Bijlage 1 Herijking Transitievisie Warmte

Financiële tegenvallers kunnen door de maximale tarieven van de ACM maar deels teruggehaald worden bij de afnemers. Per warmtenet moet berekend worden wat de impact op de gemeentelijke financiën is. Kleine warmtenetten leiden waarschijnlijk tot versnippering, meer risico’s en uiteindelijk hogere kosten.

26

6. Uitwerking wijkaanpakken Lokale uitvoering van de warmtetransitie is opgenomen in de Transitievisie Warmte 2021. Een wijkaanpak is een essentiële schakel in het vraagstuk over hoe een buurt, wijk of dorp verwarmd wordt zonder aardgas of voorbereid kan worden op aardgasvrij-gereed. In de Transitievisie Warmte zijn de kansrijke alternatieven voor aardgas per buurt of cluster in beeld gebracht. In deze herijking gaan we dieper in op hoe een wijkaanpak er uit ziet en wanneer in welke wijk aan de beurt is. De transitie naar aardgasvrije verwarming van woningen is een opgave die veel vraagt van inwoners. Elektrisch koken en verwarmen zorgt voor ingrijpende aanpassingen aan de woning en in gedrag. Denk hierbij aan isolatiemaatregelen, lage temperatuur verwarming, hoog rendement beglazing en de aanschaf van een warmtepomp. Dit gaat gepaard met een financiële investering en technologische verandering. Deze stap is niet voor iedereen even gemakkelijk. Het is een transitie die van bovenaf (klimaatakkoord) wordt geregisseerd. De uitvoering vindt lokaal plaats, bij inwoners in de woning. Daardoor is de lokale vertaling en vertrouwen van groot belang. Dit maakt het belang van een wijkgerichte aanpak duidelijk. Hierbij werkt de gemeente aan het lokaal organiseren en faciliteren van gezamenlijke verduurzaming in een langdurige aanpak.

Daarin zoeken we de samenwerking met lokale stakeholders en enthousiaste bewoners die stappen willen zetten bij het verduurzamen van de buurt. We hanteren de uitgangspunten uit de Transitievisie Warmte In de Transitievisie Warmte zijn de volgende uitgangspunten bepaald die ons helpen stappen te zetten naar een aardasvrije woonomgeving: • • • • •

Samenwerken op basis van gelijkwaardigheid Onze transitie is lokaal en gebiedsgericht Een betaalbare en betrouwbare warmtevoorziening Een realistische en planbare transitie Onze aanpak is flexibel en lerend

Sturing geven aan de warmtetransitie Met de Transitievisie warmte geeft de gemeente de richting naar een aardgasvrije toekomst. De gemeente kan op verschillende manieren bijdragen aan de warmtetransitie: 1. Informeren en inspireren: de website www.duurzaam-nieuwkoop.nl, week van de duurzaamheid, duurzaamheidsspecials in Nieuwkoop Nieuws, de duurzame huizenroute, de energiebesparingsgids en andere communicatiemiddelen. 2. Borgen van participatie en creëren van draagvlak: in samenwerking met lokale partijen (dorpsraden, corporaties) en partners aan de slag in de wijk en inwonersbijeenkomsten. 3. Faciliteren van sleutelpartijen: samenwerking met onder andere woningcorporaties, netbeheerders, gebiedscorporatie en het bieden van procesondersteuning. 4. Ontzorgen inwoners: Duurzaam Bouwloket, energiecoaches, adviseren over verduurzamen van monumenten, duurzame nieuwbouwadviezen, organiseren van collectieve inkoopacties. 5. Zorgen voor passende instrumenten: oprichting warmtebedrijf en subsidies zoals het Energiebesparingsfonds. De wijkgerichte aanpak Ook met onze wijkgerichte aanpakken sluiten we aan bij de uitgangspunten vanuit de Transitievisie Warmte. We werken samen op basis van gelijkwaardigheid aan: lokaal en gebiedsgericht een betaalbare en betrouwbare warmtevoorziening, een realistische en planbare transitie en met een aanpak die flexibel en lerend is.

27

Hoe geven we de wijkgerichte aanpak vorm? Bewoners van een wijk (of buurt) weten zelf goed wat er in de wijk speelt en welke kansen er zijn. Vaak zijn er bekende (sleutel)figuren binnen de gemeenschap. Denk aan vrijwilligers van de kerk, bestuursleden van de dorpsraad of lokale ondernemers. Deze bekendheid zorgt voor een gevoel van vertrouwen bij de andere bewoners en voegt lokale kennis toe aan de aanpak. Deze sociale cohesie vindt vaak kleinschalig plaats. In kernen als Woerdense Verlaat kan dit een gehele kern betekenen. In de kern Nieuwkoop is het effectiever om een aanpak per buurt/wijk in te richten vanwege de omvang van de kern. Een wijkgerichte aanpak heeft een grote kans van slagen wanneer deze ‘van onderop’ wordt opgezet. Bewoners nemen het voortouw bij de invulling van de aanpak en de gemeente faciliteert en ondersteunt. Doordat de bewoners zelf meedenken en meebepalen, ontstaat een gedragen aanpak. Door de geboden ruimte en ondersteuning ontstaat ook een vertrouwensband tussen de bewoners en de gemeente. We richten een werkgroep op Binnen een wijkgerichte aanpak richten we een werkgroep op. Deze werkgroep bestaat uit een aantal enthousiaste inwoners die de kansen voor verduurzamen in hun wijk willen onderzoeken. Een goed functionerende werkgroep bestaat uit verschillende typen inwoners.

Ieder gebruikt hierbij zijn expertise/kwaliteiten en dat maakt de aanpak tot een succes. We onderscheiden de volgende typen: • Voorlopers: Hoewel de voorlopers vaak al klaar zijn met het verduurzamen van hun woning, kunnen zij een belangrijke rol hebben binnen de aanpak. Zij inspireren en delen hun ervaring met anderen. • Techneuten: Verduurzamen is ingewikkeld en er zijn binnen een aanpak ook technische vraagstukken. Hoeveel KWh is optimaal en welke aansluitingen zijn er nodig? Zij hebben een belangrijke rol bij het creëren van vertrouwen binnen de aanpak. • Verbinders: Inwoners die anderen aansporen, enthousiast maken, hun netwerk gebruiken en communicatief sterk zijn. Zij hebben een belangrijke rol in de communicatie naar de rest van de buurtgenoten. • Energiecoaches: Een mix van bovenstaande typen vinden we terug in de energiecoach. De energiecoaches zijn bekende gezichten in de wijk en zijn speciaal opgeleid om anderen te adviseren. Daarnaast kunnen zij ondersteunen bij het aanvragen van subsidies. • Bestaande sleutelfiguren: Dit verschilt per kern, maar denk aan dorpsraden, vrijwilligers van kerken en verenigingen, lokale ondernemers of maatschappelijke organisaties. Zij beschikken vaak over grote netwerken of faciliteiten die ingezet kunnen worden.

We onderscheiden verschillende doelgroepen binnen een wijkgerichte aanpak Kortgezegd is de doelgroep elke inwoner van de gekozen straat, buurt of wijk. Binnen een wijkgerichte aanpak onderscheiden we verschillende groepen inwoners. We hebben te maken met verschillen in kennis, kunde, financiën maar ook in karakter en voorkeuren. Iedereen doet het op zijn/haar eigen manier. Toch moet er binnen een wijkgerichte aanpak rekening gehouden worden met deze voorkeuren en verschillen. Zo houden we rekening met: • Inwoners met energiearmoede: verspreid door de gemeenten bevinden zich inwoners met een inkomen rond 120% van het sociaal minimum. Voor deze groep hebben hoge energiekosten een significant hogere belasting op hun besteedbaar inkomen. Vanuit het Rijk hebben we middelen ontvangen om deze groep extra te ondersteunen. Dit zijn zowel huurders als woningeigenaren. • Huurders sociaal: zij hebben niet de mogelijkheid om zelf grote verduurzamingsmaatregelen te nemen. Wel kunnen zij kleine besparende maatregelen zoals radiatorfolie en buisisolatie aanbrengen. Huurders zijn afhankelijk van de verduurzamingsplannen van de corporatie. De gemeente maakt (prestatie)afspraken met corporaties over het verduurzamen van sociale huurwoningen. Ook zoeken we naar mogelijkheden waarbij corporaties aan kunnen sluiten op collectieve warmtevoorzieningen.

28

•

•

Huurders particulier: ook zij mogen geen maatregelen (buiten de kleine besparende maatregelen) nemen zonder overleg met de verhuurder. Veelal zien we dat de verhuurders investeringsmaatschappijen of particuliere verhuurders met enkele woningen zijn. Ook zij moeten voldoen aan de renovatieverplichtingen die zijn opgelegd door de Rijksoverheid. Wij wijzen ze hierop, maar in de praktijk blijkt het lastig om in contact te komen met deze verhuurders. Woningeigenaren: de grootste groep bestaat uit woningeigenaren. Deze groep heeft zelf de regio om grote maatregelen zoals dakisolatie te nemen maar niet altijd de juiste kennis om dit te doen. We verlenen op verschillende manieren ondersteuning, zodat iedere inwoner mee kan doen.

Partners bij een wijkgerichte aanpak Een wijkgerichte aanpak wordt gedragen door de inwoners van een wijk of buurt. Zij zijn de motor in de aanpak. Daarnaast zijn er verschillende partners die onmisbaar zijn, zoals: • De dorpsraden van de verschillende kernen • Woningbouwcorporaties • De Gebiedscoöperatie Nieuwkoop (GCN) • Energiecoaches • (Lokale) ondernemers • Maatschappelijke organisaties, kerken, sportverenigingen enz. Naast de lokale gemeenschap kan, indien nodig, ook gebruik gemaakt worden van: • Gemeentelijke expertise • Externe adviesbureaus voor bijvoorbeeld technische haalbaarheidsstudies Communicatiestrategie bij een wijkgerichte aanpak De communicatie is binnen een wijkgerichte aanpak erg belangrijk. We communiceren op verschillende manieren om alle bewoners te betrekken. Daarbij staat het perspectief van de inwoner centraal. Het gebruik van verschillende communicatieboodschappen en middelen is van belang om iedereen op zijn/haar manier te betrekken bij de aanpak. Per wijkaanpak maken we een communicatieaanpak op maat.

Daarvoor zetten we verschillende middelen in, zoals: • Bewonersbrieven • Inloopavonden/inwonersbijeenkomsten • Informatieboekjes • Nieuwsberichten op www.nieuwkoop.nl • Nieuwsberichten en nieuwspagina's op www.duurzaam-nieuwkoop.nl • Artikelen in Nieuwkoop Nieuws • Stories en berichten op onze sociale media • Persberichten in lokale media zoals de Omroeper en Nieuwkoops.nl Naast de gemeentelijke communicatie kan ook vanuit de werkgroep gecommuniceerd worden. Zo benutten inwoners uit de werkgroep hun sociale netwerk en wordt ook het bereik van de dorpsraad ingezet. Dit kan de boodschap versterken omdat het niet alleen vanuit de gemeente komt, maar ook vanuit vertrouwde organisaties.

6.1 De wijkaanpak in Woerdense Verlaat Vanuit de transitievisie warmte in 2021 ontstond er discussie over de kansen voor kleinere kernen om de gebouwen aardgasvrij te maken. Het advies van de klankbordgroep was “Begin klein, daar waar energie zit”. Hoewel de kansen voor een warmtenet in Woerdense Verlaat aanvankelijk laag werden ingeschat kwam vanuit de Dorpsraad Woerdense Verlaat een initiatief om kleinschalige collectieve warmtevoorzieningen te onderzoeken. Daarom startte de dorpsraad begin 2022 met de gemeente

29

een werkgroep warmte. Het doel van de werkgroep is om de bewoners van Woerdense Verlaat te ondersteunen bij het maken van verantwoorde keuzes op weg naar een aardgasvrij Woerdense Verlaat. De werkgroep bestaat uit twee medewerkers van de gemeente Nieuwkoop en drie inwoners van Woerdense Verlaat. Van deze drie inwoners is één energiecoaches, één lid van de gebiedscoöperatie Nieuwkoop en een vertegenwoordiger van de Dorpsraad Woerdense Verlaat. Deze (sleutel)figuren zijn sterk betrokken bij hun buurtgenoten. Door (sleutel)figuren te betrekken die dicht bij de inwoners staan zijn we in staat de wensen en waarden in de wijk goed in kaart te brengen. Hiermee creëren we draagvlak voor de warmtetransitie. Adviesbureau DWA is ingeschakeld voor het uitvoeren van een quickscan. Zij onderzochten de haalbaarheid om de warmtevoorziening van het Integraal Kind Centrum (IKC) uit te breiden en geschikt te maken om woningen in de dorpskern van Woerdense Verlaat van warmte te voorzien. Dit was met name een technische studie die verschillende technieken, warmtebronnen en concepten onderzocht. Een werkgroep ging aan de slag Naast het onderzoek ging de werkgroep aan de slag met het informeren en ondersteunen van bewoners bij het nemen van verduurzamingsmaatregelen in de woning.

Zo werden er in 2022 meerdere informatieavonden in gebouw Beatrix georganiseerd waar werd gesproken over isolatiemaatregelen, zonneboilers, zonnepanelen, warmtenetten en energiebesparing. Daarnaast werd in juli 2022 een eerste bewonerspeiling uitgevoerd. Dit was een inventarisatie naar het energieverbruik en de interesse in informatie over verduurzamingsmaatregelen. In deze peiling werd ook de interesse voor een warmtenet opgehaald en kon men zich aanmelden voor een bezoek van een energiecoach. De actie was zo succesvol dat Woerdense Verlaat in 2022 samen met de veel grotere kern Nieuwkoop, de ranglijsten van energiecoach bezoeken aanvoerde. Kern:

Aantal energiecoach bezoeken in 2022

Ter Aar De Meije Korteraar Langeraar Nieuwkoop Nieuwveen Noordeinde Noorden Noordse Dorp/Buurt Papenveer Vrouwenakker Woerdense Verlaat Zevenhoven Totaal kernen

28 1 7 24 73 19 3 13 2 8 4 40 11 233

Tabel 4. Aantal energiecoach bezoeken per kern in 2022.

Door het enthousiasme in het dorp is in augustus 2023 gestart met een verdiepend onderzoek door adviesbureau Greenvis naar de financiële haalbaarheid van een warmtenet in Woerdense Verlaat. Hierbij werd aquathermie (TEO) uit de Kromme Mijdrecht geselecteerd als meest kansrijk, gezien de concentratie van gebouwen in een waterrijk gebied. De opzet is een lage temperatuur warmtenet waarbij per woning een warmtepomp wordt ingezet om de warmte op te waarderen. In Woerdense Verlaat is weinig bezit van woningcorporaties. Daarom heeft de bereidheid van woningeigenaren tot deelname een aanzienlijke invloed op de 'businesscase' van het warmtenet.

30

Verduurzamingsactie In januari 2024 is de Dorpsraad Woerdense Verlaat, de Gebiedscoöperatie Nieuwkoop en de gemeente Nieuwkoop gestart met de uitvoering van een verduurzamingsactie. Alle inwoners werden uitgenodigd voor een informatieavond op 17 januari. Daar werden de acties toegelicht. Naar de woningeigenaren die in aanmerking komen voor subsidie vanuit het Energiebesparingsfonds is een aparte uitnodigingsbrief verstuurd. Huis aan huis bezoeken Begin 2024 zijn leden van de werkgroep en energiecoaches langs de deuren gegaan bij woningen in de kern van Woerdense Verlaat om de inwoners te informeren over deelname aan de actie. De verschillende onderdelen van de actie worden hieronder toegelicht. Energiecoach bezoeken en Energiebesparingsfonds Als een energiecoach een woning in Woerdense Verlaat bezoekt start deze eerst met de standaard onderwerpen van woningisolatie en energiebesparing. De energie coach loopt de woning door en gaat het gesprek met de bewoner aan. Daarnaast wordt er ingegaan op de diverse subsidie- en financieringsmogelijkheden die er zijn voor duurzaamheidsmaatregelen. Daarbij wordt het nieuwe gemeentelijke Energiebesparingsfonds onder de aandacht gebracht, mits de woningeigenaar hiervoor in aanmerking komt. Mogelijkheden voor aardgasvrij De energiecoach informeert de bewoner over de verschillende mogelijkheden om de woning aardgasvrij te maken.

Daarbij licht de energiecoach het verdiepende onderzoek naar het warmtenet toe en ook de alternatieven, zoals een lucht-water warmtepomp. De coach geeft onafhankelijk advies en het belang van de bewoner staat voorop. Uit het verdiepende onderzoek zijn de kosten en voorwaarden voor het aansluiten in detail beschreven. De coach informeert de inwoner wat deze voorwaarden betekenen voor zijn of haar woning. In tegenstelling tot de eerste interessepeiling kan nu een meer gefundeerde mening over een warmtenet worden gevormd. De bewoner vult samen met de coach de deelnemingsbereidheid in op een tweede interessepeiling. Collectieve inkoopactie Op de interessepeiling kunnen inwoners ook aangeven mee te willen doen met een collectieve inkoopactie. Deze inkoopactie wordt georganiseerd door de werkgroep warmte. Het doel van deze collectieve inkoopactie is om inwoners te ontzorgen en te stimuleren bij het verduurzamen van hun woning. Voorbereidend op de actie zijn er door de werkgroep drie voorbeeldwoningen geselecteerd uit de Lijsterstraat (1972), de Merelstraat (1984) en de Wielewaalstraat (1995). Deze straten vertegenwoordigen drie karakteristieke bouwperiodes van Woerdense Verlaat.

Voor deze woningen zijn offertes opgevraagd bij zo veel mogelijk lokale ondernemers voor de volgende verduurzamingsmaatregelen: bodemisolatie, dakisolatie, lage temperatuur radiatoren, muurisolatie, raamisolatie, vloerisolatie, lucht-water warmtepompen, water-water warmtepompen, hybride warmtepompen, zonnepanelen, laadpalen en thuisaccu’s. De ondernemers zijn ook gevraagd een collectiviteitskorting toe te voegen. Zo is het voor inwoners inzichtelijke hoeveel korting er gegeven wordt bij het gezamenlijk inkopen. Inwoners kunnen in de interessepeiling aangeven in welke maatregelen ze geïnteresseerd zijn. Nadat alle bezoeken van de energiecoach zijn afgerond (april 2024), worden groepjes gevormd om de collectieve actie per maatregelen verder uit te werken. Een voorbeeld is dat er twaalf geïnteresseerden in vloerisolatie zijn. Deze twaalf verenigen zich om zich te oriënteren op mogelijke uitvoerders. Die mogelijke uitvoerders voeren huisbezoeken uit om persoonlijke offertes uit te brengen. Ze vragen nieuwe offertes op gericht op een collectiviteitskorting van twaalf woningen. Gezamenlijk kiezen de geïnteresseerden voor de partij die voor hen de beste kwaliteit en prijs kan leveren. De werkgroep kan indien gewenst in het traject ondersteunen.

31

Bewoners bekijken het geselecteerde aanbod en beslissen individueel of ze meedoen. De actie is geheel vrijblijvend. In de afbeelding hieronder is de voorlopige stand van de interesseformulieren weergegeven.

Figuur 6. Gegevens inventarisatie collectieve inkoopactie in Woerdense Verlaat op 25 februari 2024.

Bewoners ontvangen een Energiebesparingsgids Tijdens het energiecoachgesprek wordt veel informatie gegeven. Ondersteunend aan het adviesgesprek is de 'Energiebesparingsgids' (bijlage 4) opgesteld. In de gids staat informatie over de verduurzamingsactie, isolatiemaatregelen, subsidies, informatie over het onderzoek naar het warmtenet en er zijn voorbeeldoffertes opgenomen. Op deze manier krijgen de inwoners een goed beeld van de kosten van de verduurzamingsmaatregelen voor hun woning en kunnen ze het op een later moment nogmaals bekijken. Het boekje is samengesteld door de werkgroep warmte van Woerdense Verlaat, de energiecoaches en de gemeente Nieuwkoop. Dit is een eerste versie die wordt aangepast naar aanleiding van de feedback van de coachgesprekken. Het vervolgproces Op 21 februari 2024 zijn 56 formulieren verwerkt en zijn 25 bezoeken van energiecoaches uitgevoerd. Van de bewoners in de kern geven 29 aan interesse te hebben om aan te sluiten op een warmtenet. De bereidheid van deelname aan het beoogde warmtenet in Woerdense Verlaat kan meer duidelijkheid geven over de haalbaarheid hiervan. Als de actie en de energiecoachbezoeken voltooid zijn, kan een volledig overzicht gemaakt worden. Dat is naar verwachting in april 2024.

6.2 Wijkaanpak Langeraar In Langeraar bouwen we Integraal Kindcentrum De Poel (IKC). Dit IKC komt op de locatie van basisschool Aeresteijn, centraal in het dorp Langeraar. Voor deze ontwikkeling wordt een aardgasvrije verwarming gemaakt. Dat biedt kansen om bestaande woningen in de buurt van het IKC aan te sluiten op een warmtenet. Mocht het warmtenet er komen, dan krijgen Inwoners in de buurt de mogelijkheid om aan te sluiten. We betrekken ze daarom in een vroeg stadium en communiceren open en eerlijk over de mogelijkheden. In juli 2023 is er een samenwerking met de Dorpsraad Rondom de Plassen aangegaan om actief mee te denken over het verduurzamen van woningen in Langeraar, evenals de ontwikkeling van een warmtenet in Langeraar. Als resultaat hiervan is een werkgroep gevormd, bestaande uit 7 inwoners, waaronder een lid van dorpsraad Rondom de Plassen,

32

een lid van de gebiedscoöperatie Nieuwkoop en een vertegenwoordiger van de Verenigingen van Eigenaren (VvE's) in Langeraar. Daarnaast zijn enkele leden uit de werkgroep energiecoach. Op 18 september 2023 organiseerde de werkgroep een informatieavond voor alle inwoners uit Langeraar en Papenveer. Deze avond ging over het onderzoek naar het warmtenet, de mogelijkheden voor het verduurzamen de woning en beschikbare subsidies. Daarnaast werd er een Mentimeter peiling gedaan. Op 23 oktober 2023 organiseerde de werkgroep een informatieavond voor huurders in samenwerking met Woondiensten Aarwoude (WDA). Hierbij werden huurders geïnformeerd over het warmtenet en de renovatieplannen van WDA. Verder werd er gepresenteerd over energiebesparing in de woning en het nemen van kleine maatregelen. Verder werd er ook een Mentimeter peiling uitgevoerd. Op 4 december 2023 organiseerde de werkgroep een informatieavond voor woningeigenaren in VvEcomplexen in samenwerking met de VvE bestuurders. Het doel was het informeren van de bewoners over het warmtenet en het verduurzamen van een VvE. Bouwkundig adviesbureau PKW gaf een presentatie over de complexiteit en de mogelijkheden van het verduurzamen van VvE’s. Verder werd er ook een Mentimeter peiling uitgevoerd. Op 13 februari 2024 was er een presentatie op Algemene Ledenvergadering van de Vereniging van Eigenaren Langeraarse Plassen (VELP).

De leden werden geïnformeerd over het onderzoek naar een warmtenet. Specifiek werden ook de effecten en werking van een Aquathermie systeem toegelicht. Op 27 februari 2024 is er een informatieavond voor woningeigenaren in Langeraar. Deze informatieavond wordt de voortgang in het onderzoek naar het warmtenet toegelicht. Daarnaast lichten Akerdome en Daikin de technische werking van warmtepompen en inpassing van een warmtepomp in de woning toe. Leden van de werkgroep vertellen over de verduurzamingsactie in Langeraar. Verduurzamingsactie Langeraar De werkgroep in Langeraar is enthousiast geworden van de verduurzamingsactie in Woerdense Verlaat en wil een soortgelijke actie opzetten van februari tot april 2024. Eind februari zijn dezelfde enquêteformulieren als in Woerdense Verlaat rondgebracht bij woningen rondom het IKC. Het doel is om te inventariseren welke bewoners willen meedoen aan de gezamenlijke inkoopactie, hoe ze denken over het aansluiten op een warmtenet en of ze een energiecoach willen laten langskomen. Hetzelfde concept met energiecoachbezoeken en het gebruik van de energiebesparingsgids wordt ingezet. Meer informatie is te vinden op www.duurzaamnieuwkoop.nl/langeraar.

6.3 Doelgroepenaanpak energiearmoede huurwoningen De gemeente Nieuwkoop werkt samen met Woondiensten Aarwoude (WDA) en Woonstichting Nieuwkoop (WSN) om huurders met energiearmoede te ondersteunen bij het besparen op de energierekening. I Het gaat in totaal om bewoners van 591 huurwoningen waarvan: • 37 particuliere verhuur • 104 van Hof Wonen • 218 van WDA • 232 van WSN

33

In samenwerking met de verhuurder wordt een energiecoach aan een woning gekoppeld. Tijdens een eerste bezoek aan de woning adviseert een energiecoach de bewoner over kansen om energie te besparen. Daarnaast stelt de coach aan de hand van het bezoek een lijst op van te installeren kleine energiebesparende maatregelen. Deze besparende maatregelen zijn gratis voor de huurders. Dit kan bestaan uit: ledlampen, radiatorfolie, radiator ventilator, tochtstrippen, brievenbusborstel, stekkerdoos, leidingisolatie, waterbesparende douchekop, douchetimer, energiemeter en een doorstroombegrenzer. Tijdens het tweede bezoek worden de geselecteerde maatregelen gratis geïnstalleerd door een installatiepartij. Dat kan de onderhoudsdienst van de woningcorporatie zijn of een private onderneming. De kosten van de aanpak worden gedekt uit de energiearmoede beschikkingen vanuit het Rijk. Deze middelen zijn tot eind 2025 te gebruiken.

6.4 Doelgroepenaanpak energiearmoede koopwoningen Deze doelgroep bestaat uit eigenaren van 237 woningen binnen de gemeente Nieuwkoop. Voor woningeigenaren zijn er meer mogelijkheden om grote verduurzamingsmaatregelen te installeren. De gemeente Nieuwkoop is gestart met het contracteren van een partij voor het uitvoeren van grote maatregelen, zoals bodem of vloerisolatie. De woningeigenaren die binnen de doelgroep vallen krijgen dan één maatregel volledig vergoed. De kosten van de aanpak worden gedekt uit de energiearmoede beschikkingen vanuit het Rijk. Deze middelen zijn tot eind 2025 te gebruiken.

6.5 Wijkaanpak Nieuwveen

In Nieuwveen zijn we benaderd door enthousiaste inwoners die enthousiast zijn geworden van het voorbeeld in Woerdense Verlaat. Deze groep nam contact op met de dorpsraad. We zijn van plan om ook hier een werkgroep te starten samen met energiecoaches, inwoners en de dorpsraad. We gaan samen met deze groep kijken naar de mogelijkheden voor een wijkgerichte aanpak in Nieuwveen. In Nieuwveen liggen kansen voor een aanpak, waaronder: Een collectieve warmtebron in combinatie met het nieuw te bouwen IKC ’t Veen: bij het bouwen van het IKC kan (net als bij Woerdense Verlaat en Langeraar) gekeken worden naar de kansen voor een collectieve warmtebron. Hier kunnen corporatiewoningen en koopwoningen op aangesloten worden. • Verduurzamingsactie: als grote kern heeft Nieuwveen straten met vergelijkbare bouwjaren. Dit kan een start zijn voor collectieve inkoopacties en energiecoach bezoeken. •

6.6 Planning wijkgerichte aanpakken Kern Woerdense Verlaat Langeraar Energieondersteuning huurwoningen Energieondersteuning koopwoningen

Betrokkenen Dorpsraad, energiecoaches GCN en inwoners Dorpsraad, Energiecoaches en inwoners Woningcorporaties, energiecoaches, externe uitvoerders Energiecoaches, externe uitvoerder

Periode November 2022 heden Juli 2023 - heden

Status Actief

2023 - december 2025

Actief

2024 - december 2025

Opstartfase

Actief

34

Nieuwveen Nieuwkoop Ter Aar Noorden Zevenhoven

Dorpsraad, energiecoaches en inwoners Nader te bepalen Nader te bepalen Nader te bepalen Nader te bepalen

Maart 2024 – n.t.b.

Opstartfase

2025 – n.t.b. 2026 – n.t.b. 2026 – n.t.b. 2027 – n.t.b.

Niet opgestart Niet opgestart Niet opgestart Niet opgestart

Tabel 5. Planning wijkgerichte aanpakken in Gemeente Nieuwkoop.

Toekomstige invulling - wijkaanpak Nieuwkoop In 2021 was het plan om een wijkaanpak te starten in de kern Nieuwkoop. Samen met WSN organiseerden we een informatieavond voor inwoners in de straten rondom De Halve Roe. WSN ging groot onderhoud uitvoeren en inzetten op het ophogen en isoleren van de daken. Omdat er in die buurt veel gespikkeld bezit is, gaf dat een mogelijkheid voor woningeigenaren om met het renovatieproject mee te doen. Bij de woningeigenaren bleek weinig animo gezien de hoge kosten. Andere natuurlijke momenten voor koppelkansen met het verduurzamen van woningen deden zich in deze periode niet voor. Voor een toekomstige wijkaanpak zien we wel weer kansen in Nieuwkoop. In de kern zijn namelijk verschillende energiecoaches actief en in bepaalde straten komen alle woningen in aanmerking voor het Energiebesparingsfonds. Dat verlaagt de kosten van verduurzaming. Daarnaast hebben we ook mogelijkheden onderzocht om externe participatiebureaus in te schakelen voor het organiseren van werkgroepen. Toekomstige invulling - wijkaanpakken Ter Aar, Noorden en Zevenhoven Elke kern binnen Nieuwkoop heeft haar eigen karakter. Zo ook alle wijken, buurten en straten binnen een kern. Juist deze verschillen zorgen dat de lokale factoren een hoofdrol spelen binnen een aanpak. Dat maakt ook dat de gemeente steeds een andere rol kan innemen.

De ene keer is onze rol met name faciliterend, de andere keer meer als trekker. Het is belangrijk om snel te kunnen inspelen op kansen die zich voordoen en de planning daarop aan te passen. Zo heeft de Dorpsraad Rondom de Plassen de wens uitgesproken om ook in Papenveer te starten met een actie. Bij de volgende herijking van de Transitievisie Warmte wordt de planning verder geactualiseerd.

35

7. Conclusie herijking Transitievisie Warmte In de eerste versie van de Transitievisie Warmte lag de focus op aardgasvrij gereed: “Richting 2030 leggen wij de focus op aardgasvrij-gereed, waarbij woningisolatie en energiebesparing de hoogste prioriteit heeft. Het volledig aardgasvrij worden van buurten en dorpen komt in een later stadium.” Nieuwkoop zet zich in om het verbruik van fossiele brandstoffen zo veel mogelijk te verminderen. Dat kan door het isoleren van woningen, efficiëntere bedrijfsprocessen, het stimuleren van zonnepanelen of de overstap naar een (hybride)warmtepomp. Daarnaast blijft Nieuwkoop de warmtebronnen in haar grondgebied onderzoeken. Als er een kans gevonden wordt voor de realisatie van een collectieve warmtevoorziening zonder dat inwoners verplicht worden om aan te sluiten, beoordeelt de gemeente dit per geval. Concrete voorbeelden zijn de kansen in Langeraar en Woerdense Verlaat. Het is voor een groot deel van Nieuwkoop nog niet duidelijk welke aardgasvrije voorziening het meest kansrijk is. Daarnaast is het aanwijzen van buurten en dorpen die verplicht van het aardgas gaan nog niet mogelijk. Naar verwachting wordt relevante wetgeving binnen twaalf maanden vastgesteld. De focus van de gemeente Nieuwkoop blijft op aardgasvrij gereed zolang de WCW en de WGIW nog niet zijn vastgesteld.

De technische en economische haalbaarheid van warmtenetten is nog volop in ontwikkeling. Verschillende nieuwe subsidies zijn beschikbaar voor de investeringen en er komt een grotere regierol voor gemeenten. Vanuit het Rijk zijn genoeg signalen dat Nieuwkoop aan de slag moet met warmtenetten. De gemeente heeft nog geen ervaring met het beheer van warmtenetten die warmte leveren aan woningen. Vooruitlopen op de wetgeving levert risico’s op. Aan de andere kant levert het ook ervaring op. Bij een warmtenet dat volledig in eigendom van de gemeente is, heeft de gemeente volledige regie en kunnen minder rendabele projecten met een grote maatschappelijke waarde toch gerealiseerd worden. De investeringen en het financiële risico worden dan ook door de gemeente gedragen. Het is de vraag of de gemeente deze financiële lasten kan dragen. Een meerderheidsbelang van private partijen is minder wenselijk, omdat door winstdoeleinden maatschappelijke waarden als betaalbaarheid voor afnemers niet gegarandeerd wordt. Mocht er een warmtenet gerealiseerd worden, dan zet de gemeente Nieuwkoop in op publiek eigendom zoals dat ook bij andere vitale infrastructuren het geval is. Alleen als uitvoering door publieke partijen niet mogelijk is wordt gekeken naar privaat eigendom. In alle situaties werkt de gemeente toe naar een meerderheidsbelang in een warmtenet, conform de WCW.

Een speciale uitzondering wordt gemaakt voor warmtegemeenschappen van afnemers die samen hun eigen warmtevoorziening willen ontwikkelen. De Transitievisie warmte 2021 benoemd twee speerpunten tot 2030 1. Wijkgerichte inzet energiebesparing 2. Onderzoek naar warmtenetten en innovatieve projecten We voegen een derde speerpunt aan toe bij deze herijking 3. Het realiseren van publieke collectieve warmtenetten met de laagst maatschappelijke kosten onder voorbehoud dat deze financieel en organisatorisch haalbaar zijn.

36

Naast collectieve warmtevoorzieningen is het belangrijk om lokaal en wijkgericht samen met inwoners aan de slag te gaan met het verduurzamen van de woningen. De afgelopen jaren zijn hiervoor grote stappen gemaakt in Woerdense Verlaat en Langeraar. De ervaring die is opgedaan kan gebruikt worden in de andere wijken en dorpen van Nieuwkoop. In de Transitievisie Warmte 2021 zijn een aantal projecten en initiatieven benoemd. In deze herijking is de wijkaanpak verder uitgewerkt en wordt een planning gegeven. Daarnaast gaan we door met de gemeentebrede projecten zoals het Energiebesparingsfonds en innovatieve projecten zoals de duurzame gebiedssystemen bij de Olm en Bovenland. In de transitievisie staan projecten en initiatieven richting 2030 benoemd 1. Gemeente brede inzet energietransitie 2. Wijkgerichte inzet energiebesparing 3. Onderzoek naar warmtenetten en innovatieve projecten

We voegen hieraan de start van verschillende projecten aan toe 4. -

Tussen 2022 en 2027 wordt gestart met de volgende projecten Wijkaanpak Woerdense Verlaat Wijkaanpak Langeraar Doelgroepaanpak Energieondersteuning huurwoningen Doelgroepaanpak Energieondersteuning koopwoningen Wijkaanpak Nieuwveen Wijkaanpak Nieuwkoop Wijkaanpak Ter Aar Wijkaanpak Zevenhoven

Bij de wijkaanpak Nieuwkoop, Ter Aar en Zevenhoven is enige flexibiliteit gewenst. Mochten kansrijke initiatieven in andere kernen ontstaan dan zet de gemeente daarop in.

Noodzaak om te blijven herijken De gemeente Nieuwkoop is een gemeente met een relatief lage woningdichtheid en kleine kernen. Als subsidiestromen verdwijnen en energieprijzen dalen, is het mogelijk dat warmtenetten niet rendabel zijn. De politieke koers van het Rijk in de komende decennia is van grote invloed op de warmtetransitie in Nieuwkoop. Dat kan betekenen dat de Transitievisie warmte aangepast word naar grotere inzet op individuele oplossingen. De komende twee jaar wordt naar verwachting zowel de WCW als de WGIW bekrachtigd. Mogelijk komt in deze periode ook een waarborgfonds voor warmtenetten. Daarnaast zijn er volop innovaties in de warmtetransitie, komen er verplichtingen voor hybride warmtepompen en verandert de publieke opinie over het uitfaseren van aardgas. Een tijdige herijking is noodzakelijk. Daarom vindt de volgende herijking van de Transitievisie Warmte over twee jaar plaats in plaats van over vijf jaar.

37

Bijlagen Bijlage 1: Transitievisie warmte Nieuwkoop 2021 Bijlage 2: Brief voortgang voorstel Wet Collectieve Warmte Bijlage 3: Onderzoek Geothermie ZH Scanlijn 25 Bijlage 4: Energiebesparingsgids Woerdense Verlaat versie 2.2 Bijlage 5: Stand van zaken Wijkaanpak Woerdense Verlaat

38