Preventieagenda Gemeente Nieuwkoop 2023 - opgemaakte versie

23 6.4 We nemen waar mogelijk belemmeringen weg op het gebied van taal en digitale vaardigheden Begrijpelijke taal: we bieden onze (digitale) producten en diensten in begrijpelijk, toegankelijk, herkenbaar en inclusief taal- en beeldgebruik aan. De informatie van de gemeente is voor alle groepen via meerdere zintuigen te begrijpen (auditief, visueel, fysiek en/of psychisch). We gaan advies inwinnen over inclusieve communicatie. Het aanpakken van laaggeletterdheid: voldoende kunnen lezen, schrijven en rekenen en het beschikken over digitale vaardigheden, zijn belangrijk om deel te kunnen nemen aan de samenleving. We hebben met onder andere omliggende gemeenten en de bibliotheek een taalpact afgesloten, waarin het regionaal en lokaal verbeteren van de (digitale) geletterdheid van onze inwoners centraal staat. Er wordt ook ingezet op meer bekendheid over laaggeletterdheid en het beter herkennen en doorverwijzen van laaggeletterde inwoners (ook doel 3).

6.5 We zetten in op voorzieningen en maatregelen die inclusie vergroten Anti-discriminatie voorziening: inwoners kunnen bij stichting iDb een klacht of melding maken van discriminatie. Een melding wordt alleen geregisterd en een klacht wordt verder behandeld door stichting iDb. De stichting neemt dan contact op met de melder voor een gesprek en geeft steun en advies. Vergroten van kennis over diversiteit: dat doen we door vier keer per jaar aandacht te besteden aan inclusiviteit door middel van artikelen en advertenties in Nieuwkoop Nieuws, op sociale media en op de website van de gemeente. Een uitvoeringsagenda inclusie: we stellen een agenda op waarin we acties opnemen die ten goede komen aan de inclusie van diverse minderheidsgroepen, waaronder LHBTI-ers, mensen met een beperking, mensen met een andere culturele achtergrond en laaggeletterden. Actieplan laaggeletterdheid

Doel 7

I nwoners kijken naar elkaar om en kunnen meedoen. Als gemeente ondersteunen we waar nodig Inwoners dragen zelf steeds meer bij aan de lokale samenleving en de sociale basis van mede-inwoners. Deze informele zorg maakt het mogelijk dat inwoners geholpen worden door hun naaste omgeving op een laagdrempelige wijze. De verschuiving naar informele zorg vermindert bovendien het beroep op gespecialiseerde zorg.

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

Inwoners die elkaar helpen als vrijwilliger of mantelzorger zijn hierdoor van grote waarde voor de Nieuwkoopse samenleving. In de gemeente zijn er relatief veel inwoners die zich op deze manier inzetten. Als gemeente waarderen we hun inzet enorm. Vrijwilligers en mantelzorgers zijn nu en in de toekomst hard nodig, maar ze staan ook onder druk en moeten zo nu en dan uit de wind

24 worden gehouden. We bieden daarom ondersteuning aan vrijwilligers vanuit team De Verbinding en aan mantelzorgers vanuit Tom in de Buurt.

Wat gaan we daarvoor doen? 7.1

We werken aan de ondersteuning van vrijwilligers

Een vrijwilligersvacaturebank: we starten in 2024 met een online platform waar inwoners zich kunnen aanmelden als vrijwilliger, waarop professionele en vrijwilligersorganisaties vacatures voor vrijwilligersfuncties kunnen plaatsen en vrijwilligers gekoppeld kunnen worden aan een vereniging/ organisatie of aan elkaar (als maatje of burenhulp). De sociaal makelaars: de sociaal makelaars zijn twee medewerkers van team De Verbinding die zich inzetten voor vrijwilligers en vrijwilligersorganisaties. De sociaal makelaars koppelen inwoners aan vrijwilligers als maatjes, zoeken naar passend aanbod voor een vrijwilliger, brengen het vrijwillig aanbod in kaart en beantwoorden vragen van vrijwilligers en organisaties. Daarnaast zullen ze de vrijwillige welzijnscoaches voor Welzijn op Recept gaan trainen en ondersteunen in het traject. 7.2 We versterken de ondersteuning van mantelzorgers en respijtzorg De ondersteuning van mantelzorgers wordt in Nieuwkoop namens de gemeente gedaan door Tom in de buurt. Training van medewerkers TinB: de training is erop gericht dat medewerkers van Tom in de Buurt mantelzorgers en hun kwetsbare positie sneller herkennen en weten wat ze daar vervolgens mee moeten doen. Dit gaat dan vooral om de medewerkers informatie en advies, toegangsmedewerkers en medewerkers die ondersteuning bieden.

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

Mantelzorgondersteuning wordt een vast onderdeel van de trainingen die medewerkers krijgen. Indien nodig wordt mantelzorgondersteuning ook onderdeel van het individueel begeleidingsplan van de inwoners. Netwerkbijeenkomsten mantelzorg: we verbeteren daarnaast de samenwerking tussen Tom in de buurt en andere professionals die te maken hebben met het ondersteunen van mantelzorgers, door het houden van netwerkbijeenkomsten waarin de rol van Tom in de buurt en de mantelzorgondersteuning goed wordt belicht. Specialistische inzet voor jonge mantelzorgers: Tom in de buurt gaat een speciaal ondersteuningsaanbod maken voor jonge mantelzorgers. Waardering en aanbod voor mantelzorgers: vanuit de gemeente komt waardering voor mantelzorgers op verschillende manieren tot uitdrukking, zoals bijvoorbeeld een jaarlijks geldbedrag, een cadeaubon, een dagje uit of een gratis theatervoorstelling. De mantelzorgers die deze waardering ontvangen, zijn in beeld bij Tom in de buurt en krijgen van hen ook een aanbod voor individuele ondersteuning indien nodig en gewenst. Regionale pilot respijtzorgbedden: we nemen deel aan de regionale werkgroep respijtzorg. Respijtzorg houdt in dat een mantelzorger tijdelijk wordt ontlast, omdat iemand anders de taak even van ze overneemt. Dit kan voorkomen dat een mantelzorger overbelast raakt.

Binnen de regionale werkgroep wordt een pilot ontwikkeld voor de start van 12 respijtzorgbedden in de regio. Meer aanbod voor informele respijtzorg: samen met Tom in de Buurt gaan we actief vrijwilligers werven die ingezet kunnen worden voor kortdurende informele respijtzorg. Vraag en aanbod worden vervolgens aan elkaar gekoppeld.

25 7.3 We zijn als gemeente goed op de hoogte en verbinden inwoners met elkaar waar mogelijk Signalerende functie: de samenleving verandert snel en problemen kunnen in een korte tijd ontstaan en verergeren. Om tijdig in te kunnen spelen op problemen die ontstaan in de samenleving, willen we als gemeente zo goed mogelijk op de hoogte zijn. We ontvangen signalen door onder andere de informatie die uit de Welzijnsbezoeken naar voren komt. Team De

Verbinding werkt voortdurend aan de zichtbaarheid en bereikbaarheid voor inwoners en voor vrijwilligersorganisaties. We gaan ten slotte meer data gestuurd werken, onder andere met de tool Nieuwkoop in Cijfers. Deze tool verzamelt openbare cijfers vanuit verschillende bronnen en biedt inzicht in de verschillende domeinen waarop de gemeente actief is. Overzicht van beschikbare ruimten: we faciliteren en/of versterken daarmee inwonersinitiatieven en ontmoeting (ook doel 6).

Doel 8

Er is in Nieuwkoop voldoende cultureel aanbod Cultuurdeelname, zoals bezoek aan musea, theater of zingen in een koor, verbindt mensen met elkaar, vergroot hun veerkracht en draagt bij aan persoonlijke ontwikkeling. De World Health Organisation (WHO) heeft de gezondheidseffecten van cultuurdeelname in kaart gebracht. Uit dat onderzoek blijkt dat het actief of passief beleven van kunst de gezondheid en het algehele welbevinden bevordert. Dit komt doordat kunstbeoefening een beroep doet op je creativiteit, je talenten en mogelijkheden. Het helpt bij het ontwikkelen van nieuwe vaardigheden en het vergroot je netwerk. De gemeente Nieuwkoop kent een levendig kunst- en cultuurklimaat. Vanuit de samenleving wordt er veel georganiseerd op het gebied van kunst en cultuur. Zo zijn er verschillende culturele verenigingen, activiteiten, theater, musea en ateliers. We willen het culturele karakter van de gemeente behouden door de cultuursector toekomstbestendig te maken en versterken. Daarnaast willen we cultuurdeelname onder inwoners stimuleren.

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

Wat gaan we daarvoor doen? 8.1 We stimuleren cultuurparticipatie in de gemeente Cultuurcoach: we stimuleren cultuurparticipatie en ondersteunen de cultuursector in Nieuwkoop door middel van de inzet van een cultuurcoach bij team De Verbinding vanuit de Brede Regeling Combinatiefuncties. In september 2023 is een cultuurcoach aangenomen. De cultuurcoach heeft als opdracht cultuurdeelname te bevorderen onder inwoners en cultuuraanbieders te ondersteunen bij financiële vragen, subsidieaanvragen, nieuwe ontwikkelingen en ledenwerving. De cultuurcoach zal hiervoor culturele activiteiten meer onder de aandacht brengen, samenwerking tot stand brengen tussen culturele aanbieders en helpen bij ondersteuningsvragen van culturele aanbieders. Stimuleren breed aanbod: we stimuleren dat er voldoende laagdrempelige en betaalbare culturele activiteiten zijn waar iedereen aan mee kan doen en

26 waar mensen elkaar kunnen ontmoeten op centrale, toegankelijke locaties. Dit aanbod brengen we beter onder de aandacht met behulp van het platform Nieuwkoop Actief.

maatschappelijke doelen van de gemeente. De subsidie verordening wordt in 2024 aangepast en opgesteld aan de hand van de doelen van de preventie agenda.

Kinderen komen in aanraking met cultuur: met het programma Cultuureducatie met Kwaliteit en de pilot Rijke Schooldag dragen we bij dat kinderen in aanraking komen met cultuur en de culturele ontwikkeling van kinderen. Daarnaast kunnen kinderen in hun vrije tijd lid worden van culturele verenigingen. Ouders van kinderen die niet de contributie kunnen betalen aan culturele verenigingen, kunnen via het Jeugdfonds Sport & Cultuur een aanvraag indienen voor bekostiging van de contributie (ook doel 3) .

Samenwerking mogelijk maken tussen clubs en verenigingen: door de bestemming te wijzigen van locaties kunnen verenigingen en clubs van elkaars ruimte gebruik maken en kunnen de ruimtes beter benut worden.

8.2 We ondersteunen culturele en andere vrijetijdsverenigingen Verenigingsloket: door middel van overkoepelende verenigingsondersteuning vanuit het Verenigingsloket en door de verstrekking van structurele en incidentele activiteitensubsidies worden verenigingen financieel en inhoudelijk ondersteund door de gemeente. De cultuurcoach zal in samenwerking met het Verenigingsloket informatieavonden organiseren voor cultuuraanbieders om hen te informeren over de subsidieen ondersteuningsmogelijkheden vanuit de gemeente. Ook voor de andere vrijetijdsverenigingen worden informatieavonden georganiseerd op basis van de vraag van de verenigingen zelf of actualiteiten. De huidige verenigingsondersteuning wordt naar behoefte van verenigingen daar waar mogelijk uitgebreid. Aanpassen algemene subsidieverordening: vanuit de kracht van de samenleving nodigen we het verenigingsleven en het maatschappelijk middenveld uit om haar activiteitenaanbod, waar mogelijk, open te stellen voor bijzondere doelgroepen en om mee te denken en te werken aan de

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

27

Acties • We stimuleren beweging en motorische vaardigheid van jongs af aan • We zetten in op de bestrijding van overgewicht • Met onderwijs wordt gewerkt aan de Rijke schooldag

Acties • We voorkomen alcohol- en middelengebruik onder de 18 jaar • We werken aan verslavingspreventie • We stimuleren een rookvije omgeving • We normaliseren alcoholvrij voor alle inwoners+

Doel 10

Doel 9

Het stimuleren van een gezonde leefstijl bij kinderen en jongeren en het tegengaan van overgewicht (t/m 24 jaar)

Het voorkomen signaleren en terugdringen van middelengebruik

Een leven lang gezond

Doel 12

Doel 11

Acties • We signaleren behoeften van ouderen en verwijzen proactief • We stimuleren een actieve leefstijl voor ouderen • We zetten programma’s op voor valpreventie • We maken langer (semi) zelfstandig

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

Inwoners worden vitaal ouder en maken actief onderdeel uit van de samenleving

Doel 11

Inwoners van Nieuwkoop bewegen regelmatig

Acties • We gaan aan het werk met het nieuwe Vitaliteitsakkoord • We werken aan een toekomstbestendige sportinfrastructuur • We dragen bij aan de ontwikkeling van beweegprogramma’s

Doel 13

Het versterken van de mentale weerbaarheid en -gezondheid

Een schone en gezonde leefomgeving en een aantrekkelijke buitenruimte die uitnodigt tot sporten, ontmoeten en bewegen

Acties • We zetten in op mentaal weerbare kinderen en jongeren • We organiseren laagdrempelige hulp voor mentale problemen • We normaliseren aandacht voor mentale problemen

Acties • We zetten in op een gezonde en aantrekkelijke buitenruimte die uitnodigt tot bewegen • We nemen maatregelen om de buitenruimte gezond te houden

28

3. Een leven lang gezond Dit laatste en derde thema gaat over gezondheid, zowel mentaal als fysiek. Gezondheid is meer dan alleen ‘niet ziek zijn’. Het is het vermogen van mensen om met de fysieke, psychische, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Dit soort veerkracht werkt preventief en we noemen dit positieve gezondheid. Onze leefstijl heeft grote invloed op onze gezondheid. Denk hierbij aan voldoende bewegen en gezond en gevarieerd eten. Ook het nemen van voldoende rust en tijd voor jezelf draagt bij aan hoe je je voelt. Hoe mensen zich gedragen en of ze gezonde keuzes maken, is in eerste instantie de verantwoordelijkheid van mensen zelf. Dat geldt uiteraard ook voor onze inwoners. De meeste inwoners hebben (onbewust) hun leven al gezond ingericht. We willen ervoor zorgen dat zij zich hier meer bewust van zijn en we willen hen die niet of onvoldoende gezond leven, stimuleren dit wel te doen. We doen dit door aandacht te vragen voor gezond gedrag en dit te faciliteren. Hiervoor werken we samen met verenigingen en organisaties. Velen van hen zetten zich al in om van Nieuwkoop een gezonde gemeente te maken.

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

Cijfers laten een gemengd beeld zien over dit thema. Inwoners van de gemeente bewegen veel en voelen zich gezond. Tegelijkertijd zijn er meer zware drinkers dan landelijk in de leeftijdsgroep tussen de 18 en de 65. Boven de 65 zijn er zelfs twee keer zoveel zware drinkers als het landelijk gemiddelde. Op het gebied van roken scoren volwassenen en jongeren iets beter dan de rest van de regio. Ook zijn er minder inwoners met overgewicht in onze gemeente dan in de rest van Hollands Midden. Zowel overgewicht, roken en alcoholgebruik zijn opgenomen in de gezondheidsnota. Op basis van gesprekken met zorgprofessionals zetten we daarnaast in op beweegvaardigheid. Zij signaleren dat, hoewel kinderen nog steeds veel bewegen, de beweegvaardigheid afneemt. Belangrijk is dat mensen ook bij het vorderen van de leeftijd zo lang mogelijk vitaal blijven. Vitaal ouder worden gaat over lichamelijke vitaliteit (voldoende bewegen en goede voeding), maar ook over vitaal blijven op sociaal en mentaal gebied, met een sociaal netwerk waar je deel van uitmaakt en door activiteiten te ondernemen waardoor je je zinvol voelt. Het laatste speerpunt voor dit thema is de mentale gezondheid.

29

Doel 9

 et stimuleren van een gezonde leefstijl bij kinderen en jongeren H en het tegengaan van overgewicht (t/m 24 jaar) Een gezonde leefstijl betekent voldoende beweging en gevarieerd gezond eten. Voldoende ontspanning en een goede kwaliteit van slaap zijn ook belangrijk. Daarnaast heeft het gebruik van alcohol en andere genotmiddelen invloed op gezondheid. Lichaamsbeweging is belangrijk voor een goede gezondheid: Het vergroot het zelfvertrouwen van jongeren, bevordert de grove motoriek en vermindert daarnaast de kans op overgewicht. Mensen met overgewicht lopen meer risico op gezondheidsproblemen, zoals suikerziekte, hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten, rug- en gewrichtsklachten en bepaalde soorten kanker. Obesitas kan ook psychische problemen veroorzaken, zoals vermoeidheid, lusteloosheid, weinig zelfvertrouwen en zelfs depressie. Volgens de Gezondheidsraad moeten jongeren tot 18 jaar minimaal 1 uur per dag matig intensief bewegen. Uit de statistieken blijkt dat 22% van de jongeren uit Nieuwkoop aan deze eis voldoet (vergeleken met 18% in Hollands Midden).

Wat gaan we daarvoor doen? 9.1 We stimuleren beweging en motorische vaardigheid van jongs af aan Meer regie op buurtsportcoaches 0-12 jaar: via de Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC) is een opdracht voor buurtsportcoaches 0-12 jaar uitgezet. De opdracht was gericht op het stimuleren van sport en bewegen, verbeteren van motorische vaardigheden en bevorderen van de gezondheid van kinderen van 0 t/m 12 jaar. De buurtsportcoaches zorgen voor promotie van de activiteiten, waaronder een vermelding op nieuwkoopactief.nl. Er wordt samengewerkt met verenigingen, kinderopvang, CJG en

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

sportaanbieders. Jaarlijks worden de inzet en de eventuele nieuwe doelen besproken. Vanuit team De Verbinding vindt regie op die afspraken plaats. We kunnen zo beter sturen op de inzet van de buurtsportcoaches. Meten en ontwikkelen motorische vaardigheden: de basis van motorische vaardigheden ontwikkelt zich tussen nul en acht jaar. Een motorische achterstand kan leiden tot overgewicht, problemen met de cognitieve ontwikkeling, sociaal isolement en gebrek aan zelfvertrouwen. In schooljaar 2022-2023 zijn de basisscholen daarom begonnen met het afnemen van een MQ-scan. De buurtsportcoaches gaan ondersteunen bij de MQ-scan en bij het opzetten van extra ondersteuning bij gebleken motorische achterstanden. In elke kern zijn open laagdrempelige naschoolse buurtsportactiviteiten met gratis deelname.

30 Kennismaken met bewegen: via Sjors Sportief en het platform Nieuwkoop Actief laten we kinderen kennismaken met een groot aanbod aan sport- en beweegactiviteiten. Investeren in schoolpleinen die uitnodigen tot bewegen: op middelbare school het Ashram wordt geïnvesteerd in een voetbalkooi, die buiten schooltijd ook door buurtbewoners kan worden gebruikt. Bij het IKC Woerdense Verlaat wordt een trapveldje en jeu de boules baan overwogen. 9.2 We zetten in op de bestrijding van overgewicht JOGG regisseur structureel: de regisseur voor JOGG (jongeren op gezond gewicht) blijft minimaal 1 dag per week verbonden aan de gemeente, zodat de behaalde resultaten, ook voor komende generaties goed geborgd zijn. De JOGG regisseur gaat onder andere met scholen in gesprek over 3 minuten bewegen, een interventie van Erik Scherder. Landelijk model Ketenaanpak: we gaan werken met dit model voor kinderen met overgewicht en obesitas. Het streven is om te komen tot samenwerkingsafspraken met in ieder geval de JGZ, diëtisten, sport- en beweegaanbieders en schuldhulpverleners. Bij de implementatie van de

ketenaanpak gebruiken we de ondersteuning door Kind naar Gezonder Gewicht. Dit wordt door het Rijk gefinancierd. Stimuleren van interventies: in samenwerking met het onderwijs ondersteunen we aanpakken zoals de ‘gezonde schoolomgeving’, gezonde buurten, geen rommel in je trommel en de gezonde kantine. 9.3 Met onderwijs en opvang wordt gewerkt aan de Rijke Schooldag In Langeraar loopt een pilot voor een Rijke schooldag, waarbij voor een periode van anderhalf tot twee jaar extra buitenschools aanbod op het gebied van sport en cultuur wordt aangeboden. De wisselende activiteiten worden twee à drie middagen in de week aangeboden door verschillende aanbieders. De activiteiten staan open voor alle leerlingen, maar vanuit de IKC-partners wordt gestimuleerd dat leerlingen die van huis uit weinig sporten of activiteiten aangeboden krijgen, gaan deelnemen. Indien de pilot succesvol is gebleken, gaan we met andere scholen in gesprek. Coronaplannen jeugd Plan van aanpak JOGG

Doel 10

Het voorkomen, signaleren en terugdringen van middelengebruik Het gebruik van middelen heeft ernstige gevolgen voor de gezondheid. Risico’s betreffen onder andere: hersenschade, achteruitgang van mentaal welbevinden, een vergrote kans op hart- en vaatziekten,

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

luchtwegaandoeningen en toenemende kans op verschillende soorten kanker. Vroeg beginnen met het voorkomen van middelengebruik is noodzakelijk, blijkt uit cijfers over de leefstijl en gezondheid van jongeren. Er

31 zijn nog steeds veel jongeren die op jonge leeftijd beginnen met alcohol drinken, drugs of roken. Ook op latere leeftijd wordt nog veel bereikt door mensen met een (beginnend) middelenprobleem tijdig te herkennen en snel effectieve hulp te bieden. Zo kan (ernstig) gebruik voorkomen worden. In Nieuwkoop is het middelengebruik -vooral alcohol- relatief hoog. Van de 16-jarigen heeft 64% alcohol geprobeerd. Onder de volwassen (18-64 jaar) inwoners is 13% een zware drinker. Daarnaast drinkt 6% van de volwassenen overmatig. Van de ouderen (65 jaar en ouder) drinkt 79% alcohol. Daarvan drinkt 9% van de ouderen overmatig. In de gezondheidsnota “Een goed leven in Nieuwkoop” zijn “alcoholgebruik verminderen” en “roken verminderen” benoemd als speerpunten. De acties die de nota noemt, zijn: actief handhaven, preventiebeleid ontwikkelen gericht op jeugd en ouders, stimuleren van alcoholvrije alternatieven, aansluiten bij Rookvrije Generatie, zorgen voor bekendheid van stopondersteuning en onderzoeken hoe de bewustwording van gevaren van roken en alcohol kan worden vergroot onder volwassenen.

Wat gaan we daarvoor doen? 10.1 We voorkomen alcohol- en middelengebruik onder de 18 jaar Voorlichting en educatie: we werken samen met de preventiepartners, Ashram Nieuwkoop en Jongerenwerk aan een uitgebreid voorlichtingsprogramma over alcohol. Voorbeelden hiervan zijn het programma Helder op School en de Puberbeurs. Ouders worden hierbij actief betrokken en we zoeken samenwerking met de andere Rijnstreekgemeenten, omdat veel van onze jongeren in buurgemeenten op school zitten.

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

Inzet jongerenwerk: het jongerenwerk signaleert problemen met middelengebruik tijdens de diverse inlopen, voert gesprekken met de jeugd en biedt een reikende hand als men hulp nodig heeft. Doordat het jongerenwerk aansluit bij jeugd, zich beweegt in de leefwereld van jongeren, weten jongeren hen te vinden. Indien nodig verwijst het jongerenwerk door of gaat mee voor een overdracht. Het jongerenwerk organiseert daarnaast de voorlichting in samenwerking met Brijder op enkele tentfeesten. Brijder sluit ook aan bij de inlopen van het jongerenwerk. We onderzoeken tevens de mogelijkheden van een kleinschalige inzet in de vorm van een pilot van het programma Dealbreakers (weerbaarheid en bewustwording van kinderen tegen criminele ondermijning). Het jongerenwerk zal de voorlichtingslessen verzorgen. Ook komt er een groepsaanpak waarbij signalen omtrent (groepen) jeugd gebundeld worden. Aansluiten bij landelijke campagnes: we nemen deel aan de landelijke campagne Ik Pas, NIX18 en Zien drinken, doet drinken. We ondersteunen de landelijke reclame-uitingen met lokale initiatieven en een lokale communicatiestrategie.

32 Een veilige sportomgeving: we zijn met sportverenigingen in gesprek over een verantwoord alcoholbeleid en ondersteunen hen daarbij. We bieden verenigingen gratis begeleiding via JOGG Teamfit en organiseren de cursus ‘Instructie Verantwoord Alcoholschenken’ voor barvrijwilligers. Extra impuls aan het handhaven van de leeftijdsgrens We controleren de leeftijdsgrens bij de verkoop van alcohol en het handhaven op alcoholgebruik bij activiteiten, tentfeesten en evenementen. Dit wordt extra ondersteund door het actualiseren van het gemeentelijk Preventie- en handhavingsplan Alcohol in de periode 2023-2024. 10.2 We werken aan verslavingspreventie Subsidie verslavingspreventie: de GGD en Brijder ontvangen gemeentelijke subsidie voor activiteiten in het kader van verslavingspreventie. Deze activiteiten houden onder meer in dat er een open inloop voor inwoners georganiseerd wordt, dat de GGD en Brijder voorlichting bieden op scholen over middelengebruik en dat ze samenwerken met het Centrum voor Jeugd en Gezin en het lokale jongerenwerk.

10.3 We stimuleren een rookvrije omgeving We besteden aandacht aan rookvrij: door middel van de inzet van sociale media, onder meer via het onlineaccount van Jong in Nieuwkoop en JOGG, besteden we aandacht aan de gevolgen van roken en het stimuleren om te stoppen met roken. Daarnaast wordt er aandacht besteed aan Stoptober en neemt de gemeente deel aan de daarbij horende acties. Verenigingen rookvrij: alle sportverenigingen, kinderboerderijen, scoutingorganisaties en commerciële sportaanbieders waar veel kinderen komen, zijn benaderd om rookvrij te worden. Via JOGG TeamFit worden zij begeleid en de gemeente verschaft gratis rookvrij materialen. Inmiddels is ongeveer 75% (gedeeltelijk) rookvrij. We streven naar 100% rookvrij in 2025. Samen met de GGD starten we een traject om de verenigingen/organisaties te ondersteunen bij de handhaving. Speelplaatsen in de openbare ruimte rookvrij: de gemeente is begonnen om alle speeltuinen in de openbare ruimte rookvrij te verklaren. Volgens planning zijn eind 2024 alle speeltuinen rookvrij.

Samenwerking en afstemming: we intensiveren de samenwerking met de GGD en Brijder verslavingszorg om drugspreventie verder vorm te geven én we starten een klankbordgroep met jongerenwerk en team Toezicht en Handhaving om acties gerichter in te zetten.

We informeren inwoners over de gevolgen van roken: we bieden voorlichtingsavonden aan voor en door clubs en verenigingen in samenwerking met Brijder en GGD. Daarnaast kunnen inwoners chatten met ervaringsdeskundigen van onder andere Brijder verslavingszorg.

We starten een peer to peer buddy programma: in samenwerking met het jongerenwerk en Brijder verslavingszorg bespreken we hoe we dit gaan inrichten.

10.4 We normaliseren alcoholvrij voor alle inwoners

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

We promoten een alcoholvrije maand (landelijke campagne IkPas) onder inwoners om de gevolgen van (overmatig) alcoholgebruik onder de aandacht te brengen. Ook besteden we aandacht aan de doelgroep

33 ouderen, bijvoorbeeld door het uitvragen van alcoholgebruik tijdens de Welzijnsbezoeken van inwoners vanaf 75 jaar. Brijder gaat contact leggen met de huisartsen en deskundigheidsbevordering verzorgen op het gebied van alcoholproblematiek.

Gezondheidsnota Plan van aanpak alcoholpreventie Uitvoeringsplan jongerenwerk

Doel 11

Inwoners van Nieuwkoop bewegen regelmatig Op dit moment beweegt meer dan de helft van de Nederlanders te weinig. Om bij te dragen aan een gezonde samenleving wordt er vanuit de landelijke overheid naar gestreefd dat sporten en bewegen in 2040 een vanzelfsprekend onderdeel is van het leven van iedere Nederlander. Sport en bewegen verbindt, geeft zelfvertrouwen, plezier en ontspanning, bevordert de gezondheid en vermindert de kans op eenzaamheid. Het is ook belangrijk bij het bereiken van andere maatschappelijke doelen. Het kan een bijdrage leveren bij het tegengaan van kansenongelijkheid en eenzaamheid, de mentale gezondheid, valpreventie, stoppen met roken en overgewicht.

Wat gaan we daarvoor doen? 11.1 We gaan aan het werk met het nieuwe Vitaliteitsakkoord Onderdeel van de opdracht die GALA meegeeft aan gemeenten is het maken van een nieuw Sportakkoord (in Nieuwkoop een Vitaliteitsakkoord). Het akkoord is voor de zomer van 2023 tot stand gekomen in samenwerking met verschillende lokale partners en heeft als doel om bij te dragen aan een sportieve en gezonde samenleving. We willen sporten en bewegen mogelijk maken voor iedere inwoner van

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

Nieuwkoop. Daarom investeren we in kwalitatief sterke sportaanbieders. In onze gemeente hebben we een grote diversiteit aan aanbieders. Vanuit het Sportpunt willen we intensief contact onderhouden met deze organisaties. We vinden het belangrijk om als ondersteuner en partner van meerwaarde te zijn voor hen. Tegelijkertijd stimuleren we sport- en beweegaanbieders om meer als collectief op te treden om elkaar te kunnen versterken. Daarbij willen we hen stimuleren om een toegankelijke en veilige sportomgeving te realiseren en garanderen. Een belangrijke ambitie is ook om sporten en bewegen zo goed mogelijk in te zetten als preventiemiddel, omdat we weten dat dit positieve effecten heeft op gezondheid en welzijn. We vinden het belangrijk dat sport een bijdrage levert aan maatschappelijke doelen. Het Vitaliteitsakkoord II richt zich dus op de waarde die sport heeft voor de maatschappij: energie, plezier en zingeving in het dagelijks leven, maar ook een bijdrage aan het tegengaan van eenzaamheid en kansenongelijkheid, of het bevorderen van gezondheid.

34 11.2 We werken aan een toekomstbestendige sportinfrastructuur

11.3 We dragen bij aan de ontwikkeling van beweegprogramma’s

Sportpunt: we maken een verbinding tussen sport, cultuur & bewegen, gezondheid & preventie en sociale basis door het Sportpunt van team De Verbinding. Het Sportpunt is hét loket waar verenigingen, maar ook professionele organisaties, onderwijs en andere aanbieders terecht kunnen voor hulp, vragen of ondersteuning. Het Sportpunt bestaat uit de Sportmakelaar, het Verenigingsloket en de buurtsportcoaches. Eind 2023 worden een beweegcoach en een cultuurcoach aan het Sportpunt toegevoegd. Het Sportpunt is verantwoordelijk voor de uitvoering van het Vitaliteitsakkoord II. Het werkt daarbij samen met beweeg- en eerste lijnspartijen.

Ontwikkeling en communicatie beweegprogramma’s: we dragen als gemeente bij aan het ontwikkelen van beweegprogramma’s en (kansrijke) interventies. Landelijk werken we mee aan deze ontwikkeling door ervaringen te delen en lokaal is het aanbod van beweegprogramma’s voor diverse doelgroepen vindbaar via de website van het Nieuwkoopse Sportpunt.

Kernteam: dit team geeft sturing aan de uitvoering van het Vitaliteitsakkoord. In het kernteam zitten mensen uit diverse disciplines van de samenleving van Nieuwkoop. De lokale sportverenigingen, commerciële sportsector, gezondheidszorg en onderwijs zijn vertegenwoordigd. Vanuit de gemeente zijn de sportmakelaar en de coördinator sport en preventie lid van het kernteam. Sterke vitale sportverenigingen: met vitale sportaanbieders richten we ons op kwalitatief sterk, veilig en toegankelijk sportaanbod voor iedereen. We willen graag dat verenigingen nog meer hun maatschappelijke rol pakken en we stimuleren dat door ons subsidiebeleid daar nog meer op af te stemmen. In Nieuwkoop willen we de beschikbare sportieve faciliteiten, accommodaties en buitenruimte zo goed en zo veel mogelijk gebruiken. We zetten in op een zo hoog mogelijk maatschappelijk rendement van de accommodaties. Meer samenwerken en gezamenlijk vraag en aanbod in de wijk op elkaar afstemmen draagt daaraan bij.

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

Inzet beweegcoach: onze beweegcoach 55+ richt zich op inactieve ouderen en stimuleert dat ze blijven bewegen. We organiseren gezondheidsdagen waar senioren kunnen testen op vitaliteit en verwijzen hen door naar beweegprogramma’s zoals valpreventie, Doortrappen en een groot aanbod van seniorensport bij diverse clubs en verenigingen. Onderzoek beweegconsult voor mensen met chronische aandoening: we doen met de huisartsen onderzoek naar de mogelijkheden van een beweegprogramma voor chronisch zieken. We kijken daarbij naar de grootte van de doelgroep, naar de mogelijkheden van beweegprogramma’s op maat en naar dekking door de collectieve verzekering voor mensen met een laag inkomen. Bewegen voorkomt dat deze mensen verder achteruitgaan. Buurtsportcoachregeling Vitaliteitsakkoord 2.0

35

Doel 12

 en schone en gezonde leefomgeving en een aantrekkelijke buitenruimte E die uitnodigt tot sporten, ontmoeten en bewegen Een gezonde woon- en leefomgeving stimuleert inwoners om hun gezondheid te verbeteren. Een wijk die veilig, duurzaam en klimaatbestendig is, met fiets- en wandelpaden die goed bereikbaar en veilig is, nodigt uit tot activiteiten buitenshuis. Net als een buurt waar ontmoetingsplekken en voorzieningen zijn en waar de buitenruimte voor iedereen toegankelijk is. Een goede inrichting van de openbare ruimte draagt bij aan het welbevinden van inwoners en daarmee aan hun gezondheid.

Rookvrij maken speeltuinen en sportverenigingen: we zetten door met het rookvrij maken van alle speeltuinen in Nieuwkoop. Door het plaatsen van borden en het handhaven van het rookverbod werken we aan een rookvrije toekomstige generatie. We blijven in gesprek om hetzelfde te bereiken op de Nieuwkoopse sportverenigingen.

Wat gaan we daarvoor doen?

Maatregelen die de geluidsoverlast door vliegverkeer beperken: door de ligging van Nieuwkoop, onder de rook van Schiphol, wordt er in de gemeente meer dan gemiddeld overlast ervaren van het vliegverkeer. Gemeenten hebben niets te zeggen over luchtverkeer of aanvliegroutes. Dat wil niet zeggen dat er niets gedaan wordt, voorbeelden zijn dat we op verschillende manieren proberen te bewerkstelligen dat er minder vliegtuigen over onze gemeente vliegen. In overleggen proberen we aandacht te vragen voor de Nieuwkoopse situatie. Ook hebben we (het ontbreken van) de vergunning van Schiphol juridisch aangevochten. De minister heeft aangegeven dat Schiphol moet krimpen tot 440.000 vluchten per jaar. In Vrouwenakker wordt een nieuwe woonwijk gerealiseerd waarbij extra aandacht is voor het beperken van de hinder door vliegtuiglawaai. De positionering van de woningen, de toepassing van materialen in de openbare ruimte (absorberend materiaal), openbaar groen (wuivende bomen en struiken die lawaai verstrooien en geluid maken dat afleidt van vliegtuiglawaai) en goede geluidsisolatie van de woningen moeten zorgen voor een goede leefomgeving.

12.1 We zetten in op een gezonde en aantrekkelijke buitenruimte die uitnodigt tot bewegen Inrichting van de fysieke leefomgeving: we houden rekening met voldoende mogelijkheden tot laagdrempelig en dichtbij bewegen in de buurt. We oriënteren we ons extra op fiets- en wandelroutes. De routes worden duidelijk aangeven met borden en op internet. Bij de inrichting van de openbare ruimte wordt altijd iemand met gezondheidskundige kennis betrokken. Speelvoorzieningen gericht op spelen en bewegen: in het (door) ontwikkelen van onze omgeving zorgen wij voor voldoende aandacht voor het aspect van gezondheid en aanzetten tot een actieve leefstijl, spelen, sporten en bewegen. We gaan op zoek naar locaties waar deze verbinding kan worden gemaakt of verbeterd en bij een herinrichting of vernieuwing van de speelplaats realiseren we dit met extra voorzieningen.

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

12.2 We nemen maatregelen om de buitenruimte gezond te houden

36 Onderzoek naar Schone Lucht Akkoord: we verkennen als gemeente de mogelijkheid om aan te sluiten bij het Schone Lucht Akkoord (SLA). Het doel van het akkoord is om de luchtkwaliteit in Nederland permanent te verbeteren. Het is een akkoord tussen Rijk, provincies en een groot aantal gemeenten. Maatregelen klimaatverandering: we nemen als gemeente maatregelen met betrekking tot hitte als gevolg van klimaatverandering, zoals bijvoorbeeld een lokaal en regionaal hitteplan. Dit doen we samen met diverse beleidsterreinen

(fysiek en sociaal domein), maatschappelijke partners en inwoners. In het voorjaar en in de zomer maken we inwoners daarnaast bewust van de schadelijke effecten van de zon. Dit doen we door bijvoorbeeld in te zetten op voorlichting én door plekken als stranden, zwembaden en speeltuinen te voorzien van palen met gratis zonnebrandcrème. Gezondheidsnota Sportvisie

Doel 13

Het versterken van de mentale weerbaarheid en -gezondheid Mentale gezondheid en weerbaarheid zijn belangrijke voorwaarden voor een gezond leven. De levensverwachting van mensen met een slechte mentale gezondheid is 15 tot 20 jaar lager dan mensen met een goede mentale gezondheid. Mentaal gezonde burgers zijn bijvoorbeeld effectiever op hun werk, hebben minder fysieke gezondheidsklachten en kunnen beter omgaan met de uitdagingen van het leven. De mentale gezondheid van met name de jongeren is de laatste jaren achteruitgegaan. Uit de landelijke cijfers (CBS) is gebleken dat in de eerste twee kwartalen van 2021 15 % van de bevolking van 12 jaar of ouder psychisch ongezond was. Uit de gezondheidsmonitor van de GGD (die ook op het Ashram College in Nieuwkoop is uitgevoerd), bleek dat meer jongeren kampen met depressie, angsten, eenzaamheid en dat er vaker gedacht wordt aan suïcide. Versterking van mentale gezondheid van de jeugd begint bij het bieden van goede basisvoorzieningen zoals onderwijs, kinderopvang

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

en vrijetijdsvoorzieningen. Naast ouders hebben de medewerkers in deze basisvoorzieningen een belangrijke rol bij de ondersteuning en het op tijd signaleren van problemen. Voor volwassenen vanaf 18 geldt dat zekerheid over de basisbehoeften en verbinding in sociale netwerken bijdraagt aan mentale weerbaarheid en gezondheid. Ook helpt het als er een goed overzicht beschikbaar is voor inwoners van welke organisaties hulp kunnen bieden, er aandacht is voor mentale problemen en als het stigma op problemen wordt bestreden. Mentale gezondheid kan niet los worden gezien van de bredere sociale, fysieke en maatschappelijke leefomgeving van het individu. Zo kunnen terreinen als sport en bewegen, bestaanszekerheid, onderwijs, fysieke en sociale leefomgeving en kunst en cultuur de mentale gezondheid van inwoners verbeteren. Het verbeteren van mentale gezondheid is zodoende indirect in vrijwel alle doelen en acties opgenomen.

37

Wat gaan we daarvoor doen? 13.1 We zeten in op mentaal weerbare kinderen en jongeren Verschillende trainingen voor jeugd en jongeren: er worden verschillende trainingen aangeboden voor door jongerenwerk en het CJG/JGT voor kinderen en jongeren ter versterking van de mentale weerbaarheid en het omgaan met psychische problemen: Rots en Water: deze weerbaarheidstraining wordt aangeboden voor kinderen vanaf basis- tot en met voortgezet onderwijs. Er is een aparte groep voor meiden. In de training worden sociale en emotionele competenties versterkt. Brusjes-groep: ontmoetingsgroep voor broers of zussen van een kind met een beperking, een stoornis of ziekte. Kinderen vinden herkenning, kunnen hun verhaal kwijt en doen leuke dingen. KOPP/KOV-groepen (Kinderen van Ouders met Psychische Problemen en Kinderen van Ouders met een Verslaving): deze training is voor kinderen die last hebben van de problemen van hun ouders. In de training leren zij wat de ziekte van hun ouder precies is en hoe zij er mee om kunnen gaan, om te voorkomen ze zelf problemen krijgen. Grip op je Leven: deze training is voor kinderen van 12-18 jaar die niet lekker in hun vel zitten en niet weten hoe hier mee om te gaan. Het doel is dat de kinderen zich na de training beter voelen, positiever denken en beter om kunnen gaan met teleurstellingen.

Deze training wordt door het jongerenwerk gezamenlijk met het JGT gegeven aan jongeren. Schooljudo op de basisscholen: we zetten in op schooljudo als preventief instrument om kinderen sociaal vaardig en weerbaar te maken en ze te trainen in vallen. Tijdens de lessen leren kinderen samenwerken, grenzen stellen en op een respectvolle manier met elkaar omgaan door middel van fysieke oefeningen gelieerd aan judo.

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

Oriëntatie op de groepsinterventie Join Us: we kijken of we voor jongeren de groepsinterventie Join Us kunnen inzetten in de gemeente. Deze interventie bestaat uit tweewekelijkse bijeenkomsten voor jongeren die last hebben van eenzaamheid. Onder begeleiding van twee jongerenwerkers wordt gewerkt aan sociale redzaamheid, zodat ze hun eigen netwerk kunnen opbouwen. Tijdens de groepsbijeenkomsten organiseren de jongeren activiteiten, leren ze van elkaar en hebben ze plezier. Daarnaast hebben jongeren een persoonlijke ‘challenge’ waarin ze werken aan hun eigen sociale uitdagingen. Om deze interventie in te kunnen zetten, is er uitbreiding van capaciteit nodig bij het jongerenwerk (ook doel 1). 13.2 We organiseren laagdrempelige hulp voor mentale problemen Inzichtelijk maken ondersteuningsaanbod: we maken het ondersteuningsaanbod op het gebied van mentale gezondheid inzichtelijk door middel van een digitale sociale kaart. Inwoners kunnen op een

38 overzichtelijke en laagdrempelige manier het aanbod raadplegen. De sociale kaart zal begin 2024 beschikbaar zijn voor inwoners via de website nieuwkoopactief.nl. Verbinding eerstelijnszorg en het sociaal domein: door middel van Welzijn op Recept zal er een betere samenwerking ontstaan tussen huisartsenzorg en het sociaal domein. Er worden afspraken gemaakt met de eerstelijnszorg. Daarnaast wordt het contact en de samenwerking met Tom in de Buurt geïntensiveerd, zodat er een warme overdracht plaatsvindt en cases besproken worden. De welzijnstrajecten helpen om de sociale basis van een inwoner te versterken. Daarmee wordt ook de mentale gezondheid verbeterd. Collectieve preventie GGZ Rivierduinen en Lumen: vanuit de collectieve preventie wordt onder andere het volgende aanbod afgenomen: Met Lef!, Psychische problemen in de familie en omgaan met autisme, Met alle geweld een relatie, Mijn baby en ik en de ondersteuningsgroep voor vrouwen in een toxische relatie. Vanaf 2024 zullen er preventie-op-maat trajecten voor volwassenen worden aangeboden. Pilot POH Sociaal: samen met Tom in de buurt onderzoeken we in 2024 de mogelijkheden voor de inzet van een POH Sociaal. Met de inzet van de POH Sociaal komt er een directe samenwerking tussen de huisarts en het sociaal domein.

Inwoners met psychosociale problemen veroorzaakt door bijvoorbeeld schulden, rouw en verlies komen zo op een laagdrempelige manier in contact met het sociaal domein.

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

13.3 We normaliseren aandacht voor mentale problemen Aansluiten dag van de mentale gezondheid MIND: ieder jaar wordt er op 10 oktober tijdens de World Mental Health Day van de WHO aandacht besteed aan mentale gezondheid. MIND geeft hier invulling aan middels de campagne “#OpenUp” van 2-10 oktober. Door in deze week via sociale mediaboodschappen, materiaal in de openbare ruimte en activiteiten gericht op mentale gezondheid mee te doen aan de #OpenUp-campagne, bestrijden we stigma’s om over mentale problemen te praten en kunnen we informatie bieden over waar mensen terecht kunnen met hun vragen. Aandacht voor suïcide(preventie): in Nieuwkoop heeft 8% van de volwassenen tussen de 18 en 64 jaar en 6% van de 65+’ers gedacht(en) aan zelfdoding. Dit zijn respectievelijk 1351 en 384 inwoners. Omdat suïcide, -pogingen en –gedachten grote impact hebben op mentaal welzijn van de inwoner en de naaste omgeving, inventariseren wij welke acties uit het stappenplan lokaal actienetwerk van 113 zelfmoordpreventie wij lokaal gaan toepassen. Daarnaast is in de collectieve preventie van GGZ Rivierduinen aandacht voor nabestaanden van personen met zelfdoding, omdat zij een groep zijn met verhoogd risico op suïcide. Plan van aanpak eenzaamheid Uitvoeringsplan jongerenwerk

39

Doel 14

Inwoners worden vitaal ouder en maken actief onderdeel uit van de samenleving Het aantal inwoners in Nieuwkoop van boven de 65 jaar neemt in de komende jaren toe. Dit leidt ook tot een groeiend aantal ouderen met een zorgvraag. De mogelijkheden om aan de zorgvraag te voldoen nemen juist af. Het is daarom belangrijk dat onze inwoners ook bij een toenemende leeftijd zo lang mogelijk vitaal blijven. Vitaal ouder worden gaat over lichamelijke vitaliteit waaraan voldoende bewegen en gezonde voeding bijdragen. Maar het gaat ook over sociaal en mentaal vitaal blijven; onderdeel zijn van een fijn sociaal netwerk en dingen doen die je als zinvol ervaart.

Wat doen we daarvoor? 14.1 We signaleren behoeften van ouderen en verwijzen proactief door Warme doorverwijzing Welzijnsbezoeken: vanuit de Welzijnsbezoeken wordt actief en warm doorverwezen naar de voorzieningen die er zijn om vitaal ouder te worden. Waar nodig wordt hiervoor de coördinator welzijnshuisbezoeken ingeschakeld (ook doel 3). We werken met het instrument Positieve Gezondheid in de eerstelijnszorg en het sociaal domein. Wanneer aandacht nodig is voor de dimensie lichaamsfuncties wordt actief en warm doorverwezen naar programma’s voor gezonde voeding, meer bewegen en valpreventie. We organiseren gezondheidsdagen in Nieuwkoop Tijdens deze dagen krijgen inwoners vrijblijvend een lichamelijke check. Naast de algehele gezondheid en conditie wordt ook het valvermogen bepaald (high, medium of low) en is er aandacht voor gezonde voeding.

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

14.2 We stimuleren een actieve leefstijl voor ouderen Welzijn op recept: deze nieuwe werkwijze draagt bij aan actief blijven op hogere leeftijd (ook doel 5). Ouderen die zinvol bezig willen zijn en zelf niet goed weten hoe, worden hierin begeleid. Beweegcoach voor 55+: voor de doelgroep ouderen is in de Sportvisie een apart uitwerkingsplan gemaakt om deze doelgroep meer te laten bewegen. De uitvoering wordt ondergebracht bij team de Verbinding vanwege de sterke samenhang met andere activiteiten binnen dat team, zoals welzijn op recept, de welzijnsbezoeken en de regie op de inzet van de andere buurtsportcoaches.

40 Onderzoeken mogelijkheden voor een beweegpas voor ouderen: ouderen die het moeilijk vinden om te gaan bewegen en sporten of niet weten welke activiteit bij hen past, kunnen met een beweegpas verschillende activiteiten en/of sporten uitproberen. Op deze laagdrempelig manier is het makkelijk kennis te maken en wordt meedoen gestimuleerd. Programma Doortrappen: we doen mee aan dit programma, een initiatief van het ministerie van VWS. Doortrappen zorgt ervoor dat ouderen zo lang mogelijk veilig kunnen fietsen. Fietsen zorgt ervoor dat senioren langer gezond, sociaal en zelfredzaam blijven. 14.3 We zetten programma’s op voor valpreventie We starten actief met het in beeld brengen van en informatie verstrekken over valrisico voor ouderen door middel van een test. We pakken dit aan op drie manieren: Zorgdomein: We maken met de eerstelijnszorg partners afspraken over de afname van de valrisicotest en het uitvoeren van de verdere valanalyse bij inwoners met een verhoogd risico. We betrekken hen actief bij het uitbreiden van het huidige beweegaanbod. Informele domein: We informeren inwoners, mantelzorgers en andere naasten over vallen op oudere leeftijd en de gevolgen hiervan via de lokale media. We promoten hierbij actief het huidige beweegaanbod en nodige inwoners uit mee te doen. Wij organiseren extra bijeenkomsten over valpreventie bij de lokale 50+ clubs.

Hierbij maken wij vrijwilligers en leden van deze clubs bekend met de risico’s van vallen, het beweegaanbod en interventieprogramma’s.

Sociaal domein: Via de medewerkers van team de Verbinding scholen we vrijwilligers van de welzijnsbezoeken en welzijn op recept op de afname van de valrisicotest bij ouderen. Zij kunnen de test afnemen tijdens de huisbezoeken en doorverwijzen en toeleiden naar passend beweegaanbod. Wij geven de Wmo-adviseurs opdracht om de valrisicotest onderdeel te maken van de leefgesprekken die zij houden met ouderen. Bij een verlaagd risico wordt besproken hoe je fit kunt blijven. Bij een verhoogd risico wordt doorverwezen voor een verdere analyse van het valrisico. 14.4 We maken langer (semi) zelfstandig wonen mogelijk Woonzorg concepten: inwoners wonen steeds langer zelfstandig thuis. Daar is een geschikte woon- en leefomgeving voor nodig. We creëren in onze gemeente meer geclusterde (zorg)geschikte woningen. Deze woonvormen dragen bij aan een effectievere inzet van benodigde zorg en faciliteert ontmoeting. Dit doen we door in de nieuwbouw ook ruimte te maken voor het bouwen van: Nultredenwoningen (de woning, keuken, badkamer toilet en minimaal 1 slaapkamer is te bereiken zonder trap) Geclusterde woningen (een woonvorm met zelfstandige nultredenwoningen met een inpandige ontmoetingsruimte en voor minimaal de helft bewoond door 55-plussers). Zorggeschikte woningen (onderdeel van een geclusterde woonvorm, woningen die zo ingericht zijn dat het goed verpleegzorg geleverd kan worden.

De woning is rolstoel toe- en doorgankelijk). De opgave voor deze woningen wordt vastgelegd in de woonzorgvisie.

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

41

Bijlage 1: Cijfers Algemeen De gemeente Nieuwkoop bestaat uit dertien kernen met 29.463 inwoners (per 1-1-2023). De gemiddelde leeftijd van de inwoners is 43,7 jaar. Er zijn in totaal 12.100 huishoudens. De bevolking van de gemeente Nieuwkoop groeit; de verwachting is dat de bevolking in Nieuwkoop met 18,3% stijgt tot 34.690 inwoners in 2050. De verwachting is dat 16% van de inwoners van Nieuwkoop in 2050 75 of ouder is, dit is nu nog 9,8% van de inwoners. Voorzieningen Sociaal Domein 16% van de inwoners maakt gebruik van een voorziening in het sociaal domein (landelijk gemiddeld 20,2%). Daarvan heeft 2,1% van de huishoudens een bijstandsuitkering (landelijk 4,9%). Circa 11% van de jeugdigen uit Nieuwkoop ontvangt een vorm van jeugdhulp. Het aantal inwoners met een Wmo voorziening is de afgelopen jaren redelijk stabiel. In 2022 maakten gemiddeld 1.285 inwoners gebruik van hulpmiddelen en diensten. 575 Inwoners hadden in 2022 hulp bij het huishouden. 280 inwoners hadden in 2022 ondersteuning thuis.

zien hierin echter wel een dalende trend in de periode 2008-2021, zo was dit percentage in 2019 nog 63%. Daarnaast wordt het advies gegeven om minimaal drie keer per week spier- en botversterkende activiteiten doen. In Nieuwkoop zien we dat de sportactiviteit afneemt naar mate de jeugd ouder wordt. Van de jonge kinderen van 10-11 jaar sport 91% wekelijks bij een club, vereniging of sportschool. Op de middelbare school is dit percentage in klas 2 nog 83% en bij leerlingen uit klas 4 is het gedaald tot 76%. Van de volwassen inwoners (18-64 jaar) voldoet 47% aan de beweegrichtlijn, dit aantal is de afgelopen jaren redelijk stabiel gebleven. 62% van de volwassen inwoners sport wekelijks, dit is de afgelopen jaren wat toegenomen. 3,2% van de volwassen inwoners doet niet aan beweging.

Sport, Bewegen en Cultuur

Onder de oudere inwoners (65 jaar en ouder) voldoet 43% aan de beweegrichtlijn, dit is de afgelopen jaren flink toegenomen. 75% van de ouderen doet aan bot- en spierversterkende activiteiten. 11% doet balansoefeningen. 47% van de ouderen sport wekelijks. 9% van de ouderen is inactief.

Bewegen & sport Volgens de Gezondheidsraad moeten jongeren tot 18 jaar minimaal 1 uur per dag matig intensief bewegen. Uit de statistieken blijkt dat 22% van de jongeren uit Nieuwkoop aan deze eis voldoet (vergeleken met 18% in Hollands Midden). Op de vraag aan jongeren of zij 5 of meer dagen per week minimaal 1 uur matig intensief bewegen antwoordt in 2021 57% positief. We

17% van de ouderen heeft problemen met evenwicht in het dagelijks leven, dit is de afgelopen jaren toegenomen. Geschat wordt dat 26% van de inwoners een verhoogd valrisico heeft. Landelijk belandt elke vijf minuten een 65-plusser op de Spoedeisende Hulp (SEH) na een val. Vallen is de meest voorkomende oorzaak van letsel door een ongeval bij ouderen. Het

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

42 In het schooljaar 2022-2023 is er in de gemeente een start gemaakt met het meten van de motorische ontwikkeling van basisschoolkinderen door middel van de MQ-scan. Het laat zien of kinderen gemiddeld, bovengemiddeld of ondergemiddeld motorische vaardigheden hebben voor hun leeftijd. Deze test wordt twee keer per schooljaar afgenomen. Uit de eerste resultaten blijkt dat 10% van de Nieuwkoopse basisschoolleerlingen waarbij de MQ-scan is afgenomen onder gemiddeld scoort en 3% scoort ruim onder gemiddeld. Landelijk scoort 11% van de kinderen waar de MQ is afgenomen onder gemiddeld en 6% ruim onder gemiddeld.

aantal SEH-bezoeken door een valongeval stijgt vooral door de dubbele vergrijzing: het aantal 65-plussers neemt toe en het aandeel oudere ouderen neemt fors toe. Motoriek De motorische vaardigheden van kinderen zijn minder goed ontwikkeld dan 20 jaar geleden (Collard et al., 2014). Ruim 22% van de kinderen in Nederland heeft een motorische achterstand. Een motorische achterstand hangt samen met lagere sportdeelname op latere leeftijd en kan leiden tot overgewicht, problemen met de cognitieve ontwikkeling, sociaal isolement, gebrek aan zelfvertrouwen en overige fysieke aandoeningen. De basis van motorische vaardigheden wordt ontwikkeld van 0-8 jaar.

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

Cultuur Er zijn geen lokale cijfers bekend over de cultuurparticipatie van inwoners. De meest recente cijfers over cultuurdeelname zijn uit 2020. De landelijke ontwikkeling is dat er minder mensen culturele activiteiten en evenementen bezoeken sinds de coronacrisis. Het totale aandeel mensen dat cultuur bezoekt zakt van 94% in 2018 naar 84% in 2020. Bij erfgoedparticipatie is er een grotere daling: waar eerst nog twee derde van de Nederlandse bevolking iets van erfgoed bezocht in de vrije tijd, is dat tijdens de coronacrisis in 2020 minder dan de helft. De klap is nog het grootst bij de podiumkunsten, zoals ook te zien is aan de forse terugloop van publieksinkomsten, met name bij de vrije producenten. Bij poppodia was er in 2020 een daling van 76 procent van het aantal optredens. De corona crisis is van grote invloed geweest op de cultuurparticipatie van Nederlanders. Bij de volgende meting zullen we kijken of de deelname aan cultuur blijvend is gedaald of dat deze hersteld is.

43

Gezondheid Ervaren gezondheid Binnen onze GGD-regio is aan leerlingen uit klas 2 en klas 4 van het voortgezet onderwijs in 2021 gevraagd hoe zij hun eigen gezondheid ervaren. Hieruit blijkt dat 84% dit als zeer goed ervaart. 15% van de leerlingen ervaart zijn gezondheid als matig en 1% als zeer slecht. Ondanks dat een hoog percentage zijn/haar gezondheid als zeer goed ervaart, zien we ten opzichte van de resultaten in 2019 wel een daling. In 2019 gaf nog 91% van de leerlingen aan zijn gezondheid als zeer goed te ervaren. Dit betekent niet automatisch dat hun gezondheid goed is, omdat het een subjectief oordeel betreft. Van de volwassen inwoners ervaart 22% de eigen gezondheid als matig of slecht. Dit aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen (12% in 2020). 3,9 % van de inwoners ervaart de gezondheid als (zeer) slecht, dit is de afgelopen jaren ook toegenomen (1,1% in 2020). Hier staat tegenover dat 78% van de volwassen inwoners hun gezondheid als goed ervaart. De ervaren gezondheid van ouderen is de afgelopen jaren verslechterd. 34% van de ouderen ervaart de gezondheid als matig of slecht. 7% van de ouderen ervaart de eigen gezondheid als (zeer) slecht. Met name het aantal ouderen dat de gezondheid als zeer slecht ervaart is toegenomen (van 2,5% in 2020 naar 7% in 2022).

Voeding Uit de cijfers blijkt dat 16% van de leerlingen (VO-klas 2 en 4) in Nieuwkoop minder dan 5 dagen per week ontbijt, dit ligt lager dan Hollands Midden (24%). Het percentage stijgt echter naarmate de leerlingen ouder worden. In klas 2 ontbijt 10% minder dan 5 dagen per week, tegenover 22% van de leerlingen in klas 4. Ook is er een groot verschil tussen jongens (8%) en meisjes (22%).

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

In Nieuwkoop drinkt 75% van de leerlingen (middelbare school) dagelijks water, in Hollands Midden is dit 77%. Van de leerlingen uit Nieuwkoop geeft 7% aan (bijna) nooit water te drinken. Dit percentage is gemiddeld een stuk hoger dan Hollands Midden (4%). Daarnaast blijkt dat in Nieuwkoop gemiddeld 32% van de jongeren uit klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs dagelijks suikerhoudende dranken drinkt. Wat opvalt is dat jongens (35%) vaker drankjes met suiker drinken dan meisjes (29%). Middelengebruik Het middelengebruik in de gemeente Nieuwkoop ligt relatief hoog, met name het gebruik van alcohol. Er zijn meer jongeren in Nieuwkoop dan in de regio Hollands-Midden die aangeven ooit alcohol te hebben gedronken in klas 2 en 4. Het gaat om gemiddeld 55% van de jongeren, met name in klas 4 hebben veel leerlingen alcohol geprobeerd (64%). Onder de volwassen (18-64 jaar) inwoners is 13% een zware drinker: drinkt regelmatig bij één gelegenheid minstens 6 glazen alcoholhoudende drank (voor mannen) of 4 glazen (voor vrouwen). Dit aantal schommelt de afgelopen jaren en ligt hoger dan het landelijk gemiddelde en het gemiddelde van Hollands Midden (beide 10%). Daarnaast drinkt 6% van de volwassenen overmatig: drinkt gemiddeld minstens 21 glazen alcoholhoudende drank per week (voor mannen) of 14 glazen per week (voor vrouwen). Dit aantal is de afgelopen jaren steeds meer afgenomen.

Ook rookt 16% van de volwassen inwoners. Van de ouderen (65 jaar en ouder) drinkt 79% alcohol. Daarvan drinkt 9% van de ouderen overmatig en is 8% van de ouderen een overmatige drinker. Deze aantallen zijn de afgelopen jaren toegenomen. Daarnaast rookt 6% van de ouderen, dit is de afgelopen jaren afgenomen.

44 Op 11 nov. 2023 zijn er alcoholcontroles gedaan bij verenigingen, supermarkten en winkels in de gemeente Nieuwkoop. Van de 15 organisaties waar de boa’s langs zijn geweest, zijn er 10 die de fout zijn ingegaan. Met betrekking tot andere middelen, heeft 6,7% van de leerlingen (klas 2 en 4) ooit een hele sigaret of shag gerookt, dit is minder dan heel Hollands Midden (9,0%). Dit aantal neemt toe naarmate jongeren ouder worden (2,6% in klas 2 tegenover 10,3% in klas 4). In Nieuwkoop heeft 6,8% van de jongeren ooit wiet of hasj gebruikt, in Hollands Midden is dit 8,1%. Opvallend is dat wiet- of hasjgebruik hoger is onder meisjes dan onder jongens. In Nieuwkoop heeft 3,7% van de jongeren ooit lachgas gebruikt. Van de leerlingen die in klas 2 zitten heeft 4% lachgas gebruikt, dit geldt voor 3,5% van de leerlingen in klas 4. Meisjes hebben iets vaker lachgas gebruikt dan jongens. In Nieuwkoop heeft 2% van de leerlingen ooit harddrugs gebruikt, in heel Hollands Midden is dit 2,5%. Mentale gezondheid Uit de nieuwste cijfers van Gezondheidsenquête van het CBS (2021) is gebleken dat in de eerste twee kwartalen van 2021 15% van de bevolking van 12 jaar of ouder psychisch ongezond was. Dit percentage is sinds 2001, het jaar waarin het CBS begon met de monitoring van de mentale gezondheid, niet zo hoog geweest.

Ook uit de gezondheidsmonitor van de GGD die ook op het Ashram College in Nieuwkoop is uitgevoerd bleek dat meer jongeren kampen met depressie, angsten, eenzaamheid en dat er vaker gedacht wordt aan suïcide. 18% van de volwassen inwoners ervaart psychische klachten. 52% van de volwassenen heeft een matig tot hoog risico op depressie of angst, dit is de afgelopen jaren toegenomen. 7% van de inwoners heeft een hoog risico op

Sociaal Domein Lokale Preventie agenda

angst/depressie. 16% van de volwassenen ervaart veel stress. Deze cijfers wijzen niet op de klinische aanwezigheid van angststoornissen en depressies. Mensen met een matig risico kunnen de klachten waarschijnlijk te boven komen met zelfhulp of steun uit de omgeving, maar voor mensen met een hoog risico is professionele zorg nodig. Het aandeel volwassenen 18-64 jaar dat suïcidegedachten heeft is 8%, voor 65+’ers is dit 6%. Dit is lager dan het gemiddelde van Hollands Midden, maar nog steeds hoog. Uit de kernenanalyse van 2022 van Tom in de Buurt blijkt dat de meeste klanten de leeftijd 26-65 jaar hebben. De meest voorkomende diagnoses van de klanten die in 2022 in behandeling waren bij Tom in de Buurt zijn autisme, borderline, ADHD en depressie. 4,5% van de oudere inwoners ervaart veel stress, dit is wat toegenomen, maar aanzienlijk minder dan onder de volwassen inwoners. 35% van de ouderen heeft een matig tot hoog risico op angst of depressie, dit is de afgelopen jaren afgenomen. 3,9% van de ouderen heeft een hoog risico op angst/depressie, dit aantal is wat toegenomen. Fysieke gezondheid Van de volwassen inwoners heeft 47% overgewicht, dit is de afgelopen jaren wat afgenomen. 13% van de inwoners heeft obesitas, dit is de afgelopen jaren ongeveer gelijk gebleven. Daar tegenover heeft een meerderheid van de volwassen (51%) een gezond gewicht.

Van de oudere inwoners heeft 55% overgewicht. 17% van de ouderen heeft obesitas. Deze aantallen zijn de afgelopen jaren wat afgenomen. Daarnaast heeft 21% van de ouderen een functiebeperking, dit is de afgelopen jaren wat afgenomen. 14% van de ouderen heeft een mobiliteitsbeperking, 9% heeft een gehoorbeperking en 5% een gezichtsbeperking.