Gemeentelijk rioleringsplan - GRP Nieuwkoop 2026-2030
Tekst van het document
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030
Gemeente Nieuwkoop in samenwerking met TAUW Afdeling Beheer Openbare Ruimte Datum: 12-09-2025
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030 1
2
3
4
5
Inleiding ..............................................................................................................................2 1.1
Bestuurlijke samenvatting .............................................................................................2
1.2
Aanleiding, doel en leeswijzer.......................................................................................3
1.3
Wettelijke basis: Omgevingswet ...................................................................................5
1.4
Wettelijk kader: Gemeentelijke zorgplichten .................................................................6
1.5
Samen werken aan het watersysteem ..........................................................................7
Wat willen we bereiken? .....................................................................................................9 2.1
Doelen afvalwater .........................................................................................................9
2.2
Werkwijze afvalwater ..............................................................................................10
2.3
Doelen hemelwater .....................................................................................................12
2.4
Werkwijze hemelwater ................................................................................................14
2.5
Doelen grondwater......................................................................................................17
2.6
Werkwijze grondwater.................................................................................................18
2.7
Doelen oppervlaktewater ............................................................................................19
Waar staan we nu? ...........................................................................................................22 3.1
Inleiding.......................................................................................................................22
3.2
Evaluatie afgelopen planperiode.................................................................................22
3.3
Areaal..........................................................................................................................23
3.4
Gegevensbeheer ........................................................................................................27
Wat gaan we doen? ..........................................................................................................29 4.1
Fysieke maatregelen...................................................................................................29
4.2
Onderzoeksmaatregelen.............................................................................................33
4.3
Communicatie en participatie......................................................................................33
Wat is daarvoor nodig? .....................................................................................................35 5.1
Inleiding.......................................................................................................................35
5.2
Personeel en organisatie ............................................................................................35
5.3
Inkomsten ...................................................................................................................35
5.4
Lasten .........................................................................................................................36
5.5
Kostendekking ............................................................................................................37
5.6
Bepaling rioolheffing ...................................................................................................37
Colofon.....................................................................................................................................40 Bijlagen ....................................................................................................................................41 Bijlage 1 – Afkortingen .........................................................................................................42 Bijlage 2 – Begrippenlijst ......................................................................................................43 Bijlage 3 – Wettelijke kaders: zorgplichten ...........................................................................48 Bijlage 4 – Overzicht overstorten gemengd en VGS ............................................................50 Bijlage 5 – Doelen toetsen aan huidige situatie ...................................................................51 Bijlage 6 – Vervangingsinvesteringen .................................................................................57
1
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030
1
Inleiding
1.1 Bestuurlijke samenvatting
Een Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) beschrijft op hoofdlijnen hoe de gemeente invulling geeft aan de rioleringszorg. Het betreft een visie en strategie voor de lange termijn. Hiermee waarborgt de gemeente de continuïteit van de rioleringszorg. Een van de zorgtaken is die voor het inzamelen en verwerken van stedelijk afvalwater. Deze zorgtaak omvat voor huishoudelijk afvalwater het aanleggen van rioleringsstelsels in stedelijk gebied. Afvoer van huishoudelijk afvalwater gebeurt dan via riolering. Een gemeente kan een gemeentelijk rioleringsplan vaststellen om invulling te geven aan de gemeentelijke watertaken (artikel 3.14 Omgevingswet). Het GRP geeft naast de zorgtaak voor afvalwater ook invulling aan de gemeentelijke zorgtaken hemelwater en grondwater. De zorgplichten hebben raakvlakken met het oppervlaktewater, de volksgezondheid en de klimaatopgave. Het nieuwe GRP heeft een geldigheidsduur van vijf jaar en loopt van 2026 tot met 2030. De eerder geldende Wet milieubeheer en Waterwet zijn per 1 januari 2024 opgegaan in de Omgevingswet. Als gevolg van deze wetswijziging is de planverplichting voor het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) vervallen. De Omgevingswet beschrijft echter dezelfde gemeentelijke zorgplichten die eerder ook golden. Ook is een onderbouwing nodig voor de rioolheffing die we verhalen op onze bewoners. Daarom maken wij opnieuw een GRP.
Met dit GRP vertalen wij een aantal ambities uit de omgevingsvisie Nieuwkoop tot een praktisch werkplan voor het thema riolering. Evaluatie
Het beleid uit het vorige GRP 2021-2025 is gevolgd en de meeste maatregelen uit het GRP zijn uitgevoerd of in uitvoering. Een aantal projecten hebben vertraging opgelopen doordat afstemming met nutspartijen uitdagend bleek. Deze projecten worden in de komende planperiode alsnog uitgevoerd. Als gevolg van het uitstel van de projecten is er minder geld uitgegeven dan voorzien, waardoor het geld in de voorziening is toegenomen. Het algemene beeld van de kwaliteit van de riolering is dat deze nog goed is. Op basis van de leeftijd van het stelsel verwacht de gemeente wel een vervangingspiek. De gemeente beschikt over een actueel beheerbestand geschikt voor het dagelijks beheer en onderhoud van de riolering. Strategie
In de komende periode ligt de focus op: • het voortzetten van planmatig onderhoud • het vergroten van inzicht in hydraulisch functioneren • het opnemen van de juridische inhoud van dit programma in het omgevingsplan • Communicatie en participatie over goed rioolgebruik en het klimaatbestendig maken van Nieuwkoop Personele bezetting
Bij de totstandkoming van het vorige GRP (2021-2025) is de formatie uitgebreid met 3,3 FTE. Het totale aantal FTE dat werkt aan de uitvoering van dit GRP is 9,83. Er is geen aanleiding om de formatie te wijzigen. 2
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030 Financiën
Om alle uitgaven die met de rioleringszorg gepaard gaan te dekken heft de gemeente een rioolheffing. De heffing wordt geheven van de gebruiker, het zogenaamde gebruikersdeel. Per 1 januari 2026 zijn de voorgestelde tarieven als volgt. De stijging bestaat uit 2,1% indexatie voor inflatie en een opslag van EUR 3,50. Rioolheffing gebruiker
2025
2026
Woonruimte
EUR 235,68
EUR 244,13
Niet-woning
EUR 235,68
EUR 244,13
Recreatiewoning
EUR 117,72
EUR 122,07
Uit de berekening blijkt dat de rioolheffing en de huidige stand van de voorziening op termijn niet toereikend zijn om de totale jaarlijkse lasten te dragen. Bij een gelijkblijvend tarief raakt de voorziening per 2034 onder nul. Een scenario waarin de tarieven gelijk blijven is daarmee geen optie. Echter, de eerste jaren is de huidige rioolheffing en stand van de voorziening voldoende om bij een kleine stijging van de heffing een positief saldo van de voorziening te behouden. Dat komt doordat de voorziening op dit moment goed gevuld is. Er zijn vier varianten uitgerekend die op verschillende manieren invulling geven aan de benodigde stijging van de rioolheffing. De voorkeursvariant is een beperkte stijging van EUR 3,50 per jaar exclusief inflatie in de planperiode. Daarna is de volgende stijging nodig: • 2031 – 2039: EUR 8,- per jaar • 2040 – 2063: EUR 2,- per jaar • 2064 – 2076: EUR 1,- per jaar Dat de stijging tot 2039 hoger is komt omdat dekkingsgraad bij de inwerkingtreding van dit plan 86% is. Dat betekent dat 14% uit de voorziening wordt onttrokken. Tot aan 2039 wordt naar verwachting EUR 5.5 miljoen uit de voorziening onttrokken. Er zit bij de inwerkingtreding van dit plan naar verwachting EUR 6.6 miljoen in de voorziening. Dankzij de stijging is de dekking per 2039 weer 100%.
Na 2039 zijn de inkomsten en uitgaven min of meer in evenwicht en blijft de voorziening in de bandbreedte van EUR 1 – 2 miljoen. Dit kan weer dienen als buffer voor onvoorziene kosten en tegenvallers op het gebied van riolering en waterbeheer in de toekomst.
1.2 Aanleiding, doel en leeswijzer 1.2.1 Aanleiding
Het huidige Gemeentelijke Rioleringsplan (GRP) loopt van 2021 t/m 2025. Elke vijf jaar vernieuwen we het plan met nieuwe inzichten in beleid, investeringen en planningen. Dit plan beschrijft de planperiode 2026 t/m 2030.
1.2.2 Doel
De gemeente Nieuwkoop gebruikt het GRP om voor de planperiode 2026-2030 vast te leggen hoe zij op doelmatige wijze invulling geeft aan de zorgplichten. Daarnaast geeft het 3
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030 GRP inzicht in de gemeentelijke ambitie en strategie qua rioleringszorg voor de lange termijn. In het plan zijn de benodigde financiële en personele middelen vastgelegd voor het realiseren van deze strategie. Hiermee waarborgt de gemeente de continuïteit van de rioleringszorg.
1.2.3 Leeswijzer
In hoofdstuk twee komen de ambities en beleidsuitgangspunten voor de komende planperiode aan bod. Hoofdstuk drie laat zien waar we als Nieuwkoop op dit moment staan. Hoofdstukken twee en drie samen laten zien welke stappen nog gezet moeten worden om aan het ambitieniveau te voldoen. In hoofdstuk vier ‘wat gaan we doen’ staan de maatregelen beschreven. Deze zijn onderverdeeld naar onderzoeksmaatregelen, fysieke maatregelen en communicatiemaatregelen. Hoofdstuk 5 gaat in op de benodigdheden om het plan waar te maken. Het gaat hier om capaciteit en financiële middelen. Op basis van de benodigdheden staat in hoofdstuk vijf ook beschreven wat dat betekent voor de rioolheffing.
4
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030
1.3 Wettelijke basis: Omgevingswet 1.3.1 Omgevingswet
De Omgevingswet draait om het bereiken van een balans tussen het beschermen en benutten van de fysieke leefomgeving. Doel (artikel 1.3) is 1) het bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit, ook vanwege de intrinsieke waarde van de natuur, 2) en doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoeften. In de omgevingsvisie heeft Nieuwkoop deze doelen vertaald naar onze gemeente. In dit gemeentelijk rioleringsplan zijn de doelen die te maken hebben met stedelijk water en riolering uitgewerkt tot een praktisch plan. Op deze pagina beschrijven we de verbanden met de omgevingsvisie en het nog op te stellen omgevingsplan. De eerder geldende Wet milieubeheer en Waterwet zijn per 1 januari 2024 opgegaan in de Omgevingswet. Als gevolg van deze wetswijziging is de planverplichting voor het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) vervallen. De Omgevingswet beschrijft echter dezelfde gemeentelijke zorgplichten die eerder ook golden. Ook is een onderbouwing nodig voor de rioolheffing die we verhalen op onze bewoners. Daarom maken wij opnieuw een GRP. Met dit GRP vertalen wij een aantal ambities uit de omgevingsvisie Nieuwkoop tot een praktisch werkplan voor het thema water en riolering.
1.3.2 Omgevingsvisie
In Omgevingsvisie Nieuwkoop staat: “Ons klimaat verandert en daar moeten wij ons op voorbereiden. In 2050 willen wij daarom een energieneutrale- en klimaatbestendige gemeente zijn.” Omgaan met de gevolgen van klimaatverandering valt onder twee van de zorgplichten die de basis vormen voor dit programma, namelijk het verwerken van regenwater en onze zorg voor grondwater. Beide staan onder invloed van het veranderende klimaat. De verwachting is dat de hoeveelheid regen op jaarbasis ongeveer gelijk blijft, maar dat de regen in extremere patronen gaat vallen. Dit betekent meer zware plensbuien afgewisseld met langere perioden van droogte. Dat vraagt wat van onze afwatering. Op pagina 11 staan de 5
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030 doelen voor hemelwater beschreven. Langere perioden van droogte hebben juist als risico dat de grondwaterstand te ver uitzakt en het veen uitdroogt (wateronderlast) Dit leidt tot bodemdaling en mogelijk tot verzakkingen van huizen en wegen. Te hoge grondwaterstanden zorgen voor wateroverlast. De gemeente Nieuwkoop heeft een verordening voor afvoer van hemelwaterwater en grondwater. Op pagina 17 staan de doelen voor grondwater beschreven. In de omgevingsvisie staat uitgewerkt hoe we op hoofdlijnen omgaan met het veranderende klimaat: “We willen dat ons grondgebied in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust is ingericht. Dat doen we door het vasthouden van ‘gebiedseigen’ water en het creëren van water(berging) in het landschap, de openbare ruimte en op eigen terrein. Het toevoegen van oppervlaktewater biedt ook nieuwe mogelijkheden voor natuurontwikkeling, wonen en recreatie” Deze gebiedsgerichte en integrale aanpak staat uitgewerkt in het hoofdstuk ‘Wat willen we bereiken?’. Daar volgt per zorgplicht een beschrijving van onze werkwijze en geven we invulling aan gebiedsgericht en integraal werken. Het verbeteren en in stand houden van de (chemische en ecologische) waterkwaliteit, onder andere in de plassen, is ook een punt van aandacht in de omgevingsvisie.
De waterkwaliteit is in beginsel een verantwoordelijkheid van het Hoogheemraadschap. Echter, als gemeente hebben wij daar wel invloed op. Bij ‘Oppervlaktewater’ op pagina 19 staat onze rolopvatting ten aanzien van de waterkwaliteit beschreven.
1.3.3 Omgevingsplan
De omgevingsvisie en dit programma voor water en riolering zijn zelfbindend. Dat betekent dat niemand zich eraan hoeft te houden, behalve wijzelf. Een aantal onderdelen van het programma willen we als regels opnemen in het omgevingsplan. De regels zijn dan geldend voor iedereen in onze gemeente. Waar dit het geval is staat in de tekst beschreven. Het gaat om de volgende regels: • Verplichting tot afkoppelen • Voorschrijven van waterberging • Uitwerken van de instructieregel van de provincie Zuid-Holland, waarin wordt verplicht dat er in het gemeentelijke Omgevingsplan staat beschreven hoe de verschillende klimaatthema’s worden meegenomen bij bouwontwikkelingen
1.4 Wettelijk kader: Gemeentelijke zorgplichten 1.4.1 Zorgplichten
Artikel 2.16 uit de Omgevingswet beschrijft de onze zorgplichten voor hemelwater, afvalwater en grondwater. Kort gezegd: • •
De gemeentelijke taak voor het beheer van afvloeiend hemelwater betreft: het verwerken van afvloeiend hemelwater van openbaar terrein en het afvloeiend hemelwater van particulier terrein, maar alleen als het niet anders kan. De gemeentelijke taak voor afvalwater betreft: de zorgtaak om stedelijk afvalwater van binnen de bebouwde kom in te zamelen.
6
•
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030 De gemeentelijke taak voor grondwater betreft: het treffen van maatregelen in openbaar gebied om nadelige gevolgen van de grondwaterstand zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken.
1.4.2 Algemene doelen
De gemeente Nieuwkoop heeft als algemene doelstelling voor de planperiode om de verbeteringen en optimalisaties uit de afgelopen periode voort te zetten. Daarbij wil de gemeente op de meest doelmatige manier invulling geven aan beheer en onderhoud. In dit hoofdstuk wordt de invulling van de zorgplichten toegelicht voor de thema’s hemelwater, afvalwater en grondwater. Daarbij zijn op basis van de visie doelen opgesteld per thema. Voor het bereiken van deze doelen is vervolgens een werkwijze opgesteld.
1.5 Samen werken aan het watersysteem 1.5.1 Verantwoordelijkheden
Gemeenten hebben taken en zorgplichten in het watersysteembeheer. Zie ook de vorige pagina. Ook andere partijen hebben taken en verantwoordelijkheden in het waterbeheer. Dat betekent dat een goed functionerend watersysteem een gedeelde verantwoordelijkheid is. In het kader hieronder staan de verantwoordelijkheden op hoofdlijnen benoemd. Verantwoordelijkheden in het waterbeheer Particulieren zijn verantwoordelijk voor het eigen perceel en bouwwerk daarop. Daarbij horen de afvoervoorziening en afwikkelen van het afvalwater en hemelwater, de zorg voor grondwater op het eigen perceel, en het waterdicht maken van kruipruimte en kelder. Het waterschap gaat over het regionale watersysteembeheer. Het waterschap neemt vanaf het ‘overnamepunt’ het gemeentelijk afvalwater over en verzorgt de zuivering ervan. Het waterschap is daarnaast bevoegd gezag voor de meeste grondwateronttrekkingen. Het waterschap adviseert daarnaast bij nieuwbouwplannen en gaat over de waterkwaliteitsdoelstellingen vanuit de Kader Richtlijn Water (KRW). De provincie is bevoegd gezag voor grote grondwateronttrekkingen (zoals drinkwater). De provincie stelt ook de normering (overstromingskans) vast voor verschillende typen landgebruik, waar het waterschap uitvoering aan geeft. Via instructieregels kan de provincie de gemeente verplichtingen opleggen.
Onderstaande regel is relevant voor de uitvoering van onze eigen zorgplichten. § 7.3.6a Toekomstbestendig bouwen en ontwikkelen Artikel 7.41a (risico’s van klimaatverandering) 1 In een omgevingsplan wordt rekening gehouden met de risico’s van klimaatverandering, waaronder in ieder geval de te verwachten gevolgen van: a. wateroverlast door overvloedige neerslag; b. overstroming; c. hitte; d. droogte; alsmede de effecten van de gevolgen op het risico van bodemdaling. 2 Voor zover risico’s aan de orde zijn wordt rekening gehouden met het zo veel mogelijk voorkomen en beperken, via maatregelen of voorzieningen, of het gericht aanvaarden van deze risico’s.
7
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030
1.5.2 Samenwerking
Vanwege de gedeelde verantwoordelijkheden is er regionale afstemming en samenwerking. Dit is geen doel op zich, maar helpt om kosten te besparen, de kwaliteit van het systeem te vergroten en de kwetsbaarheid van afzonderlijke organisaties te verkleinen. Dit is opgenomen in de Bestuurlijke Overeenkomst Samenwerking in de Waterketen Regio Rijnland. Nieuwkoop is aangesloten bij het cluster ‘Groene Hart’.
8
2
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030
Wat willen we bereiken?
Algemene doelen
Het algemene doel van het GRP is dat wij als gemeente voldoen aan onze zorgplichten. We geven op doelmatige wijze invulling aan het beheer en onderhoud van ons stedelijk watersysteem en riolering. Met doelmatig bedoelen we: zoveel mogelijk resultaat tegen zo laag mogelijke kosten. We gaan hiermee door op de weg die we in het vorige GRP zijn ingegaan. Dat betekent dat we de komende periode doorgaan met het doorvoeren van de verbeteringen en optimalisaties die in het vorige GRP zijn beschreven. Specifieke doelen
Hierna beschrijven we onze concrete doelstellingen en werkwijze bij elk van onze drie zorgplichten (afvalwater, hemelwater en grondwater) en gaan we in op onze rol ten aanzien van het oppervlaktewater.
2.1 Doelen afvalwater
Artikel 2.16 uit de Omgevingswet beschrijft de gemeentelijke zorgplicht voor inzameling en transport van stedelijk afvalwater. Alle percelen binnen het gemeentelijk grondgebied moeten voorzien zijn van een rioolaansluiting tenzij lokaal zuiveren doelmatiger is. Bij locaties waar lokaal zuiveren vanwege specifieke gebiedskenmerken mogelijk een betere optie is, wordt in overleg met Hoogheemraadschap Rijnland besloten wat de beste keuze is. Om gezondheidsrisico’s van rioolwater te beperken en wateroverlast te voorkomen, dient het rioolstelsel hydraulisch in orde te zijn. Dat wil zeggen dat het water goed afgevoerd kan worden en er geen verstoppingen zijn die de afvoer belemmeren. Op basis van de gemeentelijke zorgplicht en de eigen ambities van de gemeente, heeft de gemeente voor afvalwater de volgende doelen gesteld: • Zorgen voor inzameling van het binnen het gemeentelijk gebied geproduceerde afvalwater • Doelmatig beheer en een goed gebruik van de riolering • Zorgen voor het transport van het ingezamelde water naar een geschikt lozingspunt, bijvoorbeeld naar een AWZI of voor regenwater naar het oppervlakte water. Hierbij geldt: • We voorkomen ongewenste emissies naar oppervlaktewater, bodem en grondwater. • We veroorzaken zo min mogelijk overlast voor de omgeving • De gemengde riolering dient over voldoende afvoercapaciteit te beschikken om een regenbui te kunnen verwerken 9
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030
2.2 Werkwijze afvalwater 2.2.1 Inzamelen
Vanuit de Omgevingswet heeft de gemeente de verplichting een voorziening aan te bieden voor het inzamelen van afvalwater. Alle percelen binnen het gemeentelijk grondgebied moeten voorzien zijn van een rioolaansluiting, tenzij lokaal zuiveren doelmatiger is. Voor nieuwe aansluitingen en/of aanvragen dient de gemeente met het waterschap af te stemmen. Voor riolering worden de volgende regels gehanteerd: • Nieuwbouw: in geval van in- of uitbreidingsplannen wordt het afvalwater aangesloten op de gemeentelijke riolering en draagt de gemeente zorg voor de inzameling van afvalwater. Hierbij wordt geen onderscheid gemaakt tussen binnen of buiten de kom gelegen percelen. • Bedrijfslozingen: de gemeente ontvangt deze lozingen op de gemeentelijke riolering onder voorwaarden, mits het ontvangende systeem het afvalwater kan verwerken. Buiten de afstandscriteria uit het Overgangsrecht ‘Activiteitenbesluit’ en het Overgangsrecht ‘Besluit Lozen Buiten Inrichtingen’, maakt de gemeente de afweging voor wel of geen aansluiting op de riolering. Indien de gemeente hier niet voor kiest, dient de lozer zelf een adequate voorziening aan te leggen. Dit betreffen maatwerkvoorschriften. • Lozingen van huishoudens: alle percelen gelegen tot maximaal 40 meter afstand van de bestaande (druk)riolering zijn of worden aangesloten op de gemeentelijke riolering.
Buiten deze 40-metergrens is dit niet per se het geval. De insteek is om altijd aan te sluiten op het gemeentelijke rioolstelsel. Mocht dit fysiek onrealistisch zijn of tot hoge kosten leiden dan kan in overleg met het hoogheemraadschap worden besloten om een alternatieve voorziening voor te schrijven. Het is dan aan de lozer zelf om riolering naar het bewoonde gebied te bekostigen of met een verbeterde septictank te voldoen aan Artikel 22.148 van omgevingsplan gemeente Nieuwkoop. De gemeente kiest hiervoor omdat de rioolheffing niet bedoeld is voor het aanleggen van relatief dure oplossingen in het buitengebied. Voor deze woningen geldt dat zij geen rioolheffing betalen. Per aanvraag wordt bepaald of de aansluiting op de (druk)riolering doelmatig is. Voor locaties waar aansluiting op de riolering niet doelmatig is, geldt dat een maatwerkoplossing met het waterschap moet worden gezocht. Aansluiting op het gemeentelijk riool of alternatieve gemeentelijke voorzieningen gebeurt altijd door, of in opdracht van, de gemeente en wordt bij nieuwe aansluiting/aanleg volledig betaald door de lozer. In geval van aansluiting op de riolering regelt de gemeente de aansluiting tot aan de perceelgrens. Handhaving van bestaande gemeentelijke aansluitingen en voorzieningen wordt betaald door de gemeente.
Eventuele vervanging of aanpassing ten gevolge van een wijziging in de lozing (bijvoorbeeld toename van de lozing) wordt echter volledig betaald door de lozer. Binnen de gemeente Nieuwkoop zijn 13 IBA’s (Individuele behandeling van afvalwater) in beheer bij Waternet. In 2027 gaan alle IBA’s vervangen worden. Daarbij betaalt Waternet de helft van de kosten; de andere helft van de kosten is voor rekening van gemeente Nieuwkoop. De IBA’s blijven in beheer van Waternet. Een IBA is een lokale, minizuiveringsinstallatie die afvalwater van een enkel gebouw zuivert en daarna loost op oppervlaktewater of in de bodem.
10
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030
2.2.2 Transport
Het transport van afvalwater vindt plaats via een gemengd rioolstelsel, een gescheiden vuilwaterstelsel (VWA) en pers- en drukleidingen. De zorg voor het transport van afvalwater is onderverdeeld in de volgende aspecten: • Afvoercapaciteit: dit wordt gewaarborgd door het systeem te ontwerpen op de hydraulische norm (bui 9) en door beheer op orde te houden, om blokkades in de riolering (wortelingroei of inhangende inlaatstukken) of vervuiling te voorkomen. • Afkoppelen: door hemelwater af te koppelen van het VWA-riool, neemt de druk op dit VWA-riool af. Daarnaast beperkt het gezondheidsrisico’s voor mens en natuur en leidt het tot beter functioneren van de AWZI’S. Volgens het omgevingsplan van gemeente Nieuwkoop kan de gemeente een eigenaar van een bouwwerk verplichten tot afkoppelen. • Emissiereductie: de gemeente zoekt oplossingen in het verminderen van emissies, verbeteren van het watersysteem of ingrepen in de openbare ruimte. Mogelijke toename van emissies als gevolg van klimaatverandering worden zo veel mogelijk gecompenseerd door maatregelen aan het rioolsysteem. • Voorkomen rioolvreemd water: door controle op/van lekke riolering, foutieve (drainage)aansluitingen en drempelhoogtes. Dit gebeurt op doelmatige wijze, waarbij onderzoek niet preventief plaatsvindt maar bij klachten en/of waarnemingen die duiden op foutieve aansluitingen.
2.2.3 Doelmatig beheer van de riolering
Om het stelsel duurzaam in stand te houden, is reiniging en onderhoud aan het rioolstelsel noodzakelijk: • Het vuilwaterriool wordt eens per 10 jaar geïnspecteerd en gereinigd. • Pers- en drukriolering worden niet planmatig gereinigd, maar de gemeente wil dit wel meer in de planning op gaan nemen. Problematische persleidingen zijn al wel in beeld. Deze worden eens per drie jaar doorgespoten door de buitendienst. • Hoofdgemalen worden eens per jaar geïnspecteerd door een extern bedrijf. Op basis van de inspectie worden eventuele onderhouds- en vervangingswerkzaamheden ingepland. • De buitendienst doet de inspectie van pompunits en randvoorzieningen jaarlijks. Op basis van de inspectie worden eventuele onderhouds- en vervangingswerkzaamheden ingepland. • De gemalen en circa 75% van de pompunits zijn aangesloten op een telemetriesysteem. Storingen worden in eerste instantie door de eigen gemeentelijke buitendienst opgelost, complexere problemen worden uitbesteed. Het beheer van het telemetriesysteem is uitbesteed aan een gespecialiseerd bedrijf. • De overige voorzieningen worden incidenteel gereinigd tijdens rioolonderhoud, hiervoor is geen onderhoudsplan.
2.2.4 Duurzaam beheer van de riolering
Wanneer aan het einde van de technische levensduur blijkt dat riolering nog in goede staat is, wordt een afweging gemaakt om de riolering te relinen in plaats van te vervangen. Bij relinen wordt een nieuwe leiding in de bestaande riolering geplaatst. De afweging om te vervangen wordt ook gemaakt voor (onderdelen van) gemalen aan het einde van de technische levensduur.
2.2.5 Energiezuinige pompen
Bij vervanging van pompen, worden energiezuinige pompen toegepast. 11
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030
2.3 Doelen hemelwater 2.3.1 Inzamelen
Wij hebben een zorgplicht voor het doelmatig inzamelen van overtollig hemelwater uit de openbare ruimte. We hebben ook de zorgplicht om overtollig hemelwater van particuliere percelen in te zamelen wanneer dit niet redelijkerwijs van perceeleigenaar kan worden verwacht. In de basis is iedereen zelf verantwoordelijk voor het verwerken van zijn of haar eigen hemelwater. Van burgers wordt verwacht dat zij ‘eigen’ hemelwater zelf verwerken. Door hergebruik, door infiltratie in de bodem of door opslag in een vijver. Pas wanneer dit niet haalbaar is, nemen wij als gemeente deze verantwoordelijkheid over. Het is onze doelstelling om bewoners en bedrijven te stimuleren om regenwater zoveel mogelijk op het eigen perceel vast te houden. Zo komt het niet in de riolering, voorkomen we droogte en dragen we bij aan biodiversiteit en het verminderen van hittestress. Bovenal is het belangrijk dat onze inwoners zich bewust zijn van hun eigen rol en bijdrage aan het watersysteem van Nieuwkoop.
12
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030
13
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030
2.3.2 Verwerken
In een traditioneel rioleringssysteem zijn regenwater en afvalwater op dezelfde buis aangesloten. Dit heet een gemengd stelsel. Door regenwater af te koppelen van de buis verminderen we de belasting van het rioolstelsel en voorkomen we dat er schoon water naar de waterzuivering wordt gepompt. Het is onze doelstelling om zoveel mogelijk af te koppelen. Of dit mogelijk is hangt af van de lokale grondwaterstand en bodemgesteldheid. Afkoppelen mag niet leiden tot grondwateroverlast. Bij het verwerken van hemelwater hanteren we de volgende voorkeursvolgorde: 1. Opvangen en verwerken op eigen terrein 2. Afvoeren naar oppervlaktewater 3. Afvoeren via het hemelwaterriool 4. Afvoeren naar het gemengde rioolstelsel
2.3.3 Onderhoud
De gemeente is verantwoordelijk voor onderhoud aan het gemeentelijk hemelwaterriool en infiltratievoorzieningen die in beheer van de gemeente zijn.
2.3.4 Nieuwe aanleg
Bij nieuwbouw passen wij geen gemengde stelsels meer toe. Nieuwe aanleg dimensioneren wij op bui 09 uit de Leidraad Riolering. Dit is een bui die statistisch eens per 5 jaar voorkomt (T=5). Het wettelijk minimum is een bui die eens per 2 jaar voorkomt (bui 08, T=2). Oudere delen van ons rioleringssysteem zijn hierop ontworpen.
2.3.5 Foutaansluitingen
Onze doelstelling is dat er geen foutieve aansluitingen zijn. Foutieve aansluitingen zijn aansluitingen van een vuilwaterleiding op een hemelwatersysteem, of schoon water op een drukriool. Wanneer we foute aansluitingen constateren maken we daar werk van.
2.4 Werkwijze hemelwater 2.4.1 Bestaand gebied
Bij reconstructies en herontwikkelingen bekijken wij altijd de mogelijkheid om hemelwater af te koppelen. We koppelen bij voorkeur het wegoppervlak en de voorkant van de woningen (regenpijpen) af. De gemeente betaalt de kosten voor het afkoppelen van de regenpijpen op particulier terrein. Deelname van de perceeleigenaar is op basis van vrijwilligheid. Sinds 1 januari 2024 is de Verordening afvoer hemelwater en grondwater van kracht. Deze Verordening biedt de mogelijkheid om een eigenaar van een bouwwerk te verplichten tot afkoppelen bij uitvoering van een rioleringsplan. Deze verordening moet nog worden geïntegreerd in het gemeentelijke omgevingsplan. Wanneer het omgevingsplan wordt gemaakt gaan we de verordening specifiek maken. We gaan dan gebieden aanwijzen waar afkoppelen wel en niet wenselijk is.
Wij kiezen ervoor om het afkoppelen van particuliere percelen aan te pakken op basis van vrijwilligheid. Bij reconstructies en herontwikkelingen worden de perceeleigenaren onder andere door bewonersbrieven en inloopavonden ingelicht over de noodzaak van afkoppelen en de voordelen ervan. De komende planperiode beoordelen we het succes van deze 14
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030 aanpak. Mocht dit tot onvoldoende resultaat leiden, dan hebben we de juridische mogelijkheid om afkoppelen in bestaand gebied te verplichten (zie kader). Het afgekoppelde regenwater houden we in de nieuwe situatie zoveel mogelijk vast door infiltratie of berging in bijvoorbeeld een wadi. Langzaam loopt het regenwater vervolgens via een hemelwaterleiding naar oppervlaktewater. De hemelwaterleiding zelf dient ook als buffering. Met het vullen van een lege leiding kan water tijdelijk in de leiding worden opgeslagen. Om onze inwoners bewust te maken van de eigen verantwoordelijkheid en rol zetten wij in op communicatie en campagnes. Wij maken gebruik van de gemeentelijke website en lokale media voor algemene communicatie. Bij specifieke overlast zoals verstoppingen doen we gerichte huis-aan-huis communicatie. Via campagnes zoals ‘Steenbreek’ en ‘Tegel eruit, plant erin’ werken we aan het ontstenen van particulier terrein.
2.4.2 Nieuwbouw
Bij nieuwbouw wordt hemelwater in principe op het eigen perceel verwerkt. Het is aan een initiatiefnemer om aan te tonen dat het niét lukt om hemelwater op het perceel zelf te verwerken. Pas dan gaan wij in gesprek met een initiatiefnemer over het overnemen van de verantwoordelijkheid voor het verwerken van hemelwater. In de praktijk is dit het geval bij gebieden waar weinig ruimte is en/of waar de ondergrond ongeschikt is om water in te infiltreren. Wordt afvoer naar een gemeentelijke voorziening toegestaan, dan betaalt de initiatiefnemer de kosten van het realiseren van een aansluitpunt of een waterberging buiten het plangebied.
2.4.3 Hemelwater in het buitengebied
In het buitengebied hebben we veel druk- en persriolering. Deze zijn alleen bedoeld voor het transport van afvalwater en niét van hemelwater. Bij druk- en persriolering is er dus geen mogelijkheid om hemelwater aan te sluiten en is er geen sprake van dat de gemeente de verantwoordelijkheid voor het verwerken van hemelwater overneemt.
2.4.4 Hinder, overlast en schade
Het kan voorkomen dat een zware regenbui leidt tot hinder, overlast of schade. Het systeem is ingericht op het verwerken van een bui die eens per 5 jaar valt. Zwaardere buien verwerken vraagt grote investeringen die niet doelmatig zijn. Hoe wij omgaan met problemen door water verschilt per geval en is altijd maatwerk. We hanteren onderstaande tabel om de situatie te beoordelen en onze actie op te baseren. We maken onderscheid in drie categorieën: hinder, overlast en schade. De beschrijving van iedere categorie is in onderstaand figuur af te lezen. De gemeente hanteert hierbij de volgende acceptatieniveaus: hinder is acceptabel, overlast is niet wenselijk en schade is niet acceptabel.
15
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030
2.4.5 Integraal werken
Nieuwkoop is een relatief kleine gemeente waardoor mensen elkaar en het gebied goed kennen. Dat maakt het werken overzichtelijk en de lijntjes kort. Dit heeft als voordeel dat met álle beheerders van de verschillende vakdisciplines naar ruimtelijke plannen en overlastlocaties wordt gekeken. Een praktisch voorbeeld hiervan is dat er bij het onderhoud van een weg gekeken wordt naar de mogelijkheid om overbodige verharding weg te halen. Dit soort relatief eenvoudige oplossingen zijn waardevol. Ze helpen bij het ontlasten van de riolering tijdens piekbuien Het onderhoud van wegen is leidend in de algehele onderhoudsplanning. Riolering en groen passen – als dat mogelijk is – de planning aan en zo gebeurt al het werk in één keer in plaats Bij de herinrichting van De Kuil in Noorden zijn een aantal klimaatadaptieve maatregelen genomen. Zo zijn de woningen afgekoppeld en is het regenwater aangesloten op het hemelwaterriool. Hierdoor komt er minder water in het gewone riool en neemt de kans op wateroverlast af. Ook is er meer groen aangelegd. Bijvoorbeeld bij parkeerplaatsen. Daardoor trekt regenwater makkelijker in de bodem en warmen deze parkeerplaatsen minder op dan gewone parkeerplaatsen. De aanplant van extra bomen en groen in de wijk verkoelt, fleurt op, maakt de lucht schoner en stimuleert de biodiversiteit. Tekst via Duurzaam-Nieuwkoop.nl. Afbeelding via vanIngen.nl
16
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030 van achter elkaar. Het inpassen van werkzaamheden door het drinkwaterbedrijf, de netbeheerder en de woningcorporaties zijn planningstechnisch een uitdaging. Hier zijn we scherp op, maar de afstemming lukt niet altijd.
2.4.6 Foutieve aansluitingen
Wanneer wij foutieve aansluitingen constateren via onze eigen buitendienst of door meldingen, doen we onderzoek naar de bron en handhaven wij. Onderzoek gebeurt via rookproeven, temperatuurmetingen en het analyseren van draaiuren van gemalen. Foutieve aansluitingen van vuilwater op het hemelwaterstelsel komen we sporadisch tegen (1 à 2 keer per jaar).
2.4.7 Onderhoud en reparatie
Kolken worden eens per jaar door een extern bedrijf gereinigd. Straatvegen wordt zes keer per jaar uitgevoerd. HWA-riolen maken onderdeel uit van het reguliere beheer en onderhoud van de vrijvervalriolering; reinigings- en inspectiefrequentie van eens per 10 jaar. Wadi’s maken onderdeel uit van het groenbeheer; maaifrequentie van 4 keer per jaar.
2.5 Doelen grondwater
Wij hebben als gemeente de zorgplicht voor het in het openbaar gemeentelijk gebied treffen van maatregelen om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, voor zover het treffen van de maatregelen doelmatig is en niet tot de zorg van het waterschap of de provincie behoort. De zorgplicht heeft het karakter van een inspanningsverplichting. Dat wil zeggen dat de gemeente niet verantwoordelijk is voor handhaving van het grondwaterpeil in bebouwd gebied, maar alleen een regierol vervult. De zorgplicht werkt niet met terugwerkende kracht en kan dus niet leiden tot aansprakelijkheid voor schadesituaties uit het verleden. De gemeente heeft als taak om doelmatige maatregelen te treffen om structureel nadelige effecten te voorkomen of beperken. Als uit klachten of meldingen blijkt dat grondwateroverlast optreedt, dan onderzoekt de gemeente de situatie. De taak bestaat niet uit het wegnemen van de (ervaren) overlast. In Nieuwkoop verstaan we onder overlast het volgende: • Structureel: structurele grondwateroverlast, is (potentieel) terugkerende overlast waarbij de gebruiksfunctie op de lange termijn wordt aangetast, of waarbij het nadelige gevolg regelmatig voorkomt.
• Overlast (nadelige gevolgen): wanneer woningen economische schade of mensen fysieke schade ondervinden of normaal gebruik van bovengrondse gebruiksfuncties van de betreffende ruimte of het betreffende terrein wordt aangetast. • Doelmatig: doelmatige maatregelen zijn maatregelen die qua kosten in overeenstemming zijn met de effecten en gecombineerd kunnen worden met andere werkzaamheden. Hierbij wordt een afweging gemaakt tussen kosten enerzijds en vermindering van de overlast (zowel de mate van overlast als het aantal personen of gebiedsgrootte met overlast) anderzijds.
17
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030 Maatregelen op particulier terrein zijn altijd voor rekening van de particulier zelf. Maatregelen in openbaar gebied voert de gemeente alleen uit als sprake is van structureel nadelige gevolgen (en geen taak is van provincie of waterschap).
2.5.1 Verantwoordelijkheden
Naast de gemeente hebben particulieren, het waterschap en de provincie ook een wettelijke verantwoordelijkheid in het grondwaterbeheer. De particulier zorgt voor bouwkundige of waterhuishoudkundige voorzieningen op eigen terrein omdat hij verantwoordelijk is voor de goede staat van zijn eigendom. Het waterschap dient door peilbeheer voldoende ontwatering en afvoercapaciteit te garanderen. Hiervoor voert HHR een boezemstudie uit. Tevens zijn zij vergunningverlener voor kortdurende grondwateronttrekkingen in de ondiepere lagen van de bodem, zoals bronbemaling bij bouwprojecten. De Provincie is vergunningverlener voor grootschalige en langdurige grondwateronttrekkingen in de diepere bodemlagen, zoals drinkwateronttrekkingen en bodemenergiesystemen.
2.6 Werkwijze grondwater 2.6.1 Bouwontwikkelingen
Voor nieuwbouwsituaties heeft de grondwatertaak betekenis in het voortraject bij de zogenaamde weging van het waterbelang, voorheen de watertoets (artikel 5.37 Besluit kwaliteit leefomgeving). Dit houdt in dat bij het vaststellen van een omgevingsplan ook de gevolgen voor het beheer van watersystemen worden meegenomen. Hier hoort ook de grondwatertaak bij. De opvattingen van het waterschap worden hierin meegewogen. Voor Nieuwkoop vullen we dit als volgt in: • De gemeente maakt een integrale afweging bij het bepalen van bouwlocatiekeuze. Vanuit grondwater is het belangrijk dat bouwontwikkeling niet tot schade leidt en geen beperkingen geeft aan de werking van het natuurlijke watersysteem. • We eisen bij bouwontwikkelingen een drooglegging van 1 meter. Dit controleren we bij de oplevering.
2.6.2 Drainage
Drainage dient om grondwaterstanden te controleren op plaatsen waar deze te hoog of te laag is. Ze voorkomen grondwateroverlast. We gaan als volgt om met drainage: • Bij herontwikkeling, herinrichting en renovaties maken wij per geval de afweging of de aanleg van drainage in de openbare ruimte doelmatig is. • Bij vervangingswerkzaamheden leggen we waar nodig drainage in de rioolsleuf om stijgende grondwaterstanden bij lekke (oude) riolering te voorkomen. Dit gebeurt in ongeveer 50% van de gevallen. Drainage op gemeentegrond hebben wij voor het grootste deel in beeld. Drainage die op particuliere gronden zijn aangelegd zijn ons grotendeels onbekend. Wanneer we bij werkzaamheden onbekende drainageleidingen tegenkomen voegen we deze toe aan ons beheersysteem.
2.6.3 Bronnering
Bij een bronnering wordt tijdelijk grondwater aan de bodem onttrokken om de grondwaterstand te verlagen. Zo kunnen werkzaamheden, zoals de aanleg van bouwwerken en kabels en leidingen, droog worden uitgevoerd. Voor zowel het onttrekken van
18
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030 grondwater als het lozen van het opgepompte grondwater op oppervlaktewater geldt dat Waterschappen HHR, HDSR en AGV/Waternet hiervoor het bevoegd gezag zijn. Voor het toetsen van lozing van bronneringswater op de riolering geldt dat de gemeente bevoegd gezag is. Uitgangspunt is dat schoon bronneringswater niet op het vuilwaterriool wordt geloosd, maar terug wordt gebracht in de bodem of afgevoerd wordt naar het oppervlaktewater. In de praktijk zal dit echter niet altijd mogelijk zijn. Bij grotere projecten is daarom een omgevingsvergunning verplicht met een waterparagraaf.
2.7 Doelen oppervlaktewater 2.7.1 Oppervlaktewater
Oppervlaktewater is het geheel van sloten, plassen, vijvers, kanalen, meren, beekjes en rivieren. Voor een gezonde omgeving is gezond en aantrekkelijk oppervlaktewater wenselijk. Oppervlaktewater is belangrijk voor het bergen en afvoeren van overtollig water, waarmee ‘water-op-straat’ situaties of schade voorkomen of verminderd worden. Daarnaast vervult oppervlakte een belangrijke functie voor de beleving van bewoners.
2.7.2 Verantwoordelijkheden gemeente Nieuwkoop
De gemeente neemt verantwoordelijkheid voor de volgende taken binnen het oppervlaktewaterbeheer: • Uitvoering van de taken die in het Beleids- en beheerplan waterpartijen 2025-2029 zijn opgesteld voor de gemeente Nieuwkoop. • Het inzichtelijk maken en beperken van emissies vanuit de riolering op het oppervlaktewater. • Biodiversiteit vergroten rondom het oppervlaktewater. • Het stellen van realistische ambities voor oppervlaktewater. Het monitoren en verbeteren van de waterkwaliteit ziet de gemeente Nieuwkoop als een verantwoordelijkheid het Hoogheemraadschap van Rijnland.
2.8
Werkwijze oppervlaktewater
19
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030 Beleids- en beheerplan waterpartijen 2025-2029 Het beleids- en beheerplan waterpartijen van gemeente Nieuwkoop dient om de gemeente doelgericht, efficiënt en professioneel waterbeheer uit te laten voeren. Waar het GRP zich focust op de riolering binnen de gemeente, richt dit document zich op de visie op waterpartijen binnen de gemeenten. Daarnaast beschrijft het de ambities voor de komende jaren en de beleidskaders waarbinnen het beheer wordt uitgevoerd. Het geeft ook een indicaties van de onderhoudskosten voor de planperiode 2025-2029. Het beleidsen beheerplan waterpartijen en het GRP zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden
De taken die in het beleids- en beheerplan waterpartijen zijn opgesteld, zijn onderverdeeld in dagelijkse onderhoudstaken en grote onderhoudstaken: • Dagelijks onderhoud bevat werkzaamheden als kleine reparaties, ophalen van ingezakte en ingetrapte oevers, schoonhouden van duikers en verwijderen van (overtollige) waterplanten, drijfvuil en zwerfafval. Dit gebeurt jaarlijks en op basis van meldingen. • Groot onderhoud bevat werkzaamheden als baggeren en vervangen van oeverwerken en stuwen. Baggeren gebeurt volgens het baggerschema eens per 10 jaar. Vervangen van oeverwerken en stuwen gebeurt aan het einde van de technische levensduur. Emissies vanuit de riolering op het oppervlaktewater
• • •
Door middel van afkoppelen van vuilwater van hemelwater, zal de kans op riooloverstortingen afnemen in de toekomst. De bergbezinkbassins worden bemeten, Momenteel zijn er geen risicovolle riooloverstorten. Mochten er in de toekomst risicovolle riooloverstorten bij komen, dan zullen deze worden bemeten, waardoor eventuele emissies vanuit de riolering op het oppervlaktewater inzichtelijk zijn
Biodiversiteit vergroten rondom het oppervlaktewater
• •
Spoor A: natuurvriendelijke oevers aanleggen met subsidie van de Kader Richtlijn Water (KRW) Bij vervanging van beschoeiing van oevers, aan het einde van hun levensduur, wordt een afweging gemaakt voor natuurvriendelijke oevers
Het stellen van realistische ambities voor oppervlaktewater
•
Momenteel is Meijepark de enige zwemlocatie binnen de gemeente Nieuwkoop. Deze zwemlocatie blijft gehandhaafd.
20
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030
21
3
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030
Waar staan we nu?
3.1 Inleiding
In dit hoofdstuk beschrijven we wat we hebben en waar we nu staan. Met de evaluatie kijken we terug op de afgelopen planperiode: welke maatregelen zijn uitgevoerd, wat hebben we bereikt en waar liepen we tegenaan? Onder areaal laten we met eenvoudige illustraties zien hoe ons rioolstelsel is opgebouwd; wat hebben we aan rioolbuizen, gemalen, overstorten, pompen etc.? De illustraties geven ook een mooi beeld van hoe ons hele watersysteem met elkaar samenhangt. Tot slot geven we met een toets van de huidige situatie aan in hoeverre de huidige stand van zaken van onze rioleringszorg voldoet aan de kwaliteit zoals we deze voor ogen hebben; onze uitgangspunten en normen. In de bijlage hebben wij deze toetsing van de huidige situatie in ‘stoplicht’-vorm toegevoegd aan de uitgangspunten en normen door bij ieder doel een indicatie te geven over de voortgang.
3.2 Evaluatie afgelopen planperiode 3.2.1 Beleid
Het vorige GRP is op hoofdlijnen uitgevoerd zoals voorzien. Een aantal geplande werkzaamheden zijn nog niet uitgevoerd. Dit heeft meerdere oorzaken: personele krapte, uitlopende planningen bij andere partijen (netbeheer, drinkwater en kabels en leidingen). Ook is het merkbaar dat regionale (beleids)trajecten meer inspanning vragen dan voorheen. De projecten die zijn uitgevoerd zijn duurder uitgevallen dan in het vorige GRP was voorzien, dit is met name een gevolg van de hoge inflatie van afgelopen jaren. Het GRP is qua detailniveau goed bevallen. Het is een praktisch werkdocument dat duidelijk aangeeft hoe Nieuwkoop invulling geeft aan beleidsdoelstellingen en wat dat betekent voor de praktische werkzaamheden.
3.2.2 Personele inzet
De personele inzet die op papier beschikbaar is, was toereikend. Echter is een vacature voor een beleidsmedewerker niet gedurende de hele planperiode ingevuld. Hierdoor is de beheerder ook beleidstaken uit gaan voeren en zijn er in het beheer werkzaamheden blijven liggen. Deze werkzaamheden o.a. het bijwerken van rioolrevisies in het beheersysteem en het inmeten van ontbrekende rioolgegevens, worden tijdens de komende planperiode alsnog opgepakt.
3.2.3 Financieel
Een aantal werkzaamheden is nog niet uitgevoerd, waardoor de inkomsten vanuit de rioolheffing hoger waren dan de uitgaven. Het geld in de voorziening is hierdoor opgelopen.
3.2.4 Afvalwater
Het algemene beeld van de kwaliteit van de riolering is dat deze nog goed is. Op basis van de leeftijd van het stelsel verwacht de gemeente wel een vervangingspiek. De gemeente beschikt over een actueel beheerbestand geschikt voor het dagelijks beheer en onderhoud van de riolering.
22
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030 Alle vacuümriolering is verwijderd en vervangen door drukriolering met bijbehorende minigemalen. Deze zijn toegevoegd op de gemeentelijke hoofdpost pompen en gemalen waardoor we ze continu kunnen monitoren. Hierdoor krijgen we een beter inzicht in eventuele storingen en aanvoer van afvalwater. Met Waternet zijn afspraken gemaakt over het beheer en renovatie van de IBA’s in Nieuwkoop. De renovatie van de AWZI Nieuwveen is in 2022 afgerond. Om de hele afvalwaterketen slimmer te maken is het samenwerkingsverband Databureau Waterketen opgestart. Hierin wisselen gemeenten, drinkwaterbedrijven en het Hoogheemraadschap van Rijnland gegevens en resultaten van analyses uit.
3.2.5 Hemelwater
Momenteel is de gemeente bezig met het actualiseren van de beheergegevens. Na de planperiode zal een nieuw SSW opgesteld worden. Een SSW (Systeemoverzicht Stedelijk Water) is een document of plan dat het gehele stedelijke watersysteem in kaart brengt, inclusief alle rioleringen, hemelwater- en grondwatersystemen en bijbehorende objecten zoals wadi’s en sloten. Het SSW beschrijft hoe deze systemen functioneren, evalueert hun prestaties en stelt maatregelen voor om kwetsbare locaties, zoals plekken met wateroverlast, aan te pakken en het watersysteem robuuster te maken. In de afgelopen jaren is er weinig wateroverlast opgetreden. De gemeente hanteert geen specifieke bergingseis, maar houdt bij regenval wel de volgende prioritering aan; vasthouden bergen afvoeren. Er vindt actieve communicatie plaats richting bewoners en ondernemers, waarbij gekeken wordt naar subsidies en kortingen voor klimaatadaptieve maatregelen.
3.2.6 Grondwater
In gevallen van grondwateronderlast mogen bewoners zelf drainage aanleggen op hun eigen perceel. Wanneer dit technisch mogelijk is verzorgt de gemeente een aansluiting van de afvoer op het hemelwaterriool. Een eerder geval van grondwateronderlast in de Vosholstraat is verholpen. Het grondwatermeetnet is uitgebreid met 50 extra peilbuizen, om het inzicht in de grondwaterstanden te vergroten.
3.2.7 Oppervlaktewater
Er zijn geen overstorten die lozen op een KRW-waterlichaam. De Kader Richtlijn Water (KRW) is Europese wetgeving die sinds 2000 geldt en als doel heeft om alle wateren in de EU (oppervlaktewater, grondwater, kustwateren en overgangswateren) gezond en schoon te maken en houden. KRW-waterlichamen zijn waterlichamen die specifiek getoetst worden op de eisen die gelden vanuit de KRW. De Nieuwkoopse Plassen zijn een voorbeeld van een KRW-waterlichaam. Overstorten die lozen op een KRW-waterlichaam vormen een groter risico vanwege de eisen die gelden voor het oppervlaktewater op deze locatie. Voor de overige overstorten is door het Hoogheemraadschap van Rijnland bepaald dat deze niet risicovol zijn en niet aangepakt hoeven te worden.
3.3 Areaal Het gehele rioolstelsel met alle objecten en voorzieningen is een kapitaalgoed. De totale vervangingswaarde is ca. EUR 126,2 miljoen. De uitsplitsing van deze vervangingswaarde is te zien in onderstaande tabel. Object
Vervangingswaarde Aantal (EUR x mln.)
23
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030 Vrijvervalriolering
81,0
183 km
Persleidingen
4,2
28 km
Gemalen, pompunits en 37,2 randvoorzieningen
73 gemalen, 813 pompunit en randvoorzieningen (bergbezinkbassins)
Drukriolering
3,3
80 km
IBA’s
0,6
13 stuks
Totaal
126,2
In onze beheerpakketten houden we alle gegevens over onze riolering bij. Onderstaand figuur geeft een overzicht van ons systeem aan leidingen, pompen en gemalen. In de volgende paragrafen zijn de verschillende onderdelen van de riolering toegelicht: • Riolering onder vrij verval • Drukriolering • Infiltratievoorzieningen • Drainage
3.3.1 Vrijvervalriolering
De afbeelding hieronder laat het principe van vrijvervalriolering zien. En het aantal km vrijvervalriool leidingen wat in beheer van de gemeente Nieuwkoop is. Vrij verval wil zeggen dat het water onder afschot (hellend) kan wegstromen. De vrijvervalriolering is onder te verdelen in een gemengd en (verbeterd) gescheiden stelsel.
24
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030
Onderstaande grafiek toont de leeftijdsopbouw van het vrijvervalstelsel. Een overzicht van alle overstorten is opgenomen in de bijlage.
Duizenden
Aantal meters
Leeftijdsopbouw vrijvervalriolering 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0
gemengd
hemelwater
vuilwater
3.3.2 Drukriolering
Drukriolering is een vorm van mechanische riolering. Afvalwater wordt door een pomp in een kleine rioolleiding geperst en uiteindelijk naar de rioolwaterzuivering gepompt. Iedere woning of verzameling van woningen heeft een eigen pomp die het afvalwater naar de vrijvervalriolering afvoert, waarna het via het rioolgemaal naar de zuivering wordt gepompt. 25
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030
3.3.3 Infiltratievoorzieningen
Infiltratie is het laten wegzakken van hemelwater in de bodem. Door het aanleggen van infiltratiesystemen kan regenwater beter in de grond zakken en houden we meer water vast in het gebied waar het valt. Dit is gunstig voor droge perioden.
26
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030
3.3.4 Drainage
Drainage is het afvoeren van overtollig grondwater via een systeem van ondergrondse waterinlatende buizen. We passen dit met name toe in gebieden met (te) hoge grondwaterstanden. Ook het aanleggen van extra oppervlaktewater kan via peilbeheer zorgen voor het verlagen van de grondwaterstand.
Als het nodig is, zetten we drainage in wanneer de grondwaterstanden te hoog zijn. Dit doen we beperkt om de effecten door droogte niet te versterken. Daarnaast is het ook niet overal toegestaan om drainage toe te passen. Op grote schaal streven we naar het natuurlijk beheersen van grondwater.
3.4 Gegevensbeheer
De WIBON (Wet Informatie-uitwisseling Bovengrondse en Ondergrondse Netten) schrijft voor dat de aanwezige rioleringsvoorzieningen in beeld moeten zijn. In lijn met de eisen uit de wetgeving wordt de inspanning voor het bijhouden en actualiseren van de beheergegevens voortgezet in de komende planperiode. Om zorg te dragen voor snelle en eenduidige verwerking van aangeleverde revisies in het beheersysteem van de gemeente is het belangrijk om in de planperiode van dit GRP vast te stellen aan welke eisen aangeleverde revisiegegevens moeten voldoen. Door personele uitdagingen is er een achterstand in het gegevensbeheer, waarbij de volledigheid en kwaliteit van de beheergegevens verbeterd moeten worden. Hierbij moet onder andere gedacht worden aan inmetingen van overstorten, controle van foutieve koppelingen, het verwerken van ontbrekende (drainage)stelsels en het inventariseren van het aangesloten en afgekoppelde verharde oppervlak.
27
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030
Om de kwaliteit ook in de toekomst te borgen, dienen de gegevens conform de GWSWstandaard verwerkt te worden.
28
4
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030
Wat gaan we doen?
In hoofdstuk 2 hebben we onze doelen voor afval-, hemel-, grond,-en oppervlaktewater gepresenteerd. In de bijlage hebben we per doelstelling onze voortgang aangegeven. Waar nodig nemen we (extra) maatregelen om onze doelen te halen. In dit hoofdstuk benoemen we deze. We hebben de maatregelen gesplitst naar type maatregelen en acties gericht op: • Fysieke maatregelen • Communicatie en participatie • Onderzoeksmaatregelen Speerpunten We hebben als gemeente een aantal speerpunten geformuleerd die centraal staan bij de uitvoering van dit gemeentelijk rioleringsplan. Dit zijn: • Vergroten inzicht hydraulisch functioneren: op dit moment beschikken we niet over een actueel en compleet rekenmodel. Hierdoor is het niet mogelijk om een waarheidsgetrouwe hydraulische berekening uit te voeren. De komende planperiode richten we ons op onderzoek om de gegevens te controleren en ontbrekende gegevens aan te vullen, op basis van deze gegevens het rekenmodel te completeren en hydraulische berekeningen uit te voeren. • Opnemen GRP in omgevingsplan: Nieuwkoop is begonnen me het opstellen van het omgevingsplan. Het omgevingsplan is niet in één keer gereed, maar bevindt zich in een overgangsfase tot eind 2031, wanneer gemeenten het moeten omzetten naar een volledig en definitief omgevingsplan volgens de Omgevingswet.
Bij het opstellen van het omgevingsplan moet een aantal onderdelen vanuit dit plan opgenomen worden. Het gaat in ieder geval om nieuwbouwvoorschriften en onze hemelwaterverordening, inclusief gebiedsaanwijzingen. Fysieke maatregelen Dit zijn de maatregelen die we concreet in uitvoering gaan brengen. Het betreffen: • Beheer-en onderhoudsmaatregelen • Verbetermaatregelen • Vervangingsmaatregelen Onderzoeksmaatregelen Dit zijn niet-fysieke maatregelen die bedoeld zijn om meer kennis/inzicht te krijgen. Dit betreft: • Inventarisatie van gegevens • Opstellen/actualiseren van beleidsstukken • Uitvoeren van onderzoeken Communicatie en participatie We beschrijven het belang van goede verbinding met onze bewoners en bedrijven om participatie. Daarnaast beschrijven we hoe we deze verbinding willen onderhouden en verbeteren door middel van goede communicatie.
4.1 Fysieke maatregelen
29
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030 Met de uitvoering van fysieke maatregelen geven we invulling aan onze ambities. De fysieke maatregelen zijn onder te verdelen in beheer en onderhoudsmaatregelen, in vervangingsmaatregelen en in verbetermaatregelen.
4.1.1 Beheer en onderhoudsmaatregelen
We houden de bestaande infrastructuur op een kwalitatief goed niveau door het uitvoeren van beheer- en onderhoudsmaatregelen. Waar mogelijk kiezen wij voor maatregelen die de levensduur van het areaal kunnen verlengen. De uitvoering en frequentie van beheer en onderhoud zijn beschreven in de werkwijzen voor afvalwater, hemelwater en oppervlaktewater.
4.1.2 Vervangingsmaatregelen
We houden de bestaande infrastructuur op een kwalitatief goed niveau door te zorgen voor tijdige vervanging om storingen te minimaliseren. We vervangen (onderdelen van) gemalen, pompunits, IBA’s en randvoorzieningen. De kosten hiervoor staan in de tabel hieronder uitgewerkt voor de planperiode. Type onderhoud
Totale kosten planperiode
Vrijvervalriolen Gemalen Persleidingen Pompunits IBA’s Randvoorzieningen Totale kosten planperiode
EUR 7.197.779 EUR 1.629.281 EUR 757.910 EUR 1.230.557 EUR 208.000 EUR 0 EUR 11.023.527
Het meeste budget gaat op aan het verbeteren van het stelsel bij reconstructies. Voor de planperiode zijn deze maatregelen concreet gepland en opgenomen in de projectenplanning. Voor na de planperiode zijn deze cyclisch bepaald op basis van aanlegjaar en technische levensduur. Jaar
Totale kosten
2026 2027 2028 2029 2030 Totale kosten planperiode
EUR 2.185.651 EUR 2.345.357 EUR 2.639.994 EUR 1.901.692 EUR 1.950.832 EUR 11.023.527
30
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030
Onderhoud aan de bedieningskast van een mini-gemaal
31
Gemeentelijk Rioleringsplan Nieuwkoop 2026 - 2030
4.1.1 Verbetermaatregelen
Ter Aar - TA6 / A. van Heusdenstraat e.o. meekoppelen
EUR 322.971
Ter Aar - TA7 / Hoogerheijdestraat e.o. meekoppelen
EUR 357.044
Aanbrengen HWA riool Noordeinde en Dorpstraat i.c.m. dijkverbeteringswerkzaamheden Waterschap