Bijlagen beleidskader zonne-energie gemeente Nieuwkoop (GROOT DOCUMENT)

Beschrijving In paragraaf 2.1.1 van Hoofdstuk 2 van Deel B werd al geschetst hoe de gemeente om zou kunnen gaan met eigen gronden waarop een windpark of een zonnepark te ontwikkelen is. Bijvoorbeeld door daarop een eigen energiepark te ontwikkelen (waarvoor aanbesteed moet worden). Als de gemeente deze route kiest, zal zij een eigen ontwikkel- en exploitatievehikel moeten opstarten. In dat vehikel wordt dan het (te ontwikkelen) energiepark ondergebracht. Alle rechten en plichten komen daarin te hangen. Het vehikel is een met de gemeente verbonden onderneming waar de gemeente vaak een overheersende invloed op heeft. Dat maakt dat dit vehikel een overheidsbedrijf is en tevens aanbestedingsplichtig is. Het is ook dat vehikel van waaruit de energieparken gefinancierd worden. Dan gaat het om ontwikkelfinanciering, eigen vermogen en vreemd vermogen. Gemeenten kunnen, met hulp van bijv. BNG en provinciale ontwikkelfondsen of bedrijven die financiering verkrijgen. Een argument dat gebruikt wordt om deze route te kiezen, is dat de markt faalt als het gaat om energieparken en lokaal eigendom.

42

Een voorbeeld van een gemeente met een eigen windpark (waarbij aanbesteed moet worden) is Windpark Lorentz waar het waterschap Vallei en Veluwe en de gemeente Harderwijk samen werken en zelf het windpark ontwikkelen. De windturbines komen op gronden van beide overheden. Ze willen de eerste overheid zijn die zelf de windmolens bouwt en beheert. Zo blijven de opbrengsten ook voor de samenleving van de gemeente Harderwijk. Hiernaast is een screenshot Afbeelding van website Windpark Lorentz van de website van het waterschap te zien. Bij een gemeentelijk energiepark heeft een gemeente natuurlijk wat te eisen. Het is immers de grond van een gemeente waardoor de gemeente eisen kan stellen of wensen kan formuleren als ze een derde rechten wenst te geven. Een eis / wens kan bijvoorbeeld het minimale percentage lokaal eigendom zijn. Er zijn ook varianten op een gemeentelijk energiebedrijf. Bijv. intergemeentelijke energiebedrijven (AGEM) of samenwerkingen tussen provincies en gemeenten. Bij dat laatste kan gedacht worden aan het Regionaal Publiek Ontwikkelbedrijf dat de gemeenten in Hart van Brabant en de provincie Noord-Brabant hebben opgericht.36 Die laatste heeft zelfs de ambitie om energieparken te ontwikkelen die niet op eigen (gemeentelijke) gronden komen. Voor deze notitie gaan we bij deze route er van uit dat er alleen op eigen gronden ontwikkeld wordt. 2.

Duiding criteria Omdat de gemeente eigen gronden ontwikkelt, kan de gemeente lokaal eigendom zelf mogelijk maken. Sterker nog, volgens de indeling uit de Participatiemonitor (zie Hoofstuk 1 van Deel A), is een gemeentelijk energiebedrijf überhaupt al 100% lokaal eigendom. Het gemeentelijk energiebedrijf is een sterk instrument om lokaal eigendom effectief mee te organiseren maar ook dat de energie betaalbaar blijft. Ook energiecoöperaties van burgers en bedrijven zouden kunnen meedoen in het gemeentelijke bedrijf, maar dan is er eigenlijk sprake van een energiegemeenschap. Omdat een gemeente natuurlijk maar een beperkt aantal eigen grondposities heeft waar ze zelf op kan ontwikkelen, kan niet over de gehele linie van benodigde wind- en zonneparken gezegd worden dat met een gemeentelijk energiebedrijf altijd een minimaal % lokaal eigendom (voor de gehele gemeente) geborgd kan worden.

36

Zie <https://www.regio-hartvanbrabant.nl/nieuws/publiek-ontwikkelbedrijf-reks-opgericht/> [19 juli 2023] 43

2.1 Betaalbare, duurzame en betrouwbare energielevering (1) Met een eigen wind- of zonnepark kan een gemeente ten ene male zorgen voor deze energielevering. De score is dan ook zeer positief. 2.2. Sneller doorlopen planproces (2) De redenering is dat een hoog percentage aan lokaal eigendom leidt tot een hoge score op dit criterium. Als de overheid echter de enige ontwikkelaar is, kan mogelijk – vanwege het huidige klimaat waar de overheid niet vertrouwd wordt – er veel weerstand zijn. Maar, onze aanname is dat een gemeentelijk bedrijf wel degelijk de ‘sympathie kaart’ kan trekken als zij uitlegt waarom ze zelf ontwikkelt, is de verwachting dat de lokale omgeving een evenwichtige verdeling van lusten en lasten ziet en dientengevolge is de score op dit criterium neutraal. 2.3 Gemeentelijke regie nodig en wijze waarop dat passend is binnen juridische kaders (3) Een eigen energiebedrijf moet zich goed verhouden met juridische kaders (economisch ordeningsrecht). Staatssteun en de Wet Markt en Overheid kunnen één en ander compliceren. En een gemeentelijk energiepark vergt natuurlijk veel regie, al was het alleen al maar om de Raad en burgers mee te nemen in deze route. Ook kennis van de energiemarkt is een noodzakelijkheid. De score is dan ook negatief.

2.4 Laagste interne kosten (uren en tijd) gemeente (4) Een eigen energiebedrijf oprichten en vervolgens projecten mee realiseren vergt een zeer forse inspanning. En omdat de gemeente dat alleen doet (zonder partners), zullen de kosten op de schouders van de gemeente drukken. Dat is bij bijv. de energiegemeenschap anders of bij een bedrijf met andere overheden. Dan worden kosten en risico’s gedeeld. Op dit criterium scoort het eigen energiebedrijf zeer negatief. 2.5 Financierbaarheid projecten (5) Het laat zich aanzien dat een gemeente, die daarvoor financiële ruimte heeft, een eigen energiebedrijf goed kan opzetten. De ontwikkeling van de energieparken is vervolgens zeer goed te financieren bij externe partijen als de BNG. Op dit criterium scoort de route dan ook zeer positief. 2.6 Substantiële versterking van de lokale economie (6) Omdat als gezegd er een evenwichtige verdeling van lusten en lasten is en de winsten van de gemeente direct terugvloeien naar de ingezetenen van de gemeente, wordt de lokale economie versterkt. Dat is echter wel anders als de gemeente de inkomsten in algemene middelen laat terugvloeien en ze niet labelt als bestemd voor de lokale economie. En ook is het aantal energieparken dat het gemeentelijke energiebedrijf op eigen gronden kan ontwikkelen beperkt. Het gemeentelijke energiebedrijf is wel toekomstgericht. Als de gemeente bijv.

opbrengsten direct terug laat vloeien naar de ingezetenen van de gemeente (bijv. door een ‘kostprijsplus’ benadering te volgen voor evt. warmtelevering vanuit dat energiebedrijf), wordt de lokale economie versterkt. Dientengevolge is de score op dit criterium toch positief. 2.7 Toekomstgericht; o.a. inzet bij warmtetransitie (7) Het gemeentelijke energiebedrijf is een zeer passend platform dat als katalysator kan dienen voor de warmtetransitie. De score op dit criterium is dan ook zeer positief. 2.8 Inclusiviteit; iedereen kan meedoen (8) Als de aanname is dat de gemeente er voor de lokale burger en bedrijven is, dan doet iedereen mee en is het inclusief. Daaruit volgt dan ook dat de score op dit criterium zeer positief is.

44

CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN In dit rapport hebben wij de gemeente meegenomen wat betreft het ontstaan en de evolutie van (de uitleg van) het begrip ‘lokaal eigendom’. De conclusie daaruit is dat er geen wettelijke basis is die inkadert hoe dat begrip moet worden uitgelegd, en dat de gemeente Nieuwkoop vrijheid heeft een uitleg daaraan te geven die haar goeddunkt. Maar die uitleg is wel begrensd doordat de uitleg wel te beargumenteren moet zijn aan de hand van de huidige consensus. Het is verder goed om in de gaten te houden of er een wettelijke regeling komt die lokaal eigendom en lokale omgeving wel nader inkadert. Die inkadering kan de ruimte van de gemeente voor maatwerk namelijk beperken. In dit rapport hebben wij voorts een zestal mogelijke routes naar lokaal eigendom beschreven en beoordeeld aan de hand van een achttal criteria. Goed om te beseffen is wel dat alle instrumenten die bedoeld zijn om lokaal eigendom mogelijk te maken c.q. af te dwingen, begrensd worden door wat juridisch mogelijk is. Voor bepaalde routes hebben wij in het rapport al enkele kanttekeningen gegeven waar de gemeente zich bewust van moet zijn als voor een bepaalde route wordt gegaan. Evenwel zijn alle instrumenten ons inziens bij voorbaat niet onmogelijk als route en zijn er goede (juridische) argumenten te geven waarom een route zou moeten kunnen. Uit die beoordeling volgt dat ons inziens de zgn.

energiegemeenschap de beste kansen biedt om daarmee een maximaal percentage lokaal eigendom in de gemeente Nieuwkoop (wat betreft zonneparken) te realiseren. Het verdient aanbeveling dat de gemeente Nieuwkoop - als zij voorsorteert op een route naar lokaal eigendom - aanvullend en finaal onderzoek doet of in het concrete geval en met de specifieke invulling van de route men binnen de (juridische) kaders blijft. -/-

45

Bijlage G.1 Samenvatting zonnevelden bijeenkomst Nieuwkoop

Samenvatting inwonersbijeenkomsten oriëntatie(zoek)gebied polder Nieuwkoop Bijeenkomsten 7 en 12 december 2022 in Hoeve Rijlaarsdam in Nieuwkoop De avonden zijn bezocht door in totaal bijna 200 inwoners uit de kernen Nieuwkoop, Zevenhoven en Nieuwveen en het buitengebied tussen de kernen. Onder de aanwezigen waren ook ondernemers, agrariërs en grondeigenaren uit de directe omgeving.

Doel bijeenkomsten Om in 2030 0,08 TWh per jaar duurzame energie te kunnen produceren, is er zo’n 60 ha zonnevelden nodig en 20 ha zonnepanelen op grote daken. De gemeente wil geen wildgroei aan zonnevelden in ons landschap. Om regie te houden op initiatieven voor zonnevelden ontwikkelt de gemeente een beleidskader met algemene voorwaarden en ruimtelijke- en maatschappelijke criteria. Het doel van de inwonersbijeenkomsten is op te halen wat inwoners belangrijk vinden bij het ontwikkelen van zonnevelden, zodat wij dat als input kunnen meenemen voor het opstellen van een beleidskader.

Algemeen beeld Tijdens de bewonersavonden kwam het volgende beeld naar voren: - Zonnevelden zoveel mogelijk aan het zicht onttrekken. - Zonnevelden zo compact en efficiënt mogelijk aanleggen, zodat zo min mogelijk landschap en vruchtbare landbouwgrond verloren gaat. - Aandacht voor een zo gelijkmatig mogelijke verdeling van zonnevelden over de oriëntatie(zoek)gebieden. - Open blijven staan voor tussentijdse innovaties. - Verruilen van oude kassen voor zonnevelden (minder impact op de natuur).

Beeld per deelgebied Aanwezigen konden aangeven welke van de ruimtelijke criteria zij belangrijk vinden: Uit het zicht, Openheid landschap, Natuur voorop, Maximale opbrengst per ha en Multifunctioneel gebruik. Eigen aandachtspunten konden zij ook kwijt. Vervolgens hebben de deelnemers aangegeven wat zij van de criteria het belangrijkste vinden. De uitleg per criteria is terug te vinden op het formulier invullen ruimtelijke criteria (zie bijlage op Denkmee). Uit de criteria en de gesprekken aan tafel is een beeld af te leiden hoe inwoners aankijken tegen een mogelijke inpassing en ontwikkeling van zonnevelden in de diverse deelgebieden. Deelgebied 1, De Olm (oost) Beschrijving / ruimtelijke criteria Deelgebied 1 De Olm (oost)

Belangrijkste punt:

Uit het zicht

Openheid landschap

Natuur voorop

Maximale Multifunctioneel opbrengst per ha gebruik

34 deelnemers Belangrijk

25

22

16

12

Belangrijkst

13

5

7

8

9

Uit het zicht Benut de luwte van het bedrijventerrein De Olm (visuele afscherming door de bestaande situatie)

Algemeen beeld Voor dit deelgebied zien inwoners een evenwichtige aandacht voor de verschillende criteria (combinatie van alle criteria), waarbij een veld sowieso zoveel mogelijk uit het zicht wordt onttrokken. Voor de landschappelijke inpassing is oog voor natuurwaarden (riet/moerasvogels, weidevogels) en wordt gestreefd naar een geïntegreerd natuurlijk perspectief. Tegelijkertijd is de opbrengst van een zonneveld belangrijk en wordt er rekening gehouden met de kwaliteit van de agrarische grond. Deze kwaliteit is matig in de strook langs Ruygeborg richting het Noorden. Koppelkansen met recreatie ziet men niet zo. Opmerkingen / aandachtspunten: - Pas panelen toe in de landschapskleur (groen) - Voorkom versnippering (zorg voor rustig beeld) maar houdt ruimte voor uitbreidingsmogelijkheden (aaneengesloten velden) - Pas natuurlijke begrenzing toe - Overweeg drijvende zonnepanelen - Voorkom vervuiling panelen door foeragerende vogels - Heb aandacht voor buffering / opslag (elektriciteit, waterstof voor koppeling met bedrijven of woningen) - Plaats vooral op percelen die een lage agrarische waarde hebben; dit deelgebied is namelijk relatief minder geschikt om voedsel op te verbouwen. Blik op de toekomst: Houd bij de keuze voor plangebieden/initiatieven rekening met de volgende fase na 2030; zorg dat je op de juiste manier kunt door ontwikkelen.

Leukste suggestie: Leg de Kaagbaan en de Aalsmeerbaan vol met zonnepanelen en je lost heel veel problemen in 1x op.

Deelgebied 2, Polder Nieuwkoop Zuid Beschrijving / ruimtelijke criteria Deelgebied 2 Polder Nieuwkoop Zuid

Uit het zicht

Openheid landschap

Natuur voorop

Maximale Multifunctioneel opbrengst per ha gebruik

42 deelnemers

Belangrijk

30

30

29

16

15

Belangrijkst

12

9

3

11

4

Belangrijkste punten: Uit het zicht, open landschap en zo compact en efficiënt mogelijk Algemeen beeld Voor dit deelgebied willen inwoners over het algemeen niet meer grond beschikbaar stellen dan strikt noodzakelijk (de panelen zoveel mogelijk bij elkaar); dit om landbouwgrond te blijven benutten. Men wil dat de zonnevelden uit het zicht liggen en het open landschap behouden blijft. Agrariërs staan positief tegenover gesprekken met de gemeente en grondeigenaren om na te gaan of een samenwerking binnen een groter gebied meerwaarde kan hebben.

Opmerkingen / aandachtspunten: - Gebruik de oppervlakte zo efficiënt mogelijk door wateropslag onder de panelen en accu's te plaatsen voor overcapaciteit. Dit alles uit het zicht. - Lever energie aan het bedrijventerrein. - Zorg voor natuurlijke begrenzing van het zonneveld en plaats nutsvoorzieningen zoveel mogelijk uit het zicht. - Noem de waarde van de agrarische productie. Het exploiteren van een zonneveld in combinatie met landbouw wordt als lastig gezien, omdat er ook grond nodig is voor de agrarische activiteit (veeteelt). Bij grote percelen (40 ha) kan wel nagedacht worden over bijvoorbeeld 10 ha zonneveld.

Deelgebied 3, Polder Nieuwkoop Noord Beschrijving / ruimtelijke criteria

Uit het zicht

Deelgebied 3 Polder Nieuwkoop Noord

48 deelnemers

Openheid landschap

Natuur voorop

Maximale Multifunctioneel opbrengst per ha gebruik

Belangrijk

32

26

25

14

20

Belangrijkst

11

9

14

6

5

Belangrijkste punten: Uit het zicht, open landschap en zo compact en efficiënt mogelijk Algemeen beeld Net als deelgebied 2 willen inwoners dat het zonneveld uit het zicht ligt en de openheid van het landschap behouden blijft. Hier geldt ook dat het zonneveld zo compact en efficiënt mogelijk gehouden wordt met als reden om agrarische vruchtbare grond te sparen en weidevogelgebied te behouden. Deelgebied 3 wordt uitermate geschikt geacht voor landbouw (akkerbouw en veeteelt) vanwege de vruchtbare grond. Richting De Olm kan de melkveehouderij het in de toekomst moeilijker krijgen vanwege het klimaat en de wateropgave. Door vernatting kan het weiland moeilijker begraasd worden door koeien. Dat maakt dat deelgebied 2 betere mogelijkheden biedt dan deelgebied 3. Waterberging ziet men als koppelkans. Opmerkingen / aandachtspunten - Plaats panelen zo dicht mogelijk bij de weg, zodat weidevogels hun gebied behouden. - Meer biodiversiteit creëren door bosschages en rietzomen om de velden heen. - Plaats panelen zo dat eronder voedsel verbouwd kan worden. - Er zijn zorgen over de invloed van een mogelijk spanningsveld rondom een zonneveld voor de melkdrift van koeien; die zijn namelijk zeer gevoelig voor spanning.

Gemeente moet regie houden De gemeente wil regie houden op initiatieven om te voorkomen dat er overal lukraak zonnevelden worden gerealiseerd. We hebben kort stilgestaan bij hoe we de regie kunnen houden en hoe inwoners staan tegenover hun betrokkenheid bij plannen, bijvoorbeeld door lokaal eigenaarschap of financiële participatie. Inwoners geven aan dat zij graag willen dat de baten van een zonneveld ook lokaal terecht komen. Ook vinden zij het een geruststellende gedachte dat de gemeente de regie wil houden op dit soort ontwikkelingen. Zij vroegen nog wel aandacht voor het regie houden ná aanleg van een zonneveld.

Bijlage G.2 Samenvatting zonnevelden bijeenkomst Langeraar

Samenvatting inwonersbijeenkomst oriëntatie(zoek)gebied Vierambachtspolder Bijeenkomst 21 maart 2023 in De Dyck bij Langeraar De avond is bezocht door meer dan 150 inwoners uit de kernen Langeraar, Papenveer en het buitengebied in en rondom het oriëntatie(zoek)gebied Vierambachtspolder.

Doel bijeenkomsten Om in 2030 0,08 TWh per jaar duurzame energie te kunnen produceren, is er zo’n 60 ha zonnevelden nodig en 20 ha zonnepanelen op grote daken. De gemeente wil geen wildgroei aan zonnevelden in ons landschap. Om regie te houden op initiatieven voor zonnevelden ontwikkelt de gemeente een beleidskader met algemene voorwaarden en ruimtelijke- en maatschappelijke criteria. Het doel van de inwonersbijeenkomsten is op te halen wat inwoners belangrijk vinden bij het ontwikkelen van zonnevelden, zodat de gemeente dat als input kan meenemen voor het opstellen van een beleidskader.

Algemene indruk De meeste inwoners staan kritisch tegenover zonnevelden en zien liever geen zonneveld in de Vierambachtspolder. Velen zijn met de polder opgegroeid (beleven de polder), waarderen de openheid ervan en behouden graag de vruchtbare landbouwgrond voor de akkerbouw. Dit beeld werd bevestigd in een peiling tijdens de avond zelf. Daaruit bleek dat ruim twee derde van de aanwezigen bezwaar had tegen de komst van zonnevelden in de Vierambachtspolder. Ongeveer een derde van de aanwezigen gaf aan voor zonnevelden te zijn. Een vaak gehoord argument was dat, ondanks dat men daar liever geen zonneveld ziet, men inziet dat er een energievraag is naar duurzame energie en dat we daar iets mee moeten.

Inpassing zonnevelden Aanwezigen konden aangeven welke van de ruimtelijke criteria zij belangrijk vinden: Uit het zicht, Openheid landschap, Natuur voorop, Maximale opbrengst per ha en Multifunctioneel gebruik. Eigen aandachtspunten konden zij ook kwijt. Vervolgens hebben de deelnemers aangegeven wat zij van de criteria het belangrijkste vinden. De uitleg per criteria is terug te vinden op het formulier invullen ruimtelijke criteria (zie bijlage op Denkmee). Veel inwoners hebben de formulieren niet ingevuld, omdat ze niet de indruk wilden wekken voor een zonneveld in de Vierambachtspolder open te staan. Tegelijkertijd zijn er ook veel inwoners geweest die juist wel hun reactie, mening, zorg of idee op het formulier hebben opgeschreven, zodat hun stem niet verloren gaat. Uiteindelijk hebben 81 inwoners de formulieren ingevuld. Uit de ingevulde formulieren en de gesprekken aan tafel is een beeld af te leiden hoe inwoners aankijken tegen een mogelijke inpassing en ontwikkeling van zonnevelden in de Vierambachtspolder. Hieronder is dat samengevat in een tabel. Beschrijving / ruimtelijke criteria

Uit het zicht

Deelgebied 3 Vierambachtspolder Belangrijk Belangrijkst

Openheid landschap

Natuur voorop

Maximale opbrengst per ha

Multifunctioneel gebruik

81 deelnemers 58

52

52

6

14

37

35

35

4

6

Belangrijkste punten: Uit het zicht, open landschap en oog voor natuur en groen (natuur voorop)