Document · PDF

Bijlage 1- Masterplan Dorpshart Ter Aar d.d. 26 april 2023

Besluitvormende raadsvergadering 22 juni 2023, gemeente nieuwkoopBij agendapunt: Raadsvoorstel Vaststelling Masterplan Dorpshart Ter Aar (2023-050)20.859 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

26 APRIL 2023

MASTERPLAN

DORPSHART TER AAR

INHOUD 1. Inleiding...........................................................................................6 1.1 Aanleiding en proces.......................................................................................... 8 1.1.1 Waarom dit masterplan?............................................................................ 8 1.1.2 Hoe is dit masterplan tot stand gekomen?............................................ 10 1.2 Doelstelling en ambities voor het Dorpshart ................................................. 12 1.2.1 Centrale doelstelling.................................................................................. 12 1.2.2 Ambitie 1: aantrekkelijk Dorpshart........................................................... 12 1.2.3 Ambitie 2: mix van functies ..................................................................... 13 1.2.4 Ambitie 3: aangenaam verblijven............................................................ 14 1.2.5 Ambitie 4: route en bereikbaarheid......................................................... 14 1.3 Leeswijzer............................................................................................................. 15

2. Analyse: van vroeger tot nu ..........................................................16 2.1 Historie.................................................................................................................. 18 2.1.1 Het landschap van Ter Aar........................................................................ 18 2.1.2 De ontwikkeling van het dorp Ter Aar.................................................... 18 2.1.3 Bedrijvigheid in Ter Aar............................................................................. 19 2.1.4 Detailhandel en centrumgebied in Ter Aar............................................ 19 2.2 De huidige situatie van het centrum............................................................... 20 2.2.1 Landschappelijke dragers.......................................................................... 20 2.2.2 Ruimtelijke structuur................................................................................. 22 2.2.3 Architectonische identiteit........................................................................ 24 2.2.4 Functies....................................................................................................... 26 2.2.5 Verkeersstructuur en parkeren................................................................ 28

3. Masterplan.......................................................................................30 3.1 Visie op het Dorpshart........................................................................................ 32 3.1.1 Landschappelijke dragers zijn de basis voor het Dorpshart..................................................................................... 32 3.1.2 Meer samenhang in de ruimtelijke structuur......................................... 34 3.1.3 Een nieuw winkelgebied in een achtje .................................................. 35 3.1.4 Extra woningen in de functiemix............................................................. 36 3.1.5 Heldere routing en goede bereikbaarheid ............................................ 37 3.1.6 Aandacht voor groen en water................................................................ 38

3.2 Uitwerking Masterplan........................................................................................ 40 3.2.1 Ruimtelijke opbouw van het vernieuwde Dorpshart............................ 40 3.2.2 Winkelconcept en programma................................................................ 54 3.2.3 Wonen......................................................................................................... 56 3.2.4 Langzaam verkeer en Openbaar Vervoer.............................................. 58 3.2.5 Autoverkeer en parkeren........................................................................... 60 3.2.6 Logistiek....................................................................................................... 62 3.2.7 Groen........................................................................................................... 64 3.2.8 Water............................................................................................................ 66 3.2.9 Beeldkwaliteit architectuur....................................................................... 68 3.2.10 Beeldkwaliteit openbare ruimte............................................................. 72 3.3 Vervolgonderzoek en ontwikkelrichtingen.....................................................

74 3.3.1 Horecaplein................................................................................................. 76 3.3.2 Marktplein................................................................................................... 78 3.3.3 De Laan....................................................................................................... 80 3.3.4 Parkeren Berkenpad.................................................................................. 82 3.4 Toekomstige kansen........................................................................................... 84

4. Samenwerking en Ontwikkelstrategie...........................................86 4.1 Samenwerking en participatie........................................................................... 88 4.2 Aanpak van de herontwikkeling........................................................................ 94 4.3 Fasering ontwikkeling deelgebieden................................................................ 96 4.4 Samenwerkingsovereenkomst/ontwikkelingsovereenkomst....................... 106 4.5 Het Team.............................................................................................................. 107

Bijlagen................................................................................................108 I. Bezonningsstudie bestaande situatie................................................................. 110 II. Bezonningsstudie masterplan............................................................................. 114 III. Participatielogboek en proces............................................................................ 118 IV. Parkeerbalans Dorpshart Ter Aar | Los rapport Goudappel

WELKOM Het is een lang gekoesterde wens in Ter Aar: een echt Dorpshart. Een Dorpshart waarin het aangenaam verblijven is, met goede routing en bereikbaarheid en met de juiste functies op de juiste plaats. Een Dorpshart waar je ‘gewoon goed’ je dagelijkse boodschappen kunt doen, waar de markt en evenementen georganiseerd worden, waar je een drankje kunt doen op het terras en waar nieuwe bewoners met plezier wonen. Voor u ligt het masterplan voor het Dorpshart Ter Aar. Dit masterplan neemt u mee in de toekomstige inrichting en ontwikkeling van het centrumgebied. Zodat er een echt Dorpshart kan ontstaan dat past bij Ter Aar. Het plan is opgesteld vanuit de ambities die de gemeente Nieuwkoop in 2019 voor het centrumgebied heeft geformuleerd. Die ambities zijn in overleg met inwoners, dorpsraad, ondernemers en andere belanghebbenden tot stand gekomen. De gemeente heeft daarna een partner geselecteerd om de ambities samen uit te werken tot een haalbaar masterplan. Na een uitgebreide partnerselectie is gekozen voor een samenwerking met Kavel Vastgoed BV uit Rijswijk. Er is een projectteam samengesteld dat de afgelopen maanden intensief aan de plannen heeft gewerkt.

Het team bestaat uit specialisten van de gemeente, Groosman (stedenbouw en architectuur), Deltavormgroep (landschap en openbare ruimte), MaakdeStad (participatie en visie), Goudappel (mobiliteit) en Buro Boot (civiele techniek). Voor de totstandkoming van een aansprekend en realistisch masterplan is een uitgebreid participatieproces doorlopen. Zo zijn keukentafel-gesprekken gevoerd met vastgoedeigenaren, ondernemers en direct omwonenden. Tijdens diverse bijeenkomsten en op straat zijn vele belangstellenden gesproken. Ook online konden mensen reageren op het plan. Dit masterplan is tot stand gekomen onder verantwoordelijkheid van de Projectgroep Dorpshart Ter Aar. Wij zijn trots op het dit resultaat en wensen u veel kijk- en leesplezier!

figuur 1: Vogelvlucht centrum Ter Aar

1. INLEIDING 1.1 Aanleiding en proces 1.1.1 Waarom dit masterplan? 1.1.2 Hoe is dit masterplan tot stand gekomen? 1.2 Doelstelling en ambities voor het Dorpshart 1.2.1 Centrale doelstelling 1.2.2 Ambitie 1: aantrekkelijk Dorpshart 1.2.3 Ambitie 2: mix van functies 1.2.4 Ambitie 3: aangenaam verblijven 1.2.5 Ambitie 4: route en bereikbaarheid 1.3 Leeswijzer

figuur 2: Entree van het centrum aan de Aardamseweg

INLEIDING

1.1 AANLEIDING EN PROCES

1.1.1 Waarom dit masterplan? Ter Aar heeft van oudsher geen echt centrum. Het dorp is ontstaan uit twee lintdorpen: Kerkbuurt en Aardam. De lintdorpen zijn steeds meer aan elkaar gegroeid, door bebouwing aan de Kerkweg, Aardamseweg en het Aarkanaal. Het huidige centrumgebied bestaat uit een aantal deelgebieden, met ieder een net iets verschillend karakter. Zo heb je het gebied rond het Beukenpad en het Lindenplein in het noorden, is er een tussenzone met veel parkeerplaatsen langs de Essenlaan en een concentratie van winkels en voorzieningen meer in het zuiden (bij de Dirk van den Broek en de Primera). Al lange tijd wordt er in Ter Aar en in de rest van de gemeente Nieuwkoop over de herstructurering van het centrumgebied gesproken. Hiervoor is een aantal aanleidingen. •

De eerste (en misschien wel belangrijkste) is de wens om een onderscheidend centrum met een zo compleet mogelijk aanbod te blijven bieden voor Ter Aar en omgeving. Veel mensen geven aan dat het gebied nu karakter mist. Ook is er concurrentie van het (nieuwe) winkelgebied aan de Kerkweg (Intratuinlocatie). Wil het centrumgebied zijn functie als ‘Dorpscentrum’ behouden, dan is een eigen en onderscheidend karakter met een prettig verblijfsgebied van groot belang. Het huidige, enigszins versnipperde, winkelgebied voldoet hier niet aan. Het is weinig overzichtelijk en niet aantrekkelijk om in te verblijven.

•

Een tweede aanleiding is de geplande woningbouwontwikkeling in Ter Aar. In de (nabije) toekomst is een aanzienlijke uitbreiding van het woningaanbod voorzien in het ‘Vierde Kwadrant’ (een gebied aan de noordoostzijde van het dorp, begrensd door de Kerkweg en Oostkanaalweg). De groei van het aantal inwoners van Ter Aar maakt het noodzakelijk om het Dorpshart te versterken, maar biedt ook kansen. De centrumontwikkeling geeft de mogelijkheid om woningen toe te voegen en komt zo tegemoet aan de grote vraag naar extra woonruimte.

•

De laatste aanleiding is de ontwikkeling van het Integraal Kind Centrum (IKC) de Vaart aan de Westkanaalweg. In dit IKC is een uitgebreide (binnen) sportvoorziening opgenomen. Als gevolg hiervan is sporthal ‘de Vlinder’ in het centrumgebied, op de hoek van de Aardamseweg en de Westkanaalweg, gesloopt. De braakliggende ruimte vraagt niet alleen om een nieuwe invulling; deze biedt ook de kans om een overkoepelde visie voor het hele centrum te ontwikkelen.

MASTERPLAN TER A AR

Legenda Indeling kwadranten

uke

np a

ana st k g 10

aal

ka n

We st

n se

laa

se n

alw

Lindenplein

Vo s

14 2

Aar

ka n

aal

Kerkweg

'Eerste kwadrant'

'Tweede kwadrant'

'Derde kwadrant'

'Vierde kwadrant'

Dirk

Primera gebouw

Horecacluster

Aldi

Hema

Kruidvat

'De Vlinder' (gesloopt)

Vosholplein

IKC de Vaart (gebouwd)

Cultuur Historisch Museum

Historische schutsluis (uit 1898)

Protestantse Gemeente De Aarkerk

Intratuin locatie

Plangebied Dorpshart noord figuur 3: Bestaande situatie

INLEIDING

1.1 AANLEIDING EN PROCES

1.1.2 Hoe is dit masterplan tot stand gekomen? Nadat de gemeenteraad van Nieuwkoop met een aantal moties heeft opgeroepen om te komen tot een aanpak voor het centrum van Ter Aar, heeft de raad op 14 november 2019 ingestemd met een procesvoorstel. Volgens dit procesvoorstel wordt een plan ontwikkeld samen met inwoners, dorpsraad, ondernemers en andere belanghebbenden in Ter Aar. Doel is om tot een centrumplan te komen, waarmee het winkelcentrum toekomstbestendig wordt en de aantrekkingskracht wordt vergroot. In eerste instantie is gestart met een ruimtelijke visie. In deze visie zijn vier ambities voor het gebied verankerd: 1) een aantrekkelijk Dorpshart, 2) een mix van functies, 3) aangenaam verblijven en 4) routing en bereikbaarheid. Vanuit de analyse en ambities zijn er in deze visie twee ‘denkrichtingen’ opgenomen. De eerste betrof het verbeteren van de bestaande lintstructuur, de tweede het creëren van een compact centrum rondom het bestaande plein. De bij deze denkrichtingen behorende ingrepen waren echter te ambitieus en bleken financieel niet haalbaar. Vanuit verkennende gesprekken met marktpartijen bleek dat er wel kansen zijn om de vier ambities te realiseren. Daarom heeft de gemeente in het voorjaar van 2021 een ‘Tussenbalans’ opgesteld.

Hierin is geconcludeerd dat een samenwerkingspartner gezocht wordt om samen invulling te geven aan het vervolgtraject voor de beoogde (her)ontwikkeling van het Dorpshart Ter Aar. Door de gemeente is een tenderprocedure gestart, in de vorm van een partnerselectie. Doel was een partner te vinden voor de haalbaarheidsfase van het project Dorpshart. In die haalbaarheidsfase zou een Masterplan worden opgesteld, waarbij de ruimtelijke, programmatische, technische en economische haalbaarheid wordt getoetst. De tenderprocedure heeft uiteindelijk geresulteerd in de selectie van Kavel Vastgoed B.V. uit Rijswijk.

Start van Masterplan traject Sinds september 2022 is intensief samengewerkt tussen de gemeente en Kavel Vastgoed. Het resultaat van deze samenwerking is een ambitieus en uitdagend masterplan. Alhoewel er uiteraard nog onderwerpen in de volgende fase uitgewerkt moeten worden, vormt dit masterplan een veelbelovend uitgangspunt en wenkend perspectief voor het project Dorpshart. Het masterplan is uitgebreid besproken met ondernemers, omwonenden, de Dorpsraad en inwoners van Ter Aar. Daarbij zijn keuzes gemaakt. Er is geprobeerd om zoveel mogelijk tegemoet te komen aan de ingekomen reacties en de nieuwe inzichten binnen de opgestelde ambities. Het herstructureren van het Dorpshart vraagt om heldere keuzes en richtinggevende structuren. Deze keuzes en structuren zijn afgewogen op het algemeen maatschappelijk belang en vormen daarmee de basis voor de verkenning en samenwerking tussen de gemeente, Kavel Vastgoed en de direct betrokken stakeholders in het onderzoeksgebied. Uiteindelijk is het slagen van het plan afhankelijk van het draagvlak en de medewerking van de vele eigenaren. Een uitgebreider verslag van het participatieproces is te vinden in hoofdstuk 4.1.

MASTERPLAN TER A AR

Legenda

uk en

Dirk

Primera gebouw

Aldi

Hema

Kruidvat

'De Vlinder' (gesloopt)

Historische schutsluis (uit 1898)

Horecacluster

Voormalige bibliotheek

Westkaanaalweg 113

nl a

Lindenplein

eg alw

Plangebied Dorpshart

ana

st k

t ka

il g

We s

alw

r ka

eg noord

figuur 4: Bestaande situatie

INLEIDING

1.2 DOELSTELLING EN AMBITIES VOOR HET DORPSHART

1.2.1 Centrale doelstelling De centrale doelstelling van het project is tijdens de verschillende fases van het planvormingsproces steeds gelijk gebleven. De doelstelling is:

Kenmerkend voor het nieuwe Dorpshart is functie van ontmoetingsplaats: een centrale plek voor inwoners en bezoekers. Het centrum van Ter Aar groeit uit tot een aantrekkelijke Dorpshart met de volgende kenmerken:

Het creëren van een Dorpshart waarmee het centrumgebied duurzaam wordt versterkt en de aantrekkingskracht groeit.

•

Deze centrale doelstelling wordt bereikt door invulling te geven aan vier ambities die in dit hoofdstuk verder zijn geconcretiseerd.

•

1.2.2 Ambitie 1: aantrekkelijk Dorpshart In Ter Aar ontbreekt op dit moment een echt Dorpshart. Het is nu vooral een boodschappencentrum, maar niet echt een aantrekkelijke plek om te verblijven.

•

Een aangename verblijfs- en ontmoetingsplek voor inwoners, met publieksgerichte functies (dagelijks winkelaanbod aangevuld met regelmatig benodigd niet dagelijks winkelaanbod, horeca, dienstverlening en maatschappelijke functies). Een fijne verblijfsplek met een aangename sfeer en prettige uitstraling (de beleving van groen en water, aanwezigheid van terrassen, geborgenheid door bijvoorbeeld het toevoegen van bebouwing). Meer bewoning in en rond het Dorpshart met een bij Ter Aar passende schaal en woonvorm (bijvoorbeeld wonen boven winkels en voorzieningen). Een centrale ontmoetingsplek die ruimte biedt voor verschillende evenementen zoals de markt, braderie en kermis. Een nauwkeurige inpassing van de nieuwe ontwikkelingen in de omgeving, waarbij aangesloten wordt op de aangrenzende woonwijken.

Het centrum, centraal gelegen in Ter Aar, heeft wel de potentie om door te groeien naar een Dorpshart. Door de centrale ligging is het huidige centrum nadrukkelijk dé plek voor de ontwikkeling van het Dorpshart. De (woon)ontwikkelingen in Ter Aar versterken deze potentie nog verder.

•

figuur 5: Aldi aan Lindenplein

figuur 6: Dirk van den Broek aan Essenlaan

bron: https://www.funda.nl/koop/verkocht/ter-aar/appartement-42026635-beukenpad43/#foto-1

bron: https://www.brookland.nl/projecten/ter-aar-cantate--ontwikkelingbrookland#gallery-1

•

MASTERPLAN TER A AR

1.2.3 Ambitie 2: mix van functies Het verbeterde Dorpshart combineert straks de functie van boodschappencentrum én dorpscentrum. Het is belangrijk om daarbij goed in te spelen op trends en marktontwikkelingen, zodat het Dorpshart over twintig jaar nog steeds de kern van Ter Aar is. Op dit moment betekent dat: inspelen op de vraag naar ‘gemak en comfort’ voor de consument en het bieden van meer beleving voor de verschillende doelgroepen.

•

Meervoudig ruimtegebruik door een mix van publieksgerichte (niet direct centrumgebonden) functies en het toevoegen van een woonfunctie en detailhandel.

•

Er is ruimte voor horeca en terrassen.

•

Verbetering van het vestigingsklimaat.

Het plan voor het Dorpshart speelt ook in op de kenmerkende elementen van Ter Aar. Deze worden tot uiting gebracht in de inrichting en positionering van het centrum. Dit betekent:

•

Bezoek van de detailhandel is primair bedoeld voor de inwoners van Ter Aar, maar daarnaast wordt extra aantrekkingskracht vanuit de regio gestimuleerd.

•

Een toekomstvisie voor het nieuwe Dorpshart, die aansluit op de visie op de detailhandel zoals die door de gemeente is opgesteld.

•

Het huidige beleid rond de functieverandering van het Vosholplein voorzetten. Dit betekent hier het stimuleren van de woonfunctie en het afbouwen van de detailhandelsfunctie.

•

Het creëren van een toekomstbestendig centrum. Aandachtspunten zijn de verspreide ligging van het winkelaanbod (een noordelijk en zuidelijk deel met een eenzijdig middendeel). Bij de transformatie wordt ingezet op een meer compact, geclusterd centrum waarin combinatiebezoek wordt gestimuleerd. Bijzonder aandachtspunt is de huidige eenzijdige bewinkeling.

figuur 7: Parkeerplaatsen naast Kruidvat en HEMA

figuur 8: Essenlaan met aangrenzende parkeerplaatsen

INLEIDING

1.2 DOELSTELLING EN AMBITIES VOOR HET DORPSHART

1.2.4 Ambitie 3: aangenaam verblijven

1.2.5 Ambitie 4: route en bereikbaarheid

Het centrum van Ter Aar is straks het hart van het dorp, waar inwoners elkaar ontmoeten en graag verblijven. Dat geldt ook voor bezoekers en passanten. Het wordt een aangename verblijfsplek met een gezellige, knusse ambiance en een prettige sfeer. Hiervoor is nodig dat:

Mobiliteit ontwikkelt zich snel en zal wellicht ingrijpend veranderen. Gelijktijdig zal er als gevolg van de herstructurering van het centrum sprake zijn van een toename van verkeer. Dit betekent dat er gezocht moet worden naar slimme en duurzame oplossingen voor de bereikbaarheid, passend bij een goed woon- en verblijfsklimaat. Daarbij is een belangrijk aandachtspunt dat de gemeente Nieuwkoop een landelijke gemeente is met beperkt openbaar vervoer.

•

De openbare ruimte is ingericht met aandacht voor spelen, groen en water. De inrichting krijgt een gezellige uitstraling en een dorpse sfeer. Een dorpsplein moet uitnodigen tot en ruimte geven voor de organisatie van activiteiten. In het Dorpshart ontwikkelt, zich een goede mix van functies zodat het ook buiten sluitingstijd een prettige plek met een ontmoetingsfunctie is. Hierbij is er ruimte voor horeca en terrassen.

Belangrijke onderdelen van dit mobiliteitsconcept zijn; •

Het verbeteren van de toegang en zichtbaarheid van het centrum, vooral vanaf de Aardamseweg en de Westkanaalweg. Met aandacht voor de entrees naar het centrum en de parkeervoorzieningen.

•

Een goede oplossing voor het parkeren, met gratis parkeren, passend binnen het Dorpshart.

•

Een mobiliteitsoplossing die duurzaam en toekomstbestendig is en dus ook aandacht heeft voor andere vervoersmiddelen zoals de fiets, voetgangers en het openbaar vervoer.

Groen en water worden ingezet als belangrijke structuurdragers, verbonden met het Dorpshart.

MASTERPLAN TER A AR

1.3 LEESWIJZER

In dit eerste hoofdstuk is vooral de achtergrond van de planvorming aan de orde gekomen. Wat was de aanleiding voor het opstellen van het masterplan en wat zijn de ambities van de gemeente, en later ook Kavel Vastgoed, voor het plan? Daarnaast is kort ingegaan op de totstandkoming van dit masterplan. In hoofdstuk twee wordt de historische ontwikkeling en de huidige situatie van Ter Aar beschreven. De bijzondere geschiedenis van Ter Aar, en met name van het centrum, komen aan de orde. Vervolgens wordt (op basis van deze geschiedenis) de huidige situatie geanalyseerd: met de bijzondere, sterke kanten en de minder sterke aspecten. Deze analyse vormt de basis voor de ontwikkeling van het masterplan. Hoofdstuk drie beschrijft de opzet van het masterplan. Dit hoofdstuk start met een beschrijving van de visie. Hierin wordt antwoord gegeven op de vraag hoe de geformuleerde ambities zijn ‘geland’ in het plan. Vervolgens wordt de opzet van het masterplan per deelgebied verder toegelicht, waarbij ook een aantal varianten (scenario’s) wordt beschreven. Deze scenario's bieden de mogelijkheid om mee te bewegen met ontwikkelingen die plaatsvinden in de uitvoeringsfase van het project. Het hoofdstuk wordt afgesloten met een blik in de toekomst, waarbij kansen worden geschetst voor heel Ter Aar, die samenhangen met de centrumontwikkeling.

Hoofdstuk vier gaat in op de samenwerking en het participatieproces tot nu toe. Het beschrijft ook de ontwikkel- en uitvoeringsstrategie die zal worden gehanteerd bij de uitvoering van het masterplan. In dit masterplan wordt, vanwege de leesbaarheid, een aantal winkels bij naam genoemd. Aan dit document zijn enkele bijlagen toegevoegd, die het plan op sommige punten gedetailleerd toelichten.

2. ANALYSE: VAN VROEGER TOT NU 2.1 Historie 2.1.1 Het landschap van Ter Aar 2.1.2 De ontwikkeling van het dorp Ter Aar 2.1.3 Bedrijvigheid in Ter Aar 2.1.4 Detailhandel en centrumgebied in Ter Aar 2.2 De huidige situatie van het centrum 2.2.1 Landschappelijke dragers 2.2.2 Ruimtelijke structuur 2.2.3 Architectonische identiteit 2.2.4 Functies 2.2.5 Verkeersstructuur en parkeren

figuur 9: Aarkanaal, zicht op brug tussen Aardamseweg & Kerkweg

ANALYSE

2.1 HISTORIE

2.1.1 Het landschap van Ter Aar

Om het land te beschermen en te ontwateren werden kaden en sluizen gebouwd. Voor de waterhuishouding en de trekvaart werd het riviertje de Aar vanaf 1656 gekanaliseerd. Het werd omgedoopt tot het Aarkanaal. Hierbij is een jaagpad aangelegd, de voorloper van de Westkanaalweg.

Aardam

aal

figuur 10: 1930, lintdorpen Kerkbuurt & Aardam

kan

Door het agrarisch gebruik werd het land in de loop van de tijd steeds drassiger. Dit verandert sterk als vanaf 1500 de vervening van het gebied begint. Hierbij werd het veen uitgegraven en op legakkers te drogen gelegd. Er ontstonden grote plassen die vanaf de zeventiende eeuw weer door molens werden drooggemalen. Zo ontstonden laaggelegen polders. De omgeving van Ter Aar vormt hierop een uitzondering. Dit gebied is, als zogenaamde bovenpolder, nooit verveend en ligt aanzienlijk hoger dan de omringende polders.

Kerkbuurt

A ar

Het dorp Ter Aar ligt in een veenpoldergebied van het Groene Hart. Tot ongeveer 1000 jaar geleden bestond het uit veenmoeras, met daar doorheen meanderend het veenriviertje de Aar. Met het bewoond raken van dit gebied, werd het veen langzamerhand ontgonnen. Er ontstond een netwerk van sloten en watergangen. In de huidige situatie is dit netwerk nog te herkennen in de schuin op het Aarkanaal aantakkende smalle verkavelingsstroken.

Ke r k w figuur 11: 1950, lintbebouwing: Aardamse Weg & Kerkweg

2.1.2 De ontwikkeling van het dorp Ter Aar

VOSHOLPLEIN

Op de locatie van het huidige Ter Aar was lange tijd sprake van twee dorpen, Langeraar aan de westzijde en Korteraar aan de oostzijde van de rivier de Aar. Nadat Langeraar door een dijkdoorbraak was weggevaagd, ontstond aan de westzijde van het Aarkanaal het lintdorp Kerkbuurt. Aan de oostzijde ontwikkelde Korteraar zich ook tot lintdorp (Aardam). De twee dorpen werden verbonden door de Aardamseweg/Kerkweg. In de jaren daarop groeiden de dorpen langs deze verbinding langzaam aan elkaar vast. Er was in deze tijd geen sprake van een echt centrum. Winkels, bedrijven en voorzieningen lagen verspreid langs het lange lint. Vanaf de jaren 50 worden ook delen van de achter het lint gelegen bovenpolder bebouwd. In deze polder ontstonden een aantal min of meer op zichzelf staande woonbuurten. Ter Aar krijgt daarmee de huidige kenmerkende structuur met vier ‘kwadranten’, gescheiden door het Aarkanaal en

figuur 12: 1980, 1e en 2e kwadrant bebouwd, centrum Vosholplein

LINDENPLEIN

eg 2e

Ke r k w

figuur 13: 2000, 3e kwadrant bebouwd, centrum Lindenplein

MASTERPLAN TER A AR

de Aardamseweg/Kerkweg. De brug over het Aarkanaal is hierbij een belangrijke schakel én een logische locatie voor het centrum van het dorp.

2.1.3 Bedrijvigheid in Ter Aar Door de aanwezige veengrond waren de polders ten noorden van de Aardamseweg en Kerkweg zeer geschikt voor tuinbouw. Veel bedrijvigheid in en om Ter Aar was hier dan ook op gericht. Zo was er een groot aantal inleggerijen en een groenteveiling. Omdat de aan- en afvoer van de veiling vooral over water plaatsvond, was ook de scheepsbouw belangrijk voor Ter Aar. Er waren verschillende scheepswerven die zich vooral richtten op de kleinere vrachtschepen, die door tuinders gebruikt werden. Door een verbetering van het wegennet verdween de scheepsbouw langzamerhand uit Ter Aar. Daarnaast werd door veel tuinders de overstap gemaakt van vollegrond tuinbouw naar glastuinbouw met bloementeelt. Dit had tot gevolg dat ook de groenteteelt uit Ter Aar verdween. De veiling werd in 1970 gesloten en ook de inleggerijen sloten hun deuren.

2.1.4 Detailhandel en centrumgebied in Ter Aar In eerste instantie hadden winkels in Ter Aar een plek langs de lange lintbebouwing. Er was nog geen duidelijk centrumgebied, maar meer een reeks voorzieningen verspreid langs de weg. Door de uitbreiding van het dorp in de jaren ’60 ontstond een concentratie van detailhandel. Bijvoorbeeld met een supermarkt ter plekke van het Vosholplein. Het winkelgebied breidde zich daarna stapsgewijs uit naar de noordzijde

van de Aardamseweg. Met de komst van een nieuwe uitbreidingswijk (in de jaren ’80 en ’90) werd tenslotte het Lindenplein gerealiseerd. Momenteel liggen de winkels min of meer bij elkaar in één gebied. Er zijn twee supermarkten als trekkers aan de noord- en zuidzijde. Tussen deze twee supermarkten ligt een reeks kleinere winkels. Het parkeren vindt plaats op een aantal verspreid liggende terreinen. Het parkeergebied langs de Essenlaan is daarvan het grootste. Het huidige centrum is weinig aantrekkelijk en ‘leesbaar’. Dat komt door het ontbreken van een visuele (zicht)relatie tussen de verschillende delen, het verspreide parkeren en de weinig aantrekkelijke routing tussen de (veelal eenzijdig gelegen) winkels. De detailhandel aan het Vosholplein is inmiddels zo goed als verdwenen. Hier is onder andere een medisch centrum voor in de plaats gekomen. Een andere ontwikkeling is de komst van grootschalige detailhandel (met een tuincentrum en een supermarkt) in het oosten van Ter Aar. Deze locatie profileert zich als locatie voor het doen van boodschappen. Op de hoek van de Aardamseweg en de Westkanaalweg werd in jaren ‘80 sportcentrum ‘De Vlinder’ gebouwd. Met de bijbehorende horecavoorziening was dit centrum lange tijd voor veel bewoners van Ter Aar een belangrijk punt om samen te komen en elkaar te ontmoeten.

Deze ontmoetingsfunctie is onlangs overgenomen door het nieuwe scholen- en sportcentrum IKC de Vaart. ‘De Vlinder’ is gesloopt en dit terrein ligt nu braak.

figuur 14: Zicht vanaf de Westkanaalweg

figuur 15: De oude korenmolen

figuur 16: Afrit van de

figuur 17: Voormalige busremise op

op de oude ophaalbrug, aansichtkaart

'De Vlinder'.

Aardammerbrug, vermoedelijk uit

locatie van sporthal 'De Vlinder'.

meer van 100 jaar oud.

de jaren '50 van de vorige eeuw.

ANALYSE

2.2 DE HUIDIGE SITUATIE VAN HET CENTRUM

2.2.1 Landschappelijke dragers De ruimtelijke opzet van het centrumgebied van Ter Aar kenmerkt zich nog steeds door een aantal (veelal historische) landschappelijke dragers. Hierbij gaat het om de volgende structuren: Langs het Lint De Aardamseweg is de historische ‘basis’ van het dorp Ter Aar. Kenmerkend zijn de sterk wisselende korrelgrootte (tuinderswoningen, maar ook grotere gebouwen) in een groene omgeving. De historische watergang vormt hierbij een doorgaand en beeldbepalend element. Aan het kanaal Het Aarkanaal, met aan weerszijden de doorgaande wegen op de dijk, bepaalt het beeld. De brug over het kanaal vormt daarbij een belangrijke verbinding en het ‘natuurlijke’ centrum van het dorp. Recent zijn aan beide zijden van de brug twee rotondes gerealiseerd, die de entree naar het centrumgebied markeren. Onder aan de dijk zijn de verspringende verkaveling en de kwelsloten een belangrijk beeldbepalend element. De bebouwing wordt gekenmerkt door een (extreme) afwisseling in korrelgrootte, waarbij grote gebouwen en loodsen worden afgewisseld met vrijstaande woningen.

Deze structuren zijn niet altijd even zichtbaar en in de loop der jaren steeds moeilijker ‘leesbaar’ geworden. Toch bepalen zij voor een belangrijk deel het ‘eigen karakter’ van het dorp. Het inzetten en versterken van deze structuren bij de ontwikkeling van het Dorpshart wordt gezien als een kans. Een kans om de eigen identiteit van Ter Aar te behouden en voelbaar te maken.

figuur 18: Langs het Lint

figuur 19: Aan het kanaal

De Laan De Essenlaan is op dit moment een belangrijke toegang van het centrumgebied, maar is ook één van de belangrijkste toegangen naar de woongebieden die er aan grenzen. In de ontginning De verkaveling en de waterstructuur van het huidige centrum verwijzen naar de oude landschappelijke structuur van de ‘Bovenpolder’, waarin een groot deel van het dorp is gelegen. Dit heet ‘ontginning’. De groene slag Het centraal gelegen parkgebied vormt ook in de huidige situatie al een belangrijke en aantrekkelijke groenstructuur. De centrale watergang, die verscholen achter de gebouwen en het parkeren doorloopt in het huidige centrum, sluit aan op de structuur van kavelsloten uit de ‘Bovenpolder’.

figuur 20: De Laan

figuur 21: In de ontginning

figuur 22: De groene slag

MASTERPLAN TER A AR

Legenda

uk en

Lindenplein

nl a

Langs het Lint

Aan het kanaal

De Laan

In de ontgining

De groene slag

Slagenstructuur

alw ana st k

r ka

We s

t ka

alw

1 2

noord figuur 23: Landschappelijke dragers

ANALYSE

2.2 DE HUIDIGE SITUATIE VAN HET CENTRUM

2.2.2 Ruimtelijke structuur De ruimtelijke structuur van het huidige centrumgebied van Ter Aar wordt voor een groot deel bepaald door de geschiedenis. Het centrum ontstond geleidelijk in de nabijheid van de brug over het Aarkanaal: het geografische hart van de kwadranten van het dorp. Het daadwerkelijke winkelgebied ligt daarbij eigenlijk verscholen ‘achter’ de oorspronkelijke bebouwing van de Aardamseweg en de Westkanaaldijk. Vanaf deze toegangsroutes is het centrum dan ook beperkt zichtbaar en voor een bezoeker, die voor het eerst komt, lastig te vinden. Het huidige centrum valt uiteen in een aantal deelgebieden. Die zijn in verschillende periodes, min of meer toevallig, ontwikkeld. Het gaat om het gebied rond het Lindenplein/Beukenpad in het noorden, het gebied met parkeren en eenzijdige bewinkeling bij de Essenlaan en het gebied bij de Dirk van den Broek/het Primera gebouw. De entrees van de winkels liggen verspreid, niet aan een duidelijke looproute. Verder ontbreken heldere zichtlijnen waardoor overzicht ontbreekt. Een deel van het Lindenplein is enigszins omsloten, vrij van gemotoriseerd verkeer, en voelt daardoor het meest als een verblijfsplek. Maar ook hier is de beslotenheid beperkt en ontbreekt bijvoorbeeld een horecavoorziening (café, restaurant).

De inrichting van de buitenruimte is voor een deel redelijk verzorgd en samenhangend. Maar deze wijkt (bijvoorbeeld in het voorgebied van de Dirk/Hema) weer sterk af. Het materiaalgebruik is sober en heeft weinig karakter. Het groen is van ondergeschikt belang. Alleen bij de kruising met de doorgaande waterstructuur (het bruggetje) is sprake van een ‘eigen’ karakter en daarmee een meer aantrekkelijk beeld. Voor een echt Dorpshart is een ingreep in de ruimtelijke structuur een noodzaak. Doel is het creëren van een grotere ruimtelijke samenhang, met meer door bebouwing omsloten plekken die door duidelijke zichtlijnen met elkaar worden verbonden. De inrichting van de buitenruimte van het centrumgebied kan zich beter onderscheiden door een eigen samenhangend materiaalgebruik en groen. De doorgaande waterstructuur wordt hierbij als een interessant aanknopingspunt voor het realiseren van een eigen identiteit gezien.

MASTERPLAN TER A AR

Legenda

uk en

gebied Lindenplein/ Beukenpad

gebied Essenlaan parkeren & eenzijdige bewinkeling

gebied Dirk/Primera gebouw

parkeren

Lindenplein

nl a

voorzijde winkels 2

ana

alw

parkeergarage

r ka

st k

We s

t ka

alw

plangebied Dorpshart

noord figuur 24: Ruimtelijke structuur

ANALYSE

2.2 DE HUIDIGE SITUATIE VAN HET CENTRUM

2.2.3 Architectonische identiteit De bouwhoogtes en bouwstijlen van de bebouwing in het centrum is zeer wisselend. Het heeft weinig samenhang en is niet echt ‘gebiedsspecifiek’ te noemen. Dit is het gevolg van de weinig samenhangende ontwikkeling van het centrumgebied in de afgelopen decennia, op een plek met weinig historische gebouwen. Mede om die reden is het van groot belang om bij de toekomstige ontwikkeling van het Dorpshart sterk in te zetten op het behoud en versterken van de historische context. Toch is er in en om het centrum wel bebouwing te vinden die ‘iets’ vertelt over de identiteit van Ter Aar. Deze beeldbepalende bebouwing ligt vooral langs het oude lint Aardamseweg/Kerkweg en aan het Aarkanaal. De positionering van de gebouwen is daarbij bepalend. De rooilijn loopt evenwijdig met de weg, maar de gebouwen staan evenwijdig aan het slotenpatroon en verspringen van elkaar. Een goed voorbeeld is de oude boerderij aan de Westkanaalweg 112. Een ander karakteristiek voorbeeld is het pand op de Westkanaalweg 109 met een heldere en eenvoudige bouw- en dakvorm. Het gevelbeeld wordt versterkt door strakke, verticale raamvoering en subtiele decoratieve elementen. Symmetrie van de gevel en de gebouwmassa is herkenbaar door de positionering van de dakkapellen, maar gecontrasteerd door "ongelukjes".

Bij de ontwikkeling van het Dorpshart ligt het voor de hand om in architectuur aansluiting te zoeken bij de eigen identiteit van Ter Aar. Dit gebeurt enerzijds door, zoals in de vorige paragraaf is aangegeven, sterk in te zetten op het behoud en het versterken van de landschappelijke structuren. Maar ook in de architectonische verschijningsvorm zijn er dus een aantal eenvoudige kenmerken die kunnen worden ingezet bij de ontwikkeling en het ontwerp van de verschillende gebouwen.

MASTERPLAN TER A AR

Oostkanaalkade 2

Aardamseweg 20

Aardamseweg 41

Aardamseweg 25

Aardamseweg 11A

Kerkweg 4-6

Oostkanaalweg 42

De Aarkerk, Oostkanaalweg

Aardamseweg 43-47

Westkanaalweg 109

Westkanaalweg 112

Westkanaalweg 113

figuur 25: Beeldbepalende bouwwerken

ANALYSE

2.2 DE HUIDIGE SITUATIE VAN HET CENTRUM

2.2.4 Functies Ter Aar is een van de grootste kernen van de gemeente Nieuwkoop. In het centrumgebied is een mix aan functies te vinden. •

Winkelfunctie Het centrum heeft een sterk boodschappen-aanbod met twee supermarkten en een ruim aanbod van versspeciaalzaken. In totaal zijn er 33 ‘publieksgerichte functies’ aanwezig. Dit concentreert zich met name rondom het Lindenplein.

•

Woonfunctie Boven een beperkt deel van de winkels, met name rond het Lindenplein en boven de Dirk, zijn woningen gesitueerd. Bij de overige winkels ontbreekt deze dubbelfunctie. Dat komt de levendigheid en sociale controle (ook buiten winkeluren) niet ten goede.

•

Kantoorfunctie Op een aantal plekken in en rond het centrum is sprake van een beperkte kantoorfunctie. Vaak wordt deze kantoorfunctie gecombineerd met een winkel.

•

Sport/fitness Een bijzondere functie is het fitnesscentrum dat aan het Lindenplein is gesitueerd. Deze functie staat garant voor een diverse stroom bezoekers, ook buiten de winkeluren.

•

Bijzondere voorzieningen Een goed voorbeeld van een dergelijke voorziening is de ‘Brugspin’. Dit dagbestedingscentrum, voor mensen met een lichte tot matige verstandelijke handicap, trekt opnieuw een heel andere doelgroep naar het centrumgebied.

•

Parkeren Voor al deze functies is op dit moment verspreid door het centrum parkeergelegenheid voor auto’s en fietsen aanwezig.

•

Marktplein/evenementen Op het Lindenplein staat een weekmarkt. Daarnaast wordt het plein gebruikt voor verschillende evenementen, zoals een kermis en de Taptoe.

In de Detailhandelsvisie (juli 2020) staat beschreven dat het centrum ‘een bovenlokaal verzorgende functie heeft met een focus op het boodschappen doen en beperkt recreatief winkelen’. Het Dorpshart concentreert zich op het gebied tussen de Essenlaan, Aardamseweg, en Westkanaalweg (omgeving Lindenplein). Voor het Vosholplein wordt gestreefd naar een afbouw van de centrumfunctie naar een combinatie van zorgvoorzieningen en woningen. Voor de (functionele) ontwikkeling van het Dorpshart is een SWOT analyse opgesteld. Deze geeft aan waar de sterke en zwakke punten van het huidige winkelgebied liggen en welke kansen en bedreigingen er zijn. Deze analyse biedt een overzichtelijk en samenhangend beeld van de problematiek. Deze is dan ook een belangrijk uitgangspunt bij de verdere planvorming. De SWOT analyse is gebaseerd op de ruimtelijke analyse uit 2020.

MASTERPLAN TER A AR

SWOT analyse

Kansen

Bedreigingen

•

• • • • •

Compacter maken winkelcentrum, zodat winkels beter gecombineerd bezocht kunnen worden door het winkelend publiek (gemak voor consument en vergroten aantrekkingskracht winkels). Versterken verblijfskwaliteit: verblijfsruimte en horeca, inclusief terrassen. Verbeteren zichtbaarheid vanaf buitenzijde en bereikbaarheid van het winkelcentrum. Routing tussen de parkeerlocaties verbeteren. Toevoegen van woningen in en rond het centrum, om de levendigheid in het centrum te vergroten. Versterken samenhang door betere zichtlijnen.

•

Concurrentie met Intratruin-locatie (o.a. vestiging Vomar en Action). De concurrentie is mede afhankelijk van andere winkelfuncties die zich gaan vestigen in het gebied. Toename internetwinkelen, vergrijzing en oriëntatie op grotere winkelgebieden, waardoor niet-dagelijks winkelaanbod onder druk staat.

Sterke punten

Zwakke punten

•

• • •

Sterk boodschappen-aanbod: 2 supermarkten en ruim aanbod versspeciaalzaken. Sterk lokaal ondernemerschap, goede service. Samenwerking tussen ondernemers en vastgoedeigenaren, aanwezigheid Bedrijven Investerings Zone (BIZ). Gratis parkeren.

• •

• • • •

Ruime opzet, versnipperd winkelcentrum, grotendeels eenzijdige bewinkeling. Hierdoor is het comfort voor de consument matig en het combinatiebezoek tussen winkels beperkt. Geen echt centrumgevoel: inrichting is functioneel en niet gezellig. Het ontbreekt aan een verblijfsgebied. Entrees tot het winkelcentrum onvoldoende zichtbaar en uitnodigend. Vanaf de Westkanaalweg en Aardamseweg is het niet duidelijk dat hier een winkelcentrum is. Parkeerplaatsen liggen verspreid en niet verbonden met elkaar (matige routing). Dag-horeca en modisch aanbod wordt gemist. Geen complementair supermarktaanbod. Een fullservice supermarkt ontbreekt. Bebouwing Vosholplein vormt (deels) geen visitekaartje.

ANALYSE

2.2 DE HUIDIGE SITUATIE VAN HET CENTRUM

2.2.5 Verkeersstructuur en parkeren Het huidige centrum is met de auto (komend vanaf de Aardamseweg) vooral bereikbaar via de Essenlaan. Vanaf de Essenlaan worden de parkeergebieden aan de Essenlaan en het Beukenpad ontsloten. Ook de ondergrondse garage onder de Dirk is bereikbaar via de Essenlaan. Een tweede parkeergebied ligt voor de Kruidvat/Hema. Dit terrein is toegankelijk via een wat onoverzichtelijke afrit vanaf de Westkanaalweg. Het parkeergebied ten noorden van de Aldi wordt ook ontsloten vanaf de Westkanaalweg. Voor de verschillende parkeergebieden (en dan met name die bij de Essenlaan en het Beukenpad) is er sprake van een doodlopende structuur. Bezoekers voor het centrum kunnen hier niet doorrijden, maar moeten terug over de Essenlaan als bijvoorbeeld het parkeerterrein vol is. Dit resulteert in relatief veel zoekverkeer over de Essenlaan. In combinatie met de woonfunctie van deze straat leidt dit tot een onveilige situatie. Op dit moment is binnen het centrumgebied voldoende parkeergelegenheid aanwezig. Dit blijkt uit de laatst uitgevoerde parkeertellingen (zie hiervoor bijlage IV). Wel is de opzet van de terreinen versnipperd: het is onpraktisch dat de terreinen niet met elkaar zijn verbonden. Wat verder opvalt is dat het grootste deel van de terreinen is ontsloten via de Essenlaan.

In de praktijk wordt het aandeel vrije parkeerplaatsen soms anders beleefd, dit komt onder andere doordat de parkeerplaatsen op sommige plekken zichtbaarder zijn en langs logische aanrijrouters liggen waardoor de parkeerdruk daar hoger is. Dit kan ervoor zorgen dat parkeerders een hoge parkeerdruk ervaren terwijl er elders in het Dorpshart sprake is van een grote overmaat van vrije parkeerplaatsen.

figuur 26: Parkeerplaats voor Aldi

figuur 27: Essenlaan

Voor het laden en lossen in het huidige centrumgebied zijn verschillende routes beschikbaar. Zo worden de grootste winkels in het noordelijk en zuidelijk deel van het centrum (Aldi, Hema, Kruidvat en Dirk) via de Westkanaalweg bevoorraad. Daarnaast vervult ook de Essenlaan een belangrijke functie voor het bevoorraden van de kleinere dagwinkels van het Lindenplein en langs de Essenlaan zelf, dit functioneert goed. Wel lopen regelmatig cliënten van de Brugspin over het plein of ze worden afgezet voor de deur. De combinatie met laden en lossen is daarbij een aandachtspunt. Het centrum is vanuit het zuidoosten van Ter Aar goed bereikbaar voor voetgangers en fietsers. Vanuit de overzijde van het Aarkanaal (de westzijde van de kern) is met name de brug over het kanaal een belangrijke schakel. Maar door het drukke verkeer is dit uiteraard ook een knelpunt. In de langzaamverkeersstructuur heeft de Essenlaan opnieuw een belangrijke functie: hier komen min of meer alle fiets- en voetgangersroutes samen. Voor het openbaar vervoer is er een busverbinding over de Aardamseweg, met een halte bij de voormalige Vlinder. In de ontsluitingsstructuur van het huidige centrum heeft de Essenlaan een grote betekenis. Deze weg is voor het auto- en het langzaamverkeer de belangrijkste ontsluitingsroute. Daarnaast vindt via deze route ook laden en lossen plaats.

De combinatie van deze functies met de woonfunctie van de straat wordt als onveilig en negatief beoordeeld. Binnen de planvorming is onderzocht of het mogelijk is om de Essenlaan (deels) te ontlasten.

figuur 28: Parkeerplaats voor Kruidvat

MASTERPLAN TER A AR

Legenda Ontsluiting

uk en

Parkeergarage

Parkeerplaats

Lindenplein

alw ana st k

r ka

We s

t ka

alw

nl a

noord figuur 29: Verkeersstructuur en parkeren

3. MASTERPLAN 3.1 Visie op het Dorpshart 3.1.1 Landschappelijke dragers zijn de basis voor het Dorpshart 3.1.2 Meer samenhang in de ruimtelijke structuur 3.1.3 Een nieuw winkelgebied in een achtje 3.1.4 Extra woningen in de functiemix 3.1.5 Heldere routing en goede bereikbaarheid 3.1.6 Aandacht voor groen en water 3.2 Uitwerking Masterplan 3.2.1 Ruimtelijke opbouw van het vernieuwde Dorpshart 3.2.2 Winkelconcept en programma 3.2.3 Wonen 3.2.4 Langzaam verkeer en openbare ruimte 3.2.5 Autoverkeer en parkeren 3.2.6 Logistiek 3.2.7 Groen 3.2.8 Water 3.2.9 Beeldkwaliteit architectuur 3.2.10 Beeldkwaliteit openbare ruimte 3.3 Vervolgonderzoek en ontwikkelrichtingen 3.3.1 Horecaplein 3.3.2 Marktplein 3.3.3 De Laan 3.3.4 Parkeren Berkenpad 3.4 Toekomstige kansen

MASTERPLAN TER A AR

figuur 30: Historische schutsluis langs Aardamseweg

MASTERPLAN

3.1 VISIE OP HET DORPSHART

Dit masterplan geeft een visie op de ontwikkeling van het centrum van Ter Aar. Verankerd in de historie, passend bij Ter Aar en rekening houdend met nieuwe wensen en ontwikkelingen. Deze visie bestaat uit een aantal elementen: • • • • • •

Landschappelijke dragers zijn de basis voor het Dorpshart. Er komt meer samenhang in de ruimtelijke structuur van het centrum. Er ontstaat een nieuw winkelgebied ‘in een achtje’. Er wordt meer wonen toegevoegd aan het centrum Het centrum krijgt een heldere routing en goede bereikbaarheid. Er komt meer aandacht voor groen en water.

De structuren krijgen de volgende betekenis: •

Langs het Lint Het historische lint van Ter Aar vormt straks de nieuwe groene entree tot het Dorpshart. De karakteristieke bebouwing met voortuinen past bij het groene karakter van het lint.

•

Aan het kanaal De markante groene dijk (met de ‘kwelsloot’) wordt gerespecteerd en biedt ruimte voor groen en wonen. Hogere bebouwing op deze plek markeert het centrum.

•

De Laan De Essenlaan wordt een woonstraat, ingericht als een laan. Het blijft een belangrijke toegang voor fietsers en voetgangers, maar het autoverkeer voor het winkelend publiek wordt zo veel mogelijk geweerd.

•

In de ontginning De oorspronkelijke sloten en het kavelpatroon van de bovenpolder bepalen de inrichting van het Dorpshart.

•

De groene slag Deze water- en groenstructuur is één van de lange lijnen van de Bovenpolder. Deze structuur wordt in het Dorpshart beter zichtbaar gemaakt en vergroot. De (groen)structuur van het nieuwe Dorpshart sluit hiermee aan op de historische structuur van de Bovenpolder en ‘vertelt’ het verhaal over de ontstaansgeschiedenis van dit deel van Ter Aar.

Deze elementen van de visie worden op de volgende pagina’s één voor één uitgelegd.

3.1.1 Landschappelijke dragers zijn de basis voor het Dorpshart De ruimtelijke opzet van het centrumgebied van Ter Aar wordt gekenmerkt door een aantal, veelal historische, landschappelijke structuren. Bij de ontwikkeling van het masterplan voor het Dorpshart worden deze structuren ‘als onderlegger’ voor de planvorming ingezet. Niet alleen om een prettige en aantrekkelijke plek te creëren, maar vooral ook om te zorgen dat het Dorpshart op een logische en vanzelfsprekende manier in zijn omgeving is verankerd. En dus echt een Dorpshart van Ter Aar wordt.

Door de kenmerkende onderdelen van deze structuren te behouden, te versterken, of juist beter zichtbaar te maken, ontstaat een Dorpshart met een aantrekkelijk, geheel eigen en in de omgeving passend karakter. De buitenruimte vormt hierbij een robuuste basis waarop verschillende stedenbouwkundige invullingen mogelijk zijn. Op deze wijze sluit het masterplan aan bij de ambities om een aantrekkelijk Dorpshart te realiseren, met een opzet en beeld dat typisch is voor Ter Aar. Een Dorpshart met een eigen (op de historie gebaseerd) karakter waarin het aangenaam verblijven is.

MASTERPLAN TER A AR

IN DE ONTGINNING

DE GROENE SLAG

LANGS HET LINT

DE LAAN

AAN HET KANAAL figuur 31: Landschappelijke dragers

MASTERPLAN

3.1 VISIE OP HET DORPSHART

3.1.2 Meer samenhang in de ruimtelijke structuur Bij de uitwerking van het plan wordt deels aangesloten op de bestaande ruimtelijke structuur. Maar in de stedenbouwkundige opzet worden ook een aantal nieuwe (grotere en kleinere) ingrepen voorgesteld om de structuur te verbeteren. Hierbij gaat het om: • • •

• • •

ZICHTLIJN

Het realiseren van een nieuwe parkeergarage en woonbebouwing op de Vlinderlocatie. De bouw van een nieuw woongebouw langs de Aardamseweg. De sloop van het gebouw waarin nu onder andere Primera is gevestigd, het huidige horecapaviljoen en de aanbouw van Kaptein adviseurs/Regiobank. De realisatie van drie nieuwe gebouwen langs de Essenlaan. De bouw van een horeca-paviljoen ter plekke van het huidige parkeerterrein voor de Dirk. En tot slot de transformatie van de voormalige bibliotheek naar een woonfunctie (appartementen).

NIEUWBOUW Zo ontstaat een prettige, meer door bebouwing omsloten openbare ruimte. Hierbinnen worden twee deelgebieden onderscheiden: het Marktplein, ter plekke van het huidige Lindenplein, en het Horecaplein, dat min of meer op de locatie van het huidige Primeragebouw is gesitueerd. De pleinen zijn omgeven door duidelijke wanden met een hoogte die past bij de pleinruimte. De begane grond bestaat uit winkelfronten, waarbij overal tweezijdig winkelen mogelijk is. De pleinen zijn verbonden via open zichtlijnen en er komt een duidelijke looproute. Het Dorpshart wordt zichtbaar langs het Aarkanaal door de hogere bebouwing op (met name) de Vlinderlocatie. De herkenbaarheid van het Dorpshart wordt op deze wijze vanaf de Westkanaalweg vergroot. Hier ligt voor de bezoeker die met de auto komt, ook de belangrijkste entree naar de parkeervoorzieningen. Voor de bezoeker die met de fiets of te voet komt, is het nieuwe markante gebouw aan de Essenlaan (vlakbij de Dirk) van belang. Dit gebouw staat centraal in de zichtlijn en nodigt met een open kopgevel uit tot een bezoek aan het Dorpshart. Het nieuwe gebouw langs de Aardamseweg sluit aan op de kenmerkende stedenbouwkundige structuur van het Lint. Het gebouw is ongeveer even groot en hoog als de gebouwen aan de overzijde en staat in een groene omgeving (tuin).

Samen met de gebouwen aan de overzijde vormt dit gebied de nieuwe groene entree van Ter Aar.

figuur 32: Ruimtelijke structuur

Met deze opzet wordt aangesloten op ambities om een Dorpshart te maken waarin het aangenaam verblijven is. Er is sprake van een samenhangend, door bebouwing omgeven Dorpshart, met open zichtlijnen waarbij tweezijdig winkelen mogelijk is. Het centrumgebied onderscheidt zich binnen Ter Aar door afwijkende bouwvolumes en bouwhoogtes. Het dorp krijgt een nieuwe groene dorpsentree aan de Aardamseweg.

MASTERPLAN TER A AR

3.1.3 Een nieuw winkelgebied in een achtje Binnen de nieuwe stedenbouwkundige structuur wordt ingezet op een duidelijker georganiseerd winkelgebied. Voor het winkelen voorzieningencentrum wordt hierbij uitgegaan van een ‘Haltermodel’. Aan weerszijden van het winkelgebied bevinden zich twee ‘trekkers’ in de vorm van twee grote supermarkten met goede parkeervoorzieningen (Aldi in het noorden en Dirk in het zuiden). Tussen de twee trekkers bevindt zich een gebied waarlangs aan twee zijden winkels liggen. Zo ontstaat een zogenaamd ‘achtje’. Hiermee wordt een looproute bedoeld in de vorm van een acht langs alle winkelfronten. Uit diverse situaties in andere dorpen is gebleken dat zo’n opzet met trekkers en een looproute leidt tot een zo optimaal mogelijk winkelconcept. Door het verbeteren van het winkelconcept en de openbare ruimte ontstaat de mogelijkheid om andere functies, zoals horeca, toe te voegen. Op het zuidelijke plein voor de Dirk, het Horecaplein, wordt dan ook ingezet op een nieuwe horecafunctie. Dit is een wens die in Ter Aar al lang leeft. Maar ook een uitbreiding van functies zoals het sport/fitnesscentrum zou goed passen in deze opzet.

TREKKER

ACHTJE

WINKELS

TREKKER

Dit onderdeel van de planvorming sluit aan op de ambities om de winkelfunctie te versterken en te verbreden. Naast gemak en comfort gaat het hierbij ook om beleving en aangenaam verblijf. Het toevoegen van horeca is een belangrijk uitgangspunt. Maar ook het toevoegen van voorzieningen sluit aan bij deze ambities.

HORECA

figuur 33: Winkelachtje

Dit onderdeel van de planvorming sluit aan op de ambities voor een andere, meer uitnodigende functiemix in het centrum. Naast gemak en comfort gaat het hierbij natuurlijk om beleving en aangenaam verblijf. Het toevoegen van horeca is een belangrijk uitgangspunt. Maar ook de verdere mix met extra wonen en het toevoegen van voorzieningen sluit aan bij deze ambities.

MASTERPLAN

3.1 VISIE OP HET DORPSHART

3.1.4 Extra woningen in de functiemix Naast winkelen en voorzieningen komt er in het nieuwe Dorpshart ook nadrukkelijk ruimte voor wonen. Zowel op de Vlinderlocatie, en in het nieuwe gebouw langs de Aardamseweg, als in nieuwe gebouwen langs de Essenlaan wordt woningprogramma toegevoegd. Daarnaast wordt ook onderzocht of het gebouw van de voormalige bibliotheek kan worden getransformeerd naar woningen.

NIEUWBOUW

Door het toevoegen van deze woningen, in diverse groottes, wordt de mix van functies in het Dorpshart compleet gemaakt. Het toevoegen van woningen (vooral ook boven de winkels) betekent niet alleen een versterking van de levendigheid maar ook van de sociale controle en veiligheid buiten de winkeluren. Daarnaast krijgt het gebied rond de Essenlaan door het toevoegen van woningen een veel duidelijkere woonfunctie. De (leef)omgeving van deze woonstraat kan specifiek voor deze functie worden ingericht en onderscheidt zich daarmee van het winkel- en horecagebied dat juist rond de twee pleinen is gesitueerd.

figuur 34: Nieuwbouw

Het toevoegen van woningen in het centrumgebied sluit aan bij de ambitie om een Dorpshart te maken waarin het aangenaam verblijven is. De woonfunctie staat daarbij garant voor meer levendigheid en sociale controle, ook buiten de uren dat de horeca en de winkels open zijn. Daarnaast biedt het toevoegen van de woningen de mogelijkheid om de woonfunctie van de Essenlaan te versterken.

MASTERPLAN TER A AR

3.1.5 Heldere routing en goede bereikbaarheid Een passende mobiliteitsoplossing, die duurzaam en toekomstbestendig is, is een belangrijk onderdeel van het masterplan. Hierbij wordt het parkeren geconcentreerd bij de twee trekkers aan de uiteinden van het winkelgebied. Het parkeren bij de Aldi en op het Beukenpad blijft min of meer in zijn huidige vorm behouden. Er wordt alleen een nieuwe toegang met eenrichtingsverkeer vanaf de Westkanaalweg naar het Beukenpad gerealiseerd.

ONTSLUITING

De grootste ingreep is de aanleg van een parkeergarage bij de huidige Vlinderlocatie. In deze garage wordt een groot deel van de te vervangen en nog extra te realiseren parkeerplekken ondergebracht. Ook het parkeren op het Marktplein wordt uitgebreid. De entrees van de parkeervoorzieningen worden goed zichtbaar ontsloten via de Westkanaalweg. Door deze opzet wordt de Essenlaan zoveel mogelijk ontlast en overmatig zoekverkeer naar de parkeervoorzieningen beperkt. Onderdeel van het masterplan is ook de herstructurering van de bestaande parkeergarage onder de Dirk die op dit moment weinig wordt gebruikt. Al met al worden op deze manier in en rond het centrumgebied voldoende en goed bereikbare parkeervoorzieningen gerealiseerd. Daarbij wordt in de nieuwe opzet de huidige restcapaciteit aan parkeerplekken beter benut. Voor de bevoorrading blijft de huidige situatie min of meer gehandhaafd. De belangrijkste laad- en losfuncties worden ontsloten via de Westkanaalweg, terwijl de kleinere winkels in het centrale deel van het centrumgebied via de Essenlaan worden bevoorraad. De winkels en voorzieningen aan de oostzijde van het plein (verswinkels en Brugspin) kunnen ook via deze route en vervolgens over het plein bereikt worden. Een fijnmazig netwerk van autoluwe voetgangersgebieden en fietsroutes verbindt het centrum met de omliggende woongebieden.

Het fietsparkeren zal daarbij langs de Essenlaan worden geconcentreerd.

HOOFDONTSLUITING LADEN & LOSSEN

figuur 35: Routing en bereikbaarheid

Met deze mobiliteitsoplossing wordt aangesloten op de ambities voor mobiliteit en bereikbaarheid. Tegelijkertijd is het ontwerp van een goed en samenhangend mobiliteitsconcept ook van groot belang voor de ambities op het gebied van aangenaam verblijf en een aantrekkelijk Dorpshart.

MASTERPLAN

3.1 VISIE OP HET DORPSHART

3.1.6 Aandacht voor groen en water In het masterplan is tenslotte ook nadrukkelijk aandacht voor de groen- en waterstructuren binnen het nieuwe Dorpshart. Inwoners hebben aangegeven hier veel belang aan te hechten.

BOMEN

Het masterplan zet in op het groen, duurzaam en natuurinclusief inrichten van de buitenruimte. Hierbij is er aandacht voor het vasthouden van water en hittestress. Daarnaast vormen de groen- en waterstructuren uiteraard ook belangrijke ‘beeldbepalers’ voor het toekomstige Dorpshart. In het masterplan is veel aandacht voor de centraal in het centrum gelegen groenstructuur, de zogenaamde ‘groene slag’. Deze water- en groenstructuur wordt in het centrum doorgetrokken en vormt een belangrijk ‘focuspunt’ in de inrichting van de buitenruimte. Vlonders rond de verbrede watergang op het Horecaplein worden een aantrekkelijk plek om te verblijven. Het water en het groen vormt een nieuw beeldmerk voor dit deel van het Dorpshart. Maar ook in andere delen van het plan, zoals in de groenstructuur langs de dijk of met de extra beplantingen op het Markt- en Horecaplein is er nadrukkelijk aandacht voor een samenhangende groen- en waterstructuur.

GROENE SLAG DAKTUIN

GRAS

figuur 36: Groen en water

Bij de ambitie voor 'een aangenaam verblijf' is aangegeven dat groen en water worden ingezet als structuurdragers, verbonden met het Dorpshart. Het ligt dan ook voor de hand dat dit onderdeel van het masterplan hier op aansluit. Daarbij wordt deze ambitie niet alleen vertaald in een ruimtelijke structuur, maar is er ook aandacht voor andere aspecten die van belang zijn voor en aangenaam verblijf, zoals bijvoorbeeld het voorkomen van hittestress.

MASTERPLAN TER A AR

figuur 37: Bestaande groene slag

MASTERPLAN

3.2 UITWERKING MASTERPLAN

3.2.1 Ruimtelijke opbouw van het vernieuwde Dorpshart Bij de uitwerking van het plan vormen de landschappelijke structuren, zoals in de visie al is toegelicht, een belangrijk drager. Bij de beschrijving van de nieuwe ruimtelijke opbouw van het Dorpshart wordt deze indeling dan ook als basis gebruikt. Op de volgende pagina's worden de verschillende onderdelen stuk voor stuk toegelicht.

figuur 38: Sfeerbeeld Westkanaalweg

MASTERPLAN TER A AR

Legenda

Verharding - Plein

uk en

Verharding - Stoep

Bebouwing nieuw

Marktplein

Bebouwing bestaand

nl a

Verharding - Weg

Water Groen Boom

Haag

alw

ana

Plangebied Dorpshart

st k

alw

na pa

t ka

Horecaplein

il g

We s

Brug - Vlonder

r ka

Vlinderlocatie

noord figuur 39: Masterplan

MASTERPLAN

3.2 UITWERKING MASTERPLAN

Langs het Lint •1

• 2

3 •

4 •

Langs het Lint wordt (in aansluiting op de bestaande ruimtelijke structuur) een vrijstaand woongebouw gesitueerd (appartementen).Het gebouw krijgt een hoogte die vergelijkbaar is met de appartementengebouwen aan de zuidzijde van de Aardamseweg. Het gebouw staat in een groene omgeving (tuin) waarmee wordt aangesloten op de typische ruimtelijke structuur van het Lint en een groene Dorpsentree wordt gerealiseerd. Om dit te realiseren is het noodzakelijk om de bestaande parkeerplaats van de Maatschap Kroes aan te passen. Hierbij wordt er tussen het bestaande gebouw en het nieuwe woongebouw een nieuwe efficiëntere parkeerplaats gemaakt. Deze biedt niet alleen ruimte aan hetzelfde aantal auto’s, maar kan ook op een betere manier in de groenstructuur van het gebied worden ingepast. Dit vrijstaande appartementengebouw krijgt de uitstraling van een stationsgebouw, waarmee de bijzondere betekenis van deze plek, als een toegang naar het Dorpshart, nogmaals wordt benadrukt. Voor het gebouw ligt de bushalte aan een breed trottoir, waarbij de fietsen worden geparkeerd onder een luifel die aan het stationsgebouw is voorzien. Op de Vlinderlocatie wordt een wat groter bouwblok gesitueerd. Centraal in dit blok ligt de nieuwe parkeergarage. Aan de noorden oostzijde wordt vóór deze garage een rij met eenzijdig georiënteerde woningen gesitueerd.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Nieuwkoop&id=caba28be-14c7-4a87-9e9c-baa52f2c2587