wijzigen van het plan. De visie is daarmee dus niet gelijk te stellen aan het omgevingsplan en geeft geen rechtstreekse bouw- of ontwikkeltitels. Wel is de visie een instrument waarmee initiatiefnemers vooraf een inschatting maken of plannen kansrijk zijn of niet.
P a g i n a 10 | 55
3. Uitvoering 3.1. Taken en rollen van de gemeente De rol van de gemeente bij de uitvoering van de visie is beperkt tot haar wettelijke taken, te weten het behandelen van aanvragen om omgevingsvergunning en behandeling van verzoeken tot wijziging van het omgevingsplan. Daarnaast heeft de gemeente een taak op het gebied van het uitvoeren van toezicht en de handhaving van regels op het gebied van de fysieke leefomgeving. Naast de wettelijke taken zijn er nog andere rollen die de gemeente kan vervullen, maar die binnen de uitvoering van de visie maatwerkgebieden niet aan de orde zijn, zoals:
Initiatiefnemer / ‘trekker’ van ontwikkelingen, bijvoorbeeld door ondersteuning in de vorm van procesmanagement of een rol in het opzetten van samenwerkingsverbanden. Actief grondbeleid voeren in de vorm van het opkopen van percelen of bedrijven of bemiddeling bij transacties. Het opzetten van nieuwe (financiële) regelingen voor bijvoorbeeld bedrijfsverplaatsing, transformatie of verduurzaming. Financiële rol in de vorm van garantstelling, (voor-) financiering of beheerder van (verevenings-) fondsen.
3.2. Van tijdelijk deel omgevingsplan naar definitief omgevingsplan Een reguliere taak van de gemeente is het opstellen en actueel houden van het omgevingsplan. Per 1 januari 2024 is van rechtswege het omgevingsplan van de gemeente Nieuwkoop ontstaan. Dat plan bestaat nu nog uit de voormalige bestemmingsplannen van de gemeente, enkele gemeentelijke verordeningen en een aantal voormalige rijksregels. Uiterlijk 2032 zullen al deze zaken samen moeten komen in het definitieve7 omgevingsplan van de gemeente Nieuwkoop. Anders dan vroeger bij bestemmingsplannen is het actueel houden van het omgevingsplan niet langer gekoppeld aan een specifieke periode of tijdsduur. Op enig moment (in de periode tot 2032) zal dus ook het tijdelijk deel van het omgevingsplan voor de maatwerkgebieden omgezet moeten worden naar het definitief omgevingsplan. Wanneer hier voor dit gebied mee gestart zal worden en wanneer dat gereed zal zijn is nog niet bekend. Het is daarom niet gewenst om deze stap in het omgevingsplan te koppelen aan de uitvoering van de visie maatwerkgebieden. Het leggen van een dergelijke koppeling doet ook geen recht aan de dynamiek van het gebied en de grote verschillen die bestaan in die dynamiek. De ruimtelijke wensen en behoeften van iemand die met zijn bedrijf gestopt is, zijn heel anders dan die van een bedrijf dat nog jaren door kan en wil investeren in de toekomst.
Het is dus nadrukkelijk aan de initiatiefnemers om hun plannen te ontwikkelen op eigen kracht, met eigen middelen en volgens een eigen tijdspad.
7 De term “definitief omgevingsplan” betekent dat alle regels voor de fysieke leefomgeving op de wettelijk
voorgeschreven manier zijn opgenomen in het omgevingsplan. Dit betekent dus niet dat het omgevingsplan na dit moment niet meer inhoudelijk kan veranderen. P a g i n a 11 | 55
4. Voorgeschiedenis Aan de totstandkoming van deze visie zijn een groot aantal participatiestappen vooraf gegaan. De eerste stap daarbij was het verzamelen van informatie. Wat weten we van het gebied? Welke problemen spelen er? Wat zijn de wensen van de gebruikers van het gebied en welke initiatieven zijn er? Om een antwoord te kunnen geven op die vragen is het ook belangrijk om te weten welke mogelijkheden de gemeente heeft. Wat zijn de juridische mogelijkheden en wat is er opgenomen in het beleid van andere overheden? Het proces is daarom gestart met een planverkenning. Hierbij is onder meer gesproken met vakdeskundigen en belangenorganisaties om een beeld te krijgen hoe zij naar het gebied kijken. Hierbij is niet alleen gekeken naar hoe het gebied er nu uitziet, maar ook naar de historie en naar eventuele ambities van de verschillende partijen. De volgende stap was het raadplegen van de partijen uit het gebied zelf, de stakeholders. Hierbij kon men aangeven wat men als zwakke en sterke punten van het gebied zag, waar kansen liggen en wat men als bedreigingen voor het gebied ervaart. De resultaten van deze eerste twee stappen zijn vertaald in een eerste versie van de visie maatwerkgebieden.
Als vervolg op deze eerste versie zijn meerdere gesprekken gevoerd (onder andere in de vorm van bedrijfsbezoeken) met de kwekers in het gebied en met de koepelorganisaties op het gebied van de (glas-)tuinbouw. Er is voor deze groep gekozen juist vanwege de prominente rol die deze sector in het gebied heeft, zowel vanuit de historie als in de huidige situatie. Als vierde stap zal het resultaat van de voorgaande stappen nogmaals worden voorgelegd aan alle belanghebbenden uit het gebied. Hierbij is gedurende 6 weken de gelegenheid om op het document te reageren. Deze reacties worden verwerkt in de visie die voor besluitvorming aan de raad zal worden aangeboden. Een gedetailleerder overzicht van de verschillende stappen in het proces en andere belangrijke data en gebeurtenissen is opgenomen in bijlage 2 bij deze visie.
P a g i n a 12 | 55
5. Verzamelen van informatie Het proces van het opstellen van de visie is zoals aangegeven begonnen met het verzamelen van informatie. In dit hoofdstuk wordt beschreven welke stappen daarbij zijn gezet en hoe de verschillende partijen uit de samenleving daarbij betrokken zijn.
5.1. Fase: Planverkenning
Na interne voorbereiding en regelmatig overleg met koepelorganisatie LTO Noord Aar en Amstel8 is het traject van de visie gestart met een planverkenning. Vanwege de historie van het gebied is de glastuinbouwsector hierbij de eerste gesprekspartner geweest in dit proces. Het doel van de planverkenning was het ophalen van inhoudelijke informatie en standpunten en daarmee het bepalen van het ‘speelveld’ waarbinnen de visie zich begeeft. Ook in de maatwerkgebieden hebben we te maken met praktische en wettelijke beperkingen en beleid van andere overheden. In het kader van deze planverkenning is met een aantal deskundigen gesproken over zes belangrijke thema’s die in het gebied spelen:
(Glas-)tuinbouw Landbouw (anders dan tuinbouw) Recreatie en toerisme Natuur en water Niet-agrarische bedrijvigheid Energie
Bij het opstellen van de planverkenning zijn over de verschillende thema’s gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van LTO Noord (afdeling Alphen-Nieuwkoop), LTO Noord (afdeling Aar en Amstel), Oosterman Vrijetijdszaken, Verenigde Ondernemers Nieuwkoop (VON), Gebiedscoöperatie Nieuwkoop (GCN), Liander Netwerkbeheer en medewerkers van de gemeente Nieuwkoop Door LTO Noord Aar en Amstel is in samenwerking met Glastuinbouw Nederland het rapport “Maatwerkgebieden in Nieuwkoop” opgesteld. Dit document is in juni 2020 aangeboden aan de gemeente. De inhoud hiervan is betrokken bij het opstellen van de visie.
8 Per 1 januari 2024 zijn LTO Noord afdelingen Aar en Amstel, Alphen-Nieuwkoop, Bodegraven, Kaag en Braassem
en Rijn- en Vlietlanden samengegaan tot LTO Noord, afdeling Groene Hart. Voor bijdragen en reacties tot 1 januari 2024 wordt in dit document de oorspronkelijke naamgeving aangehouden.
P a g i n a 13 | 55
5.2. Resultaten van de planverkenning Zoals eerder opgemerkt dient de planverkenning primair voor het bepalen van de ruimte die er – zowel praktisch als beleidsmatig – is voor het invullen van de visie.
5.2.1. Thema (glas-)tuinbouw De (glas-)tuinbouw is van oudsher een belangrijke functie in het gebied, zowel als economische factor als op het gebied van ruimtegebruik. Daar waar nodig moeten deze bedrijven de ruimte houden om te blijven bestaan en te kunnen groeien als die behoefte daar is. Het tijdelijk deel van het omgevingsplan voorziet hier nu ook al in. Het overgrote deel van de maatwerkgebieden heeft in dit plan nu de functie (glas-)tuinbouw. De bedrijven binnen de (glas-)tuinbouwsector in het gebied zijn uiteenlopend van aard. Er zijn enkele high tech bedrijven aanwezig, maar de meeste bedrijven kenmerken zich door een meer traditionele en behoedzame bedrijfsvoering. Bij deze laatste bedrijven wordt van oudsher weinig gebruik gemaakt van vreemd kapitaal en bedrijven hebben zich stapsgewijs ontwikkeld, waarbij telkens gereageerd kon worden op veranderende marktomstandigheden. Door deze geleidelijke ontwikkeling en doordat vaak sprake is van nicheteelten (waar de marktomstandigheden vaak redelijk stabiel zijn) is de sector in deze gebieden door de jaren heen redelijk stabiel gebleven. Voor bedrijven met een hoge energiebehoefte is in de planverkenning aangegeven dat clustering van deze bedrijven een oplossing kan zijn.
Zo kan gezamenlijk gewerkt worden aan innovatieve oplossingen op het gebied van duurzaam (gasloos) telen met behulp van bijvoorbeeld warmtepompen, WKO’s of duurzaam opgewekte elektriciteit. Vanwege het beperkte schaalniveau is het niet de verwachting dat er aangesloten kan worden op (boven-)regionale CO2- of warmtenetten. De aard en omvang van de bedrijven in de maatwerkgebieden is zodanig dat de aanleg van dergelijke netwerken in de huidige omstandigheden niet rendabel zal zijn. Een groot aantal bedrijven in het gebied heeft echter dus een energie-extensieve teelt. Door teelten met lage of geen warmtebehoefte (en verdere energiebesparende maatregelen) kunnen zij op hun eigen wijze invulling geven aan de energietransitie. Clustering zal voor dergelijke bedrijven naar verwachting van weinig tot geen toegevoegde waarde zijn, daar waar het gaat om gezamenlijke energieopslag of energieopwekking. Door het lage energieverbruik zullen investeringen op dit gebied niet rendabel zijn. In het gebied zijn bedrijven aanwezig die zich bezig houden met de veredeling van gewassen. Vanuit de Greenport wordt echter aangegeven dat het niet zinvol zal zijn om de maatwerkgebieden te profileren als specifieke zone voor gespecialiseerd veredelingsbedrijven en de komst van dergelijke bedrijven actief te bevorderen.
Veel van dit soort bedrijven hebben zich de laatste jaren al gevestigd in De Kwakel en directe omgeving en hebben daar gekozen voor clustering. De maatwerkgebieden zullen naar verwachting onvoldoende toegevoegde waarde hebben om aantrekkelijk te zijn voor deze specifieke bedrijven.
5.2.2. Thema landbouw Akkerbouw en veehouderij komen in de maatwerkgebieden niet tot nauwelijks voor. Wel zijn een aantal van dergelijke bedrijven in de (directe) nabijheid gelegen van maatwerkgebieden. In dat opzicht heeft dit deel van de sector er ook belang bij om kennis te hebben van eventuele ontwikkelingen in deze gebieden en hierover mee te praten. Ontwikkelingen in de maatwerkgebieden kunnen immers effecten hebben op de bedrijfsvoering van deze bedrijven. P a g i n a 14 | 55
Tijdens de planverkenning werd met name de ontwikkeling van nieuwe natuur genoemd als een potentiële nadelige ontwikkeling. Natuuraanleg kan onder andere de verspreiding van ongewenste zaden en ongedierte tot gevolg hebben. Daarnaast kan nieuwe natuur ook een aantrekkende werking hebben op bepaalde diersoorten zoals ganzen, die schade toe kunnen brengen aan nabijgelegen agrarische gronden.
5.2.3. Thema recreatie en toerisme In het gebied zelf zijn op dit moment weinig voorzieningen op het gebied van recreatie en toerisme. Wel zijn dergelijke voorzieningen in de directe omgeving van deze gebieden aanwezig, bijvoorbeeld in de vorm van de Langeraarse Plassen (recreatieplassen), het natuurgebied in de Geerpolder / Geerpolderplas en het recreatief knooppunt Aarweide (zwembad, golfbaan). Het vestigen van nieuwe grootschalige recreatieve of toeristische functies in het gebied is niet voorzien. Wel kan het gebied een rol spelen in het beter ontsluiten en verbinden van de al in de omgeving aanwezige voorzieningen. Hierbij kan gedacht worden aan het verbeteren van de bereikbaarheid van de Langeraarse Plassen voor watersporters en het aantrekkelijker en veiliger maken van wandel- en fietsroutes in en door het gebied. Een ander idee dat geopperd is, is de aanleg van een (extra) verbinding tussen de Westkanaalweg en de Paradijsweg. Hierdoor kunnen nieuwe wandelroutes of aanvullende mogelijkheden voor het maken van een lokaal ommetje ontstaan. Bij dit laatste idee is wel op voorhand aangeven dat dit een idee is met een zeer hoog ambitieniveau, dat waarschijnlijk alleen onder zeer specifieke omstandigheden (zoals aaneengesloten grondeigendommen) gerealiseerd zou kunnen worden.
5.2.4. Thema natuur en water In de maatwerkgebieden is geen grootschalige natuur aanwezig. Grenzend aan één van de maatwerkgebieden (Reigersbos) zijn natuurgebied Geerpolder en de Geerpolderplas aanwezig. Deze gebieden vallen niet onder Natura2000, maar maken wel deel uit van het Natuur Netwerk Nederland (NNN). Water en met name natuur worden gezien als een waardevolle toevoeging, met name in combinatie met andere functies zoals woningbouw (bijvoorbeeld in de vorm van landschappelijke inpassing). In die gevallen gaat het doorgaans over ontwikkelingen op een klein schaalniveau (één of enkele individuele percelen), bijvoorbeeld in de vorm van Ruimte voor Ruimte woningen. Natuurontwikkeling wordt echter niet door iedereen als een positieve ontwikkeling of een kans ervaren. Bij de analyse van de gegevens verderop in dit document zal hier verder op ingegaan worden.
5.2.5. Thema niet-agrarische bedrijvigheid Tijdens de planverkenning is de algemene opvatting dat vestiging van niet-agrarische bedrijven in de maatwerkgebieden niet wenselijk is. Dergelijke bedrijven zouden zich primair moeten vestigen op een bedrijventerrein. Nieuwvestiging van dergelijke bedrijven in de maatwerkgebieden (waar de grondprijzen aanzienlijk lager zullen liggen dan op reguliere bedrijventerreinen) wordt gezien als een oneerlijk concurrentievoordeel. In de fase van de planverkenning zijn geen uitspraken gedaan over bestaande niet-agrarische bedrijven in het maatwerkgebied. In de analyse van het gebied wordt nader op dit onderwerp ingegaan.
P a g i n a 15 | 55
5.2.6. Thema energie Eerder heeft de gemeente zich al uitgesproken tegen de komst van grote en middelgrote windturbines in de gemeente9. Met betrekking tot kleine windmolens heeft het college op 29 maart 2022 het “beleidskader kleine windmolens in het buitengebied gemeente Nieuwkoop” vastgesteld. Bij de behandeling van dit thema heeft de nadruk daarom gelegen op de opwekking van energie via de zon en de kansen die er liggen voor lokale energiesamenwerking en -uitwisseling. In de maatwerkgebieden liggen geen oriëntatie- of zoekgebieden voor grootschalige zonnevelden. Technische beperkingen maken het gebied op dit moment minder geschikt voor grootschalige (meerdere hectares) zonnevelden voor teruglevering aan het elektriciteitsnet. Die beperkingen zijn gelegen in de afstand tot en de beschikbare capaciteit van de bestaande onderstations. Daarnaast zijn er juridische beperkingen met betrekking tot energielevering10. De kansen liggen op dit moment dus vooral op het gebied van lokale uitwisseling van energie. Een aantal bedrijven past dit ook al daadwerkelijk toe. Ten behoeve van het eigen energieverbruik zijn er ook nu al mogelijkheden voor het plaatsen van zonnepanelen en is er het vastgestelde beleid ten aanzien van kleine windmolens. Al tijdens de planverkenning is vastgesteld dat de ontwikkelingen op het gebied van energie soms snel kunnen gaan.
Op het moment dat de technische en juridische omstandigheden wijzigen, moet er uiteraard de mogelijkheid zijn om het standpunt hierover te heroverwegen en opnieuw naar de mogelijkheden te kijken.
5.2.7. Woningbouw Woningbouw is in de planverkenning niet benoemd als een afzonderlijk thema. In het gebied liggen namelijk geen regionaal afgestemde woningbouwlocaties en de huidige woningbouwplanning laat ook het toevoegen van nieuwe (grootschalige) woningbouwlocaties niet toe. Bij de behandeling van de andere thema’s is gebleken dat woningbouw ondanks het ontbreken van grootschalige bouwlocaties gezien wordt als een belangrijk onderwerp in dit gebied. Om deze reden is besloten om dit onderwerp hier toch te benoemen en er later in dit document ook inhoudelijk op in te gaan.
9 Raadsbesluit 2021-053 inzake RES 1.0 Holland Rijnland. 10 Vereenvoudigd gesteld is het leveren van energie in Nederland alleen toegestaan voor energieleveranciers die
daarvoor een vergunning hebben. Wekt iemand zelf energie op, dan mag men dit terug leveren aan de leverancier, maar men mag deze energie niet zelf verkopen aan een derde.
P a g i n a 16 | 55
5.3. Aanvullend op de planverkenning – grenzen aan de mogelijkheden Naast zaken die gesignaleerd zijn in de planverkenning, is er nog een aantal andere onderwerpen en omstandigheden waar rekening mee gehouden moet worden bij mogelijke toekomstige ontwikkelingen in het gebied.
5.3.1. Schiphol – Luchthavenindelingsbesluit (LIB) Een aanzienlijk deel van de maatwerkgebieden valt onder het beperkingengebied van luchthaven Schiphol (Luchthavenindelingsbesluit Schiphol, verder kortweg: LIB). In het bijzonder gaat het hier om de zones LIB4 en LIB511. In deze zones gelden beperkingen voor woningbouw en andere nieuwe geluidgevoelige gebouwen. Binnen het LIB4 gebied (beperkingengebied geluidgevoelige gebouwen) zijn op het gebied van woningbouw buiten bestaand stedelijk gebied maximaal 3 woningen per bouwplan toegestaan, mits gelegen in een bestaand lint. Binnen het LIB5 gebied (afwegingsgebied geluid en externe veiligheid) zijn buiten bestaand stedelijk gebied geen nieuwe woningbouwlocaties12 toegestaan. Voor een omgevingsvergunning of een wijziging van het omgevingsplan in dit gebied moet onder meer gemotiveerd te worden hoe rekening is gehouden met de gevolgen van een vliegtuigongeval met meerdere slachtoffers op de grond. Provinciaal beleid ten aanzien van het LIB5 gebied (voorheen 20Ke-zone) is dat in deze zone buiten het bestaand stedelijk gebied enkele woningen toegevoegd mogen worden in het bestaand lint of volgens het principe van ruimte voor ruimte13.
5.3.2. Provinciaal beleid ten aanzien van Ruimte voor Ruimte Provinciaal beleid is dat het aantal Ruimte voor Ruimte woningen in een project maximaal 5 stuks mag bedragen. Dit maximum geldt ook als er in het project meer ‘bouwrechten’ aanwezig zijn dan nodig is voor de bouw van die 5 woningen. Deze regel kan beperkingen opleveren bij de wens om woningen geclusterd te bouwen, aangezien een cluster op deze wijze nooit meer dan 5 woningen kan bevatten. Ook levert het belemmeringen op bij het opdelen van het volume van de toegestane woningen in kleinere wooneenheden. Provinciaal beleid gaat immers uit van woningaantallen, niet van het (totale) volume van de woningen. Er is een mogelijkheid dat deze benadering (alleen aantallen) in de toekomst meer losgelaten zal worden en dat het splitsen van grotere volumes in meerdere kleine woningen wel mogelijk wordt. Op dit moment is het echter nog te vroeg om daar inhoudelijk op vooruit te lopen.
5.3.3. Provinciaal beleid ten aanzien van woningaantallen De woningbouwopgave van de gemeente Nieuwkoop is vastgelegd in een regionaal afgestemde woningbouwplanning. De woningbouwplanning mag voorzien in maximaal 130% van de benodigde opgave. Met deze overprogrammering wordt een buffer ingebouwd voor het geval geplande locaties niet doorgaan. Woningen dienen daarbij zo veel mogelijk in Bestaand Stads- en Dorpsgebied (BSD-gebied) gebouwd te worden. Buiten BSD gebieden zijn nieuwe woningbouwlocaties alleen toegestaan in door de 11 Luchthavenindelingsbesluit Schiphol, artikelen 2.2.1c en 2.2.1d. 12 Er is sprake van een woningbouwlocatie als het gaat om de bouw van 12 of meer woningen.
13 Zuid-Hollandse Omgevingsverordening, artikel 7.41 (voorheen: Omgevingsverordening Zuid-Holland, artikel
6.14 lid 2 onder d).
P a g i n a 17 | 55
provincie geaccordeerde gebieden. In de maatwerkgebieden liggen geen geaccordeerde gebieden voor uitbreiding (de zogeheten ‘3 hectare locaties’. Omdat de maximaal geplande capaciteit van 130% reeds bereikt is, zullen nieuwe gebieden ook niet worden aangewezen. Dit levert beperkingen op aan de locatie en omvang van nieuwe woningbouwlocaties.
5.3.4. Provinciaal beleid ten aanzien van recreatie & toerisme (verblijfsrecreatie)
Het provinciaal beleid14 met betrekking tot bouwen voor recreatie en toerisme (en dan met name ten aanzien van recreatiewoningen) geeft de gemeente een zeer beperkte speelruimte. Nieuwbouw van recreatiewoningen is beperkt tot nieuwbouw of herontwikkeling in de vorm van grotere complexen (vakantieparken). Nieuwe solitaire recreatiewoningen buiten recreatieparken zijn hiermee op grond van het provinciaal beleid onmogelijk. In de maatwerkgebieden zijn geen recreatieparken aanwezig en is de komst van nieuwe parken ook niet voorzien. De (toekomstige) mogelijkheden voor toeristisch/recreatief nachtverblijf zijn hiermee beperkt tot voorzieningen die niet worden aangemerkt als recreatiewoningen. In dat geval gaat het om voorzieningen zoals trekkershutten, bed & breakfast en camperplaatsen voor kort verblijf. Met de term trekkershutten worden voorzieningen bedoeld voor overnachtingen met een kortdurend verblijf. Deze voorzieningen zijn niet bestemd of geschikt voor langdurig verblijf of voor permanente bewoning15.
5.3.5. Omgevingsvisie Nieuwkoop (2021) In de omgevingsvisie Nieuwkoop 202116 wordt de toekomst van de leefomgeving van de gemeente Nieuwkoop beschreven. De doelen die we willen bereiken zijn: gelukkige mensen, sterke dorpen en een groene toekomst. De omgevingsvisie gaat niet alleen over de doelen die we willen bereiken, maar ook over waar de gemeente vandaan komt. In dat verband zien we ook de maatwerkgebieden terug in de omgevingsvisie. De glastuinbouw is in de maatwerkgebieden een belangrijke factor geweest in de economische ontwikkeling van het gebied, maar ook in het ontstaan van het landschap. Als onderdeel van de Greenport Aalsmeer is voor de sector een voldoende grootschalig en modern glastuinbouwareaal van belang. Nieuw Amstel Oost I wordt hierbij genoemd als potentiële locatie voor hervestigers. Daarnaast is er ook ruimte voor specialisaties en niches in de tuinbouw, een onderwerp dat we juist in de maatwerkgebieden nadrukkelijk terug zien komen. In de omgevingsvisie wordt er rekening mee gehouden dat de glastuinbouw op een aantal plaatsen rond Ter Aar en Papenveer in de toekomst zal verdwijnen. Hierdoor ontstaan echter ook kansen voor meer openheid van het landschap en een betere beleving daarvan door de eigen inwoners, maar ook door toeristen.
14 Omgevingsvisie Zuid-Holland, beleidskeuze buitenstedelijke recreatieve ontwikkelingen (geconsolideerde
versie per 1 april 2023). 15 In de Omgevingsvisie Zuid-Holland wordt een trekkershut omschreven als “een recreatiewoning die qua aard niet gebruikt kan worden voor permanente bewoning”. Daarbij is aangegeven dat trekkershutten bij uitzondering toegelaten kunnen worden buiten een verblijfsrecreatiepark. 16 Vastgesteld door de raad van de gemeente Nieuwkoop, 8 juli 2021, nummer 2021-070. P a g i n a 18 | 55
Op het gebied van recreatie en toerisme wordt in de omgevingsvisie gekozen voor kleinschalige verblijfsrecreatie met een onderscheiden karakter, zoals bed & breakfast en trekkershutten om het Groene Hart als recreatieve regio op de kaart te zetten. Naast deze waarden zijn ook de sterke dorpen van belang. Om de dorpen sterk en levendig te houden, ligt er een aanzienlijke woningbouwopgave. Die woningen bouwen we niet alleen in de grote kernen, maar in elk dorp. Uitgangspunt is dat we daarbij zo veel mogelijk compact en binnen de kernen bouwen, maar niet alles past in de dorpen. Ook buiten de kernen kunnen onder voorwaarden woningen gebouwd worden, op een zorgvuldige manier ingepast in het landschap. Daarbij is ruimte voor groen en een gezonden leefomgeving belangrijk.
5.3.6. Kaderrichtlijn Water (KRW) De Kaderrichtlijn Water is een in 2000 ingevoerde Europese richtlijn die er voor moet zorgen dat het water in alle Europese landen in 2027 voldoende schoon en gezond is. Het behalen van deze kwaliteitsdoelen is niet vrijblijvend. Voor de agrarische sector kan het moeten voldoen aan de Kaderrichtlijn Water verstrekkende gevolgen hebben, bijvoorbeeld vanwege de noodzaak om de hoeveelheid gewasbeschermingsmiddelen en meststoffen die in het water komen te beperken. Dit kan inhouden dat overgeschakeld moet worden naar een gesloten watersysteem wat – afhankelijk van de bedrijfsvoering – zowel technisch als financieel een uitdaging kan zijn. Zeker voor bedrijven zonder bedrijfsopvolging en voor bedrijven met een beperkte investeringscapaciteit kan de Kaderrichtlijn Water een belangrijke rol spelen in de vraag wat het toekomstperspectief van een bedrijf is.
P a g i n a 19 | 55
5.4. Fase: Raapleging van stakeholders in het gebied Om tot een afgewogen kader te komen, is ook de inbreng van andere partijen dan de deelnemers aan de planverkenning noodzakelijk. Denk hierbij aan de inwoners, grondeigenaren, agrarische en nietagrarische ondernemers en andere gebruikers van het gebied. Deze groep wordt hier kortheidshalve aangeduid als de stakeholders van het gebied. Op 10 mei 2022 heeft een inloopavond plaatsgevonden over het maatwerkgebied. Deze avond is met naar schatting zo’n 80 belangstellenden druk bezocht geweest. Tijdens deze bijeenkomst kon men in gesprek met vertegenwoordigers van de gemeente. Hierbij kon men aangeven wat men ziet als kansen voor het gebied, maar ook wat men ziet als bedreigingen en welke gewenste en ongewenste ontwikkelingen men ziet of verwacht. Naast de reactiemogelijkheid tijdens de inloopavond is er ook de gelegenheid geweest om schriftelijk een (nadere) reactie te geven. In 41 gevallen is van die mogelijkheid gebruik gemaakt. In een aantal gevallen is daar op verzoek / naar aanleiding van de ingediende reactie ook nog nader (telefonisch) contact over geweest voor een verdere verduidelijking en toelichting. De resultaten van deze gesprekken en reacties zijn samen met de uitkomst van de planverkenning gebruikt voor het opstellen van de eerste versie van de visie maatwerkgebieden (versie 21 december 2022).
P a g i n a 20 | 55
5.5. Fase: Gesprekken met kwekers en koepelorganisaties in het gebied In de periode juli tot en met oktober 2023 hebben bedrijfsbezoeken plaatsgevonden. Tijdens deze bezoeken zijn persoonlijke gesprekken gevoerd met 19 kwekers die in het gebied actief zijn17. Hierbij is gesproken over 21 verschillende locaties. Één van de kwekers heeft namelijk twee actieve bedrijfslocaties in het gebied en één kweker heeft ook nog elders in het gebied kassen in eigendom (die verhuurd worden aan een derde). Over deze laatste locatie is alleen gesproken met de eigenaar van de kassen, niet met de huurder. Daarnaast is ook gesproken met de koepelorganisaties Glastuinbouw Nederland, LTO Noord Aar en Amstel en Greenport Aalsmeer. Van alle gesprekken is een verslag opgemaakt en dit verslag is – samen met een korte vragenlijst – teruggekoppeld aan de gesprekspartners. Het is overigens niet uit te sluiten dat er naast de kwekers met wie een gesprek is gevoerd nog meer kwekers in het gebied actief zijn. Het kan daarbij gaan om kwekers die wel kassen in het gebied in eigendom hebben (of huren), maar die hun hoofdvestiging elders hebben. Ook kan het gaan om kwekers die geen eigen bedrijfsgronden hebben, maar uitsluitend kassen of gronden huren. Er is vanuit de gemeente geen zicht op huurovereenkomsten, waardoor bedrijven buiten beeld kunnen zijn gebleven.
Dit neemt echter niet weg dat dergelijke bedrijven zich tijdens de reactieperiode van deze visie alsnog kunnen melden voor een bedrijfsbezoek en/of hun inbreng mee kunnen geven. Deze ondernemers worden opgeroepen om dat vooral ook te doen. In vervolg op de bedrijfsbezoeken zijn enkele verdere verdiepende gesprekken gevoerd met een aantal kwekers en de koepelorganisaties. Verder heeft op 13 februari 2024 een overleg plaatsgevonden met de actieve kwekers in het gebied en de drie koepelorganisaties. Vrijwel alle actieve kwekers zijn bij dit gesprek aanwezig geweest. Op deze avond zijn de volgende onderwerpen nader besproken en uitgediept:
Natuur en recreatie; Ruimte voor Ruimte; Clustering van functies.
De resultaten van de bedrijfsbezoeken, de vragenlijst, de verdiepende gesprekken en de bijeenkomst van 13 februari zijn verwerkt in de analyse van het maatwerkgebied.
17 In het gebied zijn 20 kwekerijen bekend. Bij 19 daarvan is een bedrijfsbezoek afgelegd, bij één bedrijf is dat
ondanks meerdere contactpogingen niet gelukt.
P a g i n a 21 | 55
5.6. Fase: Reacties op het concept Het concept van de visie is gepubliceerd en op 10 april 2024 is een informatieavond georganiseerd. Tijdens deze avond is een toelichting gegeven op hoe het concept van de visie tot stand is gekomen. Daarnaast is een toelichting gegeven op de toekomstige stappen om te komen tot besluitvorming door de gemeenteraad. Aansluitend aan de informatieavond heeft iedereen gedurende een periode van 6 weken op de conceptvisie kunnen reageren. De reacties zijn samengevat in de inspraaknota. In deze nota wordt een zakelijke (geanonimiseerde) weergave gegeven van de ingediende reacties. Verder wordt aangegeven hoe met de reacties omgegaan wordt en hoe de resultaten verwerkt zijn in het document dat voor besluitvorming aan de raad wordt aangeboden. De inspraaknota is als bijlage 4 opgenomen bij deze visie.
P a g i n a 22 | 55
6. Analyse van het maatwerkgebied Na het verzamelen van de informatie is de volgende stap om te komen tot een visie is de analyse van alle beschikbare informatie. Deze analyse is per onderwerp gemaakt en hierbij is dus gebruik gemaakt van de volgende bronnen:
planverkenning; resultaten van de inloopbijeenkomst (stakeholdersbijeenkomst); ingediende reacties naar aanleiding van de stakeholdersbijeenkomst; gesprekken met kwekers tijdens de bedrijfsbezoeken intern overleg met vakspecialisten / vakafdelingen; vervolggesprekken met verschillende kwekers en de koepelorganisaties Glastuinbouw Nederland, LTO Noord afdeling Groene Hart en Greenport Aalsmeer; gespreksavond met kwekers uit het gebied en de koepelorganisaties Glastuinbouw Nederland, LTO Noord afdeling Groene Hart en Greenport Aalsmeer. Inspraak op de conceptversie (opgenomen als bijlage 4 bij deze visie).
Ten opzichte van de thema’s die in de planverkenning benoemd zijn, is bij de analyse een verdere verfijning in de onderwerpen aangebracht. Dit biedt de mogelijkheid om specifieker en dieper op de onderwerpen in te gaan en zo een meer genuanceerd beeld te bieden.
6.1. Analyse per onderwerp 6.1.1. (Glas-)tuinbouw Tuinbouw in de volle grond en glastuinbouw zijn van oudsher belangrijke economische en ruimtelijke dragers van het gebied. Uitgangspunt is dat dit ook zo blijft, zolang er kwekers in het gebied bedrijfsmatig actief zijn. Er ligt voor de maatwerkgebieden geen saneringsopgave. Qua functie en zonder daaraan een juridische kwalificatie te verbinden, kan gesteld worden dat de tuinbouwsector de ‘oudste rechten’ heeft in het gebied. Dit houdt niet in dat de mogelijkheden voor de tuinbouw in het gebied onbegrensd zijn en ook niet dat alle andere belangen hiervoor op voorhand moeten wijken. Wel zal het belang van de tuinbouw bij een afweging van belangen zwaar wegen. Veel kwekerijen in het gebied zijn van oudsher behoudend ingesteld; er werden weinig grote investeringen gedaan met vreemd geld en er werd stapsgewijs gereageerd op ontwikkelingen in de marktomstandigheden. Hierdoor zal niet in alle gevallen het maximale groeipotentieel voor een bedrijf zijn bereikt, maar is er wel vaak sprake van stabiele bedrijven met weinig risico’s. Ook nu is dat nog terug te zien in de bedrijven in het gebied. De bedrijfsomvang is vaak relatief bescheiden en afgestemd op de beschikbare arbeidscapaciteit. Deze arbeidscapaciteit wordt vaak gevormd door de eigenaren en, indien van toepassing, hun partners.
In een aantal gevallen worden zij bijgestaan door één of meer familieleden. In periodes met een hogere arbeidsbehoefte wordt door veel bedrijven gebruik gemaakt van scholieren (weekend- of vakantiebaan), ingehuurde arbeid (al dan niet part-time) of seizoensarbeiders. Vast personeel en de inzet van grotere aantallen seizoensarbeiders komt hoofdzakelijk bij enkele grotere bedrijven voor. Op het gebied van het soort teelten in de maatwerkgebieden zien we veel bedrijven die zich hebben gespecialiseerd in bepaalde teelten (niche producten) en daarin een belangrijke rol op de markt vertegenwoordigen. Daarnaast zijn er ook een aantal bedrijven die er voor kiezen om naast hun (gespecialiseerde) product ook andere teelten te kweken om op die manier de risico’s en de arbeidsbehoefte meer te spreiden. Vaak zijn dit bedrijven met een lage energiebehoefte en P a g i n a 23 | 55
meerdere, opeenvolgende koude(re) teelten. Op die manier is het bedrijf minder afhankelijk van seizoens- en weerinvloeden, marktinvloeden en de energiemarkt. Daarnaast zijn in het gebied ook een aantal bedrijven aanwezig met een gespecialiseerde teelt en een hogere energiebehoefte. Deze bedrijven zijn vaak actief op het gebied van energiemanagement en innovatie, wat een hoger bedrijfsrisico met zich mee kan brengen. Uit de gesprekken met kwekers blijkt dat het toekomstperspectief van de bedrijven uiteenlopend is. Factoren die hierbij een rol spelen zijn onder meer de leeftijd van de ondernemers, het wel of niet aanwezig zijn van bedrijfsopvolging of zicht op overname van het bedrijf, de investeringsmogelijkheden en eventuele uitbreidingsruimte. In meerdere gevallen is aangegeven dat men nu niet op zoek is naar uitbreidingsruimte voor het bedrijf. Vaak zitten deze bedrijven al tegen of op de maximale omvang die met de beschikbare arbeidscapaciteit haalbaar is. Uitbreiding van het bedrijf zou in die gevallen een aanzienlijke stap in schaalvergroting inhouden, met alle factoren die daarbij komen kijken. Hierbij moet gedacht worden aan de noodzaak om (vast) personeel aan te nemen, maar ook de beschikbare investeringsruimte en de terugverdienmogelijkheid. Deze laatste punten moeten ook worden gezien in het perspectief van bedrijfsopvolging of verkoopbaarheid van het bedrijf.
Tijdens de bijeenkomst van 13 februari is het voorgaande door diverse kwekers nogmaals bevestigd. Daarbij is ook aangegeven dat als de stap naar schaalvergroting gezet zou worden, eerder gekeken wordt naar vestiging in een moderner glastuinbouwgebied zoals Nieuw Amstel dan naar uitbreiding in het huidige gebied. Deze benadering sluit aan bij wat er in de omgevingsvisie is opgenomen. Met betrekking tot de komst van mogelijke nieuwe ontwikkelingen in het gebied, is door diverse kwekers aangegeven dat zij zich zorgen maken over mogelijke toekomstige (nieuwe) natuurontwikkeling in het gebied. De zorgen bestaan uit het risico van het overwaaien van zaden, met ongewenste plantengroei (‘onkruid’) als gevolg, maar ook uit de komst van ongedierte en het wegvallen van licht op kassen en kwekerijen door hoog opgaande beplanting. Soortgelijke zorgen worden overigens ook geuit met betrekking tot grote particuliere percelen. Er zijn diverse voorbeelden aangedragen van voormalige tuinbouwbedrijven die in particulier eigendom zijn gekomen. Het gaat vaak om percelen die aanzienlijk groter zijn dan de gemiddelde huiskavel, waarbij de staat van onderhoud van (een deel van) het perceel vaak achterblijft bij de verwachtingen uit de omgeving. Dit uit zich doorgaans in vervallen kassen en verwilderde, hoog opgaande beplanting.
Bij functies als wonen en recreatie & toerisme worden klachten over de bedrijfsvoering van agrarische bedrijven gezien als een mogelijk negatief effect. Hierbij moet gedacht worden aan klachten over geluidsoverlast door transportbewegingen, landbouwverkeer en geuroverlast als gevolg van (biologische) gewasbeschermingsmiddelen. Zolang er op dat gebied geen normen worden overschreden, is er wettelijk gezien geen basis voor klachten. De praktijk leert echter dat (agrarische) ondernemers het als onprettig ervaren als er (informeel) over het bedrijf geklaagd wordt, ook als dat juridisch gezien onterecht is en geen basis heeft18.
18 In de periode 2009-2023 zijn bij de Omgevingsdienst West-Holland 3 formele klachten ingediend met
betrekking tot adressen in het maatwerkgebied. Het betreft één klacht over een particulier adres, één klacht over illegale bouw/bedrijfsactiviteiten en één klacht over een agrarisch bedrijf (geluidsoverlast). Deze laatste klacht dateert uit 2009. P a g i n a 24 | 55
Dergelijke informele klachten zullen in de praktijk helaas nooit volledig te voorkomen zijn. Veel zal daarbij afhankelijk zijn van verwachtingen die (toekomstige) bewoners en recreanten / toeristen hebben van het gebied. In dat opzicht is het belangrijk om er vooraf duidelijk over te zijn dat het gebied nog steeds een belangrijke rol heeft als een agrarisch (productie-) gebied, waar het woon- en leefklimaat anders zal zijn dan in een rustige woonwijk of bij een natuurgebied. In de aanloop naar 2027 zal de Kaderrichtlijn Water een belangrijke rol gaan spelen voor de (glas-) tuinbouw. De hoeveelheid gewasbeschermingsmiddelen en meststoffen in het water zal verder beperkt moeten worden. Dit zal gevolgen hebben voor de bedrijfsvoering en zal investeringen noodzakelijk maken om te komen tot een circulair watergebruik. Afhankelijk van de aard van de huidige bedrijfsvoering kunnen dit zeer ingrijpende maatregelen zijn die van invloed kunnen zijn op de continuïteit van bedrijven. Tijdens de bijeenkomst van 13 februari is nogmaals bevestigd dat de Kaderrichtlijn Water in een aantal gevallen als een ernstig risico voor de bedrijfsvoering wordt voorzien. Conclusie De maatwerkgebieden zijn oudere (verouderde) tuinbouwgebieden. Dat wil echter niet zeggen dat er geen perspectief meer is voor deze sector in dit gebied.
Juist door de wijze waarop deze sector zich hier in het verleden ontwikkeld heeft zijn stabiele bedrijven ontstaan met een afgewogen balans tussen bedrijfsomvang, arbeidsinzet en ondernemersrisico. Ten aanzien van de komst van nieuwe functies in het gebied (wonen, natuur, recreatie & toerisme) is de sector terughoudend. Er wordt nadrukkelijk gevraagd om de belangen van de sector (als ‘oudste gebruiker van het gebied’) zwaar te laten wegen bij het maken van belangenafwegingen hierover. Het gebrek aan perspectief voor bedrijfsopvolging en stengere milieunormen (onder ander op het gebied van water) worden als een bedreiging voor de sector gezien.
6.1.2. Landbouw Bij de planverkenning is al vastgesteld dat landbouw (in de vorm van veehouderij en akkerbouw) in het maatwerkgebied zelf niet voorkomt in enige omvang van betekenis. Direct buiten het gebied komt deze functie echter wel voor. Hierdoor kan er wel sprake zijn van wederzijdse beïnvloeding. Ontwikkelingen in het maatwerkgebied kunnen invloed hebben op nabij gelegen landbouwbedrijven en omgekeerd. De effecten die hierbij optreden zijn in belangrijke mate gelijk aan de effecten die zijn beschreven onder het kopje ‘(glas)tuinbouw’. Het onderwerp dat daarbij het meest prominent genoemd is, is vrees voor (grootschalige) natuurontwikkeling en de gevolgen daarvan, zoals verspreiding van zaden en het aantrekken van ganzen. Conclusie De rol van veehouderij en akkerbouw in het maatwerkgebied is zeer beperkt en er is niet de verwachting dat dit in de nabije toekomst anders zal worden. Wel kunnen ontwikkelingen in het gebied (negatief beoordeelde) effecten hebben op dergelijke bedrijven in de directe omgeving van het maatwerkgebied. Mogelijke natuurontwikkeling wordt hierbij als belangrijkste punt genoemd.
6.1.3. Niet-agrarische bedrijven In deze paragraaf gaat het over bedrijven die niet vallen onder het begrip ‘bedrijf aan huis’. De randvoorwaarden voor een bedrijf aan huis (soort bedrijf, maximale omvang) zijn ook nu al vastgelegd in het tijdelijk deel van het omgevingsplan. Deze visie zal dat niet veranderen. P a g i n a 25 | 55
Op het gebied van niet-agrarische bedrijven hebben we te maken met een aantal verschillende situaties, te weten:
Bestaande niet-agrarische bedrijven die legaal in het gebied aanwezig zijn. Bestaande niet-agrarische bedrijven die niet legaal in het gebied aanwezig zijn. Niet-agrarische bedrijven die nog niet in het gebied aanwezig zijn, maar zich daar willen vestigen.