Duurzaamheidsprogramma gemeente Nieuwkoop 2025-2028
Tekst van het document
2025 - 2028
Duurzaamheidsprogramma Samen werken aan een duurzaam Nieuwkoop
nieuwkoop.nl
INHOUDSOPGAVE
INHOUDSOPGAVE ................................................................................................................................................................................ 1 VOORWOORD ...................................................................................................................................................................................... 2 SAMENVATTING ................................................................................................................................................................................... 3 1.
INLEIDING ................................................................................................................................................................................... 4
2.
EVALUATIE DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA 2021-2024 ......................................................................................................... 8
3.
ENERGIETRANSITIE ................................................................................................................................................................... 10
4.
CIRCULAIRE ECONOMIE ........................................................................................................................................................... 14
5.
EIGEN ORGANISATIE................................................................................................................................................................. 17
6.
KLIMAATADAPTATIE, BIODIVERSITEIT EN MOBILITEIT........................................................................................................... 20
7.
PARTICIPATIE EN COMMUNICATIE .......................................................................................................................................... 26
8.
MONITORING EN EVALUATIE................................................................................................................................................... 28
BIJLAGE 1: Ambities, opgaven, acties en planning ........................................................................................................................... 29
Duurzaamheidsprogramma 2025 -2028
pagina 1 van 32
VOORWOORD Voor u ligt het nieuwe Duurzaamheidsprogramma van de gemeente Nieuwkoop voor de periode 2025-2028. We staan voor veel nieuwe uitdagingen en ontwikkelingen die elkaar razendsnel opvolgen. Daarom kiezen we voor focus en duidelijke doelen. Dit Duurzaamheidsprogramma helpt ons de juiste stappen te zetten in het realiseren van onze ambities uit ons Beleidskader Duurzaamheid. We hebben al veel bereikt De afgelopen vier jaar hebben we samen al veel duurzame stappen gezet. Daar zijn wij trots op! Zo onderzochten we hoe we gemeentelijke gebouwen duurzamer konden maken. Dit leidde tot de bouw van een nieuwe, volledig circulaire gemeentewerf. Na een intensief participatietraject werd het Beleidskader zonne-energie vastgesteld. Hiermee houden we regie op de grootschalige opwek van energie in onze gemeente. Sinds oktober 2023 is er een Energiebesparingsfonds waarmee we inwoners een steuntje in de rug geven bij het isoleren van hun woning. Ook zijn de eerste stappen gezet in het realiseren van een zeerlagetemperatuur warmte- en koudenet rondom het Integraal Kindcentrum De Poel in Langeraar. Andere hoogtepunten zijn terug te vinden in de evaluatie. Door de gestegen gas- en elektriciteitsprijzen raakte de energietransitie in een stroomversnelling. Steeds meer inwoners isoleerden hun woning, kozen voor een warmtepomp of lieten zonnepanelen op het dak plaatsen.
Helaas zorgen de hoge prijzen ook voor problemen. Een aantal inwoners kreeg te maken met energiearmoede. Deze inwoners ondersteunden wij met onze aanpak voor energiearmoede. Dit blijven wij ook de komende jaren doen. Haalbare doelen en effectief inzetten van middelen Niet alle doelstellingen bleken haalbaar. Soms waren we te ambitieus. Hier hebben we van geleerd. Duurzaamheid betekent ook samen nieuwe dingen ontdekken en proberen. Deze ervaringen en inzichten gebruiken wij in dit nieuwe programma. We sturen nog beter op wat haalbaar is en gebruiken onze middelen zo effectief mogelijk. Hierbij geven wij voorkeur aan investeringen die ten goede komen aan de inwoners binnen onze gemeente. De wereld om ons heen verandert snel. Er ontstaan nieuwe technieken, (overheids)regels veranderen en het wereldbeeld verandert. Dit heeft allemaal invloed op dit duurzaamheidsprogramma. Samen werken we verder aan een (nog) duurzamer Nieuwkoop! Namens het college van burgemeester & wethouders gemeente Nieuwkoop.
Duurzaamheidsprogramma 2025 -2028
pagina 2 van 32
SAMENVATTING Over vijf jaar is het 2030... In die vijf jaar werken wij aan het realiseren van de volgende duurzaamheidsambities: 55% CO₂-reductie ten opzichte van 1990, het behouden en vergroten van biodiversiteit, een klimaatbestendige en waterrobuuste gemeente en we dragen bij aan een Nederland dat 50% circulair is. Als gemeente vertalen we deze ambities naar onze inwoners en ondernemers én naar onze eigen organisatie. Het is belangrijk dat wij ook als gemeente duurzame stappen zetten. Daarom streven we voor de gemeentelijke organisatie naar 80% CO₂-reductie ten opzichte van 2019 én naar circulair en klimaatbestendig handelen in alles wat we doen. Het Duurzaamheidsprogramma Nieuwkoop 2025-2028 bouwt voort op de resultaten van het programma 2021-2024. Successen worden doorgezet, doelstellingen aangescherpt en nieuwe initiatieven toegevoegd. Zo spelen we in op de uitdagingen van deze tijd. Dit programma biedt een concrete koers voor de komende vier jaar en ondersteunt de lange termijn doelen voor 2030. Met duidelijke speerpunten, concrete subdoelstellingen en gerichte acties zetten we ons in om de ambities te realiseren. Deze aanpak biedt richting en focus, zodat we bijdragen aan een duurzame, toekomstbestendige gemeente Nieuwkoop.
Eigen organisatie
80% CO2-reductie in de gemeentelijke organisatie t.o.v. 2019
Circulair en klimaatbestendig handelen in de eigen organisatie
Klimaatadaptatie
De gemeente is klimaatbestendig en waterrobuust in 2030
Biodiversiteit Mobiliteit
Behouden en vergoten van de biodiversiteit in 2030
55% CO2-reductie t.o.v. 1990 in 2030
Energietransitie
55% CO2-reductie t.o.v. 1990 in 2030
Duurzaamheidsprogramma 2025 -2028
Circulaire economie
Bijdragen aan Nederland 50% circulair in 2030
pagina 3 van 32
1. INLEIDING 1.1 Context en aanleiding In 2021 heeft de gemeente Nieuwkoop het Duurzaamheidsprogramma 2021-2024 opgesteld. Hierin staan concrete projecten en activiteiten om de duurzaamheidsdoelen uit het Beleidskader Duurzaamheid Nieuwkoop te bereiken. Nu, eind 2024, evalueren we de uitvoering en resultaten en stellen we een nieuw duurzaamheidsprogramma (20252028) op. Veel van de doelstellingen zijn gehaald. Daarvoor zijn veel projecten uitgevoerd. Toch zien we dat sommige doelstellingen achterblijven of nog niet zijn opgestart. Sommige projecten hadden niet het gewenste resultaat of waren te ambitieus en bleken daardoor onhaalbaar. Daarnaast zien we dat het belangrijk is om beter samen te werken aan duurzaamheidsthema’s en deze thema’s met elkaar te verbinden. De geleerde lessen zijn verwerkt in dit Duurzaamheidsprogramma. Het Duurzaamheidsprogramma Nieuwkoop 2025-2028 is een actualisatie van het voorgaande Duurzaamheidsprogramma. Het bouwt voort op de stappen die we tot nu toe hebben gezet richting een duurzame toekomst. Op basis van de evaluatie van het vorige programma hebben we bekeken in hoeverre onze eerder gestelde doelen zijn behaald en waar bijsturing nodig is. Dit nieuwe programma geeft ons de mogelijkheid onze ambities voor 2030 verder te concretiseren en, waar nodig, scherper te stellen om optimaal in te spelen op de huidige en toekomstige behoeften.
Ter voorbereiding zijn in de evaluatie van het vorige programma de verschillende doelen beoordeeld. We bekeken welke doelen zijn behaald, welke doelen we moeten aanpassen of aanscherpen en voor welke doelen extra acties nodig zijn om ze te bereiken. Daarnaast bouwden we voort op de doelen die gesteld zijn in ons beleidskader duurzaamheid, landelijke doelstellingen en regionale afspraken zoals in de Regionale Energiestrategie (RES) Holland Rijnland.
1.2 Integraal werken Dit programma is opgesteld door team Duurzaamheid. Duurzaamheid is echter een breed thema dat veel aspecten van de gemeentelijke organisatie raakt. Van ruimtelijke ordening tot bedrijfsvoering en van openbare ruimte tot maatschappelijke ontwikkeling. Om onze duurzaamheidsdoelen te bereiken, is het belangrijk dat we binnen de hele organisatie samenwerken. Integraal werken betekent dat we duurzaamheid in alle projecten en beslissingen meenemen en dat collega’s van verschillende afdelingen hun kennis en ideeën met elkaar delen. Hiermee geven we invulling aan de tweede pijler uit de organisatievisie: ‘Van eilandjes naar samen werken aan samenwerken’. Naast het opstellen strategie en beleid op het gebied van de energietransitie, is het team Duurzaamheid ook sparringpartner voor de organisatie. Dit betekent dat zij collega’s ondersteunt, adviseert en meedenkt over duurzame oplossingen binnen hun vakgebied. Door als team toegankelijk en betrokken te zijn, creëren we een organisatiecultuur waarin duurzaamheid een vanzelfsprekend onderdeel is van iedere werkwijze en elk project. Of het nu gaat om het verduurzamen van gemeentelijke gebouwen, het vergroenen van de openbare ruimte of het ondersteunen van lokale ondernemers, we streven ernaar dat alle afdelingen gezamenlijk bijdragen aan de ambities uit dit programma.
Zo maken we samen grote stappen richting een duurzamer Nieuwkoop.
1.3 Opbouw programma Dit Duurzaamheidsprogramma 2025-2028 is opgebouwd uit hoofdopgaven (ambities), speerpunten, sub-opgaven (doelen) en acties, net zoals het vorige programma. Alhoewel dit programma tot en met 2028 loopt, zijn de opgaven gesteld voor 2030 om zoveel mogelijk de aansluiting te maken met het Beleidskader Duurzaamheid. De onderdelen van het programma zijn zoveel mogelijk hetzelfde gebleven, maar ze zijn geactualiseerd op basis van de evaluatie (hoofdstuk 2). De speerpunten passen nu beter bij de doelstellingen. We hebben doelstellingen overgenomen, verbeterd of ambitieuzer gemaakt op basis van de huidige situatie en de input van collega’s. Tot slot zijn nieuwe doelstellingen toegevoegd. Daarbij maken we onderscheid tussen: • Hoofdopgave: De hoofdopgave is de grote ambitie voor een thema. Dit is het belangrijkste doel, zoals beschreven in ons beleidskader. De hoofdopgave laat zien waar we als gemeente naar toewerken en wat we belangrijk vinden voor de duurzaamheid van Nieuwkoop.
Duurzaamheidsprogramma 2025 -2028
pagina 4 van 32
• Speerpunt: Onder de hoofdopgave staan speerpunten. Een speerpunt is een specifiek onderwerp dat helpt om de richting te bepalen. Het zijn de belangrijke onderdelen die we aanpakken binnen het thema. Een speerpunt geeft richting en focust op wat echt belangrijk is om onze ambities waar te maken. • Sub-opgave: Elk speerpunt heeft sub-opgaven. Dit zijn meetbare doelen die aansluiten bij het speerpunt. Subopgaven helpen ons om te zien of we op de goede weg zijn. We beschrijven deze doelen specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdsgebonden (SMART). • Acties: Om de sub-opgaven te bereiken, zijn acties opgesteld. Dat zijn de concrete stappen die we als gemeente gaan zetten. Dat gaat bijvoorbeeld om het uitvoeren van projecten of het maken van nieuwe (beleids)regels. Door deze acties uit te voeren behalen we de doelen en werken we aan een duurzamer Nieuwkoop. In figuur 1 staat een schematische weergave van de opbouw van het programma.
DUURZAAMHEIDSTHEMA
Speerpunt 1
Sub-opgave 1
Actie 1 Actie 2
Sub-opgave 2
Actie 1 Actie 2
Sub-opgave 1
Actie 1 Actie 2
Sub-opgave 2
Actie 1 Actie 2
Hoofdopgave Speerpunt 2
geeft richting aan
uitvoering om doel te behalen
dragen bij aan
Figuur 1: schematische weergave samenhang hoofdopgave, speerpunten, sub-opgaven en acties
Duurzaamheidsthema’s Het programma is ingedeeld in zes thema’s. De onderstaande drie thema’s worden actief aangestuurd door team Duurzaamheid & Economie. • Energietransitie: De overstap van vervuilende energiebronnen, zoals olie en gas, naar schone en hernieuwbare energie, zoals zon en wind. • Circulaire economie: De overstap naar een economie waar zoveel mogelijk duurzame hernieuwbare grondstoffen worden gebruikt, producten en grondstoffen worden hergebruikt en afval nauwelijks bestaat. • Eigen organisatie: Onze bedrijfsvoering verduurzamen om zo ‘ons eigen huis op orde te hebben’. De onderstaande drie thema’s zijn primair belegd bij andere teams en afdelingen in de organisatie. • Klimaatadaptatie; • Biodiversiteit; • Duurzame mobiliteit. Alle duurzaamheidsthema’s zijn belangrijk voor de gemeente. Met dit programma werken we samen en bundelen we onze krachten. Door kennis en ervaringen te delen, kunnen we betere en duurzamere oplossingen vinden. De hoofdthema’s worden vanuit dit programma aangestuurd. Daarom komen ze uitgebreider aan bod. De sub-thema’s worden ook genoemd en voor deze thema’s hebben we informatie verzameld, maar de aansturing ligt bij de andere teams en komt ook terug in andere beleidsdocumenten. Zo zorgen we voor een integrale aanpak, werken we effectief samen en krijgt ieder thema de aandacht die het verdient.
Duurzaamheidsprogramma 2025 -2028
pagina 5 van 32
Opbouw hoofdstukken per thema In de hoofdstukken over de verschillende thema’s leggen we kort uit wat elk thema inhoudt en waarom het belangrijk is voor de gemeente Nieuwkoop. We geven een overzicht van de huidige stand van zaken, gevolgd door de hoofdopgaven (ambities), speerpunten en sub-opgaven (doelen), zie figuur 2. Vervolgens benoemen we voor elk speerpunt de beoogde acties waarmee we onze hoofd- en sub-opgaven behalen. Hiermee geven we een duidelijk en overzichtelijk beeld van ons duurzaamheidsbeleid en onze plannen voor de toekomst. Een overzicht van alle hoofdopgaven, speerpunten, sub-opgaven en acties met de bijbehorende planning is terug te vinden in bijlage 1.
HOOFDOPGAVE (AMBITIE)
1
SPEERPUNT
SUB-OPGAVE (DOEL) SUB-OPGAVE (DOEL) Figuur 2: Schematische weergave ambitie per thema
Duurzaamheidsprogramma 2025 -2028
pagina 6 van 32
1.4 Financiën en begroting Dit programma volgt de begroting zoals beschreven in de Kadernota 2025 (figuur 3). Met het beschikbare budget voeren we de acties uit het programma uit om onze duurzaamheidsdoelen te bereiken. Dit betekent dat we verwachten het programma zonder aanvullende middelen uit te voeren.
De uitvoering van dit programma volgt de begroting uit de Kadernota 2025
Onderdelen van het programma worden op een later moment verder uitgewerkt. Denk bijvoorbeeld aan de strategie voor een circulaire gemeentelijke organisatie of het onderzoek naar congestie in de bodem. Mogelijk is hiervoor in de toekomst extra budget nodig. In dat geval vragen we de gemeenteraad om de benodigde middelen. We verwachten dit binnen de huidige reserve duurzaamheid op te kunnen vangen. Tijdens de uitvoering blijven we alert om het budget zo effectief mogelijk te benutten. We kijken naar mogelijk naar extra financiële steun, zoals subsidies of samenwerkingen met andere organisaties. Zo halen we het maximale uit het huidige budget en creëren we, waar mogelijk, extra ruimte voor nieuwe initiatieven. Projectnaam
Kosten 2025
Kosten 2026
Kosten 2027
Kosten 2028
Participatietraject RES
5.000
5.000
5.000
5.000
Transitievisie Warmte uitvoeren
70.000
70.000
70.000
70.000
Wijkaanpakken energieneutraal
65.000
65.000
65.000
65.000
Wijkambassadeurs energieneutraal
25.000
25.000
25.000
25.000
Advies en energiescans monumenteigenaren
5.000
5.000
5.000
5.000
Verduurzaming MKB (o.a. energiescans)
13.500
13.500
13.500
13.500
Verduurzamen organisaties (o.a. energiescans)
13.500
13.500
13.500
13.500
Slimme gebiedssystemen
15.000
15.000
15.000
15.000
Aanpak verduurzamen VVE’s
10.000
10.000
10.000
10.000
Naar circulair met bedrijfsleven
5.000
5.000
5.000
5.000
Natuur- en milieueducatie
5.000
5.000
5.000
5.000
Biodiversiteit
5.000
5.000
5.000
5.000
Verduurzaming gemeentelijke gebouwen en eigen organisatie
15.000
15.000
15.000
15.000
Algemeen
20.000
20.000
20.000
20.000
Duurzaam Bouwloket
12.000
12.000
12.000
12.000
Monitoring en verslaglegging
5.000
5.000
5.000
5.000
289.000
289.000
289.000
289.000
TOTAAL Figuur 3: Budget duurzaamheid Kadernota 2025
Duurzaamheidsprogramma 2025 -2028
pagina 7 van 32
2. EVALUATIE DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA 2021-2024 Deze evaluatie richt zich op het Duurzaamheidsprogramma Nieuwkoop 2021-2024 en legt de basis voor het nieuwe programma. Het beoordeelt de voortgang en uitvoering van de vastgestelde opgaven, speerpunten en acties uit het programma 2021-2024. Daarnaast bekeken we de opbouw van het vorige programma. De uitkomsten gebruikten we vervolgens als basis voor het Duurzaamheidsprogramma 2025-2028. In Figuur 5 zijn alle opgaven en speerpunten uit het Duurzaamheidsprogramma 2021-2024 weergegeven met daarbij de voortgang, gebaseerd op onderstaand stoplicht (figuur 4). = niet gestart = in uitvoering = afgerond Figuur 4: Stoplichtmethode voor de evaluatie
Thema’s Thema
Opgaven Opgave RES 1.0 opgesteld TVW gereed Energiebesparing van 2,4%/ jaar
Energietransitie
Circulaire Economie
Klimaatadaptatie Mobiliteit
3. Energietransitie met bedrijven 4. Energietransitie maatschappelijke organisaties
75% afvalscheiding
1. Circulair afvalbeleid
Max. 100 kg restafval per inwoner/ jaar in 2023
2. Stimuleren afvalscheiding, zwerfafval voorkomen
Max. 30 kg restafval per inwoner / jaar in 2025
3. Samenwerken voor circulaire economie
10% circulaire inkoop en circulaire bouw
4. Kennis delen
Realisatie proeftuinen
5. Circulair inkopen
Huidige CO2-footprint bekend
1. CO2-neutrale organisatie 2. Gemeentelijke gebouwen en gebouwbeheer
Kantoren min. label C en informatieplicht
3. Bedrijfsvoering
50% MVOI
4. Inkoop en aanbestedingen
Plaats voor klimaatadaptatiestrategie in visies, beheer- en projectplannen
1. Klimaatadaptatiestrategie
Klimaatadaptief handelen is verankerd in gemeentelijke werkwijze
3. Inzicht gevolgen grondwaterdaling
Verbeter OV-aanbesteding
1. Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan
Integreer duurzaamheid in aanbesteding
2. Nationale Agenda Laadinfrastructuur
Optimaliseer laadinfrastructuur
3. Deelmobiliteit
Faciliteer autodelen
4. Veiligheid en provinciale aanbesteding OV
Stimuleer schone mobiliteit, verhoog veiligheid
5. Stimuleren duurzaam vervoer
Versterking ecologische verbinding in landelijk en stedelijk gebied
Biodiversiteit
2. Energietransitie gebouwde omgeving
5. Kleine duurzame elektriciteitsproductie
Meer ruimte natuur en biodiversiteit
Biodiverser groen en kleur in openbaar gebied
Voortgang Voortgang
1. Regionale Energiestrategie
2.200 woningen met zon op dak
Stappenplan naar CO2-neutrale organisatie gereed
Eigen organisatie
Speerpunten Speerpunten
Voortgang Voortgang
2. Klimaatbestendige en waterrobuuste OR 4. Stimuleren bewustwording
1. Biodiversiteit integraal meenemen 2. Biodiversiteit agenderen met stakeholders 3. Betrekken bewoners voor biodiversiteit 4. Monitoring biodiversiteit 5. Stikstof aanpak
Figuur 5: Samenvattingsoverzicht evaluatie Duurzaamheidsprogramma 2021-2024
We bekeken de doelen die zijn gesteld voor 2023 en 2024. Het overzicht laat zien dat deze opgaven grotendeels zijn behaald. Voor een aantal thema's zijn zelfs de doelen voor 2030 al bereikt. Een mooie prestatie die laat zien dat we op de goede weg zijn. Voor het nieuwe programma zijn alle opgaven herzien en waar nodig aangepast, zodat alle opgaven realistisch en haalbaar zijn.
Duurzaamheidsprogramma 2025 -2028
pagina 8 van 32
De voortgang van de speerpunten beoordeelden we aan de hand van de acties die onder elk speerpunt vallen. Van de 36 acties voerden we er 33 uit en 26 waren succesvol. Daarmee werkten we samen aan een duurzamer Nieuwkoop. Een resultaat waar we trots op zijn. We evalueerden alle afgeronde acties. Ook is bekeken of het moet terugkomen in het nieuwe programma. Daarin nemen we ook de acties mee die op dit moment nog lopen.
72% van de acties uit het Duurzaamheidsprogramma 2021 – 2024 zijn met succes uitgevoerd Uit de evaluatie blijkt dat er behoefte is aan meer overzicht en een logische samenhang en structuur voor het programma. Dit doen we door de speerpunten beter aan te laten sluiten bij de doelstellingen, zoals ook beschreven in hoofdstuk 1.3.
In totaal zijn 33 van de 36 ac1es uitgevoerd, waarvan 26 succesvol zijn gebleken. è Aanbeveling: Voor het volgende programma minder ac1es maar die wel allemaal haalbaar zijn. Enkele doelen voor 2030 zijn nu al behaald of we zijn op weg om die te halen. è Aanbeveling: Stel deze doelen voor het volgende programma nog ambi1euzer op. In de omschrijving van het programma staat dat alle opgaven (doelen) en presta1e-indicatoren kwan1ta1ef zijn beschreven omdat ze zo meetbaar zijn. Echter is ongeveer de helE ook echt meetbaar. è Aanbeveling: Maak alle opgaven en presta1e-indicatoren SMART. Niet alle ac1es en doelen zijn bekend onder de verantwoordelijke binnen de organisa1e. Ook zijn in sommige gevallen de ac1es wel uitgevoerd maar de opgaven niet behaald en sluiten de opgaven niet al1jd aan bij de speerpunten. è Aanbeveling: Zorg ervoor dat het programma binnen de gehele organisa1e bekend is en dat de ac1es en de speerpunten aansluiten bij de opgaven. Figuur 6: Aanbevelingen uit evaluatie
Verder stond in het vorige programma dat alle opgaven en acties meetbaar zouden zijn. Uit de evaluatie kwam naar voren dat dit slechts bij de helft daadwerkelijk het geval was. Om de voortgang beter te kunnen volgen, zijn de opgaven en acties in het nieuwe programma zo SMART mogelijk gemaakt. Dit betekent dat de opgaven en acties Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden zijn geformuleerd. De nadruk ligt op zo SMART mogelijk, omdat het niet altijd mogelijk is dit principe door te voeren. Door deze methode toe te passen, zorgen we ervoor dat onze duurzaamheidsdoelen duidelijk, haalbaar en goed te volgen zijn. • • • • •
Specifiek: De opgaven en acties zijn helder en concreet geformuleerd. Het geeft aan wat we willen bereiken en welke stappen daarvoor nodig zijn. Meetbaar: We hebben voor elke actie en opgave duidelijke criteria opgesteld om de voortgang te kunnen volgen. Dit helpt ons bij het beoordelen van de resultaten en om op tijd bij te sturen als dat nodig is. Acceptabel: Bij het formuleren van de doelen houden we rekening met de betrokkenen en de beschikbare middelen. Dit maakt de doelen haalbaar en aanvaardbaar voor iedereen die eraan bijdraagt. Realistisch: Onze doelen zijn ambitieus, maar haalbaar. We hebben goed gekeken naar de mogelijkheden en uitdagingen, zodat we zeker weten dat de acties uitvoerbaar zijn. Tijdgebonden: Voor elke actie en opgave stellen we een duidelijke deadline vast. Zo blijft de uitvoering van ons programma op schema en kunnen we onze voortgang op vaste momenten evalueren.
Duurzaamheidsprogramma 2025 -2028
pagina 9 van 32
3. ENERGIETRANSITIE De energietransitie is de overstap van vervuilende energiebronnen, zoals olie en gas, naar schone en hernieuwbare energie, zoals zon en wind. Dit helpt om het klimaat te beschermen en zorgt voor een schonere toekomst zonder fossiele brandstoffen. De gemeente Nieuwkoop zette zich de afgelopen jaren actief in voor de energietransitie en blijft dat doen. Onze ambitie om in 2030 55% CO₂-reductie te behalen ten opzichte van 1990 is in lijn met de landelijke ambitie. Hiervan is eind 2022 al 22% bereikt1. Dit toont aan dat de eerste stappen succesvol zijn gezet én dat we ons ook de komende jaren hard moeten blijven inzetten om deze doelstelling te behalen. 251 kton
241 kton
234 kton
224 kton
223 kton
-55%
-22% 195 kton 113 kton
2017
2018
2019
2020
2021
2022
CO2-uitstoot 2022 [125 kton] 7% 38%
22%
Gebouwde omgeving
0 kton
2030
Bij onze CO₂-uitstoot meten we de impact van energieverbruik door aardgas, elektriciteit en voertuigbrandstoffen. Daarnaast houden we rekening met andere broeikasgassen, zoals F-gassen, methaan en lachgas. Deze gassen dragen bij aan de totale uitstoot en beïnvloeden het klimaat ook sterk.
Overige broeikasgassen 2022 [70 kton] 8% Landbouw
Verkeer en vervoer Landbouw, bosbouw en visserij
33%
Industrie, energie, afval en water
92%
Overig
Figuur 7: CO2-uitstoot over de jaren heen en de CO2-uitstoot uitstoot overige broeikasgassen Gemeente Nieuwkoop 2022 (bron: Regionale Klimaatmonitor)
Van de totale uitstoot is 64% afkomstig van CO₂. Deze uitstoot komt voornamelijk door het gebruik van gas, warmte, elektriciteit en voertuigbrandstoffen. De overige 36% bestaat uit andere broeikasgassen. Die komen bijna allemaal voort uit methaanuitstoot in de landbouw. Binnen de energietransitie richten we ons op een reductie van 55% voor de eerste 64%, wat neerkomt op een totale reductie van ongeveer 35%. We zijn ons ervan bewust dat ook een reductie van de overige broeikasgassen nodig is voor het behalen van onze ambitie. Dit valt echter buiten de scope van dit programma. Het grootste deel van deze CO₂-uitstoot komt uit de gebouwde omgeving. Hierop voeren we gerichte acties uit om de uitstoot te verlagen. De uitstoot door verkeer en vervoer, een tweede grote bron, wordt verder besproken in hoofdstuk 5.
1
Wegens beschikbaarheid van data is 2017 het gekozen referentiejaar. RIVM geeft aan dat de uitstoot in 2017 vergelijkbaar is met die in 1990.
Duurzaamheidsprogramma 2025 -2028
pagina 10 van 32
Onze aanpak 55% CO2-REDUCTIE IN 2030 T.O.V. 1990
1
Energiebesparing: Efficiënter gebruik van energie en energiezuinigere apparatuur
25% energiebesparing t.o.v. 2014 20% energiebesparing in de gebouwde omgeving t.o.v. 2014
2 Toewerken naar aardgasvrij:
Isoleren en overstappen op duurzame warmtebronnen
35% aardgasreduc;e bij woningen t.o.v. 2020 Minimaal 60% van de koopwoningen en 100% van de huurwoningen rondom het IKC in Langeraar aansluiten op het warmtenet
3 Duurzame opwek:
Opwekken van energie uit hernieuwbare bronnen
60 hectare zonnepanelen in grote opstellingen 20 hectare zonnepanelen op bedrijfsdaken 3.400 woningen met zon op dak
4
Toegankelijke energietransi:e: Energietransi<e bereikbaar voor iedereen
60% van de huurders heeG een energie coach en/ of een fix brigade aan huis gehad 70% van de woningeigenaren heeG gebruik gemaakt van een aanbod voor een grote maatregel Figuur 8: Hoofdopgave (ambitie), speerpunten en sub-opgaven (doelen) van de Energietransitie
Duurzaamheidsprogramma 2025 -2028
pagina 11 van 32
1
Energiebesparing: Efficiënt gebruik van energie en energiezuinige apparatuur Energiebesparing is belangrijk. Wat je niet gebruikt hoeft ook niet opgewekt te worden. De eerste stap is om minder energie te verbruiken. Het verminderen van het energieverbruik maakt de overstap naar duurzame energie eenvoudiger. We streven naar een vermindering van het energieverbruik van 25% ten opzichte van 2014. Voor de gebouwde omgeving streven we naar 20%. We nemen 2014 als uitgangspunt, omdat vanaf dat jaar gegevens over het gemeentelijk energieverbruik beschikbaar zijn. Dat maakt het verschil in energieverbruik door de jaren heen goed te monitoren. We zetten in op energiebesparing met verschillende initiatieven. Onze energiecoaches geven inwoners advies over energiebesparende maatregelen in huis. Daarnaast bieden we subsidie via ons Energiebesparingsfonds en informeren wij inwoners over de andere subsidies en regelingen die het verduurzamen extra aantrekkelijk maken. Hiermee stimuleren we inwoners hun woning te verduurzamen en energie te besparen. Ook ondersteunen en faciliteren we ondernemers bij verduurzaming. Verder bieden we via een gemeentelijk energieloket inwoners informatie over energiebesparing en beschikbare subsidies. We ondersteunen onze inwoners en ondernemers om bewuster om te gaan met energie. Dat draagt bij aan een duurzame toekomst voor de hele gemeente.
Daarnaast zoeken we naar oplossingen voor knelpunten die zich voordoen op het elektriciteitsnet. We stimuleren onderzoeken naar energiegebiedssystemen (smart grids) op bedrijventerreinen. Op ons grondgebied onderzoeken we mogelijkheden voor het realiseren van een proefopstelling energieopslag. Het combineren van kennis en praktijkervaring helpt ons de netstabiliteit te bevorderen en een smart grid of energiehub verder te ontwikkelen. Ook biedt het waardevolle inzichten voor de regio, zodat vergelijkbare projecten mogelijk ook op andere bedrijventerreinen kunnen worden opgezet.
2 Toewerken naar aardgasvrij (gereed): isoleren en overstappen op duurzame warmtebronnen
Onze gemeente werkt toe naar een toekomst zonder aardgas. Ons doel is om het aardgasverbruik in woningen voor 2030 met 35% te verminderen ten opzichte van 2020. Dit bereiken we door woningen beter te isoleren en over te stappen op alternatieven voor aardgas, zoals aquathermie of bodemwarmte. Dit kan aan de woningen geleverd worden via warmtenetten. De precieze gemeentelijke aanpak per wijk stellen we vast in het Warmteprogramma, het uitvoeringsprogramma van de Transitievisie Warmte, dit moet eind 2026 gereed zijn. Onder het Warmteprogramma vallen ook de wijkacties voor het verduurzamen van onze kernen, zoals de wijkaanpak in Ter Aar en Woerdense Verlaat. In Langeraar werken we aan een warmtenet waarop woningen rondom het nieuw te bouwen Integraal Kindcentrum (IKC) kunnen aansluiten. Met woningcorporaties maken we prestatieafspraken om hun woningbezit te verduurzamen. Door betere isolatie en aanpassingen in de woningen verbruiken huurders minder of geen aardgas. Het toewerken naar aardgasvrij (gereed) pakken we per dorpskern, wijk en/of buurt aan. We zoeken daarin de samenwerking met betrokken inwoners die samen aan de slag willen gaan, zoals al in Woerdense Verlaat, Langeraar en Ter Aar. In elke kern onderzoeken we geschikte duurzame warmteopties en ondersteunen we bewoners met de uitvoering.
Dat doen we stap voor stap en door aan te sluiten bij initiatieven die vanuit de inwoners ontstaan, omdat we niet overal tegelijk aan de slag kunnen. Ook voeren we onderzoek uit naar de beschikbare ruimte in de ondergrond. We gebruiken de bodem steeds meer om daar warmte en koude uit te halen. De verschillende systemen moeten elkaar niet in de weg zitten. Zo maken we goed onderbouwde keuzes over de beste warmteoplossingen per wijk.
Duurzaamheidsprogramma 2025 -2028
pagina 12 van 32
3 Duurzame opwek: opwekken van energie uit hernieuwbare bronnen Het opwekken van duurzame energie is essentieel voor een toekomst zonder fossiele brandstoffen. Door gebruik te maken van hernieuwbare energiebronnen zoals zonne-energie, verkleinen we onze CO₂-uitstoot en worden we minder afhankelijk van vervuilende energiebronnen. In de Regionale Energiestrategie Holland Rijnland (RES 1.0) staan afspraken over hoe we samen duurzame energie opwekken. Voor Nieuwkoop betekent dit een jaarlijkse opwek van 0,08 TWh per jaar in 2030. Dit gaan we hoofdzakelijk realiseren met zonne-energie. Door hoogtebeperkingen vanuit Schiphol en de beschermstatus van onze vogelrijke natuurgebieden zijn (middel)grote windturbines in Nieuwkoop (vooralsnog) niet mogelijk. Gemeente Nieuwkoop heeft als doel gesteld om circa 20 hectare zonnepanelen op grote daken te realiseren en circa 60 hectare zonnepanelen in grote veldopstellingen. Dat staat ook beschreven in het beleidskader zonne-energie. We stellen voor de monitoring daarom een ‘Zonopwek-potentiekaart’ op die de voortgang en potentie van het opwekken van zonne-energie voor trede 1, 2 en 3 van de zonneladder weergeeft. Buiten deze formele RES-opgave behaalden wij ons doel van 3.400 woningen met zonnepanelen.
De huidige problemen van netcongestie, en het wegvallen van de salderingsregeling, kan de opwaartse lijn van opwek van zonne-energie afremmen Dat maakt de inzet van zonnepanelen op woningen moeilijker.
4 Toegankelijke energietransitie We streven naar een toegankelijke energietransitie voor iedereen in Nieuwkoop. Alle inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties moeten kunnen profiteren van de voordelen van duurzame energie zonder dat dit tot onredelijke kosten leidt. We werken met een aanpak voor energiearmoede, gericht op het ondersteunen van huishoudens die moeite hebben om mee te doen. Deze aanpak omvat meerdere maatregelen, zoals het aanbieden van adviesgesprekken met energiecoaches en fixbrigades gericht op kwetsbare huishoudens en een energiebesparingsfonds voor woningeigenaren met een woning tot aan een bepaalde WOZ-waarde. We zetten ons in om zoveel mogelijk inwoners te ondersteunen bij energiebesparing. Ons doel is dat eind 2025 minimaal 60% van de huurders met energiearmoede een energiecoach of fixbrigade aan huis heeft gehad. Daarnaast streven we ernaar dat 70% van de woningeigenaren met energiearmoede gebruik maakt van een aanbod voor een gratis grote energiebesparende maatregel (bodem- of vloerisolatie. Op deze manier profiteren deze inwoners van voordelen zoals meer wooncomfort, lagere energielasten en een toekomstbestendige woning.
Duurzaamheidsprogramma 2025 -2028
pagina 13 van 32
4. CIRCULAIRE ECONOMIE In een circulaire economie worden grondstoffen en producten optimaal hergebruikt en afvalstromen zoveel mogelijk verminderd. Het gaat niet langer om "produceren, consumeren en weggooien", maar om het tot stand brengen van kringlopen en efficiënt materiaalgebruik. Deze overgang is belangrijk, omdat het bijdraagt aan een duurzame en toekomstbestendige economie. Hoewel de circulaire economie in Nieuwkoop nog in de kinderschoenen staat, zien we kansen om deze verder te ontwikkelen. De afgelopen jaren lag de focus binnen de gemeentelijke organisatie vooral op recycling binnen het afvalbeleid. Met dit nieuwe duurzaamheidsprogramma zetten we nu de volgende stap. We onderzoeken hoe we onze eigen organisatie circulair kunnen maken (zie hiervoor ook hoofdstuk 5 Eigen organisatie). Dit doen we door binnen de organisatie de integrale samenwerking op te zoeken. Daarnaast halen we kennis op bij landelijke en Economie met recycling Lineaire economie Circulaire economie regionale samenwerkingsverbanden. Dat geeft ons een Grondstoffen Grondstoffen beter inzicht in circulaire mogelijkheden. Deze kennis delen we binnen de gemeente en gebruiken we om Productie Productie ondernemers te ondersteunen bij circulaire Gebruik Gebruik initiatieven.
Samen werken we naar een Nieuwkoop Restafval Restafval waarin producten en grondstoffen maximaal worden benut en we afval tot een minimum beperken. Figuur 9: Overzicht van hoe een hergebruik-economie en een circulaire economie eruitzien (Bron: Rijksoverheid)
Onze aanpak BIJDRAGEN AAN NEDERLAND 50% CIRCULAIR IN 2030
1
Circulaire gemeentelijke strategie : Ontwikkelen en uitvoeren van een integrale circulaire aanpak binnen de gemeente
Een circulaire strategie voor de gemeente Nieuwkoop
2
Ondersteunen circulariteit bij inwoners Inwoners helpen bij het verminderen van afval en s<muleren van hergebruik van doe het zelf materialen
60% van het huishoudelijk afval is recyclebaar in 2030 en 65% in 2035
3 Ondersteunen circulariteit bij ondernemers:
Ondersteunen van ondernemers bij afvalreduc<e en circulaire bedrijfsmodellen
De ambi;es uit 'MKB Deal Circulaire MKB Maakindustrie Metaal, Gemeenten Alphen aan den Rijn, Waddinxveen en Nieuwkoop' zijn behaald
Figuur 10: Hoofdopgave (ambitie), speerpunten en sub-opgave (doelen) van de Circulaire Economie
Duurzaamheidsprogramma 2025 -2028
pagina 14 van 32
1 Circulaire gemeentelijke strategie
De gemeente Nieuwkoop zet zich in voor een circulaire economie. We hebben al de nodige stappen gezet en met dit programma werken we hier aan verder. Dit doen we door landelijke en regionale circulaire samenwerkingsverbanden op te zoeken en kennissessies bij te wonen. We stellen een plan van aanpak ‘circulaire gemeentelijke organisatie’ op. Dit plan laat zien welke stappen de gemeente organisatiebreed en integraal kan zetten om de organisatie zo circulair mogelijk in te richten (zie hiervoor ook hoofdstuk 5: Eigen organisatie). Een andere belangrijke stap in dit proces is het definiëren van de rol van de gemeente. We maken duidelijk hoe wij als gemeentelijke organisatie inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties zo goed mogelijk kunnen ondersteunen, faciliteren en adviseren bij de overgang naar een circulaire economie. Door als gemeente een actieve rol te spelen, dragen we bij aan een sterke en duurzame gemeenschap waarin hergebruik, recycling en verantwoorde productie de norm zijn.
2 Ondersteunen circulariteit bij inwoners We zetten ons in om onze inwoners te ondersteunen bij het verminderen van afval en het hergebruik van materialen te bevorderen. Ons doel is om in 2030 60% van het huishoudelijk afval te recyclen en dit percentage te verhogen naar 65% in 2035. Om deze doelen te behalen, zetten we verschillende acties in. Een belangrijke stap is de realisatie van een demontagehal voor afval. In de demontagehal wordt grof afval uit elkaar gehaald, waarbij losse grondstoffen zoals hout en metaal worden verkregen. Hierdoor wordt afval op een duurzame manier gescheiden en kunnen materialen worden hergebruikt. 'Dit draagt bij aan het verminderen van restafval en stimuleert de circulaire economie binnen onze gemeenschap. Verder richten we ons op het informeren van inwoners over het effectief scheiden van afval. We ontwikkelen educatieve campagnes en bieden praktische tips om het scheiden van afval toegankelijker en eenvoudiger te maken. Door deze initiatieven motiveren we inwoners om actief bij te dragen aan een circulaire economie. Dit komt ten goede aan het milieu én aan de leefomgeving in Nieuwkoop.
Duurzaamheidsprogramma 2025 -2028
pagina 15 van 32
3 Ondersteunen circulariteit bij ondernemers De gemeente Nieuwkoop is betrokken bij de 'MKB Deal Circulaire MKB Maakindustrie Metaal'. Die richt zich op het ondersteunen van ondernemers bij hun transitie naar circulaire bedrijfsmodellen en het verminderen van afval. Het doel van deze samenwerking is de circulaire ambities van lokale MKB-metaalbedrijven te versterken en hun ecologische voetafdruk te verkleinen. Om dit te realiseren ondernemen we verschillende acties, zoals het organiseren van kennissessies waar ondernemers elkaar kunnen informeren over kansen en goede praktijkvoorbeelden binnen de circulaire economie. Daarnaast wordt aan minstens 200 MKB-bedrijven gevraagd naar hun huidige circulaire activiteiten en ambities en worden ten minste 50 bedrijven gekoppeld aan lokale, regionale en landelijke initiatieven die hen ondersteunen in hun circulaire transitie. Verder ondersteunen we circulaire initiatieven in de landbouwsector. Zo krijgt kringlooplandbouw extra aandacht, waarbij alles dat door het landbouwsysteem wordt gebruikt vanuit datzelfde systeem weer wordt aangevuld. Binnen het samenwerkingsverband Greenport Aalsmeer worden kansen voor circulaire tuinbouw onderzocht zijn en ondernemers in de tuinbouwsector actief geïnformeerd. Daarnaast ondersteunen we ook andere lokale circulaire initiatieven van ondernemers.
De kennis en ervaring die we opdoen door landelijke en regionale circulaire samenwerkingsverbanden op te zoeken en kennissessies bij te wonen zetten we in om ondernemers te begeleiden naar een circulaire economie. Zo versterken we de circulaire economie binnen de gemeente.
Duurzaamheidsprogramma 2025 -2028
pagina 16 van 32
5. EIGEN ORGANISATIE Binnen het Duurzaamheidsprogramma besteden we ook aandacht aan de eigen organisatie van de gemeente. We realiseren ons dat we naast het ondersteunen, stimuleren en motiveren van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties ook ‘ons eigen huis op orde moeten hebben’. Dit betekent dat we naast duurzaamheid buiten de organisatie ook onze eigen werkwijze en bedrijfsvoering duurzamer maken. In de vorige programmaperiode lag de focus vooral extern en kreeg dit minder aandacht. Ook is er niet actief gemonitord op dit onderwerp. Toch beseffen we ons hoe belangrijk dit is. Als gemeente kunnen we niet achterblijven. Daarom zetten we de komende periode in op een stapsgewijze verduurzaming van de organisatie en betere monitoring. Denk hierbij aan circulair en duurzaam inkopen, CO2-reductie binnen de gemeentelijke organisatie en vergroening van de openbare ruimte. CO2-reductie en duurzame mobiliteit We willen binnen de gemeentelijke organisatie bijdragen aan de energietransitie en duurzame mobiliteit. Onze ambitie is om in 2030 80% minder CO₂ uit te stoten ten opzichte van 2019. Onze uiteindelijke doelstelling is een CO₂neutrale organisatie in 2050. Hiervoor kijken we kritisch naar ons energiegebruik en zetten we meer in op duurzame alternatieven.
Denk hierbij aan energiebesparing, het verduurzamen van ons gemeentelijk wagenpark en het gebruik van hernieuwbare energiebronnen.
2100 ton
0 ton
300 ton -80%
-100%
Wagenpark
Aardgas CO2-uitstoot verminderen met 80% Elektriciteit 2019
2030
2050
Als onderdeel van het vorige programma brachten we de CO2-voetafdruk van onze eigen organisatie in kaart. Dit leverde ons waardevolle inzichten over onze huidige situatie en de belangrijkste aandachtsgebieden om de uitstoot met 80% te verminderen. Met het nieuwe programma actualiseren en monitoren we deze gegevens structureel. Het helpt ons bij de ontwikkeling van gerichte plannen om de CO2-uitstoot binnen onze organisatie verder te verminderen.
Figuur 11: CO2-voetafdruk eigen organisatie (bron: CO2-voetafdruk PW-advies)
Circulaire economie We gaan ons inkoop- en aanbestedingsbeleid verder verduurzamen. Door het hanteren van duurzame inkoopprincipes, dragen we bij aan een circulaire economie en ondersteunen we bedrijven die zich inzetten voor milieuvriendelijke producten en diensten. Bij circulair inkopen focussen we ons op het optimaliseren van de grondstoffenstroom. Het doel is producten, onderdelen en materialen in te kopen die hun waarde optimaal behouden. Dit doen we door minder materiaal en grondstoffen te gebruiken, de levensduur van producten waar mogelijk te verlengen (bijvoorbeeld bij kantoormeubilair) en het hergebruik van materialen (zoals gerefurbishde ICT-apparatuur). Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) Het Ministerie van Infrastructuur & Waterstaat heeft een manifest opgesteld voor Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI). In 2027 stellen we een actieplan MVOI op. Hierin leggen we vast hoe we MVOI stapsgewijs en waar mogelijk gaan toepassen in onze organisatie en hoe we dit monitoren en bijsturen. We bepalen ook of we naast het Circulariteit andere thema’s meenemen, zoals Klimaat, Milieu, Ketenverantwoordelijkheid, Social return en Diversiteit en inclusie. Dit vormt de basis voor MVOI en zorgt voor borging binnen de eigen organisatie.
Duurzaamheidsprogramma 2025 -2028
pagina 17 van 32
Klimaatadaptatie en biodiversiteit Op het vlak van klimaatadaptatie en biodiversiteit streven wij naar de integratie van duurzaamheidscriteria in al onze projecten binnen de openbare ruimte. Dit betekent dat we bij de aanleg en het onderhoud van bijvoorbeeld parken, wegen en andere infrastructuur rekening houden met de ecologische impact en kansen voor biodiversiteit. Dit vraagt een inrichting van de gemeentelijke organisatie die dit ondersteunt. Dat zetten we in gang. Zo werken we aan een klimaatadaptieve gemeentelijke organisatie. Door onze eigen impact te minimaliseren, geven we het goede voorbeeld. Met een duurzamere gemeentelijke organisatie dragen wij bij aan een toekomstbestendige en fijne leefomgeving in Nieuwkoop.
Onze aanpak DE GEMEENTELIJKE ORGANISATIE HEEFT 80% CO2-REDUCTIE IN 2030 T.O.V. 2019
1
CO₂-reductie in de eigen organisatie: Verminderen van de CO₂-uitstoot binnen gemeentelijke activiteiten en faciliteiten
Inzicht in de CO2-uitstoot van de organisatie, nu en in de komende jaren Energieneutrale gemeentelijke gebouwen Stapsgewijs het wagenpark verduurzamen
CO2
50% energiereductie openbare verlichting t.o.v. 2013
CIRCULAIR EN KLIMAATBESTENDIG HANDELEN IN DE EIGEN ORGANISATIE
2 Duurzaam inkopen en aanbesteden:
Toepassen van duurzame criteria bij inkoop en aanbesteding van producten en diensten
Een circulaire strategie voor de eigen organisatie Bij vervanging/ nieuwe openbare verlichting, is deze altijd circulair Bij productgroepen waar dit toepasbaar is, is MVOI toegepast
3 Duurzaamheid in gemeentelijke projecten:
Integreren van duurzaamheidscriteria in alle projecten binnen de openbare ruimte
Klimaatbestendigheid is een standaard eis bij projecten in de openbare ruimte
Figuur 12: Hoofdopgave (ambitie), speerpunten en sub-opgaven (doelen) van de Eigen Organisatie
Duurzaamheidsprogramma 2025 -2028
pagina 18 van 32
1 CO2-reductie in de eigen organisatie
We zetten ons in om de CO₂-uitstoot van onze gemeentelijke activiteiten en faciliteiten sterk te verminderen. Dit doen we door onze gebouwen duurzamer te maken, minder energie te gebruiken voor openbare verlichting en ons wagenpark toekomstbestendig te maken. We brengen structureel in kaart wat de CO₂-uitstoot van onze organisatie is en hoe we dit in de toekomst kunnen verminderen. Daarnaast bepalen we een route om onze gemeentelijke gebouwen waar mogelijk energieneutraal te maken. Ook werken we aan een duurzamer wagenpark en halveren we het elektriciteitsverbruik van de openbare verlichting. Om onze CO₂-reductiedoelen te bereiken, voeren we een CO₂-managementsysteem in volgens de CO₂prestatieladder. We stellen een routekaart voor de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed op. Dat brengt in kaart wat we de huidige stand is en wat nodig is om energieneutrale gemeentelijke gebouwen te realiseren. Het onderzoek naar een aardgasvrij gemeentehuis maakt ook deel uit van deze plannen. We maken ons wagenpark stap voor stap duurzamer door waar mogelijk te kiezen voor duurzame voertuigopties. Om ons energieverbruik te halveren vervangen we alle openbare verlichting door dynamische LED-verlichting. Tot slot bieden we onze eigen medewerkers leasefietsen aan.
2 Duurzaam inkopen en aanbesteden
Om als gemeente duurzaamheid een vaste plek te geven in onze eigen organisatie, zetten we in op duurzaam inkopen en aanbesteden. We werken toe naar een situatie waarin we bij de inkoop en aanbesteding van producten en diensten standaard duurzaamheidscriteria meenemen. Ook letten we op het verminderen van de ecologische impact van materialen en diensten. Hiermee dragen we bij aan een circulaire economie. We besteden extra aandacht aan de openbare ruimte en ons inkoopbeleid. Bijvoorbeeld door bij nieuwe openbare verlichting bij voorkeur voor circulaire oplossingen te kiezen. Daarnaast voeren we een nulmeting uit en stellen we een actieplan op voor maatschappelijk verantwoord inkopen (MVOI). We starten met het uitvoeren van dit actieplan. Dit helpt ons om meer inzicht te krijgen en duidelijke richtlijnen te ontwikkelen voor onze duurzame inkoop. Zo werken we stap voor stap naar ons doel.
3
Duurzaamheid in gemeentelijke projecten We maken duurzaamheid een standaard onderdeel van onze gemeentelijke projecten in de openbare ruimte. Dit betekent dat we bij nieuwe projecten naast kwaliteit en functionaliteit ook kijken naar de impact op het klimaat, de omgeving en het toekomstig onderhoud. Bij woningbouwprojecten onderzoeken we de mogelijkheden voor collectieve energievoorziening, stimuleren we duurzame bouw zoals houtbouw en zorgen we ervoor dat natuurinclusief bouwen de norm is. Een belangrijk onderdeel van deze aanpak is de samenwerking tussen de teams Duurzaamheid, Woningbouw, Projecten Grondzaken & Vastgoed, Maatschappelijke ontwikkeling en de afdeling Beheer Openbare Ruimte. Door vanaf het begin bij projecten samen te werken, nemen we duurzaamheidseisen al mee in de planfase. Zo zorgen we voor toekomstbestendige nieuwe wijken en herontwikkelde gebieden, met aandacht voor klimaatbestendigheid en uitdagingen zoals hitte, droogte en wateroverlast.
Duurzaamheidsprogramma 2025 -2028
pagina 19 van 32
6. KLIMAATADAPTATIE, BIODIVERSITEIT EN MOBILITEIT In dit hoofdstuk bespreken we de andere thema’s binnen het Duurzaamheidsprogramma: klimaatadaptatie, vergroting van biodiversiteit en duurzame mobiliteit. Elk thema helpt de gemeente toekomstbestendig en leefbaar te maken. Deze onderwerpen zijn dan ook belangrijk voor de verduurzaming van Nieuwkoop. De uitvoering ligt bij andere teams en is al verankerd in andere beleids- en beheerplannen, visies en strategieën van onze gemeente. We werken samen met de teams en programma’s die verantwoordelijk zijn voor deze thema’s. Door samen te werken, gebruiken we de kennis en ervaring die al in de gemeente aanwezig is, zodat we samen meer kunnen bereiken. In dit hoofdstuk geven we een korte uitleg van elk thema en verwijzen we naar de programma’s en beleidsstukken die erbij horen. Zo is duidelijk waar en hoe klimaatadaptatie, biodiversiteit en duurzame mobiliteit onderdeel uitmaken van de gemeentelijke ambitie voor duurzaamheid.
Klimaatadapta)e
Vergroten biodiversiteit
• Beleids- en beheerplan openbaar groen 2021-2025 & 2026 - 2030 • Beleidsplan bomen 20242033 • Beleidsplan openbaar water 2025 - 2029
• Beleids- en beheerplan openbaar groen 2021-2025 & 2026 - 2030 • Beleidsplan bomen 20242033 • Beleidsplan openbaar water 2025 - 2029
Verduurzaming mobiliteit • Gemeentelijk verkeers en vervoerplan (GVVP) 2020 - 2030
Figuur 13: Belangrijke documenten per thema
Duurzaamheidsprogramma 2025 -2028
pagina 20 van 32
6.1 Klimaatadaptatie Klimaatadaptatie betekent dat we onze omgeving aanpassen aan het veranderende klimaat. Dit helpt ons om beter om te gaan met bijvoorbeeld hitte, droogte en zware regenbuien. Voor Nieuwkoop, een gemeente met veel water, is dit belangrijk. Door nu stappen te zetten, kunnen we wateroverlast, watertekort en hitteproblemen beperken en zorgen we ervoor dat Nieuwkoop ook in de toekomst een fijne en veilige plek blijft om te wonen, werken en recreëren.
DE GEMEENTE IS KLIMAATBESTENDING EN WATERROBUUST
1
Hittebestendige openbare ruimte: Een openbare ruimte met voldoende schaduw, groen en water
De openbare ruimte is klimaatbestendig en waterrobuust
2 Wateropslag en infiltratie:
Implementeren van systemen voor wateropslag en infiltratie ter vermindering van wateroverlast en droogte.
Vergroten van het aandeel groen in tuinen volgens de stichting Steenbreek richtlijnen
Figuur 14: Hoofdopgave (ambitie), speerpunten en sub-opgaven (doelen) van Klimaatadaptatie
Hittebestendige openbare ruimte Voor een hittebestendige openbare ruimte richten we ons op het creëren van meer schaduw, groen en water. Door vergroening maken we de omgeving beter bestand tegen warmte en zorgen we voor een betere leefbaarheid tijdens hete zomers. Dit doen we door projecten uit te voeren zoals groenere straten en de ontwikkeling van de groene en ecologische wijk Buytewech-Noord. Ook starten we vergroeningsprojecten in Schoterhoek 1 en rond het gemeentehuis. In 2025 wordt we het Beleids- en Beheerplan Water 2025–2029 vastgesteld en actualiseren we het Beleids- en Beheerplan Openbaar Groen. Daarin staan duidelijke ambities en concrete acties voor een klimaatbestendige en waterrobuuste openbare ruimte. Wateropslag en infiltratie Om wateroverlast en droogte in de gemeente tegen te gaan, zetten we in op wateropslag en infiltratie. Door slimme systemen en het bevorderen van groen in tuinen vangen we regenwater beter op en laten we het beter infiltreren in de bodem. Een belangrijke maatregel is het beperken van verharding in tuinen op basis van de Steenbreek richtlijn:
Verharding is in bijna elke tuin noodzakelijk voor praktische functies zoals een gezellig terras, loopruimte en een plek voor de fiets of container. Dit lukt met een verhard oppervlak van pakweg 15m2. Voor elke vierkante meter die boven deze basis van 15m uitkomt, adviseert Steenbreek om 20% verharding aan te houden vs. 80% groen.
Duurzaamheidsprogramma 2025 -2028
pagina 21 van 32
Dit zorgt ervoor dat regenwater de kans krijgt om in de bodem te zakken. Dat vermindert wateroverlast en gaat droogte tegen. Daarnaast stimuleren we inwoners om verharding te vervangen door planten en gras. Dat doen we bijvoorbeeld door acties als "Tegel eruit, plant erin", het uitdelen van bomen en struiken op de duurzaamheidsmarkt en het aanbieden van regentonnen met korting.
6.2 Vergroten biodiversiteit Biodiversiteit betekent de verscheidenheid aan planten, dieren en andere levensvormen in de natuur. Het is belangrijk voor de gemeente Nieuwkoop om in te zetten op het vergroten en het behoud van biodiversiteit, omdat een rijke natuur helpt om ons milieu gezond te houden. Het zorgt voor een schone lucht en schoon water en helpt bij de groei van planten en gewassen. Daarnaast maakt een gevarieerde natuur het beter mogelijk om met klimaatverandering om te gaan en biedt het mensen een fijne plek om te recreëren en van de natuur te genieten.
BEHOUDEN EN VERGROTEN VAN DE BIODIVERSITEIT
1
Biodiverse openbare ruimte: Integreren van biodiversiteit in projecten en beleidsplannen binnen de gemeente
Meer ruimte bieden aan natuur en biodiversiteit als waardevolle onderdelen van de fysieke leefomgeving Versterken van de ecologische verbindingen in landelijk en stedelijk gebied Vergroten van de biodiversiteit in de openbare ruimte
2 Betrekken inwoners en ondernemers voor biodiversiteit:
Inwoners en ondernemers betrekken om biodiversiteit binnen de gemeente te behouden en te vergoten
Samenwerken met inwoners en ondernemers voor het vergoten van biodiversiteit
3 S:kstof aanpak:
Inwoners en ondernemers informeren, adviseren en ondersteunen omtrent de s<kstofproblema<ek
Ervoor inzeYen dat ontwikkelingen geen nega;ef effect (o.a. s;kstof) hebben op de natuur
N
Figuur 15: Hoofdopgave (ambitie), speerpunten en sub-opgaven (doelen) van Vergroten Biodiversiteit
Biodiverse openbare ruimte We streven naar het vergroten van de ruimte voor natuur, het versterken van ecologische verbindingen en het bevorderen van biodiversiteit in de openbare ruimte. Acties die we hiervoor ondernemen zijn onder andere de afronding van de aanleg van het gemeentebos in de Noordse Buurt, het uitvoeren van het ‘Beleidsplan bomen’ gericht op biodiversiteit en het monitoren van de biodiversiteit in bermen. Ook onderzoeken we een locatie voor een nieuw Tiny Forest, leggen we een Tiny Forest aan in Buytewech-Noord en Nieuwveen en realiseren we groenblauwe dooradering in Ruygeborg.
Duurzaamheidsprogramma 2025 -2028
pagina 22 van 32
Verder starten wij het traject voor het opstellen van een soortenmanagementplan (SMP). Bij verbouwings- en verduurzamingsprojecten en nieuwbouwontwikkeling besteden we aandacht aan het behoud of de verbetering van populaties van beschermde soorten. De Wet natuurbescherming (Wnb) is hierin leidend. Om aan de Wnb te voldoen, stellen we een soortenmanagementplan (SMP) op. Het SMP bestaat uit ecologisch onderzoek om de verblijfplaatsen van beschermde soorten (zoals vleermuizen en gierzwaluwen) vast te stellen en om na te gaan welke mitigerende maatregelen nodig zijn om deze soorten te beschermen. Inwoners betrekken bij biodiversiteit Wij vinden het belangrijk bewoners te betrekken bij het behoud en de vergroting van biodiversiteit. Samenwerking met de inwoners is essentieel om een gezonde en diverse natuur te creëren. We organiseren acties zoals het uitdelen van bomen aan bewoners, zodat zij zelf kunnen bijdragen aan een groener milieu. Daarnaast bieden we een natuuren milieueducatieprogramma aan via een samenwerking met de bibliotheek en de IVN-Nieuwkoop. Daarin informeren en inspireren we inwoners om duurzaam om te gaan met hun omgeving. Stikstof aanpak Wij werken aan het verminderen van stikstofuitstoot en vinden het belangrijk om inwoners en ondernemers hierover goed te informeren.
We geven advies over stikstofproblematiek bij initiatieven binnen de invloedsfeer van de natuur en bieden ondersteuning bij het uitvoeren van projecten met een potentiële invloed op de natuur. Duurzame landbouw en voedsel Wij werken aan een toekomstgerichte landbouwsector waarin vernieuwing en duurzaamheid belangrijk zijn. We kijken we naar de mogelijkheden om vlas en hennep te verbouwen voor duurzame isolatiematerialen. Ook onderzoeken we mogelijkheden voor duurzame energieopwekking op landbouwgrond, zoals zonnevelden en windturbines van 25 meter hoog, afhankelijk van wat het provinciaal beleid toestaat en welke ruimte qua zonnevelden het Beleidskader zonne-energie hiervoor biedt. Daarnaast stimuleren we biologische landbouw, proberen we het gebruik van pesticiden te verminderen en krijgt Kringlooplandbouw extra aandacht. Tot slot helpen we bij voedselprojecten zoals voedselbossen door medewerking te verlenen aan plannen en initiatieven.
Duurzaamheidsprogramma 2025 -2028
pagina 23 van 32
6.3 Verduurzaming mobiliteit De verduurzaming van mobiliteit gaat over het verminderen van vervoersbewegingen en het stimuleren van gebruik van duurzamere vervoersmiddelen zoals de fiets of het openbaar vervoer. Minder uitstoot en minder kilometers dragen bij aan schonere lucht, een gezondere leefomgeving en minder geluidsoverlast. Door samen te werken aan duurzame mobiliteit zorgen we ervoor dat Nieuwkoop zowel bereikbaar als leefbaar blijft, nu en in de toekomst. Voor een compleet overzicht van het mobiliteitsbeleid verwijzen we naar het Gemeentelijk Verkeer- en Vervoerplan (GVVP) 2020-2030.
55% CO2-REDUCTIE IN 2030 T.O.V. 1990
1
Na:onale Agenda Laadinfrastructuur: Verbeteren van de laadinfrastructuur voor inwoners en ondernemers binnen de gemeente
500 laadpunten binnen de gemeente in 2030 Een integrale laadvisie voor logis;ek vervoer
2 Deelmobiliteit:
Inwoners en ondernemers informeren over deelauto’s
Per dorpskern zijn er in 2028 minimaal 2 deelauto's beschikbaar
3 Openbaar Vervoer:
Duurzaam en voor iedereen toegankelijke OV
Alle openbaar vervoer bussen bestaan in 2028 uit zero-emissievoertuigen
4 S:muleren duurzaam vervoer:
Inwoners en ondernemers s<muleren voor het gebruik van duurzaam vervoer
De gemeente Nieuwkoop zet zich con;nu in om inwoners en ondernemers te informeren over duurzaame mobiliteit
Figuur 16: Hoofdopgave (ambitie), speerpunten en sub-opgaven (doelen) van Verduurzaming Mobiliteit
Nationale Agenda Laadinfrastructuur We zetten ons actief in voor de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL) om het gebruik van elektrische voertuigen te stimuleren. In 2023 is het beleid vastgesteld en in 2024 geactualiseerd. Een belangrijk doel is dat binnen de bebouwde kom elke inwoner binnen 100 meter loopafstand toegang heeft tot een laadpaal. Tegen 2030 hebben we in totaal 500 oplaadpunten (publieke- en bestemmingslaadpunten) in onze gemeente staan. Dat betekent dat we inzetten op een verdubbeling. Daarnaast zetten we in op de elektrificatie van logistiek vervoer samen met de Holland-
Duurzaamheidsprogramma 2025 -2028
pagina 24 van 32
Rijnland regio. In vijf kennissessies ontwikkelen we een visie om de elektrificatie van logistiek verkeer te ondersteunen en te faciliteren in de regio. Deelmobiliteit Deelmobiliteit kan de gemeente Nieuwkoop helpen in de transitie naar een duurzaam Nieuwkoop. We zijn ons echter bewust van feit dat zeker in de kleine kernen en het buitengebied de afhankelijkheid van een eigen voertuig groot is. We onderzoeken mogelijkheden voor het verhogen van het aantal deelauto’s op de plekken waar dit mogelijk is. Dit doen we met van een interessescan. Daarmee onderzoeken we of er interesse is in deelmobiliteit in een wijk of kern. Op basis van deze scan moet blijken of onze inwoners interesse hebben en of het dus zinvol is om te investeren in deelmobiliteit. Daarnaast worden deelauto’s onderdeel van nieuwbouwprojecten en informeren we inwoners en ondernemers over de mogelijkheden van deelauto’s. Openbaar Vervoer We hebben ons de afgelopen jaren ingezet op het verduurzamen van het openbaar vervoer in onze gemeente door het actief bijwonen en bijdragen aan regionale overleggen over openbaar vervoer. In 2026 bestaat de volledige busvloot uit zero-emissievoertuigen. De buurtbus in Langeraar wordt uiterlijk 2028 vervangen door een zeroemissievoertuig.
Daarnaast blijven we inzetten op het verbeteren van de openbaar vervoer verbindingen binnen onze gemeente, zoals ook beschreven is in het GVVP 2020 – 2030. Stimuleren duurzaam vervoer We zetten ons voortdurend in om duurzaam vervoer te verbeteren en vinden het belangrijk om inwoners en ondernemers hierover goed te informeren. We geven advies over duurzame vervoersmogelijkheden zoals het openbaar vervoer of de fiets en ondersteunen projecten die bijdragen aan het verduurzamen van mobiliteit binnen onze regio. Zo werken we samen aan een toekomst waarin duurzame mobiliteit centraal staat.