01 Ontwerp geactualiseerde Omgevingsvisie Nieuwkoop
Tekst van het document
Omgevingsvisie gemeente Nieuwkoop Eerste actualisatie | juni 2026 Inhoudsopgave Voorwoord Inleiding Ons levensverhaal Feiten en cijfers Zeven Nieuwkoopse drijfveren Onze regio in de toekomst Onze gemeente in de toekomst Gelukkige mensen Gezond en veilig leven Goed wonen en samenleven Ruimte voor leren, werken en ontspannen Sterke dorpen Levendige dorpen met karakter Dorpen met passende woningen, werk en voorzieningen Duurzame en bereikbare dorpen Groene toekomst Aandacht voor water, bodem en natuur Sterke landschap met landbouw en recreatie Duurzame energie en mobiliteit Uitwerking van de visie Ruimtelijke principes: slim omgaan met de ruimte Omgevingsvisiekaart Panorama Het noorden van de gemeente Het midden van de gemeente Het zuiden van de gemeente Samen aan het werk 3 4 5 6 7 9 10 18 26 34 34 35 36 38 41 44 47 foto’s voorpagina: Gijsje Jacobs, Ruben Griffioen, Marcel Broek Als u op de onderdelen klikt, komt u direct bij de juiste pagina uit. 2 OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP Inleiding Dit is de omgevingsvisie van de gemeente Nieuwkoop. De toekomstvisie voor onze leefomgeving, waar we als gemeente, inwoners, ondernemers en organisaties samen aan willen werken. Waar komen we vandaan? Onze visie op de toekomst begint niet nu of ergens in 2030. Het verhaal van onze gemeente begint al eeuwen geleden, toen pioniers dit ruige landschap introkken.
Ze vormden moeras om tot een gebied waar geleefd kan worden. Zij bepaalden zo voor een belangrijk deel hoe onze dorpen en ons landschap er nu uitzien. Het verhaal gaat verder in het heden. Nieuwkoop is inmiddels een landelijke gemeente met 13 grotere en kleinere kernen. Een gemeente in het Groene Hart, met open landschap en bijzondere natuur. Een gemeente die voor bijna 30.000 inwoners een fijne leefomgeving biedt en waar mensen graag komen om te werken of te recreëren. Ons verleden en de huidige situatie beïnvloeden wat we belangrijk vinden in onze gemeente. Kortom: wat onze drijfveren zijn. Waar gaan we naar toe? Er komen grote opgaven op onze gemeente af. Denk bijvoorbeeld aan het tekort aan (betaalbare) woningen, gezondheidsvraagstukken, de energietransitie, stikstof, bodemdaling, de invloed van Schiphol en klimaatverandering. Deze visie beschrijft daarom ook onze kijk op de toekomst. Met inwoners, ondernemers, organisaties, dorpsraden en verenigingen blijven we in gesprek over de ontwikkelingen die op ons afkomen en hoe we daarmee om willen gaan in onze leefomgeving. Waarom een omgevingsvisie? Elke gemeente in Nederland moet een omgevingsvisie maken. Dat is een samenhangende toekomstvisie voor alle onderwerpen die met de leefomgeving te maken hebben, zoals wonen, recreatie, duurzaamheid, bereikbaarheid, erfgoed, maar ook gezondheid en veiligheid.
De omgevingsvisie beschrijft op hoofdlijnen de kwaliteiten van onze fysieke leefomgeving en op welke manier we deze in de toekomst willen ontwikkelen, gebruiken, beheren, beschermen en behouden. De omgevingsvisie biedt een handvat voor hoe we omgaan met de grote ruimtelijke opgaven die op ons afkomen. De omgevingsvisie is één van de kerninstrumenten van de Omgevingswet. Met de Omgevingswet, die sinds 2024 van kracht is, wil de overheid de regels voor ruimtelijke ontwikkeling eenvoudiger maken en samenvoegen. Er is meer ruimte voor initiatieven en voor maatwerk. Ook het betrekken van de inwoners bij plannen voor de fysieke leefomgeving is een belangrijk uitgangspunt van de Omgevingswet. De omgevingsvisie vormt de basis voor sommige omgevingsprogramma’s, waarin ambities vertaald worden naar concrete acties, maatregelen en projecten. Maar ook voor het omgevingsplan, dat meer in detail de regels voor de leefomgeving bevat. In 2021 is de eerste omgevingsvisie tot stand gekomen met veel participatie met de Nieuwkoopse samenleving en na een uitgebreide analyse. Omdat ontwikkelingen en beleid snel veranderen, is afgesproken om de omgevingsvisie elke 4 á 5 jaar te actualiseren. Daarom ligt nu voor u: de eerste geactualiseerde versie van Omgevingsvisie Nieuwkoop. Kort gezegd willen we met onze toekomstvisie drie dingen bereiken: gelukkige mensen, sterke dorpen en een groene toekomst.
Hoe? Dat lees je in deze visie. Dit verhaal is nooit af Het levensverhaal van Nieuwkoop is nooit af. Elke keer dat een bedrijf wordt gestart, een woonwijk gebouwd, natuur aangelegd of een sportclub uitgebreid, voegt dit een nieuw hoofdstuk toe. We blijven daarom altijd in gesprek over onze leefomgeving. Onderweg komen we onvermijdelijk hindernissen en onverwachte zaken tegen. Beleid en regelgeving staan soms op gespannen voet met ambities. Een voorbeeld is de invloed van Schiphol op de woningbouw (door de geluidscontouren). Onze visie is een stip op de horizon, die niet altijd meteen past in huidige kaders. Een visie is een gedragen verhaal en krachtig signaal ter ondersteuning van toekomstige discussies en samenwerkingen. Hoe lees je deze visie? Deze visie leidt je in een notendop door ons verleden, het heden en onze kijk op de toekomst. We beschrijven wat daarbij belangrijk is om te behouden, te versterken en te ontwikkelen. De omgevingsvisie is daarmee ook een uitnodiging om samen onze leefomgeving vorm te blijven geven. Deze visie is als volgt opgebouwd: OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP 3 ons levensverhaal zeven Nieuwkoopse drijfveren huidige situatie: feiten en cijfers onze regio in de toekomst de toekomst van onze gemeente de uitwerking van de visie samen aan het werk 1 3 2 waar komen we vandaan? 4 5 6 7 waar gaan we naar toe?
Ons levensverhaal Onze geschiedenis is bepalend geweest voor hoe het landschap en de dorpen nu functioneren en eruitzien. Het gebied waar we leven en werken is al eeuwenlang in beweging en blíjft ook altijd veranderen. We willen onze visie op de toekomst daarom graag in het perspectief plaatsen van onze ontwikkeling door de eeuwen heen. Die beschrijven we hieronder aan de hand van enkele markante momenten in de tijd. 11e eeuw Van moeras naar melkkoe Rond het jaar 1000 werd op grote schaal begonnen met de ontginning van de Hollands-Utrechtse laagvlakte, het gebied waar onze gemeente deel van uitmaakt. De drassige veengrond werd drooggemaakt door het graven van afwateringssloten. Het omvormen van moeras naar landbouwgrond duurde tot ver in de 13e eeuw. De toestemming voor een ontginning werd verleend door de Heer van dat gebied en heet een cope. Dit is het woord waar het dorp Nieuwkoop - en daarmee ook de gemeente - de naam aan te danken heeft. 14e eeuw Van lokale smederij naar leverancier Het dorp Nieuwkoop werd in 1270 voor het eerst genoemd in de geschriften en vierde in 2020 haar 750-jarig bestaan. Ter Aar bereikte deze mijlpaal in 2025. De eerste smederijen ontstonden al in de 14e eeuw. Ze bevonden zich aan huis en bedienden de lokale markt, zoals boeren die gereedschap nodig hadden. Later kwamen er smederijen met een regionale betekenis.
Er was veel vraag naar smeedwerk vanuit Amsterdam, handelscentrum van het land. In het begin maakten onze smeden vooral houwelen en uitrusting voor de visserij. Later volgden hulpmiddelen voor de veenderij, bouw en landbouw. Ook is veel smeedwerk gemaakt voor de walvisvaart. Economisch floreerden de smederijen in de 18e en 19e eeuw, met soms wel tweehonderd knechten in dienst. 18e en 19e eeuw Van plas naar polder De plassen waren in de loop der tijd groot en diep geworden. In de 18e eeuw was de vrees dat er een binnenzee zou ontstaan tot aan Haarlem. Daarom werd besloten om het gebied droog te leggen (in te polderen) en in 1820 was de Nieuwkoopse en Zevenhovense Droogmakerij een feit! Akkerbouw en veeteelt ontwikkelden zich opnieuw, wat veel welvaart opleverde. In 1958 werd de laatste plas drooggemalen en ontstond de droogmakerij Noordse Buurt. 20e eeuw Van behouden naar bewonderen Aan het begin van de 20e eeuw waren de Nieuwkoopse plassen sterk vervuild. In de jaren ‘40 deed Natuurmonumenten haar eerste aankoop in het gebied om de situatie te verbeteren. Tegenwoordig is een groot deel van de plassen in beheer bij de vereniging. In andere delen van de gemeente werd nieuwe natuur gevormd, bijvoorbeeld bij de Ruygeborg en de Groene Jonker. In de loop van de 20e eeuw kwam het toerisme in de gemeente op gang en werden onder andere campings en musea geopend.
Recreatie en toerisme zijn tegenwoordig een bron van werkgelegenheid voor onze inwoners. Begin 20e eeuw Van groentelijntje naar greenport Op 1 augustus 1915 werd Station Ter Aar geopend aan de Spoorlijn Uithoorn - Alphen aan den Rijn. Het station lag niet in Ter Aar, maar bij de groenteveiling in Papenveer. Het lijntje was bekend onder de naam bonenlijntje en groentelijntje. De spoorlijn werd in 1936 alweer gesloten. In het begin van de 20e eeuw ontwikkelde de gemeente zich tot tuinbouwstreek van (inter)nationale betekenis. Door verbeteringen aan het Aar-kanaal kon de tuinbouw zich verder ontwikkelen. Tuinderijen, georganiseerd in verenigingen, hielden zich bezig met erwten-, bonen- en augurkenteelt. Zo ontstond ook de conservenindustrie met zouterijen en inleggerijen. Hoogheemraadschap van Rijnland (1611), met o.a. Nieucoop, Sevenhoven, Corteraer, Nieuweveen. (via Wikipedia) Boot van Natuurmonumenten op de Vliet (1995, via HG Nieuwkoop) Arbeiders vóór de‘Ter Aarsche Augurkenveiling’ aan de lunch, circa 1901 (via CHV Ter Aar) Foto vanaf de kerktoren met huidige en vroegere plassen bij Noordse Dorp (circa 1930, Bron: HG Nieuwkoop.) 17e eeuw Van radeloos naar redding In 1672 werd door onderwaterzetting van de Oude Hollandse Waterlinie de opmars van het Franse leger bij Woerdense Verlaat gestuit.
Daarmee werd de ondergang van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden voorkomen. 16e eeuw Van veen naar vissen Door de daling van de veenbodem en de stijging van het grondwater werd het land in onze streek na verloop van tijd drassig. Ook raakte een groot deel van de landbouwgrond uitgeput. Veel boeren gingen over op het (laten) vervenen van hun grond. Al snel merkten ze dat gedroogd veen een goede brandstof was. En brandstof was hard nodig in de omringende, snel groeiende steden. Onze inwoners gingen op grote schaal turf steken. Daardoor verdween er steeds meer land en ontstonden er diepe plassen. Ondernemende inwoners vonden daarin nieuwe inkomstenbronnen: vissen en rietsnijden. Turfsteken vanaf boten. Het werd op het land te drogen gelegd (via Rijksmuseum) Stand van de Nieuwkoopse smeden op de Jaarbeurs, circa 1932 (Via HG Nieuwkoop) 4 OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP
Feiten en cijfers Nieuwe uitkijktoren bij Langeraar (via Ontdek Nieuwk oop) 2026 Van ingrijpen naar inpassen | GEMEENTE NIEUWKOOP IN CIJFERS Anno 2026 leven we in een gebied dat door mens en natuur gevormd is in de eeuwen die achter ons liggen. Een gebied met landbouw, tuinbouw én bijzondere natuur. Een gebied | Er zijn 259 verkooppunten | Er zijn | 74% van onze in onze gemeente. | inwoners vindt dat waarin we wonen, werken en recreëren. Onze geschiedenis | 2.260 | er voldoende groen is een komen en gaan van landschappen, ambachten en | 3% van de verkooppunten | leerlingen in Nieuwkoop in de buurt is staat leeg. verenigingen die hun sporen achterlieten. Deze erfenis is nog | Er zijn weinig | Onze inwoners steeds zichtbaar en voelbaar in onze gemeente. We kennen | eenpersoonshuishoudens: een sterk verenigingsleven met een lange historie. We | Nieuwkoop 29% | voelen zich Voor zorg, school, cultuur en | Onze huishoudens zijn groot: | gezond! koesteren ons erfgoed. Onze oude ambachten leven voort in | Zuid-Holland 40% | openbaar vervoer moeten we de evenementen en in de maak-industrie in de dorpen. | Nederland 33% | verder reizen dan gemiddeld | Nieuwkoop 2,35 personen | Het winkelaanbod wordt in Nederland. | Zuid-Holland 2,09 personen | hier beter beoordeeld dan Nog steeds levert onze leefomgeving kansen en | Nederland 2,10 personen | in onze buurgemeenten. uitdagingen op.
Bodemdaling en waterkwaliteit | Ons ondernemersklimaat scoort lager verdienen blijvend aandacht. En zoals de turfwinning | dan het Nederlands gemiddelde. vroeger energie opleverde, kijken we nu hoe we het | Ruim 50 procent Aantal inwoners is | van onze inwoners werkt in de handel, | 19% landschap kunnen benutten voor de opwek van schone | We houden van zonnepanelen! | de bouw en de zorg. | Groot- en detailhandel 73% energie. Nog steeds worden uitdagingen opgepakt; door | 29.660 | Per woning wekken we bovengemiddeld veel zonnestroom op. | van onze woningen zijn koopwoningen ondernemers, verenigingen, organisaties en overheden. | Sinds 2020 is Nieuwkoop | 34% met een groeispurt bezig! | Overig Partijen werken samen aan een duurzame, beleefbare en | In 2024 telt Nieuwkoop circa 5.000 zonnepanelen, | 16% dat is 2.000 meer dan in 2020 | Bouw toekomstbestendige leefomgeving. Zo blijven wij altijd in | De gemeente heeft | We werken vooral binnen 8% | onze eigen gemeente en beweging. | één gemeenteraad, | Nieuwkoop is groen en heeft weinig bebouwd terrein: | Zakelijke dienstverlening zeven dorpsraden | 8% | 15% | in Alphen aan den Rijn. en dertien kernen. | Bodemgebruik | Nieuwkoop | Nederland | Landbouw | Zorg Verkeer/bebouwing | 9% Agrarisch | 66% | 13% Water | 14% | 54% Natuur/recreatie | 11% | 19% | Onze woningen gebruikten 15% meer energie dan gemiddeld in Nederland in 2023.
| 2,7% is werkloos Wat | ons?drijft | 49% Er zijn 200 landbouwbedrijven | In 2024 was 9,2% van de Samen werken aan de toekomst | heeft overgewicht | in onze gemeente. van de gemeente Nieuwkoop | verbruikte energie duurzaam. Ter illustratie enkele feiten en cijfers uit de gemeente Nieuwkoop (Via Gemeente Nieuwkoop in cijfers, 2025; CBS, 2025). Smedendagen (via Ontdek Nieuwkoop) Dit hoofdstuk kwam tot stand met bijdragen van: de Historische Kring Liemeer, de Cultuurhistorische Vereniging Ter Aar en het Historisch Genootschap Nieuwkoop. OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP 5 Zeven Nieuwkoopse drijfveren 7. Saamhorigheid In onze gemeente is ‘ons kent ons’ belangrijk: mensen kijken naar elkaar om en het is gezellig. Met veel actieve vrijwilligers en goede samenwerking. Zo ontstaat een prettige leefomgeving met een groot gevoel van veiligheid en sociale cohesie. 4. Centrale ligging We profiteren van de centrale ligging van onze gemeente, midden in de Randstad: de grote steden en Schiphol liggen ‘om de hoek’. Onze tuinbouw is onderdeel van de Greenport Aalsmeer, wereldhandelscentrum voor bloemen en planten. 5. Dorps karakter Onze gemeente bestaat uit dertien dorpskernen met een eigen historie en karakter. De ruimtelijke kenmerken van de kernen zijn belangrijk voor ons: de kleinschaligheid, overzichtelijkheid, een dorpse leefomgeving met een mix van historische en nieuwe bebouwing. 3.
Bijzondere natuur We genieten van duizenden hectaren unieke gebieden binnen de Randstad: laagveenmoeras, graslanden, waterrijke natuur. Leefgebied voor bijzondere planten en dieren, zoals otters en weidevogels, maar ook beleefbare natuur die kwaliteit toevoegt aan onze leefomgeving. 6. Levendige dorpen We waarderen de winkels en voorzieningen in onze dorpen. Bedrijven bieden werkgelegenheid en hebben een sterke binding met het dorpsleven. Daarnaast is er een divers verenigingsleven en er wordt veel georganiseerd. 1. Rust EN ruimte Onze leefomgeving draagt bij aan het geluk en de gezondheid van inwoners en bezoekers. Dit willen we zo houden. Mensen waarderen het leven in onze gemeente vanwege de ontspanning, de rust en de vergezichten over het landschap. Dit gevoel van ruimte en vrijheid is belangrijk voor ons. 2. Weids landschap Wij koesteren de weidsheid van het typisch Hollandse ‘Groene Hart’ landschap met droogmakerijen, veenweidepolders, sloten en plassen. Het landschap kenmerkt zich ook door het agrarische grondgebruik. De gesprekken met inwoners, bedrijven en organisaties over onze geschiedenis, karakter en identiteit hebben laten zien wat belangrijke waarden en kwaliteiten zijn voor het leven in onze gemeente en voor onze leefomgeving. Dit zijn ‘zeven Nieuwkoopse drijfveren’, die we in de toekomst willen behouden en versterken.
Bij nieuwe ontwikkelingen in onze dorpen en in het landschap houden we rekening met deze drijfveren. Dat betekent niet dat er nooit iets verandert. Wél dat we hierbij oog blijven houden voor onze identiteit en kwaliteiten. 6 OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP Onze regio in de toekomst Onze gemeente bevindt zich in de provincie Zuid-Holland en ligt aan de grens met twee andere provincies. In het oosten grenzen we aan de provincie Utrecht en in het noorden aan de provincie Noord-Holland. De gemeente Nieuwkoop wordt omringd door zes buurgemeenten: Bodegraven-Reeuwijk, Woerden, De Ronde Venen, Uithoorn, Kaag en Braassem en Alphen aan den Rijn. De gemeente ligt in het beheergebied van drie waterschappen (Rijnland, Amstel Gooi en Vecht, De Stichtse Rijnlanden). Onze gemeente ligt midden in het weidse, landelijke gebied van het Groene Hart. Een gebied met veel open agrarisch landschap en natuur, omsloten door de drukke, dynamische Randstad. En dat maakt onze positie ook zo bijzonder. Samenwerking in de regio: werken aan gezamenlijke vraagstukken De gemeente Nieuwkoop maakt met 12 andere gemeenten deel uit van de Regio Holland Rijnland. In deze regio werken wij samen aan de kwaliteit van wonen, energie, mobiliteit, werken, leren en leven.
Dit gebeurt aan de hand van de Regionale Investeringsagenda, en bijvoorbeeld via de Actieagenda Energiesysteem en Netcongestie en de Regionale Bedrijventerreinenstrategie Holland Rijnland. In subregionaal verband is onze gemeente, samen met de gemeenten Alphen aan den Rijn en Kaag en Braassem, onderdeel van de Rijn- en Veenstreek. Het samenwerkingsverband ‘Veenweiden Gouwe Wiericke’ richt zich op de realisatie van het Natuur Netwerk Nederland (NNN), met ook nieuwe natuurontwikkelingen in onze gemeente. Wij werken daarnaast samen met de Provincie Zuid-Holland en onze buur- en veenweidegemeenten aan grote ruimtelijke opgaven en in gebiedsprocessen. Bijvoorbeeld voor het Zuid-Hollands Programma Landelijk Gebied (ZH-PLG) en de Gebiedsgerichte Aanpak Stikstof (GGA). Ook zijn we betrokken bij de aanpak van bodemdaling en de waterkwaliteit van de Nieuwkoopse Plassen en de Samenhangende Aanpak Natuurherstel en Economie (SANE). En op het gebied van de glastuinbouw werken we samen in de Greenport Aalsmeer. De nabijheid van luchthaven Schiphol is in onze gemeente goed merkbaar door vliegverkeerslawaai. Daarnaast biedt de luchthaven zeker ook voordelen voor onze inwoners en bedrijven. We werken samen met partners in de regio om de impact op de leefbaarheid onder de aandacht te brengen.
Ook via de juridische weg komen wij op voor de belangen van de Nieuwkoopse samenleving, als die in het geding zijn door ontwikkelingen rond Schiphol. Hiervoor is o.a. ook een speciale raadscommissie benoemd. Verstedelijking en open landschap: een lastige combinatie? De Randstad is en blijft in de toekomst een gebied met een sterke economische aantrekkingskracht. Wij verwachten daarom dat de druk op de ruimte in de Randstad en in onze regio in de komende jaren groot zal blijven. Er is een tekort aan (betaalbare) woningen, maatschappelijke voorzieningen staan onder druk, er is vraag naar bedrijventerreinen, naar ruimte voor het opwekken van duurzame energie en mogelijkheden voor recreatie. Daarnaast groeit de mobiliteitsbehoefte. Dat alles raakt ook onze gemeente. Voor het oplossen van deze ruimtevraagstukken wordt nu landelijk ingezet op het verdichten van het bestaande stedelijke gebied tussen Dordrecht en Amsterdam, dat qua infrastructuur al goed verbonden is. Bovendien kan het landschap van het Groene Hart open gehouden worden, als ruimtelijke ontwikkelingen zich vooral in het stedelijke gebied concentreren. Amsterdam Den Haag Utrecht gemeente NieuwkoopLeiden Uithoorn Kaag en Braassem Alphen aan den Rijn Bodegraven-Reeuwijk Woerden De Ronde Venen Greenport AalsmeerGreenport Aalsmeer SchipholSchiphol Koeien bij de Zevenhovenseweg (Via Gemeente NIeuwkoop).
Positie van Gemeente Nieuwkoop in de regio OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP 7 Ook inwoners, ondernemers en bezoekers van Nieuwkoop vinden het open landschap van grote waarde en willen dit graag behouden. Tegelijkertijd vragen zij aandacht voor de leefbaarheid van de dorpen en van het buitengebied. Dorpen waar genoeg woningen, winkels, bedrijven en voorzieningen zijn, zodat het voor jong en oud mogelijk en aantrekkelijk blijft om er te leven en te werken. Buitengebied waar de agrariër op een toekomstbestendige manier zijn bedrijf kan uitoefenen en dat waarde heeft voor mens en natuur. Behoud van alles wat waardevol is, gebeurt niet vanzelf. En een mooi toekomstbeeld ontstaat niet door stil te staan. Het is onvermijdelijk dat onze leefomgeving verandert, zoals dat door de eeuwen heen altijd is gebeurd. Maar het is mogelijk om dit op een zorgvuldige manier te doen, rekening houdend met wat wij belangrijk vinden en onze omgeving kenmerkt. Hier moeten we met elkaar hard aan (blijven) werken. Landschap als motor voor ontwikkeling De Rijn- en Veenstreek streeft ernaar om als subregio van Holland Rijnland en onderdeel van het Groene Hart de streek op een duurzame en slimme manier te ontsluiten en benutten. Midden tussen de grote steden in de Randstad, biedt het Groene Hart een uniek landschap van hoge kwaliteit. Dit landschap willen we de komende jaren versterken.
Daarmee wordt de betekenis van het gebied vergroot en kunnen ruimtelijke ontwikkelingen een passende plek krijgen. Het versterken van de natuur en kwaliteit van het open landschap koppelen we daarom aan de ruimtelijke uitdagingen die op ons afkomen. De kracht van het open landschap is de rode draad in de Strategische agenda. Om het landschap open te houden, concentreren we ontwikkelingen binnen én aan de randen van stad en dorpen in de Rijn- en Veenstreek. Daarmee versterken we de bestaande kernen en houden we ze levendig. Bovendien biedt dit kansen om het openbaar vervoer in de streek te verbeteren, wat de leefbaarheid en aantrekkingskracht voor inwoners, bezoekers en bedrijven verder vergroot. Woningbouw kan ook een onderdeel zijn van landschapsontwikkeling. Harde dorpsranden veranderen in aantrekkelijke gebieden, waar ook het vergroten van biodiversiteit en maatregelen voor klimaatadaptatie een plek krijgen. In het landschap zien we als Rijn- en Veenstreek kansen om de natuurlijke en recreatieve waarde van het Groene Hart te versterken. Daarbij moeten we een aantal uitdagingen, zoals bodemdaling en stikstofreductie, het hoofd bieden. Samen met ondernemers, organisaties en mede-overheden zetten we in op innovatie binnen de akkerbouw/veeteelt en de glastuinbouw, in combinatie met nieuwe verdienmodellen. De Meije (foto: Ruben Griffioen) Het Aarkanaal (Via Gemeente NIeuwkoop).
Versterken van het Groene Hart Vanwege de complexiteit van het Groene Hart (drie provincies en diverse gemeenten en waterschappen) en de grote, grensoverschrijdende opgaven die er spelen, heeft het Rijk het Groene Hart in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI, binnenkort: Nota Ruimte) tot aandachtsgebied benoemd. Dit houdt in dat hier met verschillende overheden gewerkt wordt aan specifieke oplossingen voor het gebied in een gezamenlijke NOVEX-aanpak met een Realisatieagenda en een Regionale Investerings Agenda Groene Hart. Door zorgvuldig met de beschikbare ruimte om te gaan, kan het open landschap van het Groene Hart en specifiek in de Rijn- en Veenstreek worden versterkt. In de ontwikkeling van ons landschap–een product van een rijke cultuurhistorische geschiedenis–creëren we op deze manier een nieuw hoofdstuk in het levensverhaal van onze streek. Een nieuw hoofdstuk waar de gemeente Nieuwkoop, met deze omgevingsvisie, verder invulling aan geeft. 8 OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP Onze gemeente in de toekomst Hoe ziet onze gemeente er in 2040 uit? Hoe sluiten we aan op ont- wikkelingen op landelijk, regionaal en lokaal niveau en geven we invulling aan wat inwoners, ondernemers en organisaties belangrijk vinden? Keuzes maken we in samenhang met verschillende opgaven. Hierbij speelt het begrip ‘brede welvaart’ een belangrijke rol.
Dit gaat in essentie over welzijn, de kwaliteit van leven en kansengelijkheid, met als uitgangspunt én doel gelukkige mensen, sterke dorpen en een groene, duurzame leefomgeving. Onze omgevingsvisie helpt antwoord te geven op de belangrijkste opgaven, waar we de komende jaren mee te maken krijgen. We hebben deze opgaven vertaald in drie hoofdambities: Gelukkige mensen Mensen wonen, werken en recreëren graag in onze gemeente en dat willen we zo houden! Geluk, gezondheid en eigen initiatief staan in deze visie daarom centraal. Als gemeente hebben we individueel geluk natuurlijk niet in de hand. Maar wél werken we graag samen aan een gezonde, sociale leefomgeving met kansen voor iedereen, bijvoorbeeld op een woning, goed onderwijs en genoeg ruimte om te bewegen en ontmoeten. Sterke dorpen Ondernemers, organisaties en verenigingen máken onze dorpen! Samen met hen werken wij aan vitale en toekomstbestendige kernen met een eigen karakter en een gevarieerd aanbod aan woningen, winkels en voorzieningen. Goed verbonden met de regio en met een mooie balans tussen levendigheid en rust en tussen vernieuwing en historie. Groene toekomst Onze gemeente is groen! Wij versterken de waarde en de vitaliteit van ons bijzondere landschap waarin landbouw, tuinbouw, natuur, energieopwek en recreatie een sterk en passend geheel vormen.
Met verschillende partijen werken we zo aan een duurzame, groene toekomst. We willen deze drie ambities met elkaar in balans houden. Op de volgende bladzijden werken we dit verder uit. Allereerst per ambitie en daarna per gebied. foto’s onder andere Ontdek Nieuwkoop, Ruben Griffioen Sterke dorpen Groene toekomst Gelukkige mensen Sterke dorpen OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP 9 gelukkige menseN 10 OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP Bijna 30.000 inwoners wonen er op dit moment in onze gemeente, van jong tot oud. En deze mensen wonen hier graag, ze kijken naar elkaar om, hebben een actief sociaal leven en zijn veelal gezond. Inwoners en bezoekers genieten hier van de rust, de ruimte, het landschap en de saamhorigheid – en dat omgeven door de drukke Randstad! Wat komt er op ons af? De bevolking van Nederland en onze regio groeit nog altijd. De komende jaren neemt het aantal inwoners én het aantal bezoekers van onze gemeente toe. Tot 2030 is de groei sterk, daarna neemt deze naar verwachting af. De samenstelling van onze bevolking verandert ook. In de toekomst zijn er meer oudere mensen en steeds kleinere huishoudens. Het aantal oudere eenpersoonshuishoudens neemt de komende decennia sterk toe, met een stijgende zorgvraag tot gevolg. Er zijn meer mensen met overgewicht, en ook het aantal rokers neemt (na een daling) weer wat toe. Overmatig alcoholgebruik blijft een aandachtspunt.
Een andere ontwikkeling is dat mensen zich steeds minder onderdeel voelen van een groep. Meer zelfstandig en individueel in het leven staan, betekent ook dat je meer op jezelf bent aangewezen. Dat kan een gevoel van eenzaamheid geven. Tot 2040 neemt het aantal eenzame mensen, van jong tot oud, sterk toe. Visie: voor iedereen in elke levensfase Geluk (of gelukkig zijn) betekent: tevreden zijn met je levensomstandigheden. Dat is waar we met elkaar aan blijven werken. Nieuwkoop wil een aantrekkelijke gemeente zijn en blijven voor mensen in alle levensfasen. Voor de groeiende groep senioren is het belangrijk om hier op een fijne manier oud te worden. Zij wonen steeds langer zelfstandig en onze leefomgeving moet daar beter op inspelen. Onze gemeente moet tegelijkertijd ook aantrekkelijk blijven voor kinderen, jongeren en gezinnen. Het is belangrijk dat zij genoeg kansen en mogelijkheden hebben, en hier op een fijne manier opgroeien, werken, wonen en vrije tijd doorbrengen. We streven naar een inclusieve samenleving waar mensen met verschillende achtergronden, leeftijden en identiteiten zich thuis voelen. Wij richten ons ook op mensen die in onze gemeente werken en op het groeiende aantal bezoekers. Uitgangspunt is dat onze dorpen, het buitengebied en onze bedrijventerreinen voor iedereen goed bereikbaar en toegankelijk zijn.
Visie: gezond en sociaal Onze groene en sociale leefomgeving heeft een positief effect op de gezondheid van inwoners en bezoekers. Iedereen moet hier gezond en veilig (kunnen) samenleven en verblijven. Waar onze kracht ligt moet worden behouden en versterkt: onze aantrekkelijke en gezonde leefomgeving, naar elkaar omkijken en samen dingen organiseren. Om op de lange termijn fysiek en mentaal gezond te blijven, gaat extra aandacht uit naar het stimuleren van beweging en ontmoeting. De sociale netwerken zijn sterk en moeten dat ook blijven. Mensen mogen en kunnen meedoen, initiatief nemen en het verschil maken voor zichzelf en voor elkaar. Goede ontmoetingsplekken zijn daarbij steeds belangrijker, voor de sociale cohesie, maar ook om eenzaamheid tegen te gaan. “Het leukste aan mijn dorp: de sportverenigingen en het zwembad! En er zijn veel aardige mensen: buren, vrienden en klasgenoten.“ meest genoemde punten door kinderen Op de volgende pagina’s lees je hoe we dit willen bereiken. We willen… • Gezond en veilig leven • Goed wonen en samenleven • Ruimte voor leren, werken en ontspannen OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP 11 1. Gezonde leefomgeving Een gezonde, sociale leefomgeving staat in onze gemeente centraal. Zowel bij het ontwikkelen van nieuwe buurten als in bestaande buurten en straten. Dat betekent ruimte voor groen, ontmoeting, beweging én cultuur.
We stimuleren een gezonde leefomgeving voor alle leeftijden We zetten ons in voor een gezonde leefomgeving waarin inwoners van alle leeftijden zich prettig en veilig voelen. We hebben aandacht voor het gezond opgroeien van kinderen en jongeren. En voor het vergroten van bewustwording over gezondheidsrisico’s, zoals van roken en alcoholgebruik. Verder willen we in de leefomgeving rekening houden met inwoners met psychische kwetsbaarheden en dementie. 2. Rust en ruimte in het groen Veel inwoners voelen zich verbonden met groen en het omringende landschap. Zij genieten van de rust, weidsheid en vrijheid. Landelijk onderzoek toont aan dat mensen in een groene omgeving gelukkiger zijn. Daarnaast draagt groen bij aan onze fysieke gezondheid. Voorbereiden op steeds meer warme dagen in de toekomst Een groene leefomgeving is belangrijk om hittestress te beperken, biodiversiteit te bevorderen en wateroverlast tegen te gaan1. Daarom behouden en versterken wij het groene, waterrijke karakter. Zowel in particuliere tuinen als in het openbare gebied binnen de kernen. Voor veel inwoners is goed beheer en onderhoud hierbij belangrijk. We zetten in op het behoud en versterken van een duurzaam bomenbestand2. Ook belangrijk is dat het landschap toegankelijk is en beleefd kan worden.
We zorgen dat openbaar groen, zoals natuurgebieden en parken, goed en veilig te bereiken is te voet, met de fiets of het openbaar vervoer. Leven in een natuurlijke omgeving is bijzonder Onze bijzondere leefomgeving maakt ook dat we rekening moeten houden met onze impact op de natuur. De bijbehorende wet- en regelgeving wordt soms als een last ervaren en niet altijd begrepen. Daarom werken we samen met natuurorganisaties en hun vrijwilligers aan de bekendheid van inwoners met natuur en natuurbeheer. Gemeente, inwoners en bedrijven bezien samen wat er wél kan en hoe activiteiten en initiatieven passend te maken zijn. 3. Zin om te bewegen Sporten en bewegen hebben positieve effecten op onze gezondheid en welzijn. Iedere inwoner in elke levensfase moet kunnen sporten en bewegen, dus ook jongeren en ouderen. Verenigingen hebben daarin een belangrijke rol. We besteden extra aandacht aan mensen met een beperking, een niet-Nederlandse achtergrond en LHBTI+ inwoners. Zij ervaren hierbij doorgaans meer drempels dan anderen3. Openbare ruimte maakt bewegen mogelijk en aantrekkelijk De buitenruimte moet voor iedereen toegankelijk en uitnodigend zijn om te spelen, te sporten of gewoon in beweging te komen. Bijvoorbeeld door uitdagende speel- en beweegplekken voor alle leeftijden.
Belangrijk is dat bewegen gecombineerd kan worden met dagelijkse bezigheden, zoals naar school, de winkel of het werk gaan. De aanwezigheid van groen, verlichting, laagdrempelige en veilige wandelroutes en beweegplekken (voor jong en oud) helpt hierbij. Gezondheid van inwoners en bezoekers stimuleren We zetten in op goede én aantrekkelijke recreatieve routes in ons landschap om te wandelen, te fietsen en te varen. 1 2 3 4 5 Een gezonde, sociale leefomgeving staat centraal. Ook werken we aan bewustwording over gezondheid. Samenwerken aan een groene en waterrijke gemeente: met zo min mogelijk hittestress en wateroverlast, sterke biodiversiteit en een duurzaam bomenbestand. Beweging stimuleren voor iedereen: met toegankelijke sportvoorzieningen, recreatieve routes en inclusieve buitenruimte. Samen met onze (keten-) partners werken aan een veilige leefomgeving. Beperken van gezondheidsrisico’s en hinder, door bewust te bouwen en te werken aan een gezonde en leefbare omgeving voor mens en dier. Speerpunten “Groen, duurzaamheid, starterswoningen, meer winkels en horeca: belangrijk voor onze toekomst!“ meest genoemd bij de jongeren-enquête “Door de omgeving aantrekkelijker te maken voor voetgangers en fietsers worden mensen sneller uitgenodigd om de fiets te nemen in plaats van de auto.” veel genoemd bij de enquête Gezond en veilig leven 1. Beleidsplan Bomen 2. idem 3.
Lokale Preventie Agenda 12 OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP 4. Veilige leefomgeving We werken aan een veilige leefomgeving. Bij ruimtelijke ontwikkelingen passen we de ontwerpprincipes voor veiligheid toe, houden we rekening met overstromingsrisico’s, bereikbaarheid voor hulpdiensten en veiligheid van kwetsbare groepen en functies. We zorgen dat inwoners bekend zijn met de risico’s en weten hoe te handelen bij gevaar. Ook bij het opwekken van duurzame energie houden wij in de bebouwde omgeving en het buitengebied rekening met de veiligheid en gezondheid van omwonenden. Zoals mogelijke geluidsoverlast (bijvoorbeeld door windturbines) of uitstoot (zoals bij biomassaverbranding). We maken gebruik van de expertise van ketenpartners, nemen zorgen en belangen vanuit de samenleving serieus en betrekken mensen vroegtijdig bij de planvorming. Duurzame, veilige en gezonde woningen De gemeente wil er voor zorgen dat inwoners hun woning eenvoudig en veilig kunnen verbeteren en verduurzamen. Het is belangrijk dat energiebesparing gepaard gaat met een gezond binnenklimaat (comfort, ventilatie) en dat nieuwe bronnen van overlast worden vermeden. Bij conventionele bouw, maar ook door slimme manieren van bouwen (zoals modulair bouwen) is er ook al tijdens de bouw aandacht voor veiligheid en gezondheid. 5.
Beperken van hinder en gezondheidsrisico’s In onze leefomgeving hebben we aandacht voor de balans tussen levendigheid, gezondheid en leefbaarheid. Hinder voor omwonenden beperken We houden rekening met geluid- en geurhinder. Aandachtspunt is wel dat agrarische bedrijven, zoals veehouderijen en kwekerijen, soms dicht bij de woonomgeving liggen. We moeten hier ook rekening mee houden bij het aanwijzen van woningbouwlocaties. Bij de ontwikkeling van nieuwe wijken is het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in de nabijheid van woongebieden een aandachtspunt. Donkere nachten zijn van belang voor de gezondheid van mens en dier. We streven naar zo min mogelijk lichthinder (zonder de sociale veiligheid uit het oog te verliezen). Daarnaast werken we aan een gezonde waterhuishouding (waterkwaliteit, afvalwater). Uitgangspunt bij deze milieuaspecten is minimaal het behouden, en waar mogelijk verbeteren van de omgevingskwaliteit. We zijn omgevingsgeluid-bewust We hebben aandacht voor geluidsbewust bouwen en inrichten van de leefomgeving. Daarnaast blijven we het thema geluid regionaal en landelijk onder de aandacht brengen. We zetten ons in voor hogere aanvliegroutes boven het Groene Hart en minder (nacht)vluchten. We beperken de hinder van vliegtuiglawaai binnenshuis door op een slimme manier te bouwen.
En we nemen extra maatregelen voor het ontwikkelen van woningen in gebieden waar relatief veel geluidsoverlast is (bijvoorbeeld met extra isolatie of groene daken). Principes voor gezondheid in de leefomgeving De GGD hanteert principes voor bijvoorbeeld luchtkwaliteit, geluid, groen en veiligheid . Deze zijn belangrijk voor een gezonde leefomgeving. Bij grotere ontwikkelingen wordt daarom gezondheidskundige kennis betrokken4. Als gemeente bezien we ook of we aan willen sluiten bij het Schone Lucht Akkoord. Hieronder valt ook een mogelijke aanpak van houtstook. Natuurgebied Groene Jonker (Via Gemeente NIeuwkoop). 4. Lokale Preventie Agenda OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP 13 1 2 3 4 5 Woningen bouwen voor alle levensfasen en doelgroepen. Met aandacht voor betaalbaarheid, variatie, toekomstbestendigheid en nieuwe woonvormen. Iedereen, in elke levensfase, moet toegang hebben tot vervoer, voorzieningen en de openbare ruimte. Identiteit en binding met de omgeving versterken door meer zichtbaarheid van het erfgoed en goede samenwerking met verenigingen en organisaties. In iedere kern zijn toegankelijke ontmoetingsplekken voor jong en oud, met aandacht voor kunst en cultuur, mentale gezondheid en sociale verbinding. We maken onze gemeente samen: met eigen verantwoordelijkheid en ruimte voor participatie en initiatief. De gemeentelijke organisatie is duidelijk en toegankelijk. 1.
Woningen voor alle levensfasen Bij het bouwen van woningen is de (ontwikkeling van onze) bevolkingsopbouw en de lokale behoeften leidend. Hier doen we onderzoek naar. Het woningtekort stijgt: onder andere voor starters, ouderen, eenpersoonshuishoudens en jonge gezinnen zijn meer woningen nodig. We spelen actief in op de toenemende vraag naar appartementen en kleiner, compacte woonvormen5. Zo krijgen we in verhouding minder grondgebonden woningen en meer (kleine) appartementen. Meer betaalbare woningen en verschillende woningtypen Met een adaptieve (bv. levensloopbestendige) woningvoorraad spelen we in op de steeds veranderende bevolkingsopbouw. Het is belangrijk om voldoende betaalbare woningen (waaronder sociale huurwoningen) te bouwen. Met tenminste 30% sociale huur in nieuwbouwprojecten, vergroten we het aandeel in onze gemeente (conform afspraken uit de Regionale Woondeal 2023 en Regionale Realisatie Agenda 2024). We omarmen woonvormen en woonconcepten die bijdragen aan inclusiviteit, efficiënt ruimtegebruik, betaalbaar en geclusterd wonen. Er is aandacht voor bijzondere doelgroepen, zoals mensen met een zorgindicatie, arbeidsmigranten, dak- en thuislozen, statushouders en mensen die met spoed een woning nodig hebben. We hanteren een afwegingskader voor particuliere woningbouwinitiatieven. Zo ondersteunen we initiatiefnemers uit om zelf bouwplannen te ontwikkelen. 2.
Toegankelijk en bereikbaar voor iedereen Gemakkelijk toegankelijke winkels en zorg-, sport- en onderwijsvoorzieningen (offline en online) zijn belangrijk voor inwoners. Zeker voor ouderen, die langer zelfstandig blijven wonen, willen we dat winkels en voorzieningen bereikbaar blijven. Ook voor kinderen en jongeren moet hun omgeving voldoende mogelijkheden bieden. Goed wonen en samenleven Speerpunten Wonen is steeds meer verweven met zorg en welzijn6 Door vergrijzing en zorg aan huis, is wonen en zorg steeds meer met elkaar verbonden. We zetten in op passend wonen voor alle ouderen en andere aandachtsgroepen. Dat betekent diverse woonvormen waar mensen lang zelfstandig of met zorg kunnen wonen, zoals voldoende nultredenwoningen en zorgtoegankelijke appartementen. Met ruimte voor sociaal contact en ontmoeting. Onze woningvoorraad moet voor elke levensfase geschikt (te maken) zijn Bij de bouw van nieuwe woningen en aanpassen van de bestaande woningvoorraad wordt rekening gehouden met specifieke behoeften. Zoals het mogelijk maken voor senioren om zelfstandig te wonen en (pré-)mantelzorg. Het plaatsen van een mantelzorgwoning op eigen terrein is al vergunningsvrij. In de eerste thematische wijziging van het omgevingsplan willen we ook pré- mantelzorgwoningen vergunningvrij mogelijk maken.
Openbare ruimte veilig toegankelijk voor alle gebruikers Bij nieuwe projecten of groot onderhoud maken we de buitenruimte toegankelijk voor alle doelgroepen: ook mensen met een rollator of met een kinderwagen. We hebben oog voor kwetsbare groepen, zoals mensen met dementie, Parkinson en slechtzienden. Goede bereikbaarheid draagt bij aan gezondheid en zelfredzaamheid We houden rekening met ouderen en jongeren zetten in op verbetering van hun vervoersmogelijkheden. Dat komt ook ten goede aan inwoners die vanuit onze dorpen naar steden reizen voor werk of studie. En aan mensen die naar onze gemeente komen om te werken of hun vrije tijd door te brengen. Betere verbindingen en openbaar vervoer In onze gemeente rijdt een relatief beperkt en kwetsbaar aanbod van streekbussen, buurtbussen en een Buurt Oproep Bus (BOB). We blijven inzetten op een verbetering van het openbaar vervoer én steunen aanvullende initiatieven, zoals deelmobiliteit en vrijwilligersgroepen die het busvervoer in en rond de kernen verzorgen. Naast snelle buslijnen zijn ook busverbindingen met korte halteafstanden en haltes in de dorpskernen noodzakelijk om voorzieningen te bereiken. Bijvoorbeeld via een busverbinding tussen Ter Aar en Nieuwkoop. Ook moet overstappen tussen vervoersmiddelen gemakkelijker en veiliger worden7. 5. Strategische koers woningbouw 6. Woonzorgvisie 7.
Regionale strategie mobiliteit Holland-Rijnland 14 OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP “Ons motto: een goede balans tussen mens en omgeving!” resultaat uit het Denk Mee Café Landschap 4. Ruimte voor ontmoeting en | Kunst en cultuur dragen bij aan gezondheid en | Er ligt een verantwoordelijkheid bij inwoners en cultuur | welzijn | bedrijven We willen dat onze inwoners makkelijk in aanraking | De gemeente biedt inwoners en bedrijven ruimte om Onze winkelgebieden en verenigingen zijn | komen met kunst en cultuur. Daarom zetten we in | eigen initiatief te nemen. De rol van de gemeente belangrijke ontmoetingsplekken. Ze dragen bij | op een sterke, toekomstbestendige cultuursector en | wordt zo steeds meer faciliterend; de samenleving is De watertoren (Piet Potlood) is een kenmerkend element in ons landschap | stimuleren cultuurdeelname. Zo versterken we de | het startpunt. (Via Ontdek Nieuwkoop). | aan de leefbaarheid, het sociale klimaat en de | leefkwaliteit en sociale samenhang in de gemeente9. werkgelegenheid in onze dorpen. Ze helpen om | De gemeente heeft een cultuurmakelaar die als | We hebben spelregels voor participatie 3. Identiteit en binding versterken | eenzaamheid tegen te gaan en bevorderen | schakel fungeert tussen de gemeente, culturele | De Omgevingswet stelt participatie bij ruimtelijke zelfredzaamheid. Het behoud van levendige | partijen en andere betrokkenen10.
| ontwikkelingen in principe verplicht. De initiatiefnemer Onze dorpen en het omringende landschap hebben | winkelgebieden en actieve verenigingen, waar voor | is daarbij als eerste aan zet. In een participatiewijzer een lang en boeiend verleden. Sporen hiervan vinden | iedereen en voor elke levensfase iets te beleven is, is | leggen we de spelregels voor participatie vast. Zo we terug in verhalen, gebouwen, het landschap en | daarom zeer wenselijk en belangrijk. Ook de Integrale | 5. Samen maken we onze | bieden we initiatiefnemers een duidelijk overzicht van onder de grond. Die sporen zijn deel van de (cultuur) | Kind Centra, scholen, dorpshuizen en kerken zijn | gemeente | de stappen die nodig zijn om een initiatief tot resultaat historische identiteit van onze gemeente en onze | ontmoetingsplekken voor jong en oud. | te brengen12. inwoners. Mensen vinden dit belangrijk: het geeft | In iedere kern de mogelijkheid om elkaar | Een gemeente met gelukkige inwoners? Die maken binding met de plek waar je woont. Daarom willen | laagdrempelig ontmoeten | we samen. De lokale overheid staat niet boven de we waardevolle historische objecten en structuren | De gemeente ontwikkelt minimale eisen voor | samenleving, maar maakt er onlosmakelijk deel van behouden en zichtbaar maken. Dit is de belangrijkste | ontmoetingsruimtes in onze kernen8. Hierbij denken | uit.
De gemeentelijke organisatie zet zich, samen met reden voor het aanwijzen van monumenten. | we aan toegankelijkheid, hoe vaak de plek geopend | inwoners, in voor een leefbare gemeente. We maken is en door wie deze beheerd wordt. Ruimtes die | het mensen makkelijk om mee te denken over beleid Ons erfgoed heeft waarde en bindt ons | slechts een deel van de dag worden gebruikt (zoals | en (ruimtelijke) plannen: vanaf het begin en niet Onze historische kringen en verenigingen spelen een | scholen, IKC’s), kunnen op andere momenten | achteraf. belangrijke rol in het toegankelijk maken van ons erfgoed voor het publiek. We willen samen met hen | worden ingezet voor culturele en sociale activiteiten. | Onze gemeentelijke organisatie moet de kennis, belangstelling en waardering voor onze | We zetten ook in op ontmoeten in de openbare | klantvriendelijk, zichtbaar en bereikbaar zijn, cultuurhistorie vergroten en delen. | ruimte door bijvoorbeeld voldoende zitmogelijkheden | online en offline. We gaan naar onze inwoners toe op pleinen en in de natuur. | en maken duidelijk waar ze terecht kunnen voor Wij waarderen het agrarische karakter en | De mentale gezondheid van jongeren staat | gemeentelijke diensten en advies, onder andere landschap | onder druk | door speciale loketten.
We denken actief mee en De binding met en het begrip voor de ‘boeren’ is | We leggen meer focus op voorzieningen en | adviseren ook over plannen, in plaats van alleen te de afgelopen jaren minder geworden. We willen de | ontmoetingsplekken voor jongeren. De afgelopen | toetsen aan regels. band versterken door in te zetten op een toekomst- | jaren zijn er Integrale Kindcentra (IKC’s) gerealiseerd. bestendige agrarische sector die zorgt voor | Op een vergelijkbare manier willen we ook andere | We communiceren duidelijk | Participatie tijdens het opstellen van de omgevingsvisie. werkgelegenheid, ons landschap én levendigheid. De | doelgroepen de mogelijkheid bieden tot ontmoeten | De gemeente neemt belemmeringen weg op het gemeente biedt ondersteuning aan initiatieven zoals | en bewegen. | gebied van taal en digitale vaardigheden. Zodat het Fieldlab Groene Hart en agrarische bedrijven hebben | informatie voor alle groepen te begrijpen is (auditief, hun eigen verantwoordelijkheid om omgevingsbewust | visueel, fysiek en mentaal)11. te werken (sociaal, ruimtelijk en milieu). 8. | 3havisie | 11. | Lokale preventie agenda | OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP 15 9. | Lokale preventie agenda 2024-2033 | 12. | Participatiebeleid 10. | Cultuurbeleid 2024-2027 1. Onderwijs en ondernemen Lokale ondernemers dragen bij aan werkgelegenheid, voorzieningen en het verenigingsleven.
Een goed vestigingsklimaat voor bedrijven en winkels is daarom belangrijk. Met betrouwbaar en snel openbaar vervoer, voldoende woningaanbod én minder regeldruk. Ook ons groene en dorpse karakter zorgt voor een goede werkomgeving: dat willen we zo houden. Samenwerking voor werk en onderwijs In onze gemeente bieden de zorgsector, maak- industrie, bouwnijverheid, handel en dienstverlening veel werkgelegenheid. Dat geldt ook voor de land- en tuinbouw. Het is daarbij belangrijk dat we goed opgeleide vakspecialisten hebben en houden. En dat jongeren kansen krijgen om zich te ontwikkelen. Daarom werken we aan een goede samenwerking en verbinding tussen werkgevers, overheid en onderwijs. 1 2 Een goed vestigingsklimaat (ook voor ZZP’ers en starters). Met ruimte voor werk, onderwijs, samenwerking en goede huisvesting voor arbeidsmigranten. Versterken van recreatie en toerisme op een gastvrije manier: met respect voor rust, natuur en onze inwoners. Ruimte voor leren, werken en ontspannen De afgelopen jaren is het aantal ZZP’ers in onze gemeente flink gestegen ZZP’ers geven aan een (centrale) plek te missen binnen onze gemeente waar ze kunnen werken, vergaderen of klanten ontvangen. Ook is er behoefte aan plekken voor startende ondernemers. We willen onderzoeken of dit mogelijk is in één van de (winkel) gebieden of op een bedrijventerrein.
Goede huisvesting van arbeidsmigranten en seizoensarbeiders Arbeidsmigranten en seizoensarbeiders leveren een belangrijke bijdrage aan de lokale en regionale economie. Er zijn verschillen in verblijftijd: short-, mid-, en longstay. We vinden het belangrijk dat we werken aan passende huisvestingsoplossingen voor deze mensen13. Speerpunten We zorgen voor goede een betaalbare huisvesting van arbeidsmigranten (Via Gemeente NIeuwkoop). “ruimte voor ondernemers is goed voor de dynamiek: werkgelegenheid in de buurt houdt gezinnen in onze dorpen en voorkomt dat mensen wegtrekken.” veel genoemd bij de enquête 13. Beleidsvisie arbeidsmigranten 16 OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP 2. Welkom voor inwoners en gasten Iedereen is welkom om onze gemeente te bezoeken en er te ontspannen. Voor onze inwoners biedt onze leefomgeving een fijne plek om te recreëren. We richten ons op bezoekers die komen voor het bijzondere karakter van onze gemeente: cultuur- en natuurliefhebbers, wandelaars, fietsers, sloepenvaarders, (water)sporters en rustzoekers. Deze mensen komen vaak in kleinere groepen op eigen gelegenheid: mensen die we gemakkelijk kunnen ontvangen en rekening houden met de omgeving. Gastvrijheid naar onze bezoekers uitdragen We willen dat mensen hier kunnen genieten van de stilte, rust en ontspanning. We willen het toerisme versterken, maar overlast voor onze inwoners zoveel mogelijk voorkomen.
Er is ruimte voor een verdere groei van het aantal bezoekers, op een manier die de gemeente ten goede komt14. We willen echter voorkomen dat het op sommige plekken en momenten te druk wordt. Daarom zetten we in op een goede ontvangst en spreiding van bezoekers. Zicht op Hervormde Kerk van Nieuwkoop en Nieuwkoopse Plassen (Via Ontdek Nieuwkoop). Lusthof de Haeck (Via Ontdek Nieuwkoop). “Meer toerisme kan, zolang er niet meer auto’s komen. Toerisme kan wel zorgen dat er wat kleine winkeltjes komen, wat een toekomst biedt voor lokale ondernemers.” veel genoemd bij de enquête 14. Beleidsplan recreatie en toerisme 2020 OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP 17 STERKE DORPEN foto Marcel Broek 18 OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP Dertien levendige, karaktervolle dorpen en buurtschappen – daar bestaat onze gemeente uit. Dorpen met een eigen historie, goede woningen, winkels en voorzieningen, bloeiende verenigingen én met bedrijven die lokaal betrokken zijn. Het is hier fijn wonen, ondernemen, recreëren en werken. Wat komt er op ons af? Onze regio kent nu al een flinke woningbouwopgave. Veel mensen hebben moeite om een goede en betaalbare woning te vinden. De groeiende bevolking en dalende huishoudensgrootte versterken die woningbehoefte. Om de kracht van onze dorpen te behouden, is in 2019 vastgesteld dat er tot 2040 nog circa 2300 woningen nodig waren.
Onze samenleving heeft daarnaast te maken met sociale en economische veranderingen. Kopen en sociale contacten gebeuren steeds meer online. Bedrijven opereren steeds digitaler en grootschaliger. Dit heeft invloed op winkels, verenigingen, organisaties en bedrijven. Zowel aan de vraag- als aanbodkant. Ook op het gebied van vervoer en mobiliteit veranderen dingen: elektrisch vervoer (auto en fiets), deelmobiliteit en op langere termijn misschien zelfrijdende auto’s. Onze dorpen zijn aantrekkelijke plekken om te wonen en werken, maar we zien ook dat er winkels leeg staan en bedrijventerreinen verouderen. Verenigingen en voorzieningen hebben soms moeite om genoeg mensen te vinden. We willen er actief voor zorgen dat dorpen vitaal blijven en dat er ruimte blijft voor ontwikkelingen. Visie: behouden en slim versterken We willen dat woonwijken, winkelgebieden en bedrijventerreinen fijne en goed functionerende gebieden zijn en blijven - duurzaam, flexibel, innovatief en met ruimte voor initiatief en ondernemerschap. Waar nodig versterken we ze. Om leegstand en leegloop tegen te gaan, gaan we meer functies met elkaar verbinden en slimmer combineren. En spelen we in op andere doelgroepen, zoals toeristen. Bijvoorbeeld door winkelgebieden compacter te maken en mogelijkheden te bieden voor horeca, recreatie, (zorg)voorzieningen, woningen, cultuur of werkplekken.
Sterke winkelgebieden zijn bovendien een goede stimulans voor het openbaar vervoer. De beschikbare en schaarse ruimte efficiënt, multifunctioneel en adaptief gebruiken is het uitgangspunt. In verschillende dorpen zijn en worden Integrale Kind Centra (IKC’s) gerealiseerd om voorzieningen bij elkaar te brengen. Ook sport-, cultuur- of zorgvoorzieningen kunnen slimme koppelingen maken en door samenwerking elkaar versterken. Wijken en wegen worden zo ingericht dat ze geschikt zijn voor alle levensfasen, ruimte bieden en rekening houden met gezondheidsaspecten en met toekomstige veranderingen op het gebied van mobiliteit kunnen meebewegen. Visie: compacte groei met behoud van karakter We willen dat mensen goed en betaalbaar kunnen wonen. En dat de dorpen vitaal blijven. Daarom bieden we ruimte voor groei, op een manier en schaal die bij ons past. Zo kunnen jongeren, starters en jonge gezinnen hier (blijven) wonen en blijft onze bevolkingsopbouw evenwichtig en gezond. Meer (jonge) inwoners en bezoekers zorgen ook voor levendigheid in onze winkelgebieden, onze voorzieningen en verenigingen. Het is dus belangrijk om dit te stimuleren en faciliteren. De bouw van nieuwe woningen kan in beginsel in alle dorpen én vindt allereerst binnen de bestaande dorpsgrenzen plaats. Zo houden we het landschap open en hebben we in de dorpen alles dicht in de buurt.
Om genoeg woningen toe te voegen, moeten we méér appartementen en op sommige plekken hoger bouwen. En aan de randen van de dorpen: een straatje of buurtje erbij. We bekijken zorgvuldig waar dat kan. We zien onze woningbouw als motor voor andere opgaven in de leefomgeving, zoals het voorzieningenniveau, duurzaamheid of gezondheid. Daarbij verliezen we onze historie, relatie met het landschap en bijzondere kwaliteiten niet uit het oog. Op de volgende pagina’s lees je hoe we dit willen bereiken. We willen… • Levendige dorpen met karakter • Dorpen met passende woningen, werk en voorzieningen • Duurzame en bereikbare dorpen “Als ik hier burgemeester was, zou ik (betaalbare) woningen bouwen, zodat er genoeg mensen in het dorp blijven wonen en het er leefbaar blijft.” een inwoner van onze gemeente OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP 19 Nieuwveen (foto: Martin Stevens) Bijeenkomst voor ondernemers over de omgevingsvisie levendige dorpen met karakter 1 2 3 1. Historie en natuur geven identiteit Cultuurhistorie en natuur ‘om de hoek’ dragen bij aan de identiteit en aantrekkingskracht van onze dorpen. Waar mogelijk versterken we de relatie met de natuur, het water en het landschap in de kernen en betrekken we inwoners hierbij15. Niet alleen in Nieuwkoop, Noorden of Langeraar, vanwege de ligging aan de plassen: voor elke kern ligt hier een kans.
Behouden van ons bijzondere erfgoed en koppelen aan andere opgaven Erfgoed is belangrijk om te behouden. Bijvoorbeeld voor recreatie en toerisme. Het geeft meer waarde aan de leefomgeving: het maakt een plek aantrekkelijk om te wonen, te werken, winkelen of recreëren. We wijzen gemeentelijke monumenten aan De monumenten in onze gemeente zijn veelal bijzondere gebouwen, zoals de zogenaamde ‘Russische boerderijen’ en kerken. En iedereen kent de oude watertoren ‘Pietje Potlood’, een Rijksmonument en beeldbepalend voor De Meije. Afgelopen periode hebben we nieuwe gemeentelijke monumenten aangewezen. Dit blijven we de komende jaren doen. Daarnaast ondersteunen we monumenteneigenaren in het onderhoud van hun panden door subsidie voor renovatie en verduurzaming. 2. Dorps karakter behouden Onze dertien kernen hebben elk hun eigen karakter. Ons dorpse en landelijke karakter onderscheidt ons van omliggende stedelijke gebieden. Bij ontwikkelingen versterken en behouden we de ruimtelijke kenmerken van een kern, zoals historische bebouwingslinten en de relatie met het landschap. Wij streven naar een logische samenhang in bouwhoogtes. Om voldoende woningen te bouwen, bieden we op passende locaties ruimte voor hogere bebouwing - aansluitend bij het dorpse karakter, met passende bouwhoogten en incidenteel een hoger accent. Maatwerk op projectniveau blijft mogelijk en belangrijk.
Onze dorpen liggen in een uitgestrekt gebied waar land en water elkaar afwisselen Er is een sterk contrast tussen de dorpen en het open landschap. Kerktorens zijn daarin herkenningspunten en geven dorpen een uniek silhouet. Het is belangrijk dat kerken waar mogelijk hun beeldbepalende karakter behouden. Daarom zijn verschillende kerken als monument aangewezen. Daarnaast stimuleren we eigenaren tot het behoud van kerkgebouwen, eventueel via herbestemming (functiewijziging). In onze kerkenvisie gaan we verder in op de aanpak van ons religieus vastgoed. Behouden en versterken van de identiteit van de dorpen met cultuurhistorie en natuur. We koppelen erfgoed aan andere opgaven en betrekken inwoners erbij. Het levendige, dorpse karakter en contrast met het open landschap zijn onze inspiratiebron. We maken ontwikkelingen op een passende manier mogelijk. Stimuleren van duurzaam en kleinschalig toerisme. Daarbij zetten we in op spreiding over ruimte en tijd, samenwerking met lokale organisaties en bijzondere verblijfsrecreatie. Speerpunten “De combinatie van natuur, plassen en kleinschalig wonen, terwijl de stad toch dichtbij is, maakt het hier uniek.” veel genoemd bij de enquête 15. Duurzaamheidsprogramma 20 OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP We versterken het toerisme in onze gemeente-met gebruik van onze kwaliteiten en onze ligging (Via Het Groene Hart).
De Langeraarse Plassen vanuit de lucht (foto: Ruben Griffioen). 3. Levendig door toerisme Toerisme zorgt voor levendigheid en een grotere draagkracht voor detailhandel, horeca, cultuur, natuur en erfgoed. Én niet te vergeten voor werkgelegenheid. Het toerisme in onze gemeente mag daarom op een duurzame en passende manier groeien. We willen het toerisme goed over onze gemeente en de seizoenen spreiden, dus zowel in ruimte als tijd. Het toeristische profiel van onze gemeente versterken We maken nog beter gebruik van onze kwaliteiten en onze ligging. In de dorpen gaat het om het beter zichtbaar maken van kunst, cultuur en ambachten (Haagse School, monumenten en smederijen) en om een sterkere relatie met de omliggende natuur. In onze gemeente zijn veel vrijwilligersgroepen actief (recreatie en toerisme, cultuur en evenementen, natuurbeheer, sport). Samen met ondernemersorganisaties zijn zij onmisbaar om de aantrekkingskracht van onze gemeente voor toeristen te vergroten. We zetten in op samenwerking tussen organisaties en een slimme bundeling van initiatieven. We staan open voor initiatieven We zien de hoeveelheid overnachtingsmogelijkheden graag toenemen. We stimuleren initiatieven voor kleinschalige (verblijfs)recreatie met een bijzonder, onderscheidend karakter (zoals B&B, tiny house, trekkershut). We staan ook positief tegenover enkele, wat grotere initiatieven.
OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP 21 Dorpen met passende woningen, werk en voorzieningen 1 2 3 4 Ruimte voor woningbouw in alle dorpen. We bouwen compact, benutten de bestaande woningvoorraad en gaan voor een ‘straatje of wijkje erbij’. Aantrekkelijke en toekomstbestendige bedrijventerreinen en werkplekken. Met ruimte voor bedrijvigheid én leefbaarheid, samenwerking, duurzaamheid, bereikbaarheid en innovatie. Dorpscentra aantrekkelijk en levendig houden. Samen met ondernemers versterken we de beleving en eigenheid van de kernen. Toekomstbestendige school- en sportaccommodaties door multifunctioneel gebruik, samenwerking en ondersteuning van (beweeg)aanbieders. Speerpunten 1. Extra woningen in alle dorpen Extra woningen zijn nodig om het woningtekort tegen te gaan. Ze houden onze dorpen sterk en levendig (winkels, voorzieningenniveau, werk). We richten onze blik bewust verder dan 2040: om steeds te blijven werken aan een goed woningaanbod. Niet alleen in de grote kernen kunnen woningen worden gebouwd. Ook in de kleinere dorpen blijft hier ruimte voor. Zo kunnen jongeren en ouderen er blijven wonen of weer terugkeren. Het type en aantal woningen moet passen bij de grootte en het karakter van het dorp. Tot 2040 streven we naar de bouw van 2.300 woningen (sinds 2019) We bouwen betaalbare en passende woningen voor starters, jongeren, jonge gezinnen en ouderen.