01 Ruimtelijke visie en Centrumplan Nieuwkoop rev 25 nov 2020 20.67698

Ruimtelijke visie en centrumplan ‘de huiskamer van Nieuwkoop’

Adviseurs voor Ruimte en Strategie Graafseweg 109 6512 BS Nijmegen T 024 - 379 20 83 E info@dtnp.nl W www.dtnp.nl

Opdrachtgever: Contactpersoon:

Gemeente Nieuwkoop De heer D. Stapel

Projectteam DTNP: Projectnummer: Datum:

De heer D. Droogh De heer P. Rosmulder 2117.0120 11 september 2020 (rev. 25 november 2020)

Ruimtelijke visie en centrumplan ‘de huiskamer van Nieuwkoop’

1

Context

1

4

Centrumplan

32

1.1

Aanleiding en doel

2

4.1

Doel en basisvoorwaarde

33

1.2

Feiten en cijfers

3

4.2

Tien projecten (2021-2022)

34

1.3

Trends en ontwikkelingen

6

4.3

Planning en coördinatie

42

1.4

Impact coronacrisis

9

2

Opgave

10

Bijlage 1: proces en participatie

43

2.1

Het centrum in beeld

11

2.2

Beleidsmatige keuzes

15

2.3

Uitgangspunten voor de visie

16

3

Visie

18

3.1

Ambitie en positionering

19

3.2

Ruimtelijke centrumstructuur

20

3.3

Het nieuwe Reghthuysplein

23

3.4

Overige ontwikkelingen en aandachtspunten

27

Inhoudsopgave

1 Context

1.1

Aanleiding en doel

centrum van Nieuwkoop en dit te vertalen naar een centrumplan met concrete projecten.

Opwaardering centrumgebied De kern Nieuwkoop ligt in het Groene Hart en

Proces met betrokkenen, ondanks corona

grenst met haar karakteristieke historische

Tijdens het proces heeft er meermaals (op

dorpscentrum direct aan de Nieuwkoopse

afstand) afstemming plaatsgevonden met een

Plassen. In potentie is het dorpshart hierdoor

integrale werkgroep met vertegenwoordigers van

aantrekkelijk voor zowel inwoners als toeristisch-

diverse belanghebbenden (o.a. gemeente,

recreatieve bezoekers, maar in de praktijk heeft

centrummanager, BIZ Hart van Nieuwkoop,

het centrum te maken met leegstand, matige

VON, eigenaren, en culturele, maatschappelijke

samenhang en een ‘stenige’ openbare ruimte.

en toeristische sector). Daarnaast is er per brief

In het College­programma ‘Verbinden, vertrou-

en middels een projectwebsite om input/sugges-

wen, vooruitgaan’ (2018) kiest de gemeente

ties gevraagd bij zo veel mogelijk stakeholders

Nieuwkoop er dan ook voor om de uitstraling en

(waaronder omwonenden). Een overzicht van het

inrichting van het Reghthuysplein op te waarde-

proces vindt u in bijlage 1.

Bijzondere ligging aan een uniek natuurgebied...

ren, zodat dit het toeristische hart van de Nieuw­ koopse bedrijvigheid kan worden.

Leeswijzer: In het vervolg van dit hoofdstuk wordt de huidige context beschreven aan de

Van ruimtelijke visie naar concrete projecten

hand van feiten, cijfers, trends en ontwikkelin-

Om deze ambities te realiseren zal er tevens

gen (waaronder corona). In hoofd­stuk 2 wordt

gekeken moeten worden naar de gehele cen-

de opgave voor het centrum in beeld gebracht,

trumstructuur: wat is de positionering van

wat leidt tot uitgangspunten voor de visie. De

Nieuwkoop-Centrum ten opzichte van omlig-

ruimtelijke visie vindt u in hoofdstuk 3. Hierin

gende centra en welke consequenties heeft dit

wordt onder andere in gegaan op de afbake-

voor de afbakening en het (publieke) programma

ning van het centrumgebied en de nieuwe

in het dorpshart? Vanuit deze ruimtelijk-functio-

functie en indeling van het Reght­huys­plein. In

nele visie op het centrum kan vervolgens de

het centrumplan (hoofdstuk 4) wordt de visie

openbare ruimte worden vormgegeven. De

vervolgens vertaald naar concrete uitvoerings-

gemeente heeft opdracht gegeven aan DTNP

projecten, waarin tussenstappen en taakver-

om te komen tot een ruimtelijke visie op het

deling worden toegelicht.

2 van 46

...maar ook ‘stenig’ en weinig interne samenhang 2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

1.2

Feiten en cijfers

Twee centrumgebieden in Nieuwkoop, (middel)grote steden op afstand

Lichte groei en toenemende vergrijzing De kern Nieuwkoop is met circa 8.650 inwoners de grootste kern van de gelijknamige gemeente (totaal 28.800 inw.)*. In de komende twee decennia zal de bevolkingsomvang nog licht toenemen (ca. +4%)**. De verwachte vergrijzing in de gemeente loopt in dezelfde periode ongeveer gelijk met het landelijk gemiddelde; in 2040 is naar verwachting 32% van de inwoners van de gemeente Nieuwkoop ouder dan 65 jaar. Hierbij speelt ook ‘ontgroening’ een rol; het aandeel jongeren is de afgelopen jaren gedaald en blijft ook in de toekomst naar verwachting afnemen.

Een breed voorzieningenaanbod De kern Nieuwkoop is binnen de gemeente aangemerkt als A-kern: hier is ruimte voor een breed voorzieningenaanbod met winkels, recre­ atieve attracties en sportaccommodaties***. Het merendeel van de publieke voorzieningen is centraal gelegen in de kern. Het Kennedy- en het Reghthuysplein vormen hierbij twee belangrijke clusters; beide met een supermarkt, overige winkels, horecagelegenheden en dienstverleners. Tussen de twee centrumgebieden bevinden zich diverse overige (semi)publieke voorzie* CBS Statline (2020). ** Gemeente Nieuwkoop (2015) Woonvisie 2016-2025. *** Gemeente Nieuwkoop (2009) Structuurvisie 2040.

2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

3 van 46

ningen (o.a. een middelbare school, kerk,

dorp ligt nog een toeristisch/recreatief cluster

veengebied ingepolderd en groeide de kern

kinderdagverblijf, multifunctioneel centrum met

(De Zevensprong, met o.a. VVV en exposities).

verder uit richting het noordwesten. Het hoogte-

bibliotheek en zorgcentrum). Ondanks de aanwe-

verschil tussen de Achterweg, Ringvaart en

zigheid van deze voorzieningen is er, gezien de

Ligging, bereikbaarheid en parkeerplaatsen

Dorpsstraat is het directe gevolg van deze

afstand tussen beide centrum-/winkelgebieden

De Dorpsstraat is van oudsher de levensader

historische en landschappelijke gelaagdheid.

(circa 500 meter), waarschijnlijk niet of nauwe-

van Nieuwkoop. Vanaf hier werd het veenge-

Het dorpscentrum is met de auto bereikbaar via

lijks sprake van uitwisseling van bezoekers

bied ontgonnen door de uitgifte van kavels

de Dorpsstraat, waarbij de ontsluiting via de

tussen beide bestemmingen.

(nieuwe ‘cope’) haaks op het dorpslint. Later

Kennedylaan (zuidwestzijde) en Nieuwveense­

werd een deel van het (inmiddels afgegraven)

weg (noordoostzijde) loopt. De lager gelegen

Centrumprogramma op meerdere locaties De winkels in Nieuwkoop bevinden zich met name in de twee centrale winkelgebieden. Het

Dorpsstraat en Achterweg als belangrijkste ontsluitingswegen publieke voorzieningen

aanbod in het historische dorpshart (onderwerp van deze visie) is met 40 verkooppunten (vkp) en circa 5.000 m² winkelvloeroppervlak* (wvo) groter dan het aanbod rondom het Kennedyplein (ca. 14 vkp, 2.500 m² wvo). Aan de rand van het

In de detailhandelsstructuurvisie is besloten dat beide gebieden in de toekomst naast elkaar kunnen blijven bestaan. Het Kennedyplein wordt hierbij geconsolideerd als lokaal verzorgend boodschap­ pencentrum. “Uitbreiding is hier niet gewenst omdat dit effect heeft op de boodschappenfunctie van het Reghthuysplein en daarmee indirect op de functie van het centrum in zijn totaliteit.” Het centrumgebied zelf heeft een bovenlokale functie, met focus op dagelijkse boodschappen en beperkt niet-dagelijks aanbod, gecombineerd met recreatief verblijf. *

Waarvan 20 vkp (ca. 3.600 m² wvo) detailhandel; Bron: Locatus winkelgebiedenverkenner (2020).

4 van 46

2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

Achterweg is beter verbonden met de achterlig-

Gevarieerd centrumaanbod, enige leegstand (peildatum november 2020)

gende woonbuurten. De centrumparkeerplaats aan deze zijde is via een brug verbonden met het Reghthuysplein. Deze brug is alleen toegankelijk voor logistiek bestemmingsverkeer, niet voor regulier autoverkeer. Fietsers en voetgangers kunnen de Ringvaart ook oversteken bij de Kolf­baan, waar een personenlift beschikbaar is om de dijk te betreden. De goederenlift die hier aanwezig is voor de bevoorrading van de winkels functioneert op dit moment onvoldoende.

Het centrum nader bekeken Wanneer we inzoomen op het centrum zien we een gevarieerd centrumprogramma rondom Kolfbaan, Dorpsstraat en Reghthuysplein. Belangrijkste publiekstrekkers zijn de AHsupermarkt aan de noordzijde van het Reght­ huysplein (nabij de centrumparkeerplaats aan de Achterweg) en Kruidvat en Hema aan de Kolf­ baan. Ondanks beide trekkers staan er enkele winkelunits leeg in het voetgangersgebied (interne circuit achter Kolfbaan/Dorpsstraat). De horeca is van oudsher verspreid gelegen aan de Dorpsstraat. Het horecapaviljoen op de kop van het Reghthuys­plein heeft als enige horecagelegenheid een directe (zicht)relatie met de Nieuw­ koopse Plassen. Het water is ook te bereiken via een voetpad langs enkele recreatieveldjes. 2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

5 van 46

1.3

Trends en ontwikkelingen

vinden al enkele jaren steeds minder bestedingen in fysieke winkels plaats, met leegstaande

De consument wordt kritischer

panden als gevolg. In de dagelijkse sector (de

Ten opzichte van een aantal jaren geleden is in

boodschappen) zijn supermarkten structuurbe-

het centrum van Nieuwkoop het aantal mode-

palend. Een gemiddelde supermarkt trekt circa

en overige niet-dagelijkse winkels gedaald. Het

10.000 bezoekers per week, waar omliggende

wegvallen van bijvoorbeeld Zeeman en Blokker

winkels van kunnen profiteren (mits de ruimte-

heeft grote invloed op de lokale aantrekkings-

lijke inpassing gunstig is). Het aandeel online

kracht en het economisch functioneren van de

bestedingen is in deze sector nog laag, maar

detailhandel in het dorpscentrum. Dit is in lijn

neemt snel toe (o.a. door services als Picnic).

met landelijke trends: het (recreatief) ‘winkelen’ is niet langer vanzelfsprekend de primaire

Om aantrekkelijk te blijven voor de consument

functie in veel Neder­landse centrumgebieden.

zullen ondernemers hier zowel een meerwaarde moeten bieden ten opzichte van omliggende

Als gevolg van het veranderende consumenten-

centra, als ten opzichte van het concurrerende

gedrag in ons land is transformatie, van mono-

aanbod op internet. Hierbij gaat het bijvoorbeeld

functionele winkelgebieden naar gevarieerde

om deskundig advies en service op maat.

Online winkels nemen de plek in van fysieke winkels

centrumgebieden, hard nodig. Variatie, kwaliteit, sfeer en beleving (een ‘uniek verhaal’)

Nieuwe dynamiek biedt nieuwe kansen

worden steeds belangrijker voor de veeleisende

Voor zelfstandige ondernemers met een onder-

consument.

scheidend product (uniek, authentiek, hoogwaardig, etc.) kan het internet tegelijkertijd een

Online winkels als concurrent

nieuwe kans bieden om de klantenkring uit te

Deze verandering is mede het gevolg van de

breiden (o.a. via social media) of om een deel

(nog altijd voortdurende) groei van het online

van de inkomsten direct uit de online verkoop te

winkelen. De keuzemogelijkheden die de

halen. Door het toenemende belang van de

consument op het internet heeft, zijn eindeloos

online beeldcultuur (de ‘Instagrammability’) is

en de noodzaak om een fysieke winkel te

het bieden van een totaalbeleving belangrijker

bezoeken wordt steeds kleiner. Met name in de

dan het bieden van specifieke producten of

niet-dagelijkse sector (mode, elektronica, etc.)

diensten. Zo bieden ‘concept-stores’ een grote

6 van 46

Blurring: de totaalbeleving staat voorop

2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

diversiteit aan artikelen (branchevervaging) en neemt ook de ‘blurring’ (menging van traditionele

Anders uitgaan en ontmoeten: avondhoreca en festivalisering

sectoren) toe: je kan in een schoenenwinkel je

Door het toegenomen gebruik van sociale

haren laten knippen en in een koffiebar ook het

media en smartphones (altijd en overal in

‘vintage’ servies (of meubilair) kopen. Blurring is

contact) verdwijnt met name onder jongeren de

meer dan een koffiehoekje in de winkel, het

behoefte aan een vaste ont­moe­tingsplek en

verenigt en versterkt functies vanuit één identiteit

-tijd. Dit is landelijk terug te zien in de terug­loop

of merk. Mengvormen van detailhandel en

van traditionele uit­gaans­horeca, zoals de lokale

horeca bieden dus kansen, waarbij wel opge-

discotheek of het café op de hoek.

merkt dient te worden dat verkoop van alcohol in winkels in alle gevallen verboden is.

Enerzijds komt dit doordat men vaak ook iets wil kunnen eten. Restaurants zijn erg in trek, er is

Veranderende rolverdeling in centra: daghoreca

vraag naar doelgroep­specifieke concepten. In

De hedendaagse (digitale) consument is dus

de grote(re) steden biedt een foodhal zelfs de

bereid moeite te doen voor een unieke/onder-

mogelijkheid om op één locatie toch in ieders

scheidende beleving. Ook de horeca probeert

specifieke smaak of dieet te voorzien. Ander­

hier op in te spelen qua formule en uitstraling;

zijds zijn er veel unieke evenementen die

locaties of gebou­wen met bijzondere karak­

dynamischer en meer doelgroep­specifiek zijn.

teristieken (plekken met ‘een verhaal’) zijn

Zo zijn in Nederland steeds meer festivals te

kansrijk. De horeca vormt als ontmoetings- en

vinden. Het aanbod is breed en gevarieerd, van

belevings­locatie in toe­nemen­­de mate het visite-

grote meerdaagse festivals (Lowlands, Parade)

kaartje van een centrum. Het aantal ijssalons

tot kleinschalige en lokale evenementen en

(+50%), lunchrooms (+40%) en koffiezaken

festiviteiten (bijv. Torenschuddersfestival,

(+20%) groeit landelijk snel*. Dit type horeca past

Smedendagen). Dit is de plek waar je met je

in bijna elk centrumbezoek en leent zich boven-

vrienden en buren samenkomt.

Social media om de horecabeleving te delen

dien als flexibele plek voor afspraken; coffeebars/lunchrooms zijn het nieuwe kantoor voor

Vierentwintiguurseconomie: hollen én stilstaan

ZZP’er, student of mobiele professional.

Horecabezoek is in de huidige belevings­

*

Toename van het aantal horecabedrijven in 2018 t.o.v. 2010 (bron: HorecaDNA, Feiten en Cijfers).

economie enerzijds een belangrijke vorm van vrije­tijds­­besteding, maar anderzijds leidt de

2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

Festivals zijn een belangrijke ontmoetingsplek

7 van 46

vol­geboekte dagplanning in combinatie met

vraag en aanbod. Nieuwe of bijzondere

vermin­derde routine tot meer vluchtige eetmo-

verblijfsloca­ties kunnen in korte tijd een grote

menten (‘... to go’). Makkelijke en snelle concep-

aantrek­kings­kracht genereren. Tegelijkertijd

ten, zoals rond trafficlocaties, zijn hiervoor zeer

neemt de concurrentie in de vrijetijdseconomie

geschikt. De thuisbezorg­concepten groeien

toe en kunnen ‘hippe’ plekken ook net zo snel

echter sneller nog dan fysieke verkooppunten.

weer ‘uit’ zijn.

In de hectiek van de vieren­twintiguurs­economie

Nederland wordt daarnaast in toenemende

is er ook een groeien­de behoefte aan rust en

mate bezocht door buitenlandse bezoekers. De

ontspanning. Waar de jeugd deze ontspanning

aandacht gaat hierbij vooral uit naar Amster­

zoekt in nieuwe belevingen (‘Healthy Fest’ of

dam. Hier dreigt de extra stroom bezoekers

‘Out­door yoga’), geniet de toenemende groep

bestaande functies te verdringen en het woon-

actieve senioren van een wandeling of fietstocht

comfort in de weg te zitten. De overheid zet

door de natuur. In beide gevallen wordt het

inmiddels actief in op spreiding van buitenland-

buitengebied opgezocht, waar de beleving van

se bezoekers, door het aanbieden van thema-

de ‘natuur’ (al dan niet in stilte) bijdraagt aan het

routes (‘verhaallijnen’) langs andere, wat minder

gevoel van ontspanning.

bekende locaties in het land.

Technologische ontwikkelingen, zoals e-bikes, bieden de consu­ment nog meer vrijheid in het

In de ‘nota recreatie en toerisme’ kiest de gemeente voor duurzame groei van de gastvrijheidssector in Nieuwkoop.

plannen van een dagtrip. Op toeristische

Hierbij wordt uitgegaan van de eigen, lokale

overstappunten komen veel routes weer samen,

kwaliteiten en de ligging in het Groene Hart.

waarbij de horeca (opnieuw) een belangrijk

Primaire doelgroepen die hierop afkomen

bezoekdoel vormt.

zijn wandelaars, cultuurliefhebbers, fietsers,

knooppunten­netwer­ken en GPS-middelen,

Vierentwintiguurseconomie: altijd aan!

sloepvaarders en rustzoekers. Om hen aan

Toerisme: authenticiteit en beleving

te spreken worden twee onderscheidende

Het binnenlandse verblijfstoerisme zit in de lift.

thema’s gehanteerd: Topnatuur & Landschap

Dankzij de komst van beoordelings- en vergelij-

en Kunst & Ambacht.

kingssites ontstaat er een betere match tussen

8 van 46

Toenemend toerisme heeft voor- en nadelen 2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

1.4 Impact coronacrisis

beeld tijdens evenementen, afstand te houden.

neemt af en overige centrumfuncties (met name

De levendigheid in het centrum is (in ieder

recreatief/toeristisch) worden belangrijker.

Intelligente lockdown wordt afgebouwd

geval) deze zomer dan ook veel minder ge-

Op het moment van schrijven (mei 2020) bevindt

weest dan gewoonlijk. Ondernemers zullen ook

Minder vrije tijd en luxe

Nederland zich nog gedeeltelijk in een ‘intelli-

in 2021, wanneer beperkingen weer (stap voor

In het geval van een langdurige economische

gente lockdown’. Na enkele maanden van

stap) worden afgebouwd, rekening moeten

terugval zal de impact van de coronacrisis

verregaande restricties zijn inmiddels scholen en

houden met (sterk) verminderde omzet. In

groter zijn én langer duren. Bij oplopende

kappers weer geopend, maar met de nodige

hoeverre de coronacrisis uitmondt in een korte

werkloosheid en teruglopende inkomsten is het

voorzorgsmaatregelen. De komende maanden

en hevige recessie of dat er langdurig economi-

horecabezoek of een (extra) weekendje weg

wordt de lockdown stap voor stap afgebouwd,

sche krimp optreedt, is lastig te voorspellen.

voor veel huishoudens niet meer haalbaar. Een

mits de omstandigheden het toelaten.

groei van toeristische bestedingen in de ge-

Versterking van bestaande trends

meente is in dat geval niet realistisch. Het

Update (nov. 2020): deze zomer zijn maatregelen

In het eerste geval (kort en hevig) gaan we op

centrum zal zich dan meer moeten richten op

inderdaad versoepeld, maar nu, tijdens de 2

termijn terug naar ‘normaal’: ontmoetingen

de basisbehoeften van de lokale consument:

golf, zijn we opnieuw (gedeeltelijk) in lockdown.

vinden weer buitenshuis plaats (horeca) en de

supermarkten, eenvoudige (afhaal)horeca,

Wel zijn er inmiddels enkele vaccins op komst...

binnenlandse en buitenlandse (verblijfs)recreant

kappers, zorgverleners en overige maatschap-

gaat weer onbelemmerd op pad. Wel is de

pelijke functies worden belangrijker.

e

De coronacrisis heeft bij veel centrumonderne-

verwachting dat het online winkelen (en bood-

mers voor omzetverlies gezorgd. Alleen bij

schappen doen) harder groeit dan eerder

Visievorming wel belangrijk

supermarkten en afhaalhoreca is er sprake van

voorspeld; veel mensen hebben in deze periode

Ondanks alle onzekerheden is het maken van

enig optimisme. Daar­naast worden door de

kennisgemaakt met het gemak van internet en

een ruimtelijke visie en een centrumplan nog

huidige onzekere situatie nieuwe investeringen

keren niet meer terug naar de fysieke winkel-

altijd waardevol. Hiermee zorgt de gemeente

uitgesteld. Ondanks ondersteunende maatrege-

straat. Extra aandacht voor de lokale onderne-

Nieuwkoop ervoor dat er een plan klaarligt voor

len vanuit de overheid is in sommige gevallen

mers is er wel, maar in volume (euro’s) weegt dit

wanneer de wereld weer ‘open’ gaat. Tevens

een faillissement zelfs onafwendbaar. Wat zijn

naar verwachting niet op tegen de online

gaat het hier om een visie voor de lange termijn,

hiervan de gevolgen voor Nieuwkoop?

bestedingen.

waarbij het doel is om te komen tot een toekomstbestendig centrum, dat bij (economische)

Korte termijn: minder mensen op straat

In dit scenario zullen de hiervoor (par. 1.3)

voor- en tegenspoed zo goed mogelijk kan func-

Zo lang het coronavirus ‘onder ons’ is, geldt het

geschetste trends en ontwikkelingen dus

tioneren. De kernkwaliteiten van Nieuwkoop

advies om drukte te vermijden en, ook bijvoor-

versneld doorzetten: het belang van winkels

blijven in alle gevallen waardevol!

2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

9 van 46

2 Opgave

2.1

Het centrum in beeld

Eén beeld zegt soms meer dan 1.000 woorden Dit jaar bestaat Nieuwkoop 750 jaar. In al deze eeuwen is er doorlopend ‘gesleuteld’ aan de fysieke leefomgeving in het dorp. Sporen hiervan zijn terug te vinden in het landschap, maar ook in het centrum. Zo zijn het Reghthuys en de toren van het Hoge Huys al bijna 400 jaar getuige van de lokale ontwikkelingen. Maar hoe functioneert het centrum nu? Zijn historische kwaliteiten en hedendaags gebruik in balans? Waar liggen de opgaven?

Dorpsstraat is de ‘ruggengraat’ van het centrum, maar door verkeersfunctie weinig verblijfskwaliteit

Ondanks nieuwbouw is historisch dorpslint intact; toren van het Hoge Huys nog steeds belangrijk ‘landmark’ 2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

11 van 46

Recreatieveldjes aan de waterkant zorgen voor ontspanning, wel goed verstopt achter Dorpsstraat en kerk

Welkom in Nieuwkoop..?

12 van 46

Supermarkt belangrijk als publiekstrekker

Auto’s dominant aanwezig op het Reghthuysplein, waardoor aanwezige kwaliteit onderbelicht blijft 2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

13 van 46

14 van 46

2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

2.2 Beleidsmatige keuzes

Beleidsplan Recreatie en Toerisme (2020) •

Profilering: doorbouwen op Nieuwkoops’

Al veel gezegd en geschreven

DNA; onderscheidend in het Groene Hart

De eerste indruk uit de beeldrapportage hiervoor

door combinatie van de thema’s Topnatuur

wordt onderschreven door diverse recent uitge-

& Landschap en Kunst & Ambacht.

voerde ruimtelijk-functionele analyses. Dankzij

•

Doelgroep: bezoekers die in kleinere

alle eerdere onderzoeken kunnen we in deze

groepen op eigen gelegenheid komen,

ruimtelijke visie snel tot de kern van de opgave

zoals: wandelaars, cultuurliefhebbers,

doordringen. In deze paragraaf geven we daarom

fietsers, sloepvaarders en rustzoekers.

een overzicht van de belangrijkste conclusies uit

•

Kansen: versterking en uitbreiding van de

twee onlangs vastgestelde beleids- en visiedocu-

verblijfsmogelijkheden, meer aanlegmoge-

menten en uit input van de centrummanager:

lijkheden bij de watergebonden horecavoor-

‘Mix van horeca, boutiques en combinatievormen’

zieningen. Tevens in de communicatie de Detailhandelstructuurvisie (2020)

drie-eenheid Zevensprong-jachthaven-

•

Typering: toeristisch-recreatief centrum met

Reghthuys­plein duidelijk positioneren als

een bovenlokale functie.

toeristisch centrum en onderlinge beweg-

Kansen: combinatie van recreatief winkelen/

wijzering en looproutes verbeteren.

•

verblijf en horeca; een zoveel mogelijk aan-

•

Knelpunt: aanpassing van het Reght­huys­

eengesloten winkelfront om de winkels

plein zodat het een aantrekkelijk verblijfs-

onderling optimaal van elkaars bezoekers te

plein wordt; minder parkeren op het plein en branchering met een mix van horeca, boutiques en combinaties retail-horeca.

laten profiteren. Naast een toeristisch-recreatieve invulling van het centrum zorgt ook het

‘Waar mogelijk winkels verplaatsen naar kerngebied’

uitbreiden van de woonfunctie (op de juiste •

•

locaties) voor meer reuring in het centrum.

Centrummanager na stakeholder­gesprekken

Keuze: Waar mogelijk worden kansen benut

•

Toekomstbeeld centrum: “Het is een echt

om winkels te verplaatsen naar het kernge-

hart van het dorp, gelegen aan het water,

bied en winkels daarbuiten te transformeren

met een mooie combinatie van winkels,

(bijv. naar woningen). Hiervoor kan eventueel

horeca met terras, weekmarkt, evenemen-

een transformatiesubsidie worden ingezet.

ten, historie, natuur, kunst. Een plek waar

Knelpunt: verblijfskwaliteit en beleving.

mensen graag verblijven.”

2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

‘Aantrekkelijk verblijfsplein, minder parkeren’

15 van 46

2.3

Uitgangspunten voor de visie

1. Een compacter centrumgebied In lijn met de landelijke trends en ontwikkelingen in de detailhandel wordt ook in Nieuwkoop ingezet op het verder indikken van het centrumprogramma. Hiermee worden de resterende bezoekersstromen gebundeld en kunnen ondernemers profiteren van elkaars nabijheid. Met name supermarkten fungeren hierbij als katalysator voor het (lokale) combinatiebezoek. Status: aanwezigheid supermarkt gunstig, maar ruimtelijke relatie met overig centrumprogramma (Dorpsstraat/Kolfbaan) is beperkt.

2. Een gevarieerd centrumprogramma Met de afname van het fysieke winkelbezoek worden overige centrumfuncties steeds belangrijker om het dorpscentrum relevant en herkenbaar te houden voor de lokale bezoeker, en aantrekkelijk voor gasten van buitenaf. Status: op papier is er een redelijke functiemix, maar nog niet alles zit op de ‘juiste’ plek.

3. Prettige verblijfskwaliteit Het Reghthuysplein is in potentie het hart van het dorp, waar dorpsgenoten elkaar ontmoeten en even blijven ‘hangen’ om spontaan een praatje te maken. Het plein brengt alle sterke punten van Nieuwkoop bij elkaar: historie en

16 van 46

2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

natuur (Nieuwkoopse plassen). Door de aanwezigheid van de kerk en De Rank en als evenementenlocatie heeft het Reghthuysplein ook een belangrijke maatschappelijke functie. Status: alleen tijdens evenementen is dit werkelijk het hart van het dorp. De rest van het jaar maken (geparkeerde) auto’s hier de dienst uit.

4. Een toeristisch-recreatieve bestemming In het beleidsplan toerisme en recreatie heeft de gemeente zichzelf een behoorlijke ambitie gesteld door in te zetten op een (bovengemiddelde) groei van de economische waarde van recreatie/toerisme in de gemeente. De natuurlijke/landschappelijke kwaliteiten en de kunst/

Een gevarieerd centrumprogramma (functiemix)

Een toeristisch-recreatieve bestemming

Goede toegankelijkheid: prettig en veilig

Prettige verblijfskwaliteit

ambachten zijn hierbij belangrijk. Andersom geldt dat voor de toekomstbestendigheid van het centrum alle extra bezoekers welkom zijn. Status: de verbinding met het toeristisch overstappunt (VVV) en de jachthaven kan nog beter. Alleen tijdens evenementen of voor een rondleiding met gids verblijven gasten nu langer in het dorpscentrum.

5. Goede ontsluiting en toegankelijkheid Het centrum moet een prettige en veilige plek zijn voor zowel ondernemers als bezoekers (en in alle ‘soorten en maten’). Status: verkeer, parkeren en bevoorrading zijn nu onvoldoende afgestemd op beoogd gebruik.

2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

17 van 46

3 Visie

3.1

Ambitie en positionering

de eigen inwoners. Hier is het levendige dorps-

Geen groepsgesprekken, toch in contact

plein waar je bekenden ontmoet tijdens het

Als gevolg van de coronacrisis hebben de

Ambitie en opgave vraagt om keuzes

doen van de boodschappen, het maken van

geplande groepsgesprekken met direct

De opgave is duidelijk: het centrum moet

een ommetje, op de markt of tijdens een van de

betrokkenen (waar­onder centrumbewoners)

compacter, gevarieerder, aangenamer, gast-

dorpsfeesten**. Het centrumgebruik moet dus ‘in

helaas geen doorgang kunnen vinden. In

vrijer én veiliger worden. Maar hoe ziet dat er

balans’ zijn: de waarde van het centrum (en het

plaats daarvan is er door middel van een

precies uit? Waar begint het compacte centrum-

Reghthuys­plein in het bijzonder) is voor de

informatiebrief gevraagd om suggesties en

gebied? Komen er meer of minder winkels?

Nieuwkopers een belangrijke basis die behou-

aandachtspunten voor de ruimtelijke visie en

Hoe trekken we meer bezoekers? In dit hoofd-

den moet blijven, terwijl tegelijkertijd wel de

het centrumplan.

stuk wordt een streefbeeld geschetst van het

recreatieve potentie wordt vergroot.

centrum van Nieuwkoop en de (ruimtelijke) keuzes die daarvoor nodig zijn.

Om recht te doen aan de (vele) reacties en

De huiskamer van Nieuwkoop

om te illustreren dat deze visie echt ‘van’

Sterker nog: wanneer de Nieuwkopers hun

het dorp is, hebben wij in het vervolg van

Deze keuzes zijn noodzakelijk om de ambitie

dorpshart niet kunnen waarderen, zullen bezoe-

dit document enkele reacties één op één

voor het centrum* waar te maken: “Om de

kers het waarschijnlijk ook sneller links laten

over­genomen. Wanneer u dit symbool

[regionale] aantrekkingskracht te vergroten,

liggen. Een levendige straat of een gezellig

investeren we in het opwaarderen van de

dorpsplein, waar mensen graag (samen)komen,

ziet, weet u dat er een dorpsgenoot aan het woord is!

uitstraling en inrichting van het Reghthuysplein,

heeft een onweerstaanbare aantrekkingskracht

zodat dit het toeristisch hart van de Nieuw­

op passanten. Daar is wat te beleven!

koopse bedrijvigheid en toerisme kan worden.” Om de (regionale) aantrekkingskracht van het

Aantrekkelijk voor bewoners én bezoekers

centrum te vergroten, moet eerst de basis op

Het dorpscentrum zal dus haar aantrekkings-

orde zijn. In deze ruimtelijke visie wordt daarom

kracht op bezoekers moeten vergroten. Dit is de

ingezet op het zo goed mogelijk inrichten van

plek waar recreanten van de fiets of uit de boot

het centrum voor de Nieuwkopers als ‘De

stappen om het ‘DNA van Nieuwkoop’ te zien

huiskamer van Nieuw­koop’. Een huiskamer

en te beleven. Dit neemt niet weg dat het

waar de inwoners (jong en oud) vol trots hun

centrum ook een belangrijke functie heeft voor

gasten kunnen ontvangen en waar bezoekers

*

Collegeprogramma 2018-2022 (Verbinden, Vertrouwen, Vooruitgaan).

dan ook graag (vaker/langer) verblijven. ** Corona volente.

2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

19 van 46

3.2 Ruimtelijke centrumstructuur

Eenvoudige hoofdstructuur langs twee assen: Dorpsstraat en Reghthuysplein

Afbakening publieksgericht centrumgebied Het publieksgerichte centrumgebied bestaat in de toekomst uit een eenvoudige hoofdstructuur van Dorpsstraat (van ‘De Hollandsche Leeuw’ tot ‘Bots’) en Reghthuysplein. Door deze hoofdstructuur blijft het centrum overzichtelijk en profiteren zo veel mogelijk ondernemers van het aanwezige (lokale en regionale) publiek. De primaire winkelfunctie van de Kolfbaan komt hiermee op termijn te vervallen. Door hier de toekomstige krimp van het winkelaanbod op te vangen, kan er elders een goed gevuld en daarmee aantrekkelijk centrumgebied behouden blijven. Voor de Kolfbaan ligt er in de toekomst perspectief voor aanvullende (centrumondersteunende) functies, in de brede zin van het woord.

Kansen voor een brede functiemix Met de supermarkt aan de noordzijde van het Reghthuysplein heeft het dorp een belangrijke (lokale) publiekstrekker in het centrum. Naast en tegenover de ingang van de supermarkt liggen de beste kansen voor detaillisten (gericht op frequente benodigdheden voor lokale bezoekers) om zich te profileren. Ook aan de Dorpsstraat liggen in de toekomst kansen voor winkels, mits zij voldoende eigen ‘trekkracht’ hebben (een goede ‘naam’) en/of aantrekkelijk zijn voor de

20 van 46

2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

recreatieve bezoeker. Hier is namelijk de

Kunst en cultuur centraal

uitstraling en het onderscheidend vermogen

Eén verhaallijn kan hierbij (nog nadrukkelijker)

van de ondernemingen extra belangrijk. Dít is

in het centrum naar voren treden: de kunst en

het visitekaartje van Nieuw­koop! Hier zullen

cultuur staat (met muziektent en Reghthuys) nu

zowel recreanten als bewoners verleid moeten

al letterlijk centraal in de centrumstructuur. De

worden om van de fiets te stappen en op het

grote en kleine activiteiten die hier georgani-

gemak rond te kijken in het dorp. Door de

seerd worden, sluiten perfect aan bij de positie

versmalling van het straatprofiel aan de noord-

van het centrum als ‘huiskamer van Nieuwkoop’.

en de zuidzijde van het centrumgebied wordt de

De ene keer is er een intiem huiskamerconcert,

begrenzing van de ‘hoofdstraat’ duidelijk geac-

de andere keer wordt de boel verbouwd tot een

centueerd.

waar huisfeest: hier is (dankzij de inzet van vele lokale vrijwilligers) altijd wat te doen!

Onderscheidend en verrassend Aan deze ‘hoofdstraat’ kan een brede functie-

Ook in ruimtelijk opzicht is het historisch en-

mix ontstaan. Of het nu gaat om horeca, bou-

semble van Reghthuys, toren en muziektent

tiques, B&B, kunst/cultuur, ambachten of

beeldbepalend. Zowel van ver als van dichtbij

dienstverleners; hier bevindt zich het beste dat

trekken deze beeldbepalende bouwwerken je

Nieuwkoop te bieden heeft. Door gezamenlijke

aandacht. Daar is het centrum!

acties en goed onderling overleg kan de ‘verrassende Dorps­straat’ zich als één geheel aan

Het plein: de zithoek van de huiskamer

de bezoeker presenteren.

Dat gevoel (‘we zijn in het centrum van Nieuw­

Supermarkt aan Reghthuysplein belangrijk als basis

“...waar kunstenaars hun werken kunnen etaleren. Dit trekt weer publiek waar ondernemers blij van worden. [...] kunst is breed, niet alleen schilderijen en beelden maar ook theater en muziek. [...] En wie weet worden we het Ootmarsum van het Groene hart.”

koop’) zal nog verder versterkt moeten worden Ondernemers kennen elkaar en vullen elkaar

door de inrichting en uitstraling van het Reght­

aan; door te experimenteren kunnen mengvor-

huysplein. Op rustige dagen maken dorpsgeno-

men ontstaan van horeca en detailhandel en

ten hier op het gemak een praatje op de bank-

kan de zichtbaarheid van lokale kunstenaars

jes bij de muziektent of ontmoeten ze elkaar bij

vergroot worden. Dit is de plek om het veelzij-

De Rank, terwijl het op drukke dagen een

dige verhaal van Nieuwkoop (het DNA van het

komen en gaan is van wandelaars, fietsers en

‘kunstenaarsdorp’, historie en ambachten in een

pleziervaarders (al dan niet met lokale gids) op

natuurlijke omgeving) gezamenlijk te verkopen.

weg naar de winkels of het terras.

2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

Het DNA als troef: een onderscheidend verhaal!

21 van 46

Betere verbinding tussen centrum en water

centrum direct een stuk interessanter. Het

De entrees aan de Dorpsstraat zijn met name

De waterkant is hierbij een heel belangrijke

ontdekken van deze ‘verborgen’ plekken is een

belangrijk voor passerende recreanten. Al

‘pleinwand’. Veel mensen denken bij Nieuwkoop

leuke ervaring voor recreatieve bezoekers en

tourend langs de plassen zullen ze hier verleid

direct aan ‘de plassen’; dat imago zal dan ook

een mooi ‘ommetje centrum’ voor de

moeten worden om halt te houden in het cen-

(beter) benut moeten worden in het centrum. In

Nieuwkopers.

trum van Nieuwkoop voor een koffie-, lunch-

plaats van geparkeerde auto’s zou hier het

(en/of plas)pauze. Zeker voor de regionale

water, de historische context, maar bovenal de

Vier entrees: altijd aantrekkelijk en toegankelijk

bezoeker geldt dat een positieve ervaring hier

bezoeker (jong en oud) centraal moeten staan.

Aan alle uiteinden van de compacte centrum-

leidt tot herhaalbezoek, waarbij het dorpshart

structuur bevindt zich een entreegebied, waar

op den duur zélf de bestemming wordt van een

Met de aanleg van de (passanten)havens aan

het (laagdrempelige) centrumbezoek begint. De

fiets- of wandeltocht.

het plein en het kerkeiland is er een nieuwe

dijkopgang aan de Achterweg vormt het groot-

voorkant ontstaan en met de komst van het

ste entreegebied met de meeste parkeercapaci-

Aan de waterkant van het kerkeiland ligt de

horecapaviljoen op de kop van het plein is het

teit. Met name voor lokale bezoekers en dagre-

vierde centrumentree, waar faciliteiten idealiter

centrum een prachtig terras (aan het water!)

creanten is dit een belangrijk startpunt voor het

speciaal worden ingericht voor de (passerende)

rijker. Het is nu tijd voor de volgende stap: het

centrumbezoek.

waterrecreant.

historische hart (Reghthuys, muziektent en toren) verdient een betere ruimtelijke verbinding

De visie van de Nieuwkopers

met de waterkant. In de volgende paragraaf

“centrale bewegwijzering, [...] een leuke authentieke houten paal met

“Van april tot oktober

wordt nader ingegaan op de (mogelijke) pleinin-

“een opgaande spiraal,

houten bordjes in de vorm van een

liefst dagelijkse rond-

deling en de gevolgen hiervan voor (o.a.) het

die steeds meer leuke

pijl [...] Lijkt me niet duur én leuk.”

vaarten vanuit het

parkeerprogramma.

en waardevolle winkels

centrum om zo

en voorzieningen aantrekt en het

de plassen en de

Recreatiegebieden ook aanhaken

centrum tot levendig middelpunt

natuur te ontdekken”

Om de stap richting het water ‘af’ te maken, is

van de lokale samenleving brengt”

het daarnaast belangrijk om de recreatieveldjes

“Ik zie graag het kunstwerk

aan de achterzijde van het dorpslint ook beter

“een grote steiger dat veel dieper

dat de siersmeden tijdens

te verbinden met het Reghthuysplein. Het lijkt

de plas op gaat in combinatie met

de smedendagen [maakten]

een klein detail op het gehele centrumplan,

de jachthaven van de kerk. Niets is zo

“alles op loopafstand,

voor de Nieuwkoopse bevolking

maar een extra bruggetje of toegankelijke

leuk als zelf door een haven lopen.”

supermarkt, diverse

terug op het Reghthuysplein.”

vlonder hier maakt het recreatieve rondje

22 van 46

winkels en restaurants!” 2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

3.3

Het nieuwe Reghthuysplein

Uitgangspunten voor herinrichting plein

De wensenlijst voor het ‘nieuwe’ Reghthuysplein

1. Dagelijks gebruik ‘op orde’

Het Reghthuysplein is bij uitstek de plek waar

- Aanliggende woningen en bedrijven bereikbaar houden;

het centrum zich kan manifesteren als de huiska-

- Fietsenstalling, ondergrondse containers, prullenbakken etc. behouden;

mer van het dorp: wanneer de inwoners het hier

- Behoud parkeercapaciteit voor (mindervalide) bezoekers;

gezellig hebben, zal de toerist er ook graag

- Voldoende ruimte voor opstelling warenmarkt;

“Wat muziekoptredens, in de zomer,

komen. Als het alleen een historisch decor (voor

- Hoogwaardige uitstraling inrichtingselementen;

betreft gaat het wel goed vind ik.”

de toeristen) is, heeft het plein géén waarde!

- Veilige verkeerssituatie (kruising Dorpsstraat).

“Zoals nu ook gebeurt, moet Het plein dient in de basis als ontmoetingsplek

2. Bestaande kwaliteiten benadrukken

de nachtrust voor bewoners

voor de inwoners (tijdens en buiten evenemen-

- Hét evenementenplein voor dorpsfeesten;

aan het Reghthuysplein wel gerespecteerd

tenseizoen). De bankjes, speel- en/of kunstob-

- Muziektent als blikvanger en ontmoetingspunt;

blijven worden (dmv een maximum aan

jecten en horecagelegenheden aan het plein

- Terras aan het water;

decibellen en feesten tot 24.00 uur).”

zullen vervolgens door zowel de bewoner als de

- Historische gebouwen uitlichten;

bezoeker gebruikt worden. Voor de toerist is het

- Sociaalmaatschappelijke/culturele ontmoetingsfunctie (De Rank, kerk en Reghthuys).

belangrijk dat het plein als rust- en informatiepunt fungeert tijdens het (centrum)bezoek aan Nieuwkoop.

3. Ruimtelijke verbinding en verblijfskwaliteit vergroten - Waterkant en historisch ensemble verbinden (zichtlijnen/stapstenen); - Pleininrichting vergroenen (meer beschutting);

Bestaande gebruik en kwaliteiten respecteren

- Speelplek voor kinderen;

Speciale aandacht dient ook uit te gaan naar de

- Kunstobject als blikvanger.

directe buren van het plein. De omwonenden, ondernemers en sociaalmaatschappelijke functies moeten kunnen blijven functioneren op deze plek. Het geheel wegnemen van het autoverkeer of de parkeercapaciteit is hier dan ook geen optie. Het beter inpassen en aankleden ervan wel. Op de wensenlijst hiernaast staat het ‘dagelijks gebruik’ dan ook op één. 2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

23 van 46

In vier stappen naar een completer plein Door middel van enkele (relatief) eenvoudige ingrepen kan het Reghthuysplein worden geüpgraded naar een beter functionerend dorpsplein voor alle Nieuwkopers: 1. Halvering parkeercapaciteit: om ruimte te scheppen voor een ander gebruik van de openbare ruimte wordt de parkeercapaciteit op het plein tot een minimum beperkt. Met een halvering van het aantal parkeerplekken is het dagelijks gebruik (met name voor mindervalide bezoekers) nog voldoende gewaarborgd. Het helemaal autovrij maken van het plein doet afbreuk aan het functione-

1. Beperking van parkeerplaatsen biedt ruimte...

2. ...voor meer verblijfskwaliteit en bezoekdoelen

3. Kunst-/speelobject als blikvanger aan het water

4. Vergroening en beschutting

ren van het centrum en is bovendien niet noodzakelijk om een prettig verblijfsplein te realiseren. 2. Meer verblijfsplekken en bezoekdoelen: de vrijgekomen openbare ruimte kan ingezet worden voor meer verblijfskwaliteit en het vergroten van de gebruiksmogelijkheden (bezoekdoelen) aan het plein. Hierbij ligt uit­breiding van de horecafunctie (terrassen) voor de hand, maar ook met de inrichting van de openbare ruimte kan de sociale waarde van het plein vergroot worden. Met (picknick-) bankjes, een gras­veld, jeu de boulesbaan, waterelementen en/of speeltoestellen wordt verblijven op het plein nog leuker!

24 van 46

2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

3. Kunst(-/speel)object als blikvanger: om de

Water op het plein (Markt, Veghel

)

verbinding tussen de levendigheid van de Dorpsstraat en de ruimtelijke kwaliteit van de waterkant te maken, stellen wij voor om een blikvanger te plaatsen aan de waterkant. Door hier een bijzonder kunstobject met hoogteaccent te plaatsen, worden de nieuwsgierige bezoekers het plein over ‘getrokken’. Idealiter wordt dit geen ‘kijk-’ maar meer een ‘speelobject’, zodat ook voor kinderen het centrum aantrekkelijker wordt. De (groot)ouders volgen dan vanzelf. In de uitwerking kan verder bekeken worden in hoeverre het kunstobject ook een link legt met de natuur (water/veen/ NAP) of het ambachtelijke verleden van

Kunst als blikvanger (Olst ) of speelobject (Arnhem ) Vergroening én verblijfskwaliteit (Nijmegen )

Nieuwkoop. Door het object aan de zuidzijde van het plein te positioneren, ontstaan enkele spannende zichtlijnen en sluit de looproute aan bij het (nieuwe) publieke gebruik. 4. Vergroening en meer beschutting: binnen de kaders van het ‘dagelijks gebruik’ (i.v.m. warenmarkt en evenementen) kunnen op enkele plekken bomen en vaste planten (-bakken) toegevoegd worden. Dit dient zowel duurzaamheidsdoelen (klimaatadaptatie) als de verblijfskwaliteit (meer beschutting). Herstel van de bomenrij langs de oude Kerkstraat sluit bovendien mooi aan bij het zicht op de ‘blikvanger’ en de afronding van het parkeerveld. 2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

Speelse openbare ruimte (Almere

en Alkmaar

)

25 van 46

Inrichtingsprincipe leidend, uitwerking nodig De hiervoor beschreven stappen leiden tot een

“Kunstenaars een opvallend punt

pleinindeling op hoofdlijnen. In de uitwerking zal

laten ontwerpen waar men goed

nader bekeken moeten worden op welke manier

kan zien hoever wij onder het zeeniveau

alle gewenste functies (zie wensenlijst p. 23)

leven (toeristisch aantrekkelijk fotopunt)”

optimaal ingepast kunnen worden. In principe is het plein echter groot genoeg om aan alle wensen te kunnen voldoen!

nu: auto’s domineren het plein

straks: de huiskamer van Nieuwkoop “Mijn idee is om platanen te planten vanaf de “Toen wij hier kwamen wonen stond er

zijde van de kerkbrug naar het oude Reghthuys.

tegen de westkant van de toren een bankje

Daardoor ontstaat er een warmer plein. [...]

waar je lekker uit de wind en in de zon

door er bomen te plaatsen zijn de auto’s

kon vertoeven. Dit is [...] verwijderd.

op het plein minder dominant aanwezig.”

Mijn advies: terugplaatsen!”

26 van 46

2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

3.4 Overige ontwikkelingen en aandachtspunten

Consequenties van de ruimtelijke keuzes: sleutellocaties en aandachtspunten

Gevolgen van de ruimtelijke keuzes Het versterken van de centrumstructuur en het opwaarderen van het Reghthuysplein heeft gevolgen voor het gebruik en de inrichting van het centrum en omliggende gebieden. In deze paragraaf bekijken we de consequenties van de ruimtelijke keuzes en schetsen we een nieuw perspectief voor enkele sleutellocaties.

A. Opwaardering winkelplint én centrumentree Ter versterking van de compacte centrumstructuur (en daarmee het functioneren van de lokale detailhandel) is verplaatsing of nieuwvestiging van winkels aan Reghthuysplein en Dorpsstraat wenselijk. Aan de achterzijde van de winkelplint (noordzijde Reghthuysplein), waar nu garageboxen en ateliers zijn gevestigd, ligt nog enige ontwikkelruimte om ook vestiging van andere/ grotere winkels (belangrijke ‘trekkers’) mogelijk te maken. Belangrijke voorwaarden hierbij zijn de oriëntatie van de winkels (met de ingang aan het Reghthuysplein) en de logistieke bereikbaarheid (bij voorkeur vanaf de Achterweg). Het is nadrukkelijk niet het streven om hier de achterzijde een publiek karakter te geven; de bezoekersstromen dienen juist zo veel mogelijk 2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

27 van 46

aan de voorzijde van dit ‘kavel’ te lopen. Het

Voor een deel van het commerciële vastgoed kan

toevoegen van enkele (starters)woningen is hier

dit vrij eenvoudig gerealiseerd worden (voordeur

wel voorstelbaar. Ook liggen er hier kansen voor

aan de Dorpsstraat), maar voor het overige deel

vernieuwing/uitbreiding van de panden aan de

zal nagedacht moeten gaan worden over een

Dorps­straat (bijv. logiesfunctie), ter versterking

alternatieve invulling van de begane grond. Hier

van de centrum­entree.

ligt in de toekomst perspectief in andere functies, die passen bij de brede (economische, sociaal-

Behoud en verbetering van de historische

maatschappelijke en toeristisch/recreatieve)

panden (o.a. de ‘ballenbakkerij van Bots’) is hier

functie van het Nieuwkoopse centrum. De

extra belangrijk: dit is voor veel recreanten de

Kolfbaan zal door de ligging midden in het

eerste kennismaking met Nieuwkoop. Publiek

dorpshart altijd een waardevolle locatie blijven

programma is hier (met de voordeur aan de

met een belangrijke ondersteunende rol voor het

Dorpsstraat!) wenselijk, maar minder noodzake-

functioneren van het gehele centrum.

lijk dan elders in het centrum; een hoogwaardige uitstraling staat voorop.

Afhankelijk van ontwikkelingen (woon-/werkconcept, publieke dienstverlening, etc.) zou in over-

B. Alternatief programma voor Kolfbaan

leg met betrokkenen bekeken kunnen worden in

Het interne winkelcircuit aan de Kolfbaan (incl.

hoeverre het interne voetgangersgebied open-

deel Dorpsstraat) zal op termijn geen ‘hoofdrol’

baar blijft of dat het wenselijk is om de openbare

meer vervullen als winkelgebied, ten gunste van

ruimte hier op termijn (delen van de dag) af te

de overzichtelijke (compacte en toekomstbesten-

sluiten voor het publiek.

A. Potentiële ontwikkelruimte (mits ter ondersteuning van de primaire centrumstructuur)

dige) centrumstructuur. Het winkelprogramma schuift idealiter geleidelijkerwijs (in de loop der

C. Parkeerregime aanpassen op nieuwe inrichting

jaren) op richting het publieksgerichte centrum-

Ter ondersteuning van de nieuwe centrumstruc-

gebied van Dorps­straat en Reghthuys­plein.

tuur zal, naast fysieke herinrichting van Reght­ huysplein en Dorpsstraat, ook de parkeercapaci-

“Mooi: de historische gebouwen, bomen,

teit in het centrum aangepast moeten worden.

muziektent, de haven. Niet mooi: de Kolf­

Met het verdwijnen van de helft van de parkeer-

baan, pand Bots, blok tegenover AH en de

plaatsen op het Reghthuysplein ligt er een

ruimte erachter, auto’s op het plein”

uitdaging om de totale parkeercapaciteit van het

28 van 46

B. Nu al nadenken over ander programma Kolfbaan

2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

centrum, en daarmee het ondernemersklimaat,

Dorpsstraat kan aan beide uiteinden vervan-

op voldoende niveau te houden. De eerste stap

gen worden door een ‘fiets-exemplaar’

hierbij is het herzien van het parkeerregime én

(centrum in rode letters en met fietsicoon),

het monitoren van de gevolgen. Door eerst een

om automobilisten te ontmoedigen richting

proefperiode in te stellen, waarbij de effectiviteit

het Reghthuysplein te rijden. Hiermee wordt

van de maatregelen bekeken kan worden (zie

het autoverkeer in het centrum deels vermin-

ook hfst. 4), worden onnodige investeringen

derd (aangezien lokaal publiek de parkeerca-

voorkomen. Wanneer blijkt dat de maatregelen

paciteit ín het centrum wel weet te vinden);

onvoldoende effect hebben, is het toevoegen

•

Het parkeerdek aan de Achterweg blijft

van extra fysieke parkeerplaatsen alsnog een

gehandhaafd als blauwe zone op zaterdagen,

optie (bijv. uitbreiding parkeerdek Achterweg).

zodat er op het drukste moment voldoende parkeercapaciteit is voor (super-)­marktbe-

Onze verwachting is echter dat er, door efficiën-

zoekers.

ter om te gaan met de beschikbare parkeercapaciteit, voldoende (‘waardevolle’) parkeerplaat-

Het parkeren van de fiets zal (ook gezien het

sen gecreëerd kunnen worden voor de

gebruiksgemak voor de lokale inwoner) in het

Nieuw­koopse centrumbezoeker. De volgende

hele centrum gefaciliteerd moeten worden.

maatregelen zijn daarbij belangrijk:

Daarbij kunnen op strategische plekken, bij de

•

Alle parkeerplekken in het centrumgebied

entrees aan weerszijden van de Dorpsstraat en

krijgen een ‘blauwe streep’. Hiermee ver-

op het Reghthuysplein, nog extra stallingscapaci-

dwijnt de huidige onduidelijkheid over

teit en overige faciliteiten (oplaad- en/of informa-

parkeerduur en komt er meer parkeercapa-

tiepunt) voor fietsbezoekers toegevoegd worden.

C. Eén parkeerregime; ook hier blauwe zone

citeit vrij voor centrumbezoekers; •

Aan het begin en het eind van de Dorps­

D. Verkeersfunctie Dorpsstraat

straat (bij Zuideinde en de Noordenseweg)

In dit visiehoofdstuk willen wij ook aandacht

moeten automobilisten ‘van buiten’ al naar

besteden aan een veelgehoorde wens voor het

de parkeerplaats aan de Achterweg geleid

verder inperken van het autoverkeer in het

worden. De borden ‘centrum’ zullen hier dus

centrum. Geen verkeer of eenrichtingswegen

gedraaid moeten worden, in lijn met de

door het centrum dragen immers bij aan een

parkeerroute. De handwijzer richting de

veiliger en meer ontspannen centrumbezoek.

2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

D. Grote gevolgen bij wijziging verkeer Dorpsstraat

29 van 46

Het beperken van het centrumverkeer heeft

de auto duidelijk ‘te gast’ is. Dit kan door de

echter consequenties: niet alleen voor het

gehele Dorpsstraat om te vormen tot ‘fietsstraat’

ondernemersklimaat in het centrum, maar ook

of door het centrumgedeelte vorm te geven als

voor de bereikbaarheid van álle bewoners en

‘woonerf’. In beide gevallen wordt markering van

gebruikers (ook bedrijven) aan de Dorpsstraat.

een rijloper voor auto’s vermeden, zodat automo-

Wat zijn de opties?

bilisten nadrukkelijker rekening moeten houden met overige weggebruikers. De principes van

•

Eenrichtingsverkeer: aangezien er op de

‘shared space’ zijn hier van toepassing: door het

gehele Dorpsstraat (van Noordenseweg tot

ontbreken van overzicht gaat de snelheid vanzelf

aan Zuideinde, gedurende circa 1 kilometer)

omlaag.

geen mogelijkheid is om met de auto de dijk

•

op of af te komen, is eenrichtingsverkeer

E. Herinrichting/vergroening openbare ruimte

hier geen optie. Deze afstand is te lang en

Om de uitstraling van het centrum ‘compleet’ te

betekent voor te veel omwondenden een

maken, is het belangrijk om de inrichting van de

beperking van de bereikbaarheid;

openbare ruimte in het gehele centrumgebied

Extra ontsluitingswegen: om de bereikbaar-

(Dorpsstraat en Reghthuysplein) op elkaar af te

heid van het dorpslint op te lossen zou er

stemmen. Door tussen de vier entrees dezelfde

gekeken kunnen worden naar de aanleg

inrichtingselementen en materialisering (bestra-

van extra ontsluitingswegen, zodat een deel

ting) te gebruiken, wordt het centrumgebied nog

van de Dorpsstraat afgesloten kan worden

meer één geheel.

NB: inrichting ter illustratie

E. Herinrichting Dorpsstraat als ‘winkelerf’...

(in één of twee richtingen). Dit is echter een zeer kostbare ingreep. De investering weegt

Vanuit verkeersoogpunt kan het opnieuw ‘stof­fe­

hier niet op tegen het gewenste effect,

ren’ van de Dorpsstraat zorgen voor een sterk

aangezien de verkeersintensiteit op de

verkeersvertragend effect. Fysieke barrières als

Dorpsstraat momenteel al (relatief) laag is;

drempels, bloembakken of andere obstakels zijn hiervoor niet nodig.

Huidige inrichting verbeteren: bovenstaande

Met een wisselende materialisering

opties zijn duidelijk (vooralsnog) te ingrijpend.

kunnen de centrumentrees en het centrumplein

De meest haalbare optie is het opnieuw inrich-

gemarkeerd worden, waardoor de automobilist

NB: schets ter illustratie (geen Nieuwkoop)

ten van (een deel van) de Dorpsstraat, waarbij

weet dat er hier passanten kunnen oversteken.

...zorgt voor een mooier én veiliger centrum

30 van 46

2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

Daarnaast is ook herinrichting van de noord-

F. Verbinden ‘boven’ en ‘beneden’

zijde van het Reght­huysplein gewenst, waarbij

Het parkeerterrein aan de Achterweg wordt

dezelfde ‘stijl’ gehanteerd kan worden als elders

door alle ingrepen nog belangrijker als entree

op het plein en in de Dorpsstraat. Hier ligt met

voor het centrum. Bij eventuele toekomstige

name een opgave (en kans) voor vergroening

ontwikkelingen in dit gebied* staat het bevorde-

van het centrum: ondanks de aanwezigheid van

ren van een laagdrempelig centrumbezoek

enkele bomen oogt de openbare ruimte hier erg

voorop. Idealiter worden knelpunten rondom

stenig. Een groenelement met zitgelegenheid

bevoorrading en bezoekgemak (overbrugging

zou hier vanuit klimaatadaptatie én gastvrijheid

hoogteverschil) hier op ruimtelijk passende

een meerwaarde zijn.

wijze integraal opgelost. De benodigde parkeer-

“Inrichting recreatiegebied, een aantal

capaciteit is hierbij echter leidend!

verbeterpunten zijn al benoemd, zoals

De prioriteit voor de make-over van het centrum ligt echter bij de zuidzijde van het ­plein, tussen Reghthuys en waterkant! Hier

*

NB: er is sprake van mogelijke verkoop en herontwikkeling van de Gereformeerde kerk, maar plannen hieromtrent zijn momenteel nog prematuur.

verbetering wandelpad, bijplaatsen bankjes, speeltoestel, promoten Jeu de Boules, etc.”

is de opgave het grootst, maar is ook de grootste winst te behalen. Zeker wanneer er vanuit financieel of logistiek oogpunt keuzes gemaakt moeten worden, staat herinrichting van ‘het dorpsplein’ met stip op één!

De entree van het centrum nu en straks: ‘welkom in Nieuwkoop!’ 2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

31 van 46

4 Centrumplan

4.1

Doel en basisvoorwaarde “Er zijn al zoveel plannen en rapporten geschreven.

Van visie naar concrete acties

Ik stel voor snel een samen­vatting hiervan te

De ruimtelijke visie schetst een toekomstbeeld

maken en met een werkgroep tot uitvoer over te gaan

dat niet van de ene op de andere dag gereali-

onder leiding van de Centrum Manager met steun van de

seerd zal of kán worden. De komende jaren

Gemeente. Samen een doel, visie, richting en aan de slag.”

zullen er vele kleine stapjes gezet moeten worden in de richting van het einddoel. Regel­ matig tussentijds overleg en tijdige evaluatie van de doelen en de voortgang helpen bij het behalen van de ambities op de lange termijn. Het centrumplan dient om de koppeling te maken tussen de ruimtelijke visie op de lange

Deze positieve werkwijze, van goede onder-

De ‘majeure ontwikkelingen’ kunnen echter

termijn en de concrete acties op de korte

linge afstemming en praktische zaken direct

alleen slagen, wanneer de basis goed is.

termijn. Deze route wordt echter nog niet

regelen, vormt de basis van waaruit ook aan het

helemaal ingevuld, zodat er ruimte blijft om

centrumplan gewerkt kan worden. Zaken als

Een voorbeeld: winkels bevinden zich op de

gaandeweg nieuwe projecten toe te voegen of

aankleding/onderhoud (o.a. sfeerverlichting en

lange termijn idealiter met de voordeur aan de

lopende projecten bij te sturen. Het doel blijft

bloembakken), promotie (shop local!), activitei-

Dorpsstraat en het Reghthuysplein; door (na

daarbij hetzelfde, maar de route er naartoe kan

ten (geplande danwel spontane acties) en

vaststelling van deze visie) verkennende ge-

worden bijgesteld.

toezicht/handhaving (schoon, heel en veilig) zijn

sprekken op te starten met de detaillisten in de

voor de dagelijkse gang van zaken het meest

Kolfbaan, kan tijdig in kaart worden gebracht of

Project 0: dialoog en ‘dagelijks’ onderhoud

belangrijk om de lokale/recreatieve bezoeker

(en onder welke voorwaarden) zij kansen zien om

Terwijl er gewerkt wordt aan het structureel

een welkom-gevoel te geven!

de winkel te verplaatsen naar de hoofdstructuur.

verbeteren van het centrum moet ‘de winkel’

Vervolgens kan verkend worden welke alterna-

natuurlijk wel gewoon open blijven. De afgelo-

Te allen tijde: een aantrekkelijk dorpshart

tieve invulling mogelijk is (project 5). Tegelijkertijd

pen tijd zijn er, met de komst van de centrum-

Op de volgende pagina’s worden tien uitvoe-

kan er op korte termijn een rode loper uitgerold

manager en door de samenwerking van onder-

ringsprojecten beschreven die daarnaast van

worden vanaf de Dorps­straat naar de Kolfbaan,

nemers in de BIZ Hart van Nieuwkoop, reeds

belang zijn om tot een structureel beter functio-

om bezoekers te attenderen op het winkelpro-

diverse acties opgepakt in het centrum.

nerend en aantrekkelijker centrum te komen.

gramma dat hier nu (nog) aanwezig is!

2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

33 van 46

4.2 Tien projecten (2021-2022)

Project 1

Ruimtelijke visie en centrumplan vaststellen

Looptijd: Q3 2020 - Q1 2021

de taakverdeling tussen de betrokken partijen. In para-

Doel project:

draagvlak voor gekozen koers en mandaat voor vervolgacties

graaf 4.3 zijn de projecten ook terug te vinden op de

Resultaat:

één gezamenlijk streefbeeld als ‘bindmiddel’ tussen alle centrumpartijen

tijdlijn. De horizon van het centrumplan loopt hierbij (voor

Nodig voor:

project 2 t/m 8

Leeswijzer: In deze paragraaf gaan we per ‘project’ in op

Prioriteit: 1 (sowieso doen!)

prioriteit, fasering, benodigde acties, keuzemomenten en

nu) tot medio 2022; op dat evaluatiemoment wordt de balans opgemaakt en worden er nieuwe acties (en wellicht projecten) uitgeschreven voor 2023 en verder.

Toelichting: conformatie aan het gezamenlijke belang

Een goed dorpscentrum is immers nooit af!

Om te komen tot een voortvarend en gedragen uitvoeringstraject is het belangrijk om allereerst de onderliggende uitgangspunten (ambitie en visie) met elkaar te bevestigen. Vaststelling van dit

Risico: gebrek aan draagvlak bij cruciale stakeholders

document door de gemeenteraad én ondertekening door lokale (ondernemers- en overige

Na een aantal jaren van analyse en dialoog over de positie

belangen)verenigingen laat zien dat er een gezamenlijke basis is, van waaruit de (onvermijde-

en invulling van de twee Nieuwkoopse centra is er nu voor

lijke) praktische problemen en bezwaren onderweg aangepakt kunnen worden.

gekozen om op een positieve wijze de toekomst van het dorpscentrum te benaderen. Dit positieve toekomstbeeld

Tussenstappen en taakverdeling: één voor één of gezamenlijke kick-off

is op hoofdlijnen breed gedragen in Nieuwkoop. Toch zal

1. Presentatie eindrapport door leden integrale werkgroep aan achterban

er (ook later in het vervolgtraject) op een aantal praktische

2. Vervolgens:

punten een verschil van opvatting, voorkeur of belang

•

Vaststelling visie en centrumplan door achtereenvolgens college en gemeenteraad;

blijven bestaan. Dit is volkomen logisch en begrijpelijk.

•

Ondertekening door (o.a.) BIZ Hart van Nieuwkoop, VON, Culturele vereniging het Reghthuys, Stichting Muziektent Nieuwkoop, KHN, Gebruikersbelang Plassengebied,

Om het afbreukrisico van mogelijke ‘pijnpunten’ op de gehele visie te verkleinen, zijn de acties in het centrumplan van elkaar losgekoppeld en voorzien van concrete

kerkbestuur, etc.; •

Peiling onder vastgoedeigenaren, als basis voor evt. verdere samenwerking (zie ook project 9)

beslismomenten. Hiermee kunnen individuele pijnpunten

3. Vervolggesprek (regie: centrummanager/gemeente) over inrichting brede werk- en/of stuur-

worden aangepakt, zonder dat het werk aan de overige

groep als ‘eigenaar’ van het centrumplan. Deze werkgroep (hierna aangeduid als centrum-

doelen hier op wacht.

comité) komt op regelmatige basis bijeen (bijv. ieder kwartaal) om geplande/uitgevoerde acties door te nemen en waar nodig beslissingen terug te koppelen naar de achterban.

34 van 46

2117.0120 Ruimtelijke visie en centrumplan Nieuwkoop - 25 november 2020

Project 2

Herinrichting Reghthuysplein

Looptijd: Q2 2021 t/m Q1 2022

Doel project:

aantrekkingskracht van Nieuwkoop vergroten door opwaarderen van de uitstraling en inrichting

van het Reghthuysplein

Resultaat:

meer verblijfskwaliteit en levendigheid; het plein als huiskamer voor de eigen bevolking en als

visitekaartje voor toeristen (waar de onderscheidende identiteit van Nieuwkoop te beleven is!)