2022-107 Begroting 2023-2026
Tekst van het document
Programmabegroting 2023-2026
Gemeente Nieuwkoop 10 november 2022
Programmabegroting 2023-2026
3
Inhoudsopgave Programmabegroting 2023-2026 .............................................................................................................1 Inhoudsopgave ........................................................................................................................................3 1 Algemeen..............................................................................................................................................4 1.1 Inleiding .............................................................................................................................................4 1.2 Leeswijzer ..........................................................................................................................................8 1.3 Financiële ontwikkelingen ................................................................................................................10 2 Programma's.......................................................................................................................................12 2.1 Ruimtelijke ontwikkeling.................................................................................................................122 2.2 Ruimtelijk beheer ...........................................................................................................................333 2.3 Sociaal domein
..............................................................................................................................422 2.4 Bestuur en dienstverlening ............................................................................................................588 2.5 Bedrijfsvoering ...............................................................................................................................655 2.6 Algemene dekkingsmiddelen .........................................................................................................700 3 Paragrafen ........................................................................................................................................733 3.1 Paragraaf Lokale heffingen............................................................................................................733 3.2 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing ..................................................................822 3.3 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen .........................................................................................87 3.4 Paragraaf Financiering ................................................................................................................1066 3.5 Paragraaf Bedrijfsvoering
..............................................................................................................113 3.6 Paragraaf Verbonden partijen......................................................................................................1144 3.7 Paragraaf Grondbeleid ................................................................................................................1266 3.8 Paragraaf Duurzaamheid.............................................................................................................1322 4 Financiële begroting .......................................................................................................................1344 4.1 Gronden waarop de ramingen zijn gebaseerd ............................................................................1344 4.2 Totaaloverzicht baten en lasten per programma .......................................................................13636 4.3 Overzicht structurele mutaties reserves ....................................................................................13838 4.4 Overzicht incidentele baten en lasten ........................................................................................13939 4.5 Totaaloverzicht investeringsplan .................................................................................................1411 4.6 Stand en verloop van reserves
..................................................................................................14747 4.7 Stand en verloop van voorzieningen .........................................................................................14848 4.8 Prognosebalans .........................................................................................................................14949 4.9 Arbeid gerelateerde kosten..........................................................................................................1522 5 Bijlagen ...........................................................................................................................................1533 5.1. Uitvoeringsinformatie ................................................................................................................15353 5.2 Beleidsindicatoren en dashboards ............................................................................................15757 5.3 Overzicht portefeuillehouders per productgroep .......................................................................16565 5.4 Risicokaart .................................................................................................................................17272 5.5 Lijst van afkortingen ...................................................................................................................17979
Programmabegroting 2023-2026
4
1 Algemeen 1.1 Inleiding Voor u ligt de programmabegroting 2023-2026, de eerste begroting onder verantwoordelijkheid van het nieuwe college. In deze begroting is de uitwerking van het collegeprogramma 2022-2026 in de verschillende programma’s verwerkt. De begroting is samengesteld in een hectische tijd waarin de wereld steeds sneller verandert. Dat betekent dat ook deze begroting en de uitgangspunten mogelijk bijgesteld moeten worden als de omstandigheden daarom vragen. De financiële positie van de gemeente Nieuwkoop is voldoende robuust om fluctuaties op te vangen. Ondanks dat hebben de ontwikkelingen in de wereld een zodanige impact dat het een realistisch scenario is dat we moeten bijsturen. Met deze kanttekening heeft het college een realistische begroting opgesteld waarin het structureel begrotingsresultaat de eerste jaren een aanzienlijk positief beeld laat zien. Met dit positieve resultaat heeft het college ruimte om te investeren in de uitvoering van het collegeprogramma. Voor 2026 wordt een tekort voorzien. Dit is een beeld wat bij (nagenoeg) alle gemeenten het geval is. De omvang van het tekort in 2026 is fors maar niet onoverkomelijk en de verwachting is ook dat landelijk aan een oplossing van dit tekort gewerkt gaat worden. In de onderstaande tabel ziet u voor 2023 de totaalbedragen per programma. Programma
Lasten
Baten
Saldo
1
Ruimtelijke ontwikkeling
23.052
-13.309
9.743
2
Ruimtelijk beheer
15.684
-8.862
6.821
3
Sociaal domein
34.813
-8.392
26.420
4
Bestuur en dienstverlening
6.295
-316
5.979
5
Bedrijfsvoering
9.637
-229
9.408
6
Algemene dekkingsmiddelen
1.082
-59.502
-58.420
Begrotingssaldo
90.563
-90.610
-49
Toenemende onzekerheid De laatste paar jaar gaat de inleiding van de begroting in op onzekerheden bij het samenstellen van de begroting. De herverdeling van het gemeentefonds was een tijd één van de grote risico’s. Andere ontwikkelingen die genoemd werden waren de rijksmiddelen voor het jeugd-domein en de gevolgen van de covid-pandemie. Daarbij was tot nu toe de hoop dat op enig moment de gevolgen van deze ontwikkelingen helder zouden worden en we weer in een voorspelbare wereld zouden terugkeren. Voor een deel is die duidelijkheid inmiddels gekomen maar in plaats daarvan hebben we te maken met een veelheid aan nieuwe ontwikkelingen die we een jaar geleden niet hebben zien aankomen. Denk daarbij onder andere aan de vluchtelingen uit Oekraïne, de asielcrisis en de inflatie die ongekende hoogte heeft bereikt, in het bijzonder de kosten van energie. Inmiddels is hiermee duidelijk geworden dat de onzekerheid voorlopig niet zal verdwijnen en we ons moeten instellen op een steeds minder voorspelbare omgeving. Dat stelt nieuwe eisen aan de manier waarop we met dit soort ontwikkelingen omgaan.
Programmabegroting 2023-2026
5
Begrotingsresultaat 2026 Het begrotingsresultaat laat tot en met 2025 een positief beeld zien. Voor 2026 is dat anders. Dat jaar slaat het resultaat om naar een tekort van circa € 1 mln. Bij deze ogenschijnlijk negatieve ontwikkeling moeten een paar kanttekeningen geplaatst worden. Allereerst de oorzaak van dit saldo. De daling van het resultaat wordt meer dan volledig verklaard door een daling van de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Dit is een beeld wat voor alle gemeenten geldt en is het gevolg van het regeerakkoord. Er wordt gesproken over het ‘ravijnjaar 2026’. Het is dus geen gevolg van lokale beleidskeuzes in de gemeente Nieuwkoop. Een tweede, gerelateerde, kanttekening is dat omdat het een landelijk probleem is de verwachting is dat er ook landelijk gezocht gaat worden naar een oplossing. Tenslotte moet bij dit resultaat ook bedacht worden dat het een prognose is voor het laatste jaar van het meerjarenperspectief. Waar hierboven is aangegeven dat de ontwikkelingen om ons heen steeds sneller gaan en mogelijk bijgestuurd zal moeten worden geldt dat in nog sterkere mate voor de ramingen die aan het einde van onze horizon liggen. Ook zonder dat op landelijk niveau een oplossing wordt gevonden zal het uiteindelijke resultaat van 2026 een ander zijn dan nu is geraamd.
Collegeprogramma Het belangrijkste onderdeel van deze begroting wordt gevormd door de vertaling van het collegeprogramma naar de programmabegroting. Het collegeprogramma heeft gevolgen voor alle programma’s. Voor een uitgebreidere toelichting op de afzonderlijke onderdelen wordt verwezen naar de verschillende programma’s. Hier worden alleen enkele opvallende onderwerpen aangestipt. Het college heeft het voornemen om op enkele terreinen substantiële bedragen te investeren. Dit soort investeringen leiden over het algemeen tot structurele afschrijvingslasten. Door de onzekerheid over de structurele ruimte op de middellange termijn hebben we gekozen voor een mix van structurele afschrijvingslasten voor een deel van de investeringen en het vormen van reserves voor een ander deel. Eén van de investeringen waarvoor een reserve gevormd gaat worden is de nieuwbouw van het zwembad. De gemeente Nieuwkoop wil graag haar zwemaanbod behouden. Op dit moment is er een locatieonderzoek voor een mogelijk nieuw zwembad gaande. We zien verschillende ontwikkelingen die invloed hebben op het kostenplaatje van ons zwembad, zo stijgen de bouwkosten snel maar de energiekosten nog sneller. Dit verhoogt de noodzaak voor verduurzaming en energiezuinigheid en maakt dat de businesscase voor nieuwbouw positiever wordt ten opzichte van renovatie (met minder mogelijkheden voor besparing op energieverbruik).
Als gemeente maken we bewust de keuze te gaan voor nieuwbouw van ons zwembad omdat we dit belangrijk vinden en willen hier de komende jaren voor sparen. In deze begroting storten we in 2023 (€ 2 miljoen), 2024 en 2025 (beide € 3 miljoen) in een reserve voor de dekking van toekomstige kapitaallasten van het nieuwe zwembad. Zodra uit nadere berekeningen een beter inzicht blijkt van de werkelijke kosten kan besloten worden om een aanvullende storting te doen als daarvoor ruimte ontstaat in de begroting of jaarrekening. Het tweede thema waarvoor een reserve gevormd wordt is de ontsluiting van nieuwe woonwijken. Bij de realisatie van nieuwe woonwijken leggen wij nadruk op veilige en goede verkeersontsluiting, zonder dat de bestaande infrastructuur onevenredig zwaar belast wordt met verkeersonveiligheid tot gevolg. De exacte financiële consequenties en kostendragers hiervan zullen pas in een latere fase in beeld zijn. Maar om daadwerkelijk aan de slag te kunnen met dit onderwerp reserveren wij middelen in een speciale reserve (€ 5 miljoen) voor investeringen om de goede en veilige ontsluiting van nieuwe wijken mogelijk te maken. De uitvoering van de centrumplannen, bijvoorbeeld de aanpak van parkeerproblematiek zal vragen om investeringen waarbij ook de gemeente een rol heeft. Verdere uitwerking van plannen moet in beeld brengen om welke investeringen en bedragen het hierbij gaat.
Om de ruimte te hebben daadwerkelijk te investeren in het versterken van onze centra reserveren we gedurende de komende jaren € 5 miljoen, de jaarlijkse lasten hiervan bouwen zich op tot en met 2027 (in totaal € 167.000 structureel).
Programmabegroting 2023-2026
6
Uiteraard zullen investeringen waaraan de gemeente meebetaalt vooraf nog worden voorgelegd aan de gemeenteraad. Daarnaast reserveren we middelen (€ 1 miljoen) voor de (her)inrichting van de openbare ruimte in de centra in onze gemeente. Als structurele dekking van een deel van de kosten van het collegeprogramma willen we een toeristen / verblijfsbelasting invoeren. Daarmee kunnen bezoekers van onze gemeente die gebruik maken van onze voorzieningen ook een (klein) deel van de kosten daarvan dragen. Onderstaand overzicht geeft een totaalbeeld van de vertaling van het collegeprogramma. Programma Ruimtelijke ontwikkeling Economie, toerisme, natuur Collegeprogramma actieagenda economie Capaciteit agrarische sector Capaciteit economie en toerisme Centrummanager CO2 reductie gemeentelijke investeringen Afschrijvingslasten investering 2 centra Vormen reserve inrichting op.
ruimte rond centra Vormen reserve ontsluiting woonwijken Nieuwkoop Marketing Projectmanagement centra Grondzaken en vastgoed Aanvulling reserve woningbouw Vormen reserve Gemeentelijke kosten flexibele woonvormen Ruimtelijk beleid Doorstroomcoach Totaal Ruimtelijke ontwikkeling Ruimtelijk beheer Beheer Openbare Ruimte Beheerplan recreatieve voorzieningen Wandelpaden en beweegplekken Zwemlocaties Milieu Capaciteit Schiphol Onderzoek papiercontainers Totaal Ruimtelijk beheer Sociaal domein Vrije tijd en cultuur Vormen reserve Zwembad de Wel Cultuurbeleid Nieuwe subsidiesystematiek Onderzoek exploitatie De Wel Werk en inkomen Uitbreiding kindregeling Zorg en leefstijl
2023
2024
2025
2026
150.000 50.000 100.000 40.000
50.000 100.000 40.000
50.000 100.000 40.000
50.000 100.000 0
50.000
100.000
65.000 125.000
50.000 125.000
50.000
50.000 7.666.000
50.000 1.430.000
0 415.000
0 300.000
175.000 50.000 20.000
75.000
75.000
75.000
50.000 0 295.000
50.000
50.000
50.000
125.000
125.000
125.000
3.000.000 3.000.000 20.000 20.000 50.000 35.000 50.000
20.000 15.000
35.000
1.000.000 5.000.000 65.000 125.000 1.051.000 1.000.000
2.000.000 20.000 50.000 15.000
15.000
15.000
15.000
Programmabegroting 2023-2026
Preventieagenda gezondheid Welzijn op recept Totaal Sociaal domein Bestuur en dienstverlening Openbare orde en veiligheid Bestuursadviseur OOV Vaartoezicht Publiekszaken Onderzoek verenigingsraad Verenigingsloket Totaal Bestuur en dienstverlening Bedrijfsvoering Bedrijfsondersteuning Door-ontwikkelen zaaksysteem Onderzoek data-analist Totaal Bedrijfsvoering Algemene dekkingsmiddelen Algemene dekkingsmiddelen Toeristen / verblijfsbelasting Herverdeling reserves ter dekking investeringen t.l.v. alg. res. Rente investeringen stelpost Vereenvoudigen procedures Totaal Algemene dekkingsmiddelen Totaal collegeprogramma
100.000 20.000 2.205.000
20.000 20.000 3.155.000 3.090.000
20.000 70.000
100.000 85.000
100.000 85.000
100.000 85.000
100.000 85.000
185.000
10.000 30.000 225.000
0 185.000
0 185.000
85.000
85.000
85.000
85.000
85.000
85.000
85.000 75.000 160.000
-100.000 -7.051.000 -1.000.000 246.020 266.020 526.020 5.000 -7.046.000 -753.980 266.020 426.020 3.465.000 4.266.020 4.166.020 1.191.020
7
Programmabegroting 2023-2026
8
1.2 Leeswijzer 1.2.1. Opbouw van de begroting De begroting bestaat uit de beleidsbegroting en de financiële begroting. De beleidsbegroting bestaat uit het programmaplan en de paragrafen. De financiële begroting bestaat uit het overzicht van baten en lasten (de exploitatie) en de uiteenzetting van de financiële positie (de balans). Schematisch ziet dat er als volgt uit:
1.2.2. Het programmaplan Het programmaplan is een verzameling van programma's. Een programma is een afgebakend beleidsterrein waarop de gemeente actief is. De programma-indeling (afbakening van beleidsterreinen) is iets waar de gemeente vrij in is, met dien verstande dat de gemeente alles wat zij doet onderbrengt in een programma. De gemeente Nieuwkoop kent de volgende zes programma's: Programma 1. Ruimtelijke ontwikkeling
2. Ruimtelijk beheer 3. Sociaal domein
4. Bestuur en dienstverlening
5. Bedrijfsvoering
6. Algemene dekkingsmiddelen
Thema's waarin het programma is onderverdeeld 1.1. Thema Ruimtelijk beleid 1.2. Thema Grondzaken 1.3. Thema Economie, toerisme en natuur 2.1. Thema Beheer openbare ruimte 2.2. Thema Milieu 3.1. Thema Zorg en leefstijl 3.2. Thema Werk en inkomen 3.3. Thema Vrije tijd en cultuur 3.4. Thema Onderwijs en ontwikkeling 4.1. Thema Publiekszaken 4.2. Thema Algemeen en dagelijks bestuur 4.3. Thema Openbare orde en veiligheid 5.1. Thema Management en staf 5.2. Thema Bedrijfsondersteuning 5.3. Thema Huisvesting 6.1. Thema Algemene dekkingsmiddelen
In het programmaplan start ieder programma met een omschrijving van de voor dat programma relevante beoogde maatschappelijke effecten (wat willen we bereiken). Deze effecten worden per thema vertaald naar beleidsdoelstellingen (hoe gaan we dat bereiken), die op hun beurt worden vertaald naar activiteiten (dit gaan we doen). Ieder programma sluit af met een overzicht van de baten en lasten (Hoofdstuk 2). 1.2.3. De paragrafen Het programmaplan geeft een overzicht van het totale beleid van de gemeente. De paragrafen geven op een beperkt aantal onderwerpen een 'beleids-dwarsdoorsnede'. Het gaat daarbij om programmaoverstijgende onderwerpen. De begroting bevat van wetswege een aantal verplichte paragrafen. Daar
Programmabegroting 2023-2026 mag een gemeente zelf naar eigen inzicht paragrafen aan toevoegen. De begroting van Nieuwkoop bevat zeven verplichte paragrafen (Hoofdstuk 3) en één zelf toegevoegde: Paragraaf 1. Lokale heffingen 2. Weerstandsvermogen 3. Onderhoud kapitaalgoederen 4. Financiering 5. Bedrijfsvoering 6. Verbonden partijen 7. Grondbeleid 8. Duurzaamheid
Verplicht ja ja ja ja ja ja ja nee
1.2.4. Baten en lasten Uit de financiële begroting blijkt wat de baten en de lasten zijn per programma en wat de baten en lasten zijn van alle bij elkaar opgetelde programma's (Hoofdstuk 2). 1.2.5. Financiële positie De begroting laat zien welke gevolgen de begrote baten en lasten hebben voor de financiële positie van de gemeente. Naast de balans maken hiervan onder andere de investeringsplanning en het overzicht van de reserves en voorzieningen deel uit (Hoofdstuk 4.5 t/m 4.7).
9
Programmabegroting 2023-2026
10
1.3 Financiële ontwikkelingen Dit hoofdstuk laat zien hoe de begroting 2023-2026 financieel is opgebouwd. Vertrekpunt is de door de gemeenteraad vastgestelde uitgangspuntennotitie 2023-2026 (UPN). Doel van dit hoofdstuk is de afwijkingen ten opzichte van de UPN te laten zien. Een van de afwijkingen betreft de financiële verwerking van het collegeprogramma. Daarnaast heeft ook de financiële vertaling van de meicirculaire flinke gevolgen voor het meerjarenperspectief. In onderstaande tabel ziet u de grootste aanpassingen ten opzichte van de vastgestelde UPN. In de verschillende programma’s gaan we meer gedetailleerd in op de afwijkingen. Begroting
2023
2024
2025
2026
Stand UPN 2023-2026
-1.613 -1.431 -1.944
88
Personeelslasten
575
626
626
626
Kapitaallasten
-573
-668
-649
-165
Kostenverdeelstaat
202
202
202
202
Rente
-112
-318
305
553
Collegeprogramma
3.465
4.266
4.166
1.191
Uitkeringen Meicirculaire
-2.784 -3.273 -3.842 -1.204
Actualisatie Algemene Uitkering
0
-343
-316
93
Verhoging energielasten Vastgoed
591
591
591
591
Uitvoering bodemtaken (verbonden partij)
76
76
76
85
Jeugdhulp
0
500
400
400
289
-85
-141
-120
0
0
Diversen
-164
-387
-323
-80
Begrotingssaldo
-49
-244
-848
1.059
ICT beheerplan Aanpassing jaarschijf 2026
0 -1.201
Personeelslasten In de begroting is zoals gebruikelijk rekening gehouden met de inflatie van de lonen. Waar nog geen rekening mee was gehouden zijn de correcties /aanpassingen van een aantal premies die ten tijde van de UPN 2023 - 2026 nog niet beschikbaar waren. Kapitaallasten Door uitgestelde grote investeringen en een correctie op de Staat van investeringen laten de kosten tot 2026 een daling zien. Kostenverdeelstaat Dit heeft betrekking op de verwerking van de kostenverdeelstaat 2023. Dit nadeel wordt veroorzaakt door een lagere toerekening van uren naar de grexen Rente Externe rentekosten kunnen tot en met 2024 ten laste van de grondexploitaties gebracht worden. 2024 is het jaar dat het project Noordse Buurt afgesloten wordt. Na 2024 is het niet meer mogelijk de externe rentelasten volledig ten laste van de grondexploitaties te brengen. Voor de financiering van grote (vervangings)investeringen is de gemeente Nieuwkoop afhankelijk van geldleningen. Deze financieringsbehoefte stijgt naarmate de voorgenomen investeringen toenemen. Gezien de rentestanden hielden we de afgelopen jaren geen rekening met rente ten laste van de
Programmabegroting 2023-2026
11
exploitatiebegroting. Op basis van de recente ontwikkelingen op de geld- en kapitaalmarkt is het echter niet langer reëel om geen rekening te houden met rente. In de voorliggende begroting is rekening gehouden met een rentepercentage van 1% in 2023 oplopend naar 2% in 2026. Collegeprogramma De financiële gevolgen van het collegeprogramma zijn verwerkt in deze begroting. Meicirculaire In de begroting is rekening gehouden met de meicirculaire 2022. Per saldo levert deze in alle jaarschijven een voordeel op. Bij het schrijven en opstellen van deze begroting zijn de gevolgen van de septembercirculaire nog niet in beeld en derhalve nog niet verwerkt in de begroting. Actualisatie Algemene Uitkering Vanuit de provincie kregen we in juli het bericht dat gemeenten zowel de extra rijksbijdragen voor de jeugdzorg als de geplande bezuinigingen voor 100% in hun meerjarenbegroting mogen opnemen en niet zoals eerst afgesproken 75%. Voor 2026 is daarnaast het bedrag herberekend op basis van de bezuinigingen zoals die voor 2026 staan gepland. Energielasten vastgoed Dit wordt veroorzaakt door de sterk gestegen kosten van energie ten gevolge van internationale ontwikkelingen. Uitvoering bodemtaken Bij de invoering van de Omgevingswet worden bodemtaken onder het bevoegd gezag gebracht bij gemeenten.
De omgevingsdienst voert deze taken nu uit voor de Provincie en heeft een inschatting gemaakt van de kosten. Het is nog niet duidelijk wat het Rijk middels de algemene uitkering voor deze taak gaat toevoegen voor Nieuwkoop. Verder is er een verwerking nodig voor 2026 volgens de afspraken bij het vaststellen van de Begroting 2023 en meerjarig. Jeugdhulp De kosten van Jeugd vanaf 2024 zijn verhoogd. Voor 2024 met € 500.000 en 2025 en 2026 met € 400.000 per jaar. ICT beheersplan Uw raad heeft op 23 juni 2022 het ICT beheerplan voor de periode 2023-2026 vastgesteld. De financiële gevolgen zijn conform dat plan verwerkt in de begroting. Aanpassing jaarschijf 2026 Dit betreft een correctie van een foutieve boeking die ten onrechte verwerkt was in de UPN 20232026. De aanpassing had neutraal moeten zijn, maar stond er als een last in. Dit is hierbij gecorrigeerd . Meerjarenperspectief 2023
2024
2025
2026
-49
-244
-848
1.060
Begrotingssaldo incidenteel
1.142
2.812
2.528
97
Begrotingssaldo structureel
-1.191
-3.056
-3.376
963
Begrotingssaldo
Programmabegroting 2023-2026
12
2 Programma's 2.1 Ruimtelijke ontwikkeling Dit programma bestaat uit de volgende thema's: Ruimtelijk beleid Grondzaken Economie, toerisme en natuur Beoogde maatschappelijke effecten Op dit moment is de ‘wooncrisis’ het hoofdthema als het gaat om ruimtelijke ontwikkeling. De woningbouwopgave werpt zijn schaduw vooruit over de komende jaren. Het tekort aan woningen, ook in onze regio en gemeente, wordt steeds zichtbaarder en woningprijzen lopen snel op. Dit heeft ingrijpende gevolgen voor onze inwoners, waarbij vooral jongeren/starters het moeilijk hebben. Ook veel senioren en gezinnen hebben weinig of geen uitzicht op een passende woning. In 2021 besloot de gemeenteraad tot een flinke uitbreiding van de ambtelijke capaciteit om de woningbouwontwikkeling in onze gemeentelijke projecten te versnellen. Inmiddels is het team Woningbouw opgezet, waarmee we woningbouwprojecten versneld ontwikkelen. Naast de inzet voor onze gemeentelijke woningbouwprojecten faciliteren we natuurlijk ook particuliere woningbouwinitiatieven. Ontwikkeling van woningbouw blijft een langdurig proces. Voor de korte termijn zetten we in op alle mogelijke andere manieren om te zorgen dat onze inwoners een betaalbare en passende woning kunnen vinden.
Bijvoorbeeld door lokale toewijzing, het stimuleren van doorstroming en het doelgroepenbeleid, een anti-speculatiebeding en zelfbewoningsplicht voor nieuwbouwwoningen. We beseffen ons dat dit de wooncrisis niet ineens oplost, maar we doen er wel alles aan om de gevolgen ervan te verlichten. Binnen het Ruimtelijk Domein komen de komende jaren veel ontwikkelingen op ons af, zoals de invoering van de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging Bouwen in 2023. De nieuwbouw van drie integrale kind centra (IKC’s) staat gepland. Duurzaamheid en de energietransitie blijven aandacht vragen wat ook (onder andere financiële) gevolgen heeft voor ons eigen vastgoed. Openbaar vervoer, veilige ontsluiting van nieuwe wijken en de bereikbaarheid van onze dorpen is een belangrijk thema en de demografie vraagt om na te denken over wonen met zorg en (huisvesting van) arbeidsmigranten en statushouders. Samenwerking verbonden partijen Gemeenschappelijke regeling Holland Rijnland Voor een toelichting, zie 3.6 Paragraaf verbonden partijen
2.1.1 Thema Ruimtelijk beleid 2.1.1.1 Woningbouw Dat de druk op de woningmarkt hoog is, merken we ook in Nieuwkoop. Onze gemeente is in trek bij veel mensen van buiten onze gemeente. We vinden het belangrijk dat juist onze eigen inwoners in ‘hun’ dorp kunnen blijven in de buurt van familie en vrienden. De sterke sociale samenhang kenmerkt onze dorpen en draagt in belangrijke mate bij aan het welzijn van onze inwoners. Als overheid zijn wij verplicht om voor uiteenlopende doelgroepen voor woonruimte te zorgen zoals jongeren, starters en gezinnen. Ouderen blijven zo lang mogelijk zelfstandig wonen, al dan niet met hulp van een mantelzorger of wijkverpleegkundige. Vanaf 2023 zijn we verplicht om mensen, die in Nieuwkoop staan ingeschreven vanuit de maatschappelijke opvang en beschermd wonen, ook een
Programmabegroting 2023-2026
13
thuis te geven. En we moeten en wíllen zorgen voor woonruimte voor bijvoorbeeld vergunninghouders en arbeidsmigranten. Deze meer bijzondere opgaven staan uitgewerkt in programma 3. Al met al hebben we op het gebied van woningbouw een forse opgave, die we niet uit de weg gaan. Wat willen we bereiken? Een gezonde demografische bevolkingsopbouw in onze kernen. Het (financieel) bereikbaar en betaalbaar houden en maken van een woning voor de inwoners van Nieuwkoop. Het verlichten van de druk op de woningmarkt door het versnellen van de woningbouwproductie en de inzet van creatieve en flexibele oplossingen. Realisatie van ruim 1.900 nieuwe woningen in de periode 2019-2030. Een gevarieerd woningaanbod in alle kernen met de nadruk op goedkope en middeldure woningen bij nieuwbouwprojecten. Voldoende woonconcepten met zorg om aan de (toekomstige) zorgvraag van onze inwoners te kunnen voldoen. Sociale huurwoningen behouden voor de sociale huursector. Bevorderen van doorstroming op de woningmarkt. Hoe gaan we dat bereiken? We gaan aan de slag met het bouwen van woningen. De woningbouwbehoefte in onze gemeente voor de periode 2019 tot 2030 is berekend op circa 1.900 woningen en zal de komende jaren verder oplopen. We prioriteren woningbouwplannen op basis van volume en kansrijkheid en vertalen deze naar een bouwopgave per jaar.
De zogeheten ‘harde’ bouwplannen (waarvoor de provincie toestemming heeft gegeven) gaan gebalanceerd en gevarieerd van start. Een voorbeeld van een van deze projecten is Buytewech-Noord. De zogeheten ‘zachte’ woningbouwbouwplannen (circa 800 woningen) zetten we deze raadsperiode zo snel mogelijk om naar ‘harde’ plannen, zodat ook deze projecten uitgevoerd kunnen worden. Omdat we verwachten dat ook na 2030 nog steeds nieuwe woningen nodig zijn, werken we door aan een nieuwe ‘zachte’ planvoorraad. Dit doen we door planologisch ruimte te reserveren binnen onze gemeente en de mogelijkheden van deze locaties te bespreken met onze partneroverheden. Niet iedereen heeft dezelfde woonbehoefte. Daarom verdelen we woningen over verschillende kernen in een gevarieerde mix aan woontypen en prijsklassen. De nadruk ligt op goedkope en middeldure woningen, zowel huur als koop, waarbij we vasthouden aan (minimaal) 45 procent in het betaalbare segment (sociale- en middenhuur en goedkope koop). Dit percentage kan wijzigen door aanpassing van het Rijksbeleid met betrekking tot extra opgaven. Hierbij kijken we altijd naar wat passend en haalbaar is binnen onze dorpen. We koppelen de woningbouw aan het doelgroepenbeleid, om een gezond demografisch evenwicht in onze dorpen te bevorderen.
Dit betekent dat we specifiek aandacht hebben voor woningbouw voor jongeren, ouderen en huisvesting met (24-uurs) zorg en welzijnsactiviteiten. Bij het bouwen voor doelgroepen zoeken we aansluiting bij het recente Rijksbeleid ‘een thuis voor iedereen’. Daarnaast stellen wij een Woonzorgvisie op om vanuit die visie concreet woonzorgconcepten te ontwikkelen. Woningen financieel bereikbaar maken en houden voor specifieke doelgroepen als starters, blijft een uitdaging. We treffen daarom (financiële) maatregelen en zetten in op mogelijkheden als koopgarantregelingen en/of erfpacht en koopstart. Met de woningcorporaties bespreken we hoe we blijvend stijgende huren kunnen beperken (met uitzondering van inkomensafhankelijke huurverhoging). We zetten middelen uit het woonfonds effectiever in. Instrumenten als de doelgroepenverordening en de zelfbewoningsplicht zetten we doelmatig en efficiënt voort. We volgen
Programmabegroting 2023-2026
14
daarin de landelijke ontwikkelingen en mogelijkheden. We sturen op heldere toewijzing en benutten alle (maatwerk)mogelijkheden voor voorrangsregels voor onze eigen inwoners. We staan positief tegenover particuliere woningbouwinitiatieven. We faciliteren deze zoveel mogelijk op een voor de gemeente kostenneutrale wijze. Bij de particuliere woningbouwinitiatieven geven we in de uitvoering hoge prioriteit aan grote(re) woningbouwprojecten op basis van kansrijkheid (bijvoorbeeld met betrekking tot geldende wet- en regelgeving) en volume. Gemeentelijke woningbouwprojecten In Nieuwveen zijn eind 2023 de woningen op het Noorder- en Zuidereiland van het plan De Verwondering opgeleverd en is de openbare ruimte ingericht. Ook is dan in het centrum de bouw van het appartementencomplex met sociale woningbouw voor jongeren en ouderen van de Woningstichting Nieuwkoop nagenoeg voltooid. Ook wordt bekend wie de 61 koopwoningen in het plan Teylerspark II gaat bouwen. De woningen zijn met name bestemd voor jongeren en starters. Tussen de nieuwe woonwijk en de Schilkerweg komt een park dat samen met de inwoners van Nieuwveen wordt ontworpen. Voor het plan Tochtpad in Noordeinde (42 woningen waarvan 20 sociale huur) wordt in 2023 bekend wie de woningen gaat realiseren. Vooruitlopend op de bouw zal het terrein bouwrijp worden gemaakt.
In Ter Aar staan in 2023 diverse grootschalige bouwontwikkelingen centraal. In 2022 worden 16 sociale huurwoningen van Woondiensten Aarwoude opgeleverd op de plaats van de voormalige Vossenschansschool. In 2023 volgt de oplevering van de 21 koopwoningen op de andere scholenlocaties. Met de inrichting van de openbare ruimte rondom deze nieuwe woningen wordt het grootschalige project Ter Aar Vernieuwd Verbonden afgesloten. In het eerste kwartaal van 2022 wordt het masterplan voor het nieuwe Dorpshart (minimaal 44 woningen in de middeldure huur) gepresenteerd waarna naar verwachting gestart wordt met het vervolgtraject voor de beoogde (her)ontwikkeling. Voor de uitvoering is betrokkenheid en deelname van vastgoedeigenaren cruciaal. Samenwerking met eigenaren is ook voor de grootschalige woningbouw in Ter Aar Noordoost van groot belang. 2023 staat voor Ter Aar Noordoost in het teken van voorbereidingen. Met de grondeigenaren wordt een samenwerkingsmodel overeengekomen om van daaruit aan een opzet voor een stedenbouwkundig plan te werken. Uitgangspunten hierbij zijn een woningdichtheid van (minimaal) 30 woningen per hectare, een goede overgang naar en inpassing in het open landschap, de woningdifferentiatie zoals opgenomen in het integraal woningbouwprogramma en aandacht voor de verkeersproblematiek op de Kerkweg.
Ook in de kern Nieuwkoop veel activiteiten in het kader van de woningbouw. Zo wordt de openbare ruimte rondom de twee in 2022 gebouwde appartementencomplexen aan de Grendel (16 koop appartementen) ingericht en start naar verwachting in het laatste kwartaal van 2023 de bouw van de 65 appartementen aan de Lindelaan (15 sociale huur,20 midden-huur en 30 koop). Ook de contouren van de nieuw woonwijk Buytewech-Noord (290 woningen) worden in het veld zichtbaar. De hoofdontsluiting wordt aangelegd en we starten met de realisatie van de eerste twee bouwvelden (sociale woningbouw). Tevens wordt een ontwikkelaar geselecteerd die de woningen gaat bouwen op de overige gemeentelijke ‘eilanden’ 3 t/m 8. De voorbereidingen voor de bouw van deze koopwoningen start in 2023. Uiteindelijk komen er in de wijk 80 sociale huurwoningen, 43 middeldure huurwoningen en 167 koopwoningen. In Langeraar is dit jaar de participatie voor de invulling van Langeraar Noordwest in volle gang. Daarbij zal het plangebied, afhankelijk van de medewerking van de provincie, de gehele westrand van het dorp gaan omvatten.
Programmabegroting 2023-2026
15
Voor de woningbouwontwikkeling in Vrouwenakker West wordt begin 2023 zowel een contract met de geselecteerde ontwikkelende projectontwikkelaar als met Woondiensten Aarwoude gesloten. Vervolgens staan zowel het participatietraject voor het geselecteerde plan als het op te stellen omgevingsplan centraal. Project
2022
2023
2024
2025
>2025
Teylerspark II
### ###
### ###
ooo ooo
ooo <<
Tochtpad - De Dobbe
### ###
### ###
ooo ooo
ooo <<
Lindelaan
### ###
### ooo
ooo ooo
<<
Buytewech Noord
### ###
### ###
ooo ooo
ooo ooo
ooo <<
De Verwondering
ooo ooo
ooo <<
TAVV - Scholenlocaties
ooo ooo
ooo <<
Vrouwenakker West (wordt grex in 2022)
### ###
### ###
### ###
### ooo
ooo <<
Grendel (onderdeel voorm.grex Buyt-Oost)
### ooo
<<
Ter Aar Noordoost
### ###
### ###
### ###
### ooo
ooo ooo
Langeraar Noordwest (brede ambitie)
### ###
### ###
### ###
### ###
### ooo
Dorpshart Ter Aar
### ###
### ###
ooo ooo
ooo ooo
ooo ooo
Woningbouw grondexploitatie
Woningbouw voorbereidingskrediet
Legenda voorbereiding
### ###
uitvoering
ooo ooo
oplevering project
<<
Creatieve woonvormen voor bijzondere doelgroepen Om snel woningen toe te voegen, kijken we ook naar creatieve en flexibele oplossingen. Boven op de eerdergenoemde 1.900 woningen, zoeken we naar mogelijkheden om tijdelijke huisvesting te creëren. Dit kunnen we realiseren met behulp van creatieve woonvormen als flexwoningen. Met tijdelijke, flexibele woningen zijn we in staat om snel te reageren op veranderende situaties. Om de gemeentelijke kosten te dragen voor de realisatie van deze flexibele woningen, zoals de aanleg van de openbare ruimte, storten we een bedrag van € 1 miljoen in een reserve 'Gemeentelijke kosten flexibele woonvormen'. Bij dergelijke projecten wordt nadrukkelijk ook gekeken naar andere financieringsbronnen, zoals subsidies van Rijk en provincie en de rol en verantwoordelijkheid van onze woningbouwcorporaties. Daarnaast bekijken we of we het succesvolle concept van tijdelijke pre-mantelzorgwoningen uit kunnen breiden naar jongeren (ouder-kind relatie). Bouwen volgens CPO (Collectief Particulier Opdrachtgeverschap) blijven we stimuleren en faciliteren. En aanvullend zetten we in op het verruimen van regels en beleid om opstallen op (voormalige) agrarische bedrijven om te zetten naar woonruimte (‘erf wonen’). Dit doen we op basis van maatwerk en waar mogelijk. Door de situatie in Oekraïne is een vluchtelingenstroom op gang gekomen.
In Nieuwkoop vangen we de vluchtelingen op in noodopvanglocaties. Een aantal van deze locaties kunnen wij slechts tijdelijk inzetten: noodopvang is niet geschikt voor de opvang op de langere termijn. We moeten snel en creatief aan de slag om te zorgen voor meer huisvesting voor deze groep mensen.
Programmabegroting 2023-2026
16
Samenwerking woningbouwcorporaties De woningbouwcorporaties zijn in de woningbouwopgave onmisbare partners. Enerzijds om extra woningen aan het sociale segment toe te voegen en anderzijds in de verduurzamingsopgave van bestaande (huur)woningen. Om op deze onderwerpen voortgang te blijven houden, maken we meerjarige afspraken met de corporaties. Dit biedt houvast en zekerheid. Hierbij monitoren we de afspraken en actualiseren deze op basis van nieuwe ontwikkelingen. Bij het toevoegen van sociale woningen kijken we expliciet naar wat past en nodig is per dorp, en dus wat past bij onze inwoners. Om de nieuwbouw van sociale woningbouw financieel mogelijk te maken, zetten we zo nodig de bestaande reserve reservering woningbouw in. Hierbij is het ook belangrijk dat de (huidige) sociale huurwoningen sociaal blijven. We maken hierover afspraken met de corporaties. Binnen de regionale afspraken over het aantal te bouwen sociale huurwoningen, benutten wij de maximale ruimte om lokaal maatwerk toe te passen. Ook de problematiek rondom de huurwoningen van Vestia heeft onze aandacht. Wij denken mee met de woningbouwcorporaties die actief zijn in Nieuwkoop over een oplossing voor dit probleem en faciliteren en ondersteunen waar mogelijk en nodig.
Het doel is hierbij de woningen voor de sociale huursector te behouden met een goede balans van woningen in het lage, midden en hogere sociale segment. We zien kansen om doorstroming op de woningmarkt te stimuleren met behulp van een ‘doorstroomcoach’. Een doorstroomcoach adviseert (oudere) inwoners bij de keuze voor de best passende woonvorm en over beschikbare regelingen en ondersteunt bij de overstap. We werken dit concept verder uit en zoeken naar koppelkansen met de welzijnshuisbezoeken. We pakken dit op samen met onze partners, waaronder de woningbouwcorporaties. Tevens onderdeel van de prestatieafspraken is de (verdubbelde) taakstelling om voor statushouders een woning ter beschikking te stellen. De afspraken worden mogelijk herijkt. Monumenten De gemeente kan op grond van de gemeentelijke erfgoedverordening gemeentelijke monumenten aanwijzen die een belangrijke cultuurhistorische waarde hebben en/of beeldbepalend zijn voor onze dorpen. We merken dat de huidige (eenzijdige) aanwijsprocedure tot onbegrip leidt. Wij inventariseren scenario’s voor de aanwijzing waarbij eigenaren meer inspraak krijgen, zoals bijvoorbeeld aanwijzing met instemming. Vervolgens nemen we een overwogen besluit over het vervolg van deze aanwijzing.
Wat gaan wij doen? De bouwopgave van 1.900 woningen tot 2030 concreet vertalen naar een opgave per jaar, gebaseerd op het doelgroepenbeleid, verdeeld over de kernen en minimaal 45% sociaal.
2022
‘Harde’ bouwplannen starten, geprioriteerd naar realistisch en kansrijk. Deze collegeperiode de ‘zachte’ plannen omzetten naar ‘harde’ plannen; hierbij prioriteren op volume en kansrijk. We werken door aan zachte planvoorraad voor woningbouw en bespreken dit met partneroverheden.
2022
doorlopend
We actualiseren de Woonvisie.
2023-2025
We stellen een Woonzorgvisie op. We maken wonen met (24 uurs) zorgconcepten mogelijk binnen de gemeentelijke woningbouwprojecten. We brengen instrumenten in kaart om woningen financieel bereikbaar te maken voor specifieke doelgroepen.
2022-2023
2022-2026
2022-2023 2022-2023
Programmabegroting 2023-2026 We zetten creatieve woonvormen in (bijvoorbeeld flexwoningen) voor verschillende doelgroepen. We maken het pre-mantelzorgbeleid geschikt voor jongeren (kind-ouder). We onderzoeken mogelijkheden voor erf wonen en verruimen waar mogelijk regels en beleid om erf wonen mogelijk te maken bij (voormalig) agrarische bedrijven. We realiseren huisvesting voor vluchtelingen uit Oekraïne die geschikt zijn voor de langere termijn. Binnen de regionale afspraken over sociale huurwoningen, zetten wij in op lokaal maatwerk. We maken afspraken met de woningcorporaties om de huurwoningen van Vestia te behouden in de sociale woningvoorraad. Doorstroming op de woonmarkt willen we stimuleren met behulp van een doorstroomcoach (de rol van de doorstroomcoach wordt uitgewerkt). Wij evalueren de werking van het anti-speculatiebeding en de zelfbewoningsplicht. Wij evalueren de impact van de verhoogde maximale starterslening
17
2022-2023 2023-2024 2023-2024 2022-2023 doorlopend 2022-2023 2023 2024 2024
We inventariseren scenario’s voor het aanwijzen van gemeentelijke monumenten en we passen zo nodig de bestaande werkwijze aan.
2022 e.v.
Met het omgevingsplan voor onze gemeente maken we meer kleine aanpassingen en initiatieven (als aanbouwen, uitbouwen, dakkapellen en veranda’s) vergunningsvrij.
2023
2.1.1.2 Verkeer en mobiliteit Woningbouw gaat hand in hand met (extra) mobiliteit. Met de nieuwe woningen reizen meer inwoners op en neer naar werk of school, winkels en verenigingen. Daar moet ons wegennet verkeersveilig op ingericht zijn. Hoe wij dit voor ons zien, staat uitgewerkt in programma 2. Naast een goede en veilige ontsluiting van woonwijken is ook een goede bereikbaarheid van en tussen onze dorpen met het openbaar vervoer een belangrijk speerpunt. Als landelijke gemeente hebben we minder aansluitingen op het openbaar vervoer en ligt de frequentie van (bus)lijnen lager. Om te zorgen dat (regionale en lokale) voorzieningen, onderwijsinstellingen en bedrijventerreinen vanuit de dorpen bereikbaar blijven, is het belangrijk dat de bestaande lijnen in stand blijven en de frequentie, waar mogelijk, wordt verhoogd. Ook alternatieve vervoersvormen dragen bij aan een betere aansluiting op het OV-netwerk en verbinding tussen de dorpen onderling. Wat willen we bereiken? Goede en veilige ontsluiting van nieuwe woonwijken waarbij de mobiliteitstoename niet leidt tot verkeersonveilige situaties of onevenredige belasting. Een bereikbaar, duurzaam, snel openbaar vervoer met frequente ritten. Logische verbindingen tussen onze kernen en van onze kernen in aansluiting op belangrijke OV-overstappunten zoals NS-stations.
Hoe gaan we dat bereiken? Bij de realisatie van nieuwe woonwijken leggen wij nadruk op veilige en goede verkeersontsluiting, zonder dat de bestaande infrastructuur onevenredig zwaar belast wordt met verkeersonveiligheid tot gevolg. De exacte financiële consequenties en kostendragers hiervan zullen pas in een latere fase in beeld zijn. Maar om daadwerkelijk aan de slag te kunnen met dit onderwerp reserveren wij middelen in een specifieke reserve (€ 5 miljoen) voor investeringen om de goede en veilige ontsluiting van nieuwe wijken mogelijk te maken. Wij zetten actief in op het verbeteren van het openbaar vervoer om zo, waar mogelijk, een goed alternatief te bieden voor de auto. In de periode 2022-2024 besteedt de provincie Zuid-Holland het openbaar vervoer in onze regio opnieuw aan. We maken ons bij deze concessie hard voor voldoende en frequent openbaar vervoer voor onze gemeente: de reistijd is voor ons een kritische prestatie-
Programmabegroting 2023-2026
18
indicator. Daarnaast zetten wij in op een snelle buslijn tussen station Alphen aan den Rijn en busstation Uithoorn in aansluiting op de toekomstige tramlijn bij Uithoorn (OV-lijn 147/247). De OV-lijn kan versnellen door de bus over de provinciale weg N231 en minder door de dorpen te laten rijden. We investeren mee in goed toegankelijke HUB’s (verkeersknooppunten/ overstappunten) met een veilige OV-halte en (fiets-)parkeerruimte. We onderzoeken samen met de OV-aanbieder, provincie Zuid-Holland, regio en ondernemers de inzet van Mobility as a Service zoals (elektrische) deelfietsen en -scooters. We staan hierin open voor innovatieve pilots. Het openbaar vervoer moet voor iedereen toegankelijk zijn. Voor inwoners die onvoldoende goed bij de centrale halteplaatsen kunnen komen of hulp nodig hebben in het gebruik van het reguliere OV, is het een voorwaarde dat er alternatieve OV-vormen zijn, zoals servicelijnen. Wij ondersteunen initiatieven voor een buurtbus en brengen onze wensen op het gebied van OV in bij de Provincie ZuidHolland (het bevoegd gezag). Wat gaan wij doen? Bij nieuwe woonwijken meten we het effect van de te verwachte mobiliteitsvraag. Uitgangspunt is de verkeersveiligheid van bestaande wijken behouden.
doorlopend Bij nieuwe woonwijken, als uit verkeersonderzoek blijkt dat dit nodig is, brengen we alternatieve ontsluitingen in kaart met mogelijke financieringsvormen. doorlopend We zetten de lobby voort voor een snelle, hoogwaardige buslijn tussen station Alphen aan den Rijn en busstation Uithoorn. 2022-2023 We bespreken met de regio en provincie de mogelijkheden voor het plaatsen van HUB’s langs de N231. 2022-2023 We bespreken de mogelijkheden voor Mobility as a Service, al dan niet vanuit de HUB’s en voor alternatieve OV-lijnen. 2022-2023 We bespreken met de OV-aanbieder en de provincie Zuid-Holland mogelijkheden om het bereik tussen de dorpen onderling te verbeteren. doorlopend We zetten in op laagdrempelige initiatieven zoals de Buurtbus ter aanvulling op het reguliere OV.
2022-2024
2.1.1.3 Stikstof en (vlieg)geluid Het terugdringen van stikstof is één van de grote actuele maatschappelijke thema’s in Nederland. Voor Nieuwkoop zijn vier grote sectoren (voornamelijk) verantwoordelijk voor de uitstoot aan stikstof. Dit zijn de landbouwsector, de luchtvaart, de scheepvaart en de industrie. De lokale opgave is om te voldoen aan de instandhoudingsdoelen van de Natura 2000 gebieden in onze gemeente. Daarom is het nodig dat de uitstoot van stikstof drastisch wordt verminderd. In 2023 wordt het nieuwe Luchtruimte Indelingsbesluit vastgesteld. Aanvullend ontstaat na de Luchtruimherziening vanaf 2023 ruimte voor een extra aanvliegroute naar Schiphol (vanaf Brabant) over het Groene Hart. Deze (voorgenomen) besluiten hebben impact op de ontwikkelingen in Nieuwkoop. Door de wet- en regelgeving rondom geluidsbelasting (cumulatie van geluid) om de overlast door vliegtuiggeluid terug te dringen, wordt het moeilijker om woningen te bouwen in onze gemeente. Wat willen we bereiken? Bescherming en instandhouding van onze Natura 2000 gebieden door stikstof te reduceren. Behoud van (woningbouw)ontwikkelingsruimte en leefbaarheid in onze gemeente. Hoe gaan we dat bereiken? We werken met andere overheden samen aan de doelstellingen voor de Natura 2000 gebieden in en om onze gemeente via de ‘Gebiedsgerichte aanpak Nieuwkoopse Plassen’. We maken een integrale
Programmabegroting 2023-2026
19
visie om tot een nieuw perspectief op de landbouw te komen. Het uitgangspunt is extensieve veehouderij met een alternatief verdienmodel, dat past bij onze inwoners, het landschap en de lokale economie. Naast landbouw is de luchtvaart een grote veroorzaker van een overschot aan stikstofneerslag. De luchtvaart blijft in de stikstofaanpak echter vaak onder de radar. Zeker voor onze Natura 2000 gebieden is het van belang dat hier nadrukkelijk aandacht voor komt, onder andere in de gebiedsgerichte aanpak. We zijn en blijven kritisch op de overlast van de luchthaven. Wij trekken samen met het cluster Groene Hart en Holland Rijnland op in een actieve lobby tegen de extra aanvliegroute over de gemeente Nieuwkoop zodat er ruimte blijft voor de ontwikkeling van de dorpen en de leefomgeving gezonder wordt. Wat gaan we er voor doen? We zetten de ‘Gebiedsgerichte aanpak Nieuwkoopse Plassen’ voort, onder andere via de NOVEX Groene Hart Doorlopend We stellen een integrale visie op voor het landelijk gebied dat perspectief biedt aan de agrarische ondernemers 2022-2023 We reageren tegen de extra aanvliegroute over het Groene Hart en vragen blijvend aandacht dat ontwikkelingen in ons gebied mogelijk blijven. Hierin trekken we op met het Cluster Groene Hart en Holland Rijnland Doorlopend
2.1.2 Thema Grondzaken en vastgoed 2.1.2 Thema Grondzaken en Vastgoed Op het gebied van woningbouw, benutten we zoveel mogelijk ‘binnenstedelijke’ locaties zoals vrijvallende school- of bedrijfslocaties. Om aan de woningopgave te voldoen, is het ook nodig om direct langs de randen van de dorpen te bouwen, zoals bij Buytewech-Noord, Langeraar Noordwest en Ter Aar Noordoost. Dit betekent niet dat we onze open polders gaan volbouwen: de inpassing van nieuwe wijken langs de randen in relatie tot het open buitengebied is een belangrijk aandachtspunt. Met behulp van landschapsplannen trekken we de natuur de wijk in en zorgen we voor een natuurlijke overgang tussen de woonwijk en de open polders. Wij voeren hierbij een situationeel grondbeleid waarbij we als gemeente niet bang zijn een actieve rol te pakken bij (woningbouw)ontwikkeling. Uitgangspunt bij woningbouwprojecten is een gezonde grondexploitatie over het totaal van de nieuw te openen grondexploitaties. Dit betekent dat bij het openen van nieuwe grondexploitaties over de gehele lijn een positief resultaat wordt behaald, waarbij het ene project het verlies van een ander project kan compenseren. We reserveren geld om eventuele verliezen op te vangen als gevolg van de bouw van veel sociale woningen.
Hiervoor vullen we het bedrag in de reserve 'reservering Woningbouw', bedoeld om de realisatie van betaalbare woningbouw mogelijk te maken, aan tot € 3 miljoen. Sinds 2007 werken we aan de transitie van het voormalige glastuinbouwgebied in de Noordse Buurt. Inmiddels is de transitie afgerond en zijn bijna alle glastuinbouwbedrijven gesaneerd. Op initiatief van de provincie Zuid-Holland wordt in een deel van de Noordse Buurt nieuwe natuur aangelegd. Voor de andere delen is gezocht naar alternatieve invulling met (particuliere) initiatieven. Dit is helaas niet gelukt. Aangezien hier in de afgelopen bestuursperiode veel tijd en geld in is gestoken, gaan we niet verder op zoek naar nieuwe ideeën. In lijn met de actualisatie van de grondexploitaties is het voornemen om in 2023 de grondexploitatie af te sluiten, om het verlies niet verder op te laten lopen. Voor eventuele toekomstige ontwikkelingen houden we de gronden in reserve. Tot die tijd beheren we de gronden extensief.
Programmabegroting 2023-2026
20
Wat willen we bereiken? Zorgen voor voldoende ruimte om onze woningbouwambitie te kunnen realiseren. De beschikbare ruimte optimaal benutten en nieuwe woonwijken op een goede manier landschappelijk inpassen. Nieuwe woonwijken zijn toekomstbestendig ingericht. Grondbeleid voeren op een financieel verantwoorde en eerlijke wijze (wie profijt heeft betaalt mee). Hoe gaan we dat bereiken? De nieuwe woonwijken richten we toekomstbestendig in: energieneutraal, natuur inclusief en bio divers, klimaatbestendig, met een goed ingerichte infrastructuur en openbare ruimte die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten. Dit betekent een goede verdeling van de beschikbare ruimte. Omdat we onze weidse polders willen behouden, is het nodig om meer ‘gestapeld’ te gaan bouwen. Hierbij kijken we waar dit het beste past en houden we rekening met het dorpse karakter van onze gemeente. Als het nodig is om het financiële resultaat van de grondexploitatie op peil te houden, maken we samen met de gemeenteraad keuzes aan de hand van een dilemmanota. Bijvoorbeeld door in een project het woningbouwprogramma (type woningen) of de woondichtheid (aantallen woningen) aan te passen. We richten een fonds ‘bovenwijkse voorzieningen’ in, door middel van dit fonds dragen ook particuliere (woningbouw)initiatieven financieel bij aan de realisatie van algemene voorzieningen, zoals infrastructuur en parken.
Wat gaan we er voor doen? Nieuw te vormen grondexploitaties tonen over het geheel een positief resultaat. Als dit niet lijkt te gaan lukken, leggen we via een dilemmanota keuzes voor aan de gemeenteraad om dit wel Doorlopend voor elkaar te krijgen. We stellen een Nota bovenwijkse voorzieningen op en richten vanuit deze nota een Fonds bovenwijkse voorzieningen in voor particuliere bouwinitiatieven. 2022-2023 Bij de actualisatie van de grondexploitaties sluiten we de grondexploitatie Noordse Buurt.
2023
2.1.3 Thema Economie, Toerisme, Natuur 2.1.3.1 Economie In ons toekomstbeeld voor Nieuwkoop zien wij sterke dorpen die bruisen van de activiteit. We zorgen met onze creatieve ondernemers voor aantrekkelijke centra met een eigen identiteit waar onze inwoners en toeristen graag samenkomen. Initiatieven en ontwikkelingen vanuit de samenleving om dorpen vitaler te maken, pakken we samen op, maar nemen we niet over. In de uitvoering pakken wij door op die projecten die meerwaarde hebben voor de dorpen en bijdragen aan krachtige centra. Ook als misschien nog niet iedereen die positieve effecten ziet. We gaan met onze (nieuwe, jonge) ondernemers in gesprek over de ‘nieuwe economie’ en onze banen van de toekomst. Zoals de overgang naar een circulaire economie, groene energie en webgebaseerde diensten. Om de dorpscentra te versterken, willen we winkels concentreren. Voor ondernemers zonder personeel, of startende (internet)bedrijven blijft het mogelijk om vanuit huis te werken. Is het bedrijf succesvol en groeit het uit zijn jasje? Dan verplaatst het bedrijf zich naar de daarvoor bestemde locaties, zoals een bedrijventerrein of dorpscentrum. We werken niet mee aan het uitbreiden van decentraal gelegen locaties, die niet voor (de betreffende) bedrijvigheid geschikt zijn. Daarnaast handhaven we op economische activiteiten die niet passen bij de bestemming van een locatie.
Programmabegroting 2023-2026
21
Land- en (glas)tuinbouw Het Groene Hart kenmerkt zich door de open polders, molens en koeien en schapen in de wei. Een beeld dat onder druk staat door onder andere de stikstofproblematiek en bodemdaling. Deze grote maatschappelijk opgaven moeten worden opgelost. Door het landelijk gebied toekomstbestendig in te richten, blijft er ruimte voor innovatieve teelt en open polders met bijvoorbeeld koeien. Wij zijn van mening dat behoud van de agrarische sectoren mogelijk is met een duidelijk perspectief en aanvullende economische verdienmodellen. Dit gaan we uitwerken in een integrale visie (zie ook kopje 2.1.3 ‘stikstof en geluid’). Uit onderzoek blijkt dat het aantal vierkante meters glas (sterk) afneemt, en dat specialisatie in bijzondere ent-technieken en andere nichemarkten kansrijker wordt. De sector laat veel veerkracht, innovatie en flexibiliteit zien, onder andere op het gebied van experimentele teelt en energie-innovatie. Wij stimuleren en faciliteren deze ontwikkelingen waar nodig. Wat willen we bereiken? Een gezonde, sterke en bruisende lokale economie, onder andere door het versterken van (water)recreatie en toerisme. Vitale, krachtige en gezellige dorpscentra met een goed voorzieningenniveau. Concentratie van detailhandels- en bedrijfsactiviteiten in de dorpscentra en op bedrijventerreinen.
Voldoende bedrijfsruimte op slim ingerichte en toekomstbestendige bedrijventerreinen met behulp van parkmanagement. Mogelijke uitbreiding van de terreinen is bespreekbaar. Meer samenwerking met onze ondernemers om kennis en kunde te delen. We stimuleren ook dat ondernemers onderling meer samenwerken en hun kennis inzetten voor de samenleving. Een toekomstbestendige agrarische sector met aanvullende economische verdienmodellen. Een perspectief voor ondernemers en andere initiatiefnemers in maatwerkgebieden. Het concentratiegebied Nieuw-Amstel-Oost blijft als optie gereserveerd. Een oplossing voor de huisvesting van arbeidsmigranten. Hoe gaan we dat bereiken? In deze economisch onzekere tijden zijn snel acties en maatregelen nodig om de lokale economie te ondersteunen. We zien nieuwe vormen van ondernemerschap en bedrijvigheid ontstaan met jonge bedrijven en ondernemers die klaar zijn voor de toekomst. Om onze lokale economie te ondersteunen en ondernemerschap te stimuleren stellen we een nieuwe economische actieagenda op. Voor de uitvoering van deze agenda storten we € 150.000 in de reserve Economie en Toerisme.
Bij de vaststelling van de actieagenda worden deze middelen aan activiteiten gekoppeld en in de tijd uitgezet door middel van een begroting We faciliteren en stimuleren de ontwikkeling van kleinschalige kantoorruimte in de centra waar ZZPers, flexwerkers en bijvoorbeeld studenten een werkplek kunnen reserveren. Wij zien in dit concept ook koppelkansen met bijzondere woonvormen. Bij de uitvoering van de Detailhandelsvisie focussen wij op versterking van de dorpscentra. Dit houdt in dat nieuwe detailhandel- en dienstverlenende winkels zich alleen nog kunnen vestigen in het centrum van een dorp. Zo krijgen onze ondernemers de ruimte om te ondernemen en onze inwoners het gezellige centrum waar ze graag komen. Onder andere door middel van proactieve communicatie, stimuleren we inwoners en bedrijven om lokaal te kopen. Dit versterkt onze economie. Door de herkomst van producten lokaal te branden, is lokaal kopen ook aantrekkelijk voor toeristen. Bovendien helpt het bij de realisatie van de duurzaamheidsambities: door lokale producten te kopen, verkleinen we onze CO2-footprint. Als organisatie kopen wij onze diensten en producten ook zoveel mogelijk lokaal.
Programmabegroting 2023-2026
22
Een weekmarkt draagt bij aan leefbare, gezellige kernen. Omdat het aanbod op markten schaarser wordt, zoeken we mogelijkheden om marktverkopers te blijven faciliteren. Wij zetten met het standplaatsenbeleid in op vergunningen voor langere tijd. Omdat het aanbod aan winkels verschilt per dorp, kijken we in de vergunningaanvraag of de verkoop toegevoegde waarde heeft voor het dorp of van belang is voor recreatie en toerisme. Zo voorkomen we een te eenzijdig aanbod. Centrumontwikkeling Voor Nieuwkoop en Ter Aar is de afgelopen bestuursperiode gewerkt aan een centrumvisie/-plan. Vanuit deze visie ontwikkelen wij de centra door. De centrummanager ondersteunt en faciliteert bij de centrumplanontwikkeling binnen onze dorpen. De centrummanager heeft hierbij focus op de uitvoering van de centrumplannen. Gezien de positieve resultaten, zetten we deze werkzaamheden de komende drie jaar voort. Om de centra te versterken benutten we kansen in de publiek-private samenwerking en zetten we in op initiatieven vanuit lokale kracht. De uitvoering van de centrumplannen, bijvoorbeeld de aanpak van parkeerproblematiek zal vragen om investeringen waarbij ook de gemeente een rol heeft. Verdere uitwerking van plannen moet in beeld brengen om welke investeringen en bedragen het hierbij gaat.
Om de ruimte te hebben daadwerkelijk te investeren in het versterken van onze centra reserveren we gedurende de komende jaren € 5 miljoen, de jaarlijkse lasten hiervan bouwen zich op tot en met 2027 (in totaal € 167.000 structureel). Uiteraard zullen investeringen waaraan de gemeente meebetaald vooraf nog worden voorgelegd aan de gemeenteraad. Daarnaast reserveren we middelen (€ 1 miljoen) voor de (her)inrichting van de openbare ruimte in de diverse dorpscentra in onze gemeente. Nieuwkoop We ontwikkelen het Reghthuysplein door tot een toeristisch (water)centrum en een aangename verblijfsplek voor de inwoners: de huiskamer van Nieuwkoop. Ook de horeca speelt hierin een belangrijke rol. Het centrum van Nieuwkoop wordt het start- en aankomstpunt voor fiets-, wandel- en vaarroutes door de gemeente en de regio. In de zomer van 2022 is gestart met het Reghthuysplein autoluw te maken en in te richten met terrassen. Met een autoluw Reghthuysplein zijn alternatieve parkeerplekken nodig in het centrum van Nieuwkoop. Een parkeervoorziening heeft daarom hoge prioriteit, ook om te zorgen dat het centrum en nieuwe woningbouw daarin, in de toekomst goed bereikbaar blijft. Samen met de belangrijke stakeholders werken wij hiervoor onder andere de mogelijkheden uit voor een parkeervoorziening langs de Achterweg.