Preventieagenda Gemeente Nieuwkoop 2023 - opgemaakte versie

45 Geluidshinder In de gemeente Nieuwkoop ondervindt 21,5% van de bevolking ernstige geluidshinder door vliegverkeer. Dit aantal ligt aanzienlijk hoger dan in de rest van de regio (Zuid-Holland Noord). In de gemeente Nieuwkoop (11,9%) ondervinden de meeste inwoners ernstige slaapverstoring door vliegverkeer. Dit aantal ligt ook hoger dan in de regio. Ernstige geluidshinder is geassocieerd met nadelige gevolgen voor de gezondheid (WHO Environmental Noise Guidelines for the European region). Inwoners die geluidshinder ervaren, ervaren ook meer stress dan inwoners die er geen last van hebben. Ook zijn inwoners die geluidshinder ervaren, minder vitaal en ze beoordelen hun woning en woonomgeving vaker met een onvoldoende dan inwoners die geen last hebben van geluidshinder.

Sociale Basis Vrijwillige inzet Veel inwoners zijn actief en zetten zich vrijwillig in voor de samenleving. Het aantal volwassen vrijwilligers (31% van de inwoners) is in de gemeente Nieuwkoop aanzienlijk hoger dan het gemiddelde in Hollands Midden (27%) en van Nederland (25%). De meeste vrijwilligers zijn 65 jaar en ouder (34%). Ondanks het hoge aantal vrijwilligers, daalt dit aantal (in 2009 was 46% nog vrijwilliger). Daarnaast heeft 74% van de ouderen wekelijkse activiteiten. Dit is de afgelopen jaren ook afgenomen (in 2012 was dit nog 89%). Eenzaamheid Het percentage eenzamen in de gemeente Nieuwkoop is relatief laag. Het percentage eenzaamheid (sociaal, emotioneel en ernstig) ligt onder het landelijk gemiddelde. Desondanks voelt 28% van de volwassen inwoners zich sociaal eenzaam, 21% voelt zich emotioneel eenzaam en 9% voelt zich ernstig eenzaam.

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

Onder sociaal eenzaam wordt verstaan dat het aantal of de kwaliteit van de persoonlijke relaties minder is dan gewenst. Onder emotioneel eenzaam wordt verstaan dat men een gemis heeft aan intimiteit in persoonlijke relaties Ernstig eenzaamheid is het ervaren van een onplezierige of ontoelaatbaar gemis aan (de kwaliteit van) bepaalde sociale relaties Er zijn geen recente cijfers over eenzaamheid onder jongeren in de gemeente Nieuwkoop. Wel zijn er regionale cijfers bekend uit Hollands Midden. Een kwart van de deelnemende jongvolwassenen in Hollands Midden voelt zich sterk eenzaam. Eenzaamheid komt het meest voor bij praktisch opgeleide jongvolwassenen (voortgezet speciaal onderwijs, praktijkonderwijs, vmbo of mbo-niveau 1), vrouwen en alleenwonenden. Zowel sterke emotionele (26%) als sociale (22%) eenzaamheid komt veel voor onder jongvolwassenen. Van de ouderen (65+) voelt 22% zich emotioneel eenzaam, dit is de

46 afgelopen jaren erg toegenomen (in 2009 was dit 9%). 9% van de ouderen voelt zich ernstig eenzaam, dit is de afgelopen jaren ook toegenomen (in 2012 was dit nog 4,2%). 28% van de ouderen voelt zich sociaal eenzaam, dit is de afgelopen jaren wat afgenomen. Mantelzorg 15% van de volwassen inwoners van de gemeente Nieuwkoop is mantelzorger. Dit percentage ligt hoger dan het gemiddelde van Hollands Midden en Nederland (13%). 3,3% van de volwassen inwoners geeft aan tamelijk tot zwaar overbelast te zijn door het geven van mantelzorg, dit aantal is toegenomen (2020 1,6%).

De meeste mantelzorgers zijn 65 jaar of ouder (18%), dit aantal is de afgelopen jaren toegenomen (14% in 2020) tegenover 13% gemiddeld landelijk. 4,1% van de oudere mantelzorgers geeft aan tamelijk tot zwaar overbelast te zijn door het geven van mantelzorg, dit is de afgelopen jaren gestegen (1,6% in 2020).

Conclusie Kijkend naar de bovenstaande cijfers en landelijke ontwikkelingen, zijn de onderstaande onderwerpen in het oog springende opgaven voor de gemeente Nieuwkoop. Deze opgaven en de maatregelen die we daarvoor nemen, zijn meegenomen in de thema’s en doelen. Ernstig eenzame volwassenen en ouderen: in Nieuwkoop is 9% van de volwassenen en van de ouderen ernstig eenzaam. Het aantal ernstig eenzame ouderen en volwassenen is de afgelopen jaren toegenomen. In doel 5 staat beschreven hoe we eenzaamheid onder volwassenen en ouderen willen verminderen. Het ondersteunen van mantelzorgers: Nieuwkoop vergrijst, net als de rest van Nederland. In Nieuwkoop zijn er meer mantelzorgers dan het landelijk gemiddelde. Dat is positief, deze mantelzorgers zijn echter wel in toenemende mate overbelast. De aanpak hiervoor staat beschreven in doel 7. Het verminderen van overgewicht: overgewicht is landelijk een zorgelijk verschijnsel. In doel 9 wordt beschreven op welke manier we overgewicht willen verminderen. Het verminderen van het alcoholgebruik onder jongeren en volwassenen: alcoholgebruik is al langer een aandachtspunt in Nieuwkoop, in doel 10 staat beschreven hoe we alcoholgebruik willen voorkomen en verminderen.

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

47 Inwoners van Nieuwkoop blijven bewegen: jongeren gaan minder bewegen tijdens en na de middelbareschooltijd. Van de volwassen inwoners (18-64 jaar) voldoet 47% aan de beweegrichtlijn. 62% van de volwassen inwoners sport wekelijks. Onder de oudere inwoners (65 jaar en ouder) voldoet 43% aan de beweegrichtlijn. 47% van de ouderen sport wekelijks. We willen stimuleren dat inwoners voldoende blijven bewegen, in doel 11 wordt beschreven welke acties we daarvoor inzetten. Geluidshinder: geluidshinder geeft stress en is slecht voor de gezondheid. In Nieuwkoop zijn de problemen, vanwege de nabijheid van Schiphol, ernstiger dan elders. In doel 12 staat beschreven wat de gemeente onderneemt om deze problemen waar mogelijk terug te dringen. Het verminderen van psychosociale klachten onder jongeren en volwassenen: de toename van psychosociale klachten, in Nieuwkoop met name onder jongeren, is een landelijk fenomeen. De corona epidemie heeft hier hoogstwaarschijnlijk een rol in gespeeld, maar ook de complexiteit van de samenleving en een veelvoud aan informatie die inwoners op zich afkrijgen kan een rol spelen. In doel 13 leggen we uit op welke manier we proberen deze trend te keren. Het voorkomen van ouderen die vallen: vallen is de meest voorkomende oorzaak van letsel door een ongeval bij ouderen. Door de vergrijzing is het belangrijk dat er ingezet wordt op valpreventie.

In doel 14 wordt uitgelegd op welke wijze we de valpreventie vorm gaan geven in Nieuwkoop.

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

48

Bijlage 2: Monitoring en evaluatie We bewaken de voortgang van onze acties door met betrokken medewerkers van beleid en uitvoering in een projectgroep de voortgang te bespreken. Waar mogelijk en nodig worden ook externe betrokkenen hierin meegenomen. De meeste acties zijn of gestart in 2023 of zullen starten in 2024. Eind 2025 vindt een algehele evaluatie van de eerste periode plaats. We zullen kijken naar de resultaten van de acties en waar bijgestuurd moet worden. Deze evaluatie zal worden gedeeld met de gemeenteraad.

Thema 1: Licht en laagdrempelig Belangrijke nieuwe maatregelen van thema 1 zijn het voorkomen van complexe scheidingen, het opzetten van een platform voor vrijwilligers en het versterken van de gemeentelijke regiefunctie. Monitoring en evaluatie 19% van de leerlingen in klas 2 en 4 hebben een scheiding van ouders meegemaakt. Ongeveer 10 tot 15% van alle scheidingen is een vechtscheiding. Het is onduidelijk hoeveel kinderen precies te maken hebben met een vechtscheiding in Nieuwkoop. De interventies die gericht zijn op het voorkomen van complexe scheidingen (scheidingspreekuur, KIES, de mogelijkheid voor versnelde verhuizing na scheiding) worden geëvalueerd in 2025 en indien nodig worden er extra maatregelen ingezet. Het platform van vrijwilligers zal in 2024 online gaan. Het platform zal na het eerste jaar gebruik geëvalueerd worden in samenwerking met Deedmob, de beheerder van het platform. Er wordt gekeken naar het gebruik van het platform, het aantal matches en de hoeveelheid vrijwilligers. De gemeentelijke regiefunctie wordt versterkt en is allereerst terug te vinden in de overeenkomsten die worden aangegaan met partners en beschikkingen die worden afgegeven. Voor de verbinding tussen het formele en het informele veld zetten we de sociaal makelaars in. We monitoren het aantal vrijwilligers dat actief is en het aantal contacten dat de sociaal makelaars hebben.

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

49

Thema 2: Iedereen doet mee Belangrijke nieuwe maatregelen van thema 2 zijn het opzetten van Welzijn op Recept, de inzet van een cultuurcoach en het versterken van de mantelzorgondersteuning en respijtzorg. Kritische Prestatie Indicatoren De belangrijkste opgaven (zie conclusie bijlage 1) van thema 2 zullen aan de hand van Kritische Prestatie Indicatoren (KPI’s) worden gemonitord en geëvalueerd. Deze indicatoren meten we door middel van de GGD monitor volwassen en ouderen. In het najaar van 2024 wordt een nieuwe Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen uitgevoerd. Voor eenzaamheid kijken we naar de resultaten van de cursus Creatief Leven en Welzijn op Recept. De waardering van mantelzorgondersteuning wordt gemeten aan de hand van het klanttevredenheidsonderzoek onder mantelzorgers.

Opgave

2023

Doel 2030

Verminderen ernstige eenzaamheid volwassenen en ouderen

9% van de volwassen en ouderen is ernstig eenzaam

7% volwassenen en ouderen ernstig eenzaam

Verminderen van overbelasting door het geven van mantelzorg onder volwassenen en ouderen.

3,3% van volwassenen overbelast / 4,1% ouderen overbelast

2% van de volwassenen en ouderen overbelast

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

Waardering mantelzorgondersteuning Tom in de Buurt: streefcijfer 7,5

Waardering mantelzorgondersteuning Tom in de Buurt: streefcijfer 8 Toename aantal mantelzorgers in ondersteuning

Monitoring en evaluatie Welzijn op Recept wordt vanaf de start per fase gemonitord. Als Welzijn op Recept goed loopt zal het op jaarlijkse basis worden gemonitord. Daarbij wordt gekeken naar de hoeveelheid aanmeldingen, de aard van de klachten en het resultaat van het traject. Dit wordt bijgehouden in Zorgned. De inzet van de cultuurcoach wordt jaarlijks gemonitord. Hierbij wordt gekeken naar geboekte resultaten, naar tevredenheid onder cultuuraanbieders en de cultuurdeelname onder inwoners wordt gemeten.

50

Thema 3: Een leven lang gezond De belangrijkste maatregelen van thema 3 zijn het voortzetten van de JOGG regisseur, het bestrijden van overgewicht, de inzet van een beweegcoach, alcoholpreventie, de inzet van judo op school en valpreventie onder ouderen. Kritische Prestatie Indicatoren De belangrijkste opgaven (zie conclusie H1) van thema 3 zullen aan de hand van Kritische Prestatie Indicatoren (KPI’s) worden gemonitord en geëvalueerd. Deze doelen zullen gemonitord worden aan de hand van de GGD-monitor volwassenen en ouderen en de GGD-monitor jeugd. De eerstvolgende gezondheidsmonitor jeugd zal in het najaar van 2023 afgenomen worden, de resultaten daarvan zullen in de loop van 2024 beschikbaar zijn. Daarnaast zal er in 2024 een nieuwe meting van de Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen worden uitgevoerd. De gezondheidsmonitor onder volwassenen en ouderen wordt in 2025 gepubliceerd.

Opgaven volwassenen 2023 en ouderen

Doel 2030

Verminderen overgewicht

Gemiddeld 49% heeft overgewicht

Gemiddeld 40% heeft overgewicht

Verminderen obesitas

Gemiddeld 14% heeft obesitas

Gemiddeld 10% heeft obesitas

Verminderen zware drinkers

13% is een zware drinker

10% is een zware drinker

Verminderen overmatige drinkers

6% drinkt overmatig

4% drinkt overmatig

Valrisico verminderen

26% inwoners 65+ heeft een verhoogd valrisico

20% inwoners 65+ heeft een verhoogd valrisico

Risico op angst of depressie verminderen

48% heeft een risico op angst of depressie

44% heeft een risico op angst of depressie

Ervaren gezondheid verbeteren

25% ervaart gezondheid slecht 4,7% ervaart gezondheid zeer slecht

20% ervaart gezondheid slecht 2% ervaart gezondheid zeer slecht

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

Opgaven jongeren

2021

2030

Overgewicht onder kinderen verminderen

12,2% 2-14 jaar heeft overgewicht

Dit percentage is gedaald in 2030.

Alcoholgebruik onder jongeren verminderen

32% van de leerlingen in klas 2 en 4 heeft recent alcohol gedronken in 2021

Dit percentage is gedaald in 2030

Meer jongeren houden zich aan NIX18

21% drinkt geen alcohol in klas 2 en 4

Dit percentage is gestegen in 2030

Psychische klachten onder jongeren verminderen

27% jongeren ervaart psychische klachten in 2023

22% ervaart psychische klachten in 2030

Monitoring en evaluatie De inzet van de JOGG-regisseur wordt in het eerste kwartaal van 2024 gemeten aan de hand van de gedragsdoelstellingen zoals opgenomen in het Plan van Aanpak ‘Gezonde Jeugd, Gezonde Toekomst in Nieuwkoop’. Hierbij wordt gekeken naar indicatoren als gezonde leefstijl, bewegen, voeding, water drinken, suikerhoudende dranken en alcohol en genotmiddelen. De monitoring en evaluatie van het vitaliteitsakkoord wordt ook aan de hand van deze indicatoren opgepakt. Jaarlijks wordt schooljudo geëvalueerd aan de hand van een enquête onder ouders en leerlingen. Op basis van deze enquête wordt bekeken of en hoe de schooljudo wordt voortgezet.

51

Bijlage 3: GALA doelen en budgetten GALA doelen

2023

2024

2025

2026

Lokaal sportakkoord

€ 20.840

€ 20.839

€ 20.839

€ 16.023

Brede regeling combinatiefuncties

€ 143.474

€ 143.471

€ 143.471

€ 138.601

Terugdringen gezondheidsachterstanden

€ 32.061

€ 32.061

€ 32.061

€ 32.047

Kansrijke start

€ 24.046

€ 25.649

€ 25.649

€ 32.047

Mentale gezondheid

€ 11.221

€ 8.015

€ 8.015

€0

Aanpak overgewicht en obesitas

€ 28.054

€ 28.053

€ 28.053

€0

Valpreventie

€ 82.558

€ 76.144

€ 76.144

€ 78.514

Leefomgeving

€ 16.031

€ 16.030

€ 16.030

€0

Opgroeien kansrijke omgeving en vroegsignalering alcoholproblematiek

€ 4.008

€ 4.008

€ 4.008

€0

Versterken sociale basis

€ 58.512

€ 57.709

€ 57.709

€ 43.263

Mantelzorg

€ 16.031

€ 16.030

€ 16.030

€ 14.421

Eén tegen eenzaamheid

€ 16.031

€ 16.030

€ 12.824

€0

Welzijn op recept

€ 8.817

€ 15.229

€ 18.435

€ 21.631

Versterking kennis- en adviesfunctie GGD

€ 4.008

€ 4.008

€ 4.008

€0

Coördinatiekosten regionale preventie infrastructuur

€ 14.267

€ 11.702

€ 11.702

€0

Totaal

€ 479.959

€ 474.978

€ 474.978

€ 376.547

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

52 GALA middelen

Actie preventie agenda

Lokaal sportakkoord

11.1 We gaan aan het werk met het nieuwe Vitaliteitsakkoord

Brede regeling combinatiefuncties

8.1 We stimuleren cultuurparticipatie in de gemeente 9.1 We zetten in op beweging en fysieke ontwikkeling van jongs af aan 11.3 We dragen bij aan de ontwikkeling van beweegprogramma’s

Terugdringen gezondheidsachterstanden

3.2 We werken aan het voorkomen en aanpakken van schulden 3.4 We geven eenvoudige informatie en bereiken meer mensen

Kansrijke start

1.1 We zetten in op het versterken van de preventieve voorzieningen voor jeugdigen en hun ouders 1.2 We bieden extra ondersteuning aan de jongste kinderen

Mentale gezondheid

13.1 We zeten in op mentaal weerbare kinderen en jongeren 13.2 We organiseren laagdrempelige hulp voor mentale problemen

Aanpak overgewicht en obesitas

9.2 We zetten in op de bestrijding van overgewicht

Valpreventie

14.1 We signaleren behoeften van ouderen en verwijzen proactief door 14.2 We stimuleren een actieve leefstijl voor ouderen 14.3 We zetten programma’s op voor valpreventie 14.4 We maken langer (semi) zelfstandig wonen mogelijk 13.1 We zetten in op mentaal weerbare kinderen en jongeren

Leefomgeving

12.1 We zetten in op een gezonde en aantrekkelijke buitenruimte die uitnodigt tot bewegen

Opgroeien kansrijke omgeving en vroegsignalering alcoholproblematiek

10.1 We voorkomen alcohol- en middelengebruik onder de 18 jaar

Versterken sociale basis

4.1 We faciliteren de connectie tussen het formele en informele veld

10.2 We werken aan verslavingspreventie 2.4 We brengen welzijnsvoorzieningen actief onder de aandacht 6.3 We zetten ons in om een dementievriendelijke gemeente te worden 7.1 We werken aan de ondersteuning van vrijwilligers 5.1 We signaleren eenzaamheid, werken samen en organiseren ontmoeting

Mantelzorg

7.2 We versterken de ondersteuning van mantelzorgers en respijtzorg

Eén tegen eenzaamheid

5.3 We onderzoeken op welke manier we eenzaamheid onder jongeren kunnen signaleren en aanpakken

Welzijn op recept

5.2 We gaan met mensen met eenzaamheidsgevoelens op zoek naar nieuwe zingeving.

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda