2026-352 Bijlage 5. Rapportage omgevingsprogramma Vrije Tijd Nieuwegein november versie 2
Tekst van het document
1 Voeg een foto toe ter grote van het lichtgroene kader. Omgevingsprogramma Vrije Tijd Nieuwegein Conceptrapport 2026-352 Bijlage 5 BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN 2 Colofon © Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd, oktober 2025 Opdrachtgever Gemeente Nieuwegein, Cindy Bergman Auteurs Fleur Brinkmann, Rozemarijn Pool, Wilma Terburg en Jan Jaap Thijs Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd Oude Kraan 72 6811 LL Arnhem T 06 – 51171493 E-mail: info@ruimteenvrijetijd.nl www.ruimteenvrijetijd.nl Beeldmateriaal Zie meer in Nieuwegein BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN 3 Inhoudsopgave 1 Introductie 4 1.1 Afbakening vrije tijd 4 1.2 Leeswijzer 4 2 Nieuwegein getypeerd 6 3 Beleid 9 4 Achtergrondinformatie 12 4.1 Inwonersonderzoek 12 4.2 Jongerenbijeenkomst 16 4.3 Trends en ontwikkelingen 17 4.4 Verkennende gesprekken 18 4.5 Kansen voor vrije tijd en haar bijdrage aan de stad 19 4.6 Vraag en aanbod 20 5 SWOT-analyse 25 6 Ambitie en speerpunten 28 6.1 Ambitie voor 2030 28 6.2 Speerpunten 28 6.3 Randvoorwaarde: integraal contact 30 Bijlage I – De Leefstijlvinder 32 Bijlage II -Beleidsoverzicht 34 Gemeentelijk beleid 34 Regionaal en provinciaal beleid 36 Bijlage III – Bronnenlijst 39 BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN 4 1 Introductie Vrijetijdsbesteding draagt bij aan een betere kwaliteit
van leven en de persoonlijke ontwikkeling van inwoners van Nieuwegein. Vrijetijdsvoorzieningen spelen daarin een belangrijke rol. Ze bevorderen ontmoetingen en gemeenschapszin, nodigen uit tot bewegen en dragen bij aan de gezondheid. Daarnaast prikkelen ze de fantasie, helpen ze bij het ontwikkelen van talenten en andere levensvaardigheden, en versterken ze de bestaanszekerheid. Het waarderen van deze voorzieningen is essentieel voor een bloeiende en betrokken samenleving. Reden genoeg voor de gemeente Nieuwegein om een Omgevingsprogramma Vrije Tijd te ontwikkelen. Voor u liggen hiervoor de bouwstenen. In een later stadium wordt het document uitgewerkt tot het omgevingsprogramma. 1.1 Afbakening vrije tijd In het Omgevingsprogramma Vrije Tijd verstaan we onder ‘vrije tijd’ de activiteiten die inwoners en bezoekers ondernemen buiten hun verplichtingen om, in de publieke ruimte of bij betaalde vrijetijdsvoorzieningen, en die bijdragen aan ontspanning, ontmoeting en beleving. Het gaat om: ▪ recreatief gebruik van de buitenruimte (zoals wandelen, fietsen, varen), ▪ een dagje of avondje uit (bijvoorbeeld een bezoek aan een evenement, cultureel aanbod of horeca), ▪ vrij toegankelijke vormen van cultuur, sport of erfgoedbeleving.
Activiteiten zoals sport en cultuur in georganiseerd verband (zoals sportverenigingen, muziekverenigingen, amateurkunsteducatie), vallen buiten de scope van dit programma, tenzij ze rechtstreeks bijdragen aan de vrijetijdservaring in de openbare ruimte. Ook vastgoedvraagstukken, infrastructuur, onderwijs, jongerenwerk en veiligheid zijn geen primaire focus van dit programma, maar kunnen wel aangeraakt wor den waar ze het vrijetijdsgedrag beïnvloeden. Bijvoorbeeld: wanneer de openbare ruimte als onveilig wordt ervaren, of wanneer jongeren geen gebruik maken van vrijetijdsvoorzieningen omdat die niet bij hen aansluiten. 1.2 Leeswijzer In hoofdstuk 2 geven we eerst een typering van Nieuwegein. Relevant gemeentelijk en provinciaal beleid vatten we samen in hoofdstuk 3 In hoofdstuk 4 gaan we in op enkele andere inhoudelijke bouwstenen die we hebben verzameld, zoals de resultaten van een inwonersonderzoek, een beleidsanalyse en de input vanuit een aantal verkennende gesprekken. Ook geven we korte weergave van de belangrijkste uitkomsten van een werksessie met de ambtelijke organisatie over uitdagingen en kansen vanuit verschillende disciplines en geven de resultaten van een vraag-aanbodanalyse weer van het vrijetijdsaanbod. In hoofdstuk 5 vertalen we alle bouwstenen naar een overzicht van belangrijkste sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen.
In het zesde hoofdstuk vertalen we deze analyse naar vijf voorgestelde speerpunten van beleid. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN 5 Nieuwegein getypeerd BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN 6 2 Nieuwegein getypeerd In dit hoofdstuk omschrijven we eerst wat Nieuwegein typeert: wat maakt de gemeente zo aantrekkelijk om te recreëren en waarom dit zo belangrijk is. Daarnaast zetten we toeristisch-recreatieve sector van Nieuwegein uiteen door middel van feiten en cijfers. Wat heeft Nieuwegein te bieden Nieuwegein is een levendige stad met het hele jaar door leuke activiteiten. Je kunt er winkelen, uit eten gaan of gewoon lekker rondstruinen. De stad heeft veel verhalen en verrassende plekken. Een voorbeeld hiervan is het Buitenmuseum: een openluchtcollectie van 54 beelden verspreid door de stad, die kunst en cultuur zichtbaar maakt in de openbare ruimte. Ook de Nieuwe Hollandse Waterlinie loopt door Nieuwegein. Je vindt hier Fort Jutphaas, Fort Vreeswijk, Fort De Batterijen en de Plofsluis. Deze forten maken deel uit van het UNESCO-werelderfgoed en zijn ingebed in een groene omgeving langs historische vaarroutes. Ze vormen waardevolle plekken voor cultuurhistorisch besef en bieden ruimte voor recreatieve functies zoals wandelen en varen. Ook op het gebied van natuur heeft Nieuwegein veel te bieden.
Stadspark Oudegein is een belangrijke groene voorziening met mogelijkheden om te wandelen en fietsen. Het IJsselbos fungeert als rustpunt in de stedelijke dynamiek, terwijl de Galecopperzoom aan de noordzijde van de stad uitnodigt tot beweging en ontspanning. Samen met de historische waterwegen vormt dit een samenhangend netwerk van groen en blau w, dat bijdraagt aan de leefkwaliteit van de stad. Het belang van (de ruimte voor) vrijetijdsbesteding De mogelijkheid tot vrijetijdsbesteding heeft een belangrijke rol in de leefkwaliteit van Nieuwegein. Recreatieve voorzieningen dragen bij aan de sociale cohesie. In horeca en parken kunnen inwoners elkaar laagdrempelig ontmoeten, wat de gemeenschapszin versterkt. Met het ontstaan van de gemeente in 1971 kwamen in Nieuwegein jonge gezinnen te wonen vanwege de betaalbare woningen. Daarbij werd de stad vooral ingericht als autostad en was minder gericht op fietsers en wandelaars. Het aantal inwoners is sindsdien bijna vervijfvoudigd. Dat maakt aandacht voor recreatieve voorzieningen en verbindingen des te belangrijker. De gezinnen van vroeger zijn veelal de ouderen van nu. Dit heeft een toenemende zorgvraag. Uit het onderzoek Leefbaarheid en Veiligheid (2022) blijkt dat ca 80% van de inwoners ervaart een goede gezondheid te hebben. Ook middelbare scholieren omschrijven zichzelf als weerbaar en gezond.
Er zijn veel initiatieven en programma's om het welzijn en de gezondheid te bevorderen. Actieve vormen van vrijetijdsbesteding zoals wandelen en fietsen dragen hieraan bij. Een aantrekkelijk en divers vrijetijdsaanbod kan bijdragen aan het verminderen van verveling en sociale problematiek, met name onder jongeren. Door kansen te bieden voor sport, cultuur en ontmoeting wordt het risico op overlast en criminaliteit verkleind. Bovendien zorgen levendige en goed gebruikte openbare ruimtes voor meer sociale controle en een groter gevoel van veiligheid. Het is belangrijk voor Nieuwegein om hierop in te blijven zetten, omdat er vaker dan in gemiddeld in Nederland vernieling, winkeldiefstal of een inbraak plaats vindt. Ook is de onveiligheidsperceptie hoger dan gemiddeld in Nederland (CBS veiligheidsmonitor, 2023 via waarstaatjegemeente.nl). BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN 7 Horeca De gemeente Nieuwegein had in 2023 109 horecazaken. Hiervan is ongeveer 70% gevestigd in winkelcentra. City Plaza is het belangrijkste concentratiegebied. De restaurants zijn relatief grootschalig en bieden een diversiteit van keukens aan. De hoeveelheid horeca in stad mag toenemen, waarbij behoefte is aan authenticiteit en kleinschaligheid.
Bron: Omgevingsprogramma Horeca Nieuwegein, 2023 Banen Nieuwegein had in 2024 20.200 banen in de toeristisch- recreatieve sector. Deze bedroegen 6% van het totaal aantal banen in de gemeente. Dit aandeel was vergelijkbaar met het provinciale (6%) en landelijke (7%). Vergeleken met 2023 is het aantal toeristisch-recreatieve banen in 2024 zowel op provinciaal als landelijk niveau met 2% toegenomen. In Nieuwegein was de stijging iets groter, namelijk 3%. Bron: LISA, 2025 Winkelen Het winkelcentrum City Plaza biedt bezoekers en bewoners genoeg mogelijkheden om te winkelen. Het is één van de grootste winkelcentra van Nederland. Het winkelcentrum biedt een ruim assortiment aan winkels van boekenwinkels en bibliotheek, bekende en wat onbekendere kledingwinkels tot drogisterijen en parfumeries en elektronicazaken. Bron: Ziemeerinnieuwegein.nl, 2025 Koopstromen In 2021 was de omzet in de recreatieve sector €99 miljoen excl. btw. Deze omzet was voor een groot deel (51%) te danken aan de eigen inwoners, dit is net wat lager dan in vergelijkbare steden (59%). Ook droegen mensen van buiten de gemeente veel bij aan de recreatieve omzet in Nieuwegein (47%), dit is meer dan in vergelijkbare steden (38%). Bron: I&O Research, BRO, BSP, 2022 Recreatieve routes Bewoners kunnen op verschillende manieren te voet en met de fiets de gemeente verkennen.
De diverse wandel en fietsroutes brengen inwoners langs de historische waterwerken in Vreeswijk, de plofsluis, het erfgoed van Nieuwegein, kunst in de Muntbuurt en de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Veel van deze routes sluiten bovendien aan op de regio en maakt zo ook de regio beleefbaar voor de inwoner. Bron: Ziemeerinnieuwegein.nl, 2025 BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN 8 Beleid 3 Beleid | Galecop en Parkhout-Zandveld als plekken waar sport en ontmoeting samenkomen. Ook het provinciale Het omgevingsprogramma Vrije Tijd staat niet op zichzelf. Daarom is | Beleidsprogramma Toerisme, Recreatie, Sport en Bewegen een deskstudie uitgevoerd van het meest relevante beleid, op | 2026–2029 van de provincie Utrecht benadrukt het stimuleren gemeentelijk en regionaal niveau. In bijlage 2 hebben we per | van bewegen en gezondheid via voorzieningen in de beleidsstuk aangeven welke elementen relevant zijn voor het | buitenruimte. De provincie zet daarbij onder meer in op het programma. Hieronder geven we een samenvatting weer. | verbeteren van recreatieve routenetwerken. 3.
| Leefbare, sociale en veerkrachtige wijken Uit het gemeentelijk en provinciaal beleid hebben we de vijf meest | Nieuwegein werkt aan leefbare en veerkrachtige wijken door de relevante thema’s voor het Omgevingsprogramma Vrije Tijd gehaald: | kwaliteit van de openbare ruimte te verbeteren, meer groen toe te voegen en formele en informele ontmoetingsplekken te 1. | Erfgoed en cultuur beleven | creëren. Dit is terug te vinden in het Ambitiedocument Centrale Nieuwegein wil dat inwoners en bezoekers de rijke geschiedenis | As (2023), waarin zes wijken met druk op leefbaarheid worden van de stad kunnen ervaren en gebruiken. Dit blijkt uit de | benoemd. De openbare ruimte in deze wijken wordt verbeterd Omgevingsvisie ‘Nieuwegein verstedelijkt en vergroent’ (2020), | door meer kwalitatief groen, en vernieuwing van straten en waarin de historische forten en kernen van Jutphaas en | pleinen. Ook wordt ontmoeting meer gestimuleerd, door het Vreeswijk expliciet als plekken van erfgoedbeleving worden | creëren en bevorderen van meer formele en informele genoemd. Daarnaast legt de Koers Sociaal Domein 2024–2040 de | ontmoetingsplekken en –momenten.
De Speelvisie 2019–2029 nadruk op culturele initiatieven en kunstprojecten als middel om | benadrukt daarnaast het belang van ruimte voor spelen, sporten de stad levendiger te maken en verschillende groepen inwoners | en ontmoeten voor verschillende leeftijdsgroepen, inclusief met elkaar te verbinden. | jongeren. 2. | Sport, bewegen en gezonde leefomgeving | 4. | Evenementen en uitgaan De gemeente heeft als doelstelling gezondheid terug te laten | Evenementen en uitgaansmogelijkheden zijn belangrijk voor komen in alle omgevingsprogramma’s. Zo staat een gezonde en | inwoners, zoals blijkt uit het Burgerakkoord Nieuwegein 2025. uitnodigende leefomgeving staat centraal in beleid rond sport en | Hierin wordt onder andere genoemd dat inwoners kleinschalige bewegen. Het Omgevingsprogramma Gezondheid 2024–2026 | festivals, openluchtbioscopen en plekken voor jongeren willen benadrukt dat voorzieningen zoals sport, cultuur, horeca en | zien, en dat horeca meer ruimte zou moeten krijgen. De openbare ruimte goed bereikbaar moeten zijn te voet, per fiets | Omgevingsvisie 2020 ondersteunt dit door ruimte te bieden aan of met het openbaar vervoer, om ontmoeting en gezond gedrag | diverse evenementen en culturele initiatieven om inwoners met te stimuleren. De Omgevingsvisie 2020 noemt sportparken zoals | elkaar te verbinden.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD | 9 | OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN 10 5. Groen, water en stedelijke kwaliteit Groen en water spelen een cruciale rol voor de leefkwaliteit, de mentale en fysieke gezondheid en de toegankelijkheid van de stad voor recreatie en bewegen. Dit blijkt uit meerdere beleidsdocumenten: de Omgevingsvisie 2020 benoemt de ruimtelijke kwaliteit en de identiteit van Nieuwegein als groene stad aan het water; de Speelvisie 2019–2029 en het Omgevingsprogramma Natuur in de Stad 2023–2033 benadrukken het belang van groen en water voor recreatie, speelruimte en stedelijke leefkwaliteit. Provinciale afspraken in het Groen Groeit Mee Pact versterken deze ambitie door bij gebiedsontwikkelingen groen en recreatie hand in hand te laten groeien. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN 11 Achtergrondinformatie 4 Achtergrondinformatie | Figuur 4.1 Percentage inwoners dat activiteiten onderneemt in Nieuwegein Wandelen / fietsen / recreëren in de | 73% 4.1 | Inwonersonderzoek | natuur Winkelen | 53% In voorgaande jaren zijn inwoners van Nieuwegein bevraagd over hun vrijetijdsbeleving. Dit hoofdstuk vat de resultaten uit de periode 2022– | Uitgaan | 40% 2024 samen. In 2024 reageerden hier 891 inwoners op.
| Culturele uitstapjes | 39% In figuur 4.1 is te zien welke activiteiten het meest worden ondernomen | Sportief recreëren | 24% door inwoners van Nieuwegein. Vervolgens staat in figuur 4.2 welk | Ik besteed mijn vrije tijd niet in percentage van de inwoners voorzieningen mist voor de desbetreffende | Nieuwegein | 9% activiteit. Het volgende valt op in deze twee figuren: ▪ | Wandelen, fietsen of recreëren in de natuur doen de meeste | Ik doe andere dingen in mijn vrije tijd | 5% inwoners en relatief weinig inwoners missen hiervoor voorzieningen; | 0% | 20% | 40% | 60% | 80% | 100% ▪ | Sportief recreëren wordt door relatief weinig inwoners gedaan, maar er worden ook door weinig inwoners voorzieningen gemist hiervoor; | Figuur 4.2 Percentage inwoners dat per activiteit voorzieningen mist in ▪ | Relatief veel inwoners gaan uit (40%), maar hiervoor worden door de | Nieuwegein meeste inwoners voorzieningen gemist (36%); ▪ | Het merendeel van de inwoners besteedt zijn of haar vrije tijd wel | Wandelen / fietsen / recreëren in de | 14% eens in Nieuwegein, slechts 9% doet dit nooit. | natuur Winkelen | 15% Inwoners die aangaven voorzieningen te missen voor een bepaalde activiteit is ook gevraagd welke voorzieningen ze missen.
Per activiteit | Uitgaan | 36% worden de volgende antwoorden het vaakst gegeven: ▪ | Wandelen, fietsen of recreëren in de natuur: hierbij missen inwoners | Culturele uitstapjes | 25% vooral groene recreatieruimte, zwemwater en veilige wandel- en fietsroutes. | Sportief recreëren | 13% 0% | 5% | 10% | 15% | 20% | 25% | 30% | 35% | 40% BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD | 12 | OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN 13 ▪ Winkelen: er is behoefte aan meer variatie in het winkelaanbod met kleine, unieke winkels, maar ook grotere en bekende ketens in bestaande winkelgebieden, die nu als eenzijdig worden ervaren. ▪ Uitgaan: respondenten zien graag meer en gevarieerde horecagelegenheden, zoals gezellige cafés, terrassen en uitgaansplekken (ook voor jongeren) die in de avond open zijn. ▪ Culturele uitstapjes: er is vraag naar een bioscoop, meer muziek- en culturele evenementen zoals concerten, festivals en lezingen, en gezellige plekken zoals cafés of clubs (ook voor jongeren) met livemuziek. ▪ Sportief recreëren: er is vraag naar sportfaciliteiten waar je zonder lidmaatschap kan sporten, zoals openbare tennis- en padelbanen, squashbanen, een buitenzwembad en routes voor hardlopen en skaten.
In figuur 4.3 is te zien hoeveel procent van de inwoners ooit zelf een initiatief op het gebied van vrije tijd heeft ingediend. Een heel klein deel van de inwoners heeft ooit zelf een initiatief ingediend in de vrijetijdssector en het aandeel inwoners dat initiatieven indient is niet veel veranderd in twee jaar tijd. Figuur 4.3 Antwoorden op de vraag: heeft u wel eens een initiatief ingediend bij de gemeente op het gebied van vrije tijd? Tot slot zien we op de volgende pagina’s is hoeveel inwoners individuele voorzieningen bezoeken en hoe tevreden ze zijn per voorziening. Het volgende valt op: ▪ Een groot aantal voorzieningen is onbekend bij veel inwoners, waardoor ze om die reden geen bezoek brengen. ▪ Inwoners zijn overwegend tevreden met de voorzieningen, bij geen enkele voorziening komt het aandeel ontevreden inwoners boven de 10% uit.
2021 2023 Ja 5% 4% Nee 95% 96% Figuur 4.4 Bezoek aan voorzieningen Cityplaza | 98% | 2% Stadstheater en Kunstencentrum DE KOM | 85% | 12% | 3% Park Oudegein | 76% | 20% | 4% Muntplein | 75% | 23% | 2% Sport- en Evenementencomplex Merwestein (zwemmen en duiken) | 71% | 23% | 6% Markt | 71% | 26% | 3% Hoogzandveld | 67% | 28% | 5% Bars en cafés op Cityplaza | 57% | 37% | 6% Bibliotheek ‘De Tweede Verdieping’ | 55% | 42% | 3% Fort Jutphaas | 53% | 39% | 8% Bowling Nieuwegein (Blokhoeve) | 53% | 37% | 10% Wandelroutes | 50% | 34% | 16% Evenementen in de binnenstad | 50% | 39% | 11% Sport- en Evenementencomplex Merwestein (evenementen) | 49% | 42% | 9% Fietsroutes | 48% | 42% | 10% Natuurkwartier | 45% | 37% | 18% Bowling Nieuwegein (eten, drinken) | 45% | 47% | 8% Bos Hogelanden (IJsselbos) | 45% | 29% | 26% Down Under (eten, drinken) | 43% | 49% | 8% Fort Vreeswijk | 38% | 51% | 11% Museumwerf | 37% | 50% | 13% Poldermolen Oudegein | 35% | 53% | 12% Kasteel Rijnhuizen | 35% | 49% | 16% Beatrixsluis in Vreeswijk | 35% | 53% | 12% Streektransferium (aan de A27) | 32% | 40% | 28% Museum Warsenhoeck | 32% | 53% | 15% Down Under recreatie (strand, waterskiën, etc.) | 30% | 60% | 10% Plofsluis | 24% | 57% | 19% Vreeswijks Museum | 16% | 64% | 20% Mountain Network (klimwand) | 15% | 68% | 17% Fort Overeindseweg | 12% | 55% | 33% Passantenhaven | 8% | 63% | 29% Kajakroute | 8% | 38% |
54% 0% | 10% | 20% | 30% | 40% | 50% | 60% | 70% | 80% | 90% | 100% Ik maak er wel gebruik van | Ik maak er geen gebruik van omdat ik daar geen behoefte aan heb | Ik maak er geen gebruik van omdat ik er nog nooit van heb gehoord BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD | 14 | OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN Figuur 4.5 Tevredenheid met voorzieningen Bibliotheek ‘De Tweede Verdieping’ | 61% | 36% | 2% 1% Stadstheater en Kunstencentrum DE KOM | 55% | 41% | 4% Kajakroute | 40% | 47% | 13% Cityplaza | 37% | 56% | 6% | 1% Mountain Network (klimwand) | 36% | 61% | 3% Streektransferium (aan de A27) | 32% | 62% | 5% 1% Bowling Nieuwegein (eten, drinken) | 29% | 58% | 10% | 2% 1% Bowling Nieuwegein (Blokhoeve) | 29% | 60% | 11% Sport- en Evenementencomplex Merwestein (zwemmen en duiken) | 28% | 50% | 13% | 5% | 4% Park Oudegein | 28% | 64% | 7% | 1% Hoogzandveld | 28% | 61% | 9% | 2% Sport- en Evenementencomplex Merwestein | 27% | 56% | 15% | 1%1% Fort Jutphaas | 26% | 65% | 9% Down Under (eten, drinken) | 26% | 63% | 9% | 2% Down Under recreatie (strand, waterskiën, etc.) | 25% | 62% | 7% | 6% Plofsluis | 24% | 57% | 17% | 2% Natuurkwartier | 24% | 66% | 8% | 1%1% Museumwerf | 23% | 68% | 9% Markt | 23% | 62% | 13% | 2%0% Muntplein | 22% | 68% | 9% | 1% Fort Vreeswijk | 22% | 66% | 11% | 1% Beatrixsluis in Vreeswijk | 22% | 66% | 11% | 1% Kasteel Rijnhuizen (tuinen) | 21% | 65% | 11% |
1%2% Bos Hogelanden (IJsselbos) | 21% | 65% | 10% | 4% Poldermolen Oudegein | 19% | 62% | 17% | 2% Passantenhaven | 18% | 57% | 25% Fietsroutes | 18% | 68% | 12% | 2% Museum Warsenhoeck | 16% | 64% | 20% Wandelroutes | 15% | 74% | 10% | 1% Evenementen in de binnenstad | 15% | 63% | 19% | 3% Fort Overeindseweg | 14% | 54% | 32% Bars en cafés op Cityplaza | 14% | 65% | 13% | 6% | 2% Vreeswijks Museum | 12% | 66% | 22% 0% | 10% | 20% | 30% | 40% | 50% | 60% | 70% | 80% | 90% | 100% Zeer tevreden | Tevreden | Niet tevreden / niet ontevreden | Ontevreden | Zeer ontevreden BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD | 15 | OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN 16 4.2 Jongerenbijeenkomst In het inwonersonderzoek waren jongeren ondervertegenwoordigd. Daarom hebben we twee groepen van acht jongeren in de leeftijd van ongeveer 12 tot 16 en acht jongeren van circa 16 tot 24 jaar uitgenodigd om met ons in gesprek te gaan. Samen met jongerenwerkers van Movactor gingen we in gesprek over vier thema’s met de vraag: waar hebben jongeren in Nieuwegein behoefte aan? Hieronder volgt een korte samenvatting van de per thema. 1.
Cultuur en creativiteit Dit thema leefde onder beide groepen jongeren en hun behoefte ligt vooral in de wat actievere vormen van cultuurbeleving, denk aan: ▪ Workshops (creatief of muzikaal), laagdrempelig en betaalbaar ▪ Fashion Week ▪ Graffiti plekken, op een legale plek 2. Sport en bewegen Op dit thema kwamen de minste suggesties, er is vooral behoefte aan plekken waar jongeren veel vrijheid hebben. Denk aan: ▪ Boulderhal ▪ Openbare tennisvelden ▪ Kartbaan Over het algemeen zijn er volgens jongeren voldoende sportvoorzieningen, maar is er nog wel behoefte aan meer gratis toegankelijke plekken om met sport bezig te zijn. 3. Ontmoeten en chillen Bij beiden groepen was sterke behoefte aan meer plekken waar ze elkaar kunnen ontmoeten in Nieuwegein. Vooral de jongere groep gaf aan dat veiligheid voor hen belangrijk en dat ze zich nu bijvoorbeeld in het park niet altijd veilig voelen. De oudere groep gaf aan dat het voor hen belangrijk is dat er een plek is waar ze mogen zijn en niet weggejaagd worden. Voorbeelden van ideeën zijn: ▪ Ontmoetingsplekken in City Plaza ▪ Meer openbare huisjes met stopcontacten die er nu al zijn ▪ Themacafé’s , zoals spelletjescafé, café met stand-up comedy of filosofie café 4. Evenementen en uitgaan Vooral bij de oudere groep jongeren was er behoefte aan meer voorzieningen in dit thema, aangezien zij nu naar Utrecht of IJsselstein gaan.
Zij omschreven het huidige aanbod als zeer beperkt en kwamen met de volgende ideeën: ▪ Activiteiten met aandacht voor de multiculturele samenleving (zoals het suikerfeest) ▪ Muziekfestivals ▪ Nachtclubs en andere plekken met live muziek Algemeen bleek tijdens deze bijeenkomst dat jongeren meer voorzieningen willen waar zij terecht kunnen, vooral in de thema’s ‘ontmoeten en chillen’ en ‘uitgaan en evenementen’. Zij vroegen daarbij ook aandacht voor toegankelijkheid van deze voorzieningen voor jongeren met een beperking. Er leven veel ideeën onder jongeren en ze denken graag mee, ook met de uitwerking en uitvoering ervan. Zij zouden graag in de toekomst daarom uitgenodigd worden om mede uitvoering te geven aan de ideeën. 4.3 | Trends en ontwikkelingen | vegetarische maaltijden, uitgebreide afvalscheiding, gebruik van natuurlijke materialen en het rolstoel-toegankelijk maken van zoveel In de vrijetijdssector zien we de volgende trends die relevant zijn voor | mogelijk voorzieningen. Ook vanuit de vraagzijde zien we dat steeds gemeente Nieuwegein: | meer consumenten bereid zijn om duurzamere keuzes te maken ▪ | Een steeds groter deel van de bevolking leeft in stedelijke gebieden. | (NRIT, 2023). In Gemeente Nieuwegein is de verwachting dat het aantal inwoners | ▪ | Een dagje uit is fors duurder.
Door hogere energieprijzen, stijgende met 16% stijgt tussen 2025 en 2045, in heel Nederland wordt een | personeelskosten en inflatie is het leven veel duurder geworden. stijging van 8% verwacht (CBS, 2025). Dit leidt tot een grote druk op | Hetzelfde geldt voor dagjes uit, daar is een prijsstijging van 3 | ,5-4% recreatieruimte, want 40% van de vrijetijdsactiviteiten worden | per jaar sinds 2019. Dit zorgt ervoor dat 33% van de mensen minder ondernomen in eigen gemeente. Het wordt een uitdaging om | vaak een dagje weg gaan, 30% kiezen voor goedkopere uitjes en 21% voldoende ruimte voor recreatie te behouden en binnen die ruimte | gebruik maken van spaar- en kortingsacties (ABN AMRO, 2025). Bij de rust te waarborgen. | dagattracties is een korte reistijd van groot belang, dit onderstreept ▪ | De wekelijkse sportdeelname is gedaald van mensen met een lage | het belang van voldoende toegankelijke recreatieruimte redelijk sociaaleconomische status (SES) en motorische beperking. In | dichtbij huis. vergelijking met 2002 sporten mensen met een lagere SES in 2022 4% minder op wekelijkse basis, mensen met een motorische beperking | Ontwikkelingen in Nieuwegein 3%. Mensen met een niet-westerse achtergrond zijn juist meer gaan | Nieuwegein is volop in ontwikkeling. Een aantal relevante ontwikkelingen sporten (+4%) evenals ouderen (+11%).
Deze vier groepen zijn allen | rondom vrije tijd: wel meer gaan wandelen in vergelijking met 2002, dus vooral op sportdeelname is er verschil te zien (Mulier Instituut, 2024). | ▪ | Zwem-, sport- en evenementencomplex Merwestein ondergaat een ▪ | Toegenomen aandacht voor inclusie bij vrijetijdsvoorzieningen. Denk | grootscheepse verbouwing (2023-2026). Wanneer deze is afgerond, hierbij bijvoorbeeld musea die informatie in meerdere talen | beschikt Nieuwegein over een modern, multifunctioneel complex aanbieden, recreatieparken met rolstoeltoegankelijke paden, | waar verschillende leeftijds- en interessegroepen terecht kunnen. betaalbare lidmaatschappen bij sportclubs en activiteiten | Ook de buitenruimte wordt vergroend en publiek toegankelijk voor organiseren die aansluiten bij verschillende culturele voorkeuren. | jong en oud. Er wordt ingezet op e-sports en gamifaction, waarmee Door deze maatregelen kunnen zoveel mogelijk inwoners en | de lastig bereikbare groep van 10- tot 18-jarigen bereikt wordt. bezoekers actief deelnemen aan recreatie en cultuur (NRIT, 2022). | ▪ | De Museumwerf, waar bezoekers de geschiedenis van de ▪ | Maatschappelijk verantwoord ondernemen is voor steeds meer | scheepsbouw kunnen beleven, heeft in 2024 een koers voor de ondernemers een bekend begrip. Het houdt in dat je als ondernemer, | toekomst gelanceerd.
Samen met gemeente, provincie en betrokken naast economische prestaties, ook aandacht hebt voor de omgeving | partijen wil ze de verhalende kracht van deze plek en haar en de mensen. Denk bijvoorbeeld aan het aanbieden van | ambachten behouden. Ze is er klaar voor om de werf te BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD | 17 | OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN 18 transformeren tot een dynamisch ensemble van materieel en immaterieel erfgoed. Het moet een gastvrije ontmoetingsplek worden met bruisende tentoonstellingen en bonkend vakmanschap. Verleden, heden en toekomst smelten samen. ▪ De ontwikkelingen rondom de inrichting van het Nedereindse Park zijn zeer relevant voor de gemeente. Hoewel gelegen in de gemeente Utrecht, maakt Nieuwegein deel uit van het kernteam. Terecht, want een bruisend park biedt veel mogelijkheden voor Nieuwegeiners. De plannen liggen nog niet vast, maar er zal worden ingezet op verschillende types recreanten die er volop kunnen sporten, wandelen, fietsen en ontspannen. 4.4 Verkennende gesprekken Er zijn acht gesprekken gevoerd met betrokkenen uit de vrijetijdssector van Nieuwegein, denk hierbij aan ondernemers, maatschappelijke organisaties en culturele instellingen. Uit deze gesprekken kwam het volgende beeld naar voren: ▪ Er is al veel best te doen in Nieuwegein.
Veel gesprekspartners benadrukken dat Nieuwegein al een mooi basisaanbod aan vrijetijdsvoorzieningen heeft. Het zijn wel voornamelijk kleinere voorzieningen en initiatieven die beperkt onderscheidend zijn. Het aanbod is echter nog bij veel partijen en inwoners onvoldoende bekend, is de indruk. Het is belangrijk dat er een duidelijk én volledig overzicht is. Daarnaast zien gesprekspartners mogelijkheden om het aanbod uit te breiden, omdat het groeiende aantal inwoner s naar verwachting ook de recreatiebehoefte zal vergroten. ▪ Nieuw aanbod richt zich idealiter op jongeren en lagere inkomens . De geïnterviewden geven aan dat er weinig aanbod is voor jongeren. Zij gaan daarom vaker naar Utrecht of IJsselstein gaan. Ook aanbod voor lagere inkomens wordt als aandachtspunt genoemd, vanwege de stijgende inflatie en de omvang van de groep met een lager inkomen. Er wordt benadrukt dat (groene) openbare recreatieve ruimte beschermd moet worden. Uit de gesprekken blijkt dat er meer behoefte is aan ontmoetingsplekken. ▪ Locaties met potentie: het evenemententerrein en de Zeepfabriek . Het wordt breed gedeeld dat evenementen momenteel ontbreken. Vooral voor jongeren kan dit aantrekkelijk zijn. Het evenemententerrein in park Oudegein zou hiervoor een goede locatie zijn.
Ook de Zeepfabriek heeft veel potentie, bijvoorbeeld als multifunctionele locatie voor meerdere vormen van recreatie, want een culturele broedplaats wordt gemist. ▪ Nieuwegein kan zich onderscheiden met het water en de unieke historie. De ligging nabij Utrecht maakt dat veel inwoners daar naartoe gaan in hun vrije tijd. Sommige inwoners, zoals ouderen en lagere inkomens, zijn echter sterk gebonden aan hun eigen gemeente (of zelfs wijk) voor hun vrijetijdsbesteding. Daarom is het belangrijk dat ook Nieuwegein voldoende eigen vrijetijdsaanbod heeft. Hierbij is het volgens gesprekspartners van belang om te kijken naar hoe Nieuwegein zich kan onderscheiden van de regio. Het vele water en de rijke historie worden als thema’s gezien die momenteel nog onderbenut zijn. ▪ Samenwerking met de gemeente en het vinden van vrijwilligers vormen uitdagingen. Het aanvragen van subsidies bij de gemeente is volgens sommige gesprekspartners ingewikkeld, vooral voor inwoners die dit niet vaak doen. Processen zouden ingewikkeld zijn en lang duren. Ook is de houding van de gemeente volgens sommigen wat star, bijvoorbeeld als het gaat om ondernemers met nieuwe initiatieven. Ook is het voor een aantal organisaties een uitdaging om nieuwe vrijwilligers te vinden, terwijl deze vooral bij laagdrempelige initiatieven van groot belang zijn.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN 19 4.5 Kansen voor vrije tijd en haar bijdrage aan de stad Tijdens het overleg met ambtenaren zijn twee vragen centraal gesteld: waar liggen de kansen om het vrijetijdsaanbod in Nieuwegein te versterken, en hoe kan vrije tijd bijdragen aan andere maatschappelijke en ruimtelijke opgaven? De ambtenaren hadden ieder een andere beleidsachtergrond en werden uitgedaagd om tijdens het overleg echt even in kansen te denken. Kansen voor vrije tijd Hieronder omschrijven we de belangrijkste inzichten en kansen: ▪ Waterrecreatie. De mogelijkheden op en rond het water kunnen beter benut worden. Investeren in de passantenhaven, terrassen en horeca (o.a. in Jutphaas en Vreeswijk), benut de kansen voor fietstoerisme langs de Lek. ▪ Groen en erfgoedlocaties. Maak bestaande plekken aantrekkelijk en veiliger. De toegangswegen en entrees naar Park Oudegein zijn niet uitnodigend. Met de komst van het evenemententerrein en een grote speeltuin loont het om te werken aan de toegankelijkheid. De bouw van veel nieuwe appartementen in de omgeving zorgt voor meer behoefte aan buitenruimte bij nieuwe bewoners. Ook Fort Jutphaas is mooi, maar ligt verscholen. ▪ Ontmoetingsplekken. Creëer ontmoetingsplekken voor jonge ouders (voorbeeld park Kokkebogaard), en stimuleer binnenspeelruimte in zones tussen woongebieden en industrie.
▪ Horeca. Een plek in de stad om 's avonds te eten of een wijntje te drinken wordt gemist, net als aantrekkelijke, kleinschalige horeca buiten het centrum. Daarbij wordt wel aandacht gevraagd voor de veiligheid en het voorkomen van mogelijke problemen rondom criminaliteit, omdat die in het verleden wel eens zijn voorgekomen. ▪ Verbinding Nedereindse Park: Het park ligt in de gemeente Utrecht, maar met de verwachte ontwikkelingen zal dit een prachtige plek worden voor de inwoner van Nieuwegein om de vrije tijd door te brengen. Een goede verbinding is dan noodzakelijk. ▪ Nieuwegein als leisurestad. Met de komst van een grote klimhal en de al aanwezige voorzieningen zoals Down-Under liggen er mogelijkheden om de stad meer als leisurestad op de kaart te zetten. Vrije tijd als bijdrage aan andere beleidsdomeinen De ambtenaren hebben samen gekeken hoe vrije tijd kan bijdragen aan andere beleidsdomeinen, die we hadden geclusterd in vier hoofdthema’s: ▪ Identiteit & erfgoed Vrije tijd kan bijdragen aan de identiteit en het erfgoed van Nieuwegein door erfgoedplekken zichtbaar en beleefbaar te maken. Dat kan bijvoorbeeld bij Fort Jutphaas en Vreeswijk, waar activiteiten en routes het verhaal van de stad vertellen en de trots van inwoners vergroten. Ook samenwerking met partijen bij het behoud en de ontwikkeling van historische plekken en horeca kan hierbij een rol spelen.
▪ Gezondheid & samenleving Vrije tijd kan bijdragen aan gezondheid en sociale cohesie door plekken voor beweging en ontmoeting aantrekkelijk en toegankelijk te maken. Dat kan bijvoorbeeld bij Park Oudegein, Park Kokkebogaard, De Componist en speelvoorzieningen in andere wijken. Ook langs de snelfietsroute liggen kansen om het gebied rondom de route recreatief te ontwikkelen en bewoners te stimuleren gebruik te maken van nieuwe of onderbenutte plekken. ▪ | Ruimte & bereikbaarheid | belevingselementen bevatten en daardoor minder goed te koppelen zijn Vrije tijd kan bijdragen aan een beter gebruik van de openbare ruimte | aan specifieke doelgroepen. In totaal zijn er 44 bedrijven meegenomen: en de bereikbaarheid van voorzieningen. Dat kan bijvoorbeeld door | 22 horeca, 12 dagrecreatie en 10 verblijfsrecreatie. routes en plekken langs de snelfietsroute te verbeteren, vrijetijdsplekken beter zichtbaar te maken, en voorzieningen zoals | Vraag banken, picknickplaatsen of bewegwijzering strategisch in te zetten. | Figuur 4.1 laat de leefstijlprofielen van een gemiddelde inwoner uit ▪ | Groei & leefbaarheid | Nederland, de omliggende gemeenten en Nieuwegein zien.
Onder de Vrije tijd kan bijdragen aan de leefbaarheid en de sociale | omliggende gemeenten vallen de gemeenten Utrecht, Vijfheerenlanden, levendigheid van de stad door voorzieningen mee te laten groeien | Houten en IJsselstein. met nieuwe woningen en doelgroepen, en door ontmoetingsplekken te creëren bij speeltuinen, scholen of uitlaatzones voor honden. Dat | Figuur 4.1 Leefstijlprofiel van de inwoners van Nieuwegein, omliggende kan bijvoorbeeld in de omgeving van het evenemententerrein, de | gemeenten en Nederland nieuwe klimhal en City Nieuwegein, waar meerdere ontwikkelingen samenkomen en een concentratie van vrijetijdsvoorzieningen kan ontstaan. | Nieuwegein | 8% | 19% | 12% | 12% | 19% | 16% | 16% 4.6 | Vraag en aanbod | Omliggende gemeenten | 21% | 21% | 8% | 8% | 11% | 12% | 20% In deze paragraaf onderzoeken we welke wensen en behoeften er leven bij inwoners en bezoekers van Nieuwegein, en of het huidige aanbod daar | Nederland | 11% | 18% | 12% | 13% | 17% | 13% | 16% goed op aansluit. We kijken naar welke doelgroepen zich aangesproken voelen door wat er nu beschikbaar is, en of dit overeenkomt met de | 0% | 20% | 40% | 60% | 80% | 100% doelgroepen die we in de stad willen bereiken. Voor dit onderzoek maken | Avontuur | Plezier | Harmonie | Verbinding | Rust | Inzicht | Stijl we gebruik van De Leefstijlvinder. Een uitleg van dit model staat in bijlage I.
Het leefstijlprofiel van de inwoners uit Nieuwegein veel lijkt op het Voor deze analyse kijken we alleen naar commerciële voorzieningen. | gemiddelde Nederlands profiel. De meest voorkomende leefstijlprofielen Nieuwegein bezit ook niet-commerciële recreatieve voorzieningen, zoals | in Nieuwegein zijn de plezierzoeker en rustzoeker. In vergelijking met het park, wandel- en fietspaden. Deze zijn zeker van waarde, maar zijn in | Nederland en de omliggende gemeenten heeft Nieuwegen meer dit onderzoek niet meegenomen omdat zij doorgaans minder | inzichtzoekers en rustzoekers. In de omliggende gemeenten zijn juist BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD | 20 | OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN 21 meer avontuurzoekers, plezierzoekers en stijlzoekers. De avontuurzoekers en plezierzoekers komen veelal voor in Utrecht in de andere omliggende gemeenten is komen deze groepen minder voor. Aanbod De horeca in Nieuwegein is enerzijds laagdrempelig, gemoedelijk, vertrouw en geschikt voor families en vriendengroepen en anderzijds levendig, met een meeslepende sfeer en gezelligheid om samen te komen. Dit maakt de horeca vooral aantrekkelijk voor de harmoniezoeker, verbindingszoeker en plezierzoeker (zie figuur 4.2).
De dagrecreatie sluit eveneens goed aan bij de behoeften van de harmoniezoeker, plezierzoeker en avontuurzoeker. De harmoniezoeker voelt zich thuis op plekken die overzicht, gezelligheid en een aanbod voor ieder wat wils bieden. De plezierzoeker wordt aangesproken door entertainment, speelse activiteiten en gezamenlijke ervaringen. De avontuurzoeker daarentegen zoekt juist naar unieke en uitdagende ervaringen, waarin ontdekking, spanning en persoonlijke groei centraal staan. De verblijfsrecreatie (zie figuur 4.3) bedient grotendeels de inzichtzoeker en rustzoeker, vanwege een grote accommodatie die aantrekkelijk is voor deze groepen. Het aanbod is hier functioneel en ruimtelijk ingericht, met nadruk op stilte, reflectie en overzichtelijkheid. Voor de stijlzoeker en harmoniezoeker is geen verblijfsrecreatief aanbod. Vraag-aanbod Voor dagrecreatief en horeca is het kansrijk in te zetten op de inzichtzoeker en stijlzoeker. Dit zijn doelgroepen die relatief veel voorkomen in Nieuwegein, maar waar nog weinig aanbod voor is. De kaders op de volgende pagina bieden inspiratie voor de inzichtzoeker en stijlzoeker.
3 6 9 7 14 8 14 55 23 33 3 0 2 4 6 8 10 12 14 16 Horeca Dagrecreatie Avontuurzoeker Plezierzoeker Harmoniezoeker Verbindingszoeker Rustzoeker Inzichtzoeker Stijlzoeker Figuur 4.3 Aandeel slaapplaatsen per leefstijl Figuur 4.2 Aantal horeca en dagrecreatieve mogelijkheden per leefstijl 6% 1% 13% 39% 41% Avontuurzoeker Plezierzoeker Harmoniezoeker Verbindingszoeker Rustzoeker Inzichtzoeker Stijlzoeker BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN 22 Ook zien we relatief weinig aanbod voor de rustzoeker in vergelijking met het aandeel rustzoekers onder de inwoners. Belangrijk is wel te beseffen de rustzoeker geen veeleisende consument is: de non-commerciële voorzieningen, zoals recreatieve fiets en wandelroutes, zijn niet meegenomen in deze analyse, en kunnen wel degelijk aantrekkelijk zijn voor de rustzoeker. Het huidige aanbod aan verblijfsrecreatie in Nieuwegein is nog beperkt, met voornamelijk kleinschalige B&B’s, jachthavens en één klein en één groot hotel. Daarnaast is het aanbod dat er is vrij eenzijdig, voornamelijk gericht op de rustzoeker en inzichtzoeker. Het toevoegen van meer gevarieerde en kwalitatieve verblijfsopties die aansluiten bij verschillende doelgroepen is daarom al vrij snel van toegevoegde waarde.
Investeren in verblijfsrecreatie is waardevol, omdat toeristen bijdragen aan het behoud van voorzieningen en de versterking van de leefbaarheid in de gemeente. Door de ontwikkeling van verblijfsrecreatie af te stemmen op de doelgroepen die nu al goed worden bediend door horeca en dagrecreatie (harmoniezoeker, plezierzoeker, verbindingszoeker en avontuurzoeker), kan een samenhangend en volwaardig aanbod ontstaan. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN 23 Stijlzoeker De stijlzoeker wordt graag geprikkeld en zoekt graag de uitdaging op. De stijlzoeker vind het heerlijk om zich te laten verwennen en te genieten van exclusiviteit. De inrichting mag variëren van klassiek tot design, zolang het maar luxe en exclusief is. Ze vinden het niet erg om hier wat meer voor te betalen, maar dan moet het ook echt goed zi jn. Een luxe hotel of Airbnb spreekt hen aan. Ze houden van een menu van kwaliteit en zien graag kunstwerkjes op het bord of ongewone gerechten op de kaart. Buitenrecreatie trekt hen wanneer deze bijzonder en inspirerend is: een fraai aangelegd openbaar pa rk, een stadswandeling langs architectonische pareltjes of een route met opvallende kunstwerken prikkelt hun zintuigen. Ze genieten ervan als de omgeving uniek en zorgvuldig vormgegeven is, zodat elk moment buiten net zo verfijnd aanvoelt als binnen.
Bron: Slot Doddendael, Park Broekhuizen Inzichtzoeker Rust en ruimte wil de inzichtzoeker om hem of haar heen. De inzichtzoekers zijn waarden zijn rationaliteit, daadkracht, privacy en ‘doe maar gewoon’. Hun vrije tijd draait om zelfontwikkeling. Ze willen nuttige dingen doen en leren. Ze houden van bezienswaardige gebouwen, een museumbezoek of wandelen in een natuurgebied. Kunst & cultuur staat tijdens de reis centraal. Ze houden van praktische voorzieningen maar een park met een vaste formule vinden ze niks. Buitenrecreatie trekt hen vooral als deze betekenisvol en leerzaam is: landschappen, waterwerken, historische locaties of thematische routes bieden verhalen en context. Ze waarderen plekken waar ze actief kunnen ontdekken en reflecteren, in hun eigen tempo. Bron: Waterloopbos, De Boterlap
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN 24 SWOT-analyse BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN 25 5 SWOT-analyse In dit hoofdstuk geven we de belangrijkste sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen weer als het gaat om vrije tijd in de gemeente Nieuwegein. Sterktes ▪ Erfgoed en verrassende historische plekken Nieuwegein kent een verrassend historisch verleden. Het heeft een aantal erfgoedlocaties, waaronder de Nieuwe Hollandse waterlinie (Unesco werelderfgoed) met haar forten. ▪ Grote speler op het gebied van leisure en funshoppen Down Under en de (te ontwikkelen) grootste klimhal van Nederland maakt Nieuwegein aantrekkelijk als leisurelocatie. Daarnaast maakt Cityplaza, één van de grootste winkelcentra van Nederland, de gemeente aantrekkelijk voor funshoppers. ▪ Integrale samenwerking binnen gemeente De gemeente zet in op integrale samenwerking. Vanuit verschillende beleidsvelden wordt samengewerkt. Deze samenhang is ook zichtbaar in de beleidsdocumenten en visies, waarin al relatief veel aandacht wordt besteed aan recreatie. ▪ Maatschappelijk verantwoord ondernemen Nieuwegein kent diverse ondernemingen die actief bijdragen aan de samenleving.
Instellingen als theater De Kom, de bibliotheek en Down Under organiseren activiteiten voor uiteenlopende doelgroepen, van jongeren en ouderen tot inwoners met een kleinere beurs en versterken daarmee de sociale samenhang in de stad. ▪ Inwoners tevreden over voorzieningen De inwoners zijn over het algemeen tevreden over de bestaande recreatieve voorzieningen die zij gebruiken. Zwaktes ▪ Versnipperd vrijetijdsaanbod Het vrijetijdsaanbod in Nieuwegein mist samenhang. Er zijn een aantal relatief geïsoleerde plekken waar recreanten terecht kunnen, maar die weinig relatie met hun directe omgeving hebben. Nieuwegein heeft veel horeca, maar vooral gecentreerd rondom het winkelcentrum en maar weinig met avondopenstelling. ▪ Weinig voorzieningen voor jongeren Nieuwegein heeft weinig voorzieningen waar jongeren elkaar kunnen ontmoeten en kunnen uitgaan. ▪ De potentie van het water en erfgoed wordt onvoldoende benut Het water en het erfgoed in Nieuwegein is maar zeer beperkt beleefbaar. Nieuwegein beschikt over karaktervolle plekken met een rijke geschiedenis, zoals Vreeswijk, Jutphaas en de zeepfabriek. Door het historische verhaal beter uit te dragen en deze plekken te benutten als decor voor culturele, recreatieve of horeca-initiatieven, kunnen zij uitgroeien tot aantrekkelijke bestemmingen voor inwoners en bezoekers.
▪ Recreatie(ruimte) zit niet in het ontwerp Nieuwegein is destijds ontworpen als woon-werk-gemeenten met veel aandacht voor de auto en maar weinig aandacht voor recreatie. De groene recreatieruimte die er is, is niet altijd even goed toegankelijk, veilig of aantrekkelijk. De ligging tussen snelwegen zorgt bovendien voor fysieke barrières tussen inwoners en de omliggende groene gebieden. ▪ Beperkte regie en onduidelijke positionering vanuit gemeente Het ontbreekt een duidelijk herkenbaar vrijetijdsprofiel: wat past er wel of niet bij Nieuwegein? Doordat er onvoldoende richting wordt gegeven aan toekomstige ontwikkelingen, belemmert dat ook nieuwe initiatieven. Die worden ook (in ieder geval in de beeldvorming van initiatiefnemers) te veel beperkt door regelgeving. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN 26 Kansen ▪ Recreatie meekoppelen aan ruimtelijke ontwikkelingen In lopende en toekomstige ruimtelijke projecten kan de vrijetijdsfunctie nadrukkelijker worden meegenomen. Door bij woningbouw, mobiliteitsprojecten en gebiedsontwikkelingen ruimte voor recreatie mee te nemen, ontstaat een meer samenhangende en aantrekkelijke leefomgeving. Het provinciale programma Groen Groeit mee biedt aanknopingspunten om hieraan nader invulling te geven.
▪ De komst van het Nedereindse park De ontwikkeling van het Nedereindse Park biedt nieuwe, veelzijdige recreatiemogelijkheden voor de Nieuwegeiners. Door aan te sluiten bij de ontwikkelingen en te zorgen dat ook Nieuwegein wordt verbonden met het Nedereindse park, kan het park uitgroeien tot een belangrijke ontmoetingsplek voor inwoners uit de hele stad en regio. ▪ Meer aandacht voor MVO Steeds meer Nieuwegeinse organisaties en ondernemers zetten zich in voor duurzaamheid en maatschappelijke betrokkenheid. Door deze beweging te versterken en samen te werken met lokale ondernemers, kan het vrijetijdsaanbod nog socialer en duurzamer worden ingericht. ▪ Vrijetijdsvoorzieningen voor maatschappelijke versterking Vrijetijdsvoorzieningen kunnen bijdragen aan sociale cohesie, gezondheid en inclusie. Activiteiten op het gebied van sport, cultuur en recreatie bieden mogelijkheden om inwoners met elkaar te verbinden, gezonde leefstijl te stimuleren en eenzaamheid tegen te gaan. ▪ Impuls door (her)ontwikkeling bestaande voorzieningen De ontwikkelingen van bestaande voorzieningen als Merwestein en de Museumwerf kunnen nieuwe impuls geven aan het vrijetijdsaanbod. Het maakt het recreatieve aanbod aantrekkelijk en stimuleert mogelijk andere voorzieningen ook te investeren.
Bedreigingen ▪ Sterke concurrentie van omliggende steden Nieuwegein ligt in een regio met aantrekkelijke steden met veel aanbod en meer historische uitstraling, zoals Utrecht en IJsselstein. Dat betekent enerzijds een grote concurrentie van deze plaatsen voor potentiële bezoekers. Anderzijds is de aantrekkingskracht van bijvoorbeeld Utrecht voor Nieuwegeiners ook groot. Het maakt het mogelijk moeilijker om voorzieningen in Nieuwegein zelf rendabel te houden. ▪ Initiatieven in de uitgaanssfeer komen moeilijk van de grond Nieuwe initiatieven in de uitgaanssector komen moeilijk van de grond. Eerdere negatieve ervaringen in de gemeente zorgen ervoor dat er terughoudendheid is ten opzichte van nieuwe initiatieven als het gaat om veiligheid en potentiële criminaliteit, wat de ontwikkeling van een levendige avond- en vrijetijdscultuur belemmert. ▪ Toenemende druk op de buitenruimte Door stedelijke verdichting en woningbouwopgave, zoals de komst van de nieuwe wijk Rijnenburg van de stad Utrecht, neemt de druk op de beschikbare buitenruimte toe. Tegelijkertijd groeit de behoefte naar groene beleefbare recreatieruimte ▪ Betaalbaarheid in het geding Uitjes worden steeds duurder, waardoor de betaalbaarheid van vrijetijdsvoorzieningen onder de druk kan komen te staan. Vooral voor inwoners van Nieuwegein met een lager inkomen kan dit impact hebben.
▪ Steeds moeilijker om vrijwilligers te krijgen Veel lokale initiatieven en evenementen draaien op de inzet van vrijwilligers. Het wordt echter steeds moeilijker om voldoende vrijwilligers te vinden, wat het voortbestaan van kleinschalige culturele en maatschappelijke activiteiten onder druk zet. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN 27 Ambitie en speerpunten BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN 28 6 Ambitie en speerpunten Het is van belang in te spelen op kansen en bedreigingen af te weren, door de sterke punten van de gemeente beter te benutten en de zwaktes te versterken. Op basis van de hierboven beschreven SWOT - analyse hebben we vijf speerpunten opgesteld waaraan de gemeente de komende periode wil werken. Eerst geven we de ambitie weer en vervolgens gaan we in op een vijf speerpunten: waar zetten we op in, en waarom is dat belangrijk? In het volgende hoofdstuk [NB nog te schrijven] werken we de speerpunten uit in concrete acties. 6.1 Ambitie voor 2030 In 2030 biedt Nieuwegein voor iedere inwoner een aantrekkelijk, toegankelijk en betaalbaar vrijetijdsaanbod. Iedereen, jong en oud, met elke achtergrond of portemonnee, kan ontspannen, beleven en elkaar ontmoeten in een groene, beleefbare omgeving dicht bij huis.
De stad beschikt over voldoende kwalitatieve en goed bereikbare recreatieruimte, waar natuur, water en erfgoed samenkomen. De rijke geschiedenis van Nieuwegein is zichtbaar en voelbaar in wijken als Vreeswijk en Jutphaas, waar verleden en heden elkaar versterken. Bezoekers weten Nieuwegein te vinden vanwege het sterke aanbod aan leisure en funshopmogelijkheden. De verschillende recreatieve voorzieningen vormen samen één samenhangend netwerk: aantrekkelijke routes, groene verbindingen en levendige plekken zorgen voor een stad die bruist van activiteit, ontmoeting en beleving. Nieuwegein is daarmee een gezonde, sociale en gastvrije stad, waar vrijetijdsbesteding bijdraagt aan de kwaliteit van leven voor iedereen. 6.2 Speerpunten 1. Nieuwegein: stad aan het water en vol erfgoed Waar zetten we op in? Nieuwegein beschikt over unieke kwaliteiten, zoals de Nieuwe Hollandse Waterlinie, de forten en haar ligging aan het water. Deze erfgoed - en landschapswaarden kunnen sterker worden benut voor recreatie, identiteit en toerisme. We richten ons op het verbinden van water en erfgoed met wandel - en fietsroutes, evenementen en culturele activiteiten. Erfgoedlocaties worden beter ingezet als plekken van beleving en ontmoeting, met een recreatieve invulling die zowel inwoners als bezoekers aantrekt.
Tegelijkertijd versterken we de positionering van Nieuwegein als ‘groene stad aan het water’. Waarom is het belangrijk? Het is zonde om deze historische en landschappelijke troeven onbenut te laten. Door erfgoed en water actief te integreren in het vrijetijdsaanbod, ontstaat een aantrekkelijkere stad voor bezoekers én inwoners. Dit draagt bij aan levendigheid, reuring en samenhang tussen verschillende recreatieve plekken. Bovendien helpt het bij het behoud en onderhoud van erfgoedlocaties en versterkt het de identiteit van Nieuwegein als veelzijdige en beleefbare stad. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN 29 2. Ruimte voor ontmoeting, jongeren en levendigheid Waar zetten we op in? In het huidige vrijetijdsaanbod ontbreekt het aan toegankelijke ontmoetingsplekken, met name voor jongeren en in de avonduren. Door hier actief op in te zetten kunnen we zorgen voor een socialere en levendigere stad. We creëren toegankelijke plekken voor (jonge) inwoners om elkaar te ontmoeten, zoals lichte horeca of openbare plekken. We bieden daarnaast meer ruimte voor evenementen en avondprogrammering, hierdoor zorgen we voor aanbod in de avonduren en plekken voor ontmoeting. We betrekken jongeren actief bij de programmering van activiteiten en beheer van plekken.
Waarom is het belangrijk? De toegankelijke ontmoetingsplekken versterken sociale cohesie en zorgen voor een levendige stad waar jong en oud elkaar ontmoeten. Het draagt bij aan een positieve leefomgeving, die jongeren stimuleert in de ontwikkeling. Dit maakt Nieuwegein aantrekkelijk als plek om te wonen en te bezoeken. Bovendien zorgen we er zo voor dat de stad een volwaardig en divers vrijetijdsaanbod heeft wat aansluit bij de behoeften van alle inwoners. 3. Groen en bewegen dichtbij huis Waar zetten we op in? We zetten in op een beter verbonden en beleefbaar netwerk van groene recreatieruimte. Dit doen we door de toegankelijkheid en beleving van gebieden zoals Park Oudegein, het IJsselbos, Nedereindse Park en het water te verbeteren. We integreren recreatie met nieuwe infrastructuur, zoals de doorfietsroute, zodat routes niet alleen functioneel maar ook recreatief worden. Zo worden deze plekken ook beschikbaar voor sport, ontspanning en ontmoeten. Verder investeren we in de kwaliteit van het groen en vergroenen we versteende gebieden, zodat natuur en recreatie beter samengaan en we een aantrekkelijk stedelijke omgeving creëren. Waarom is het belangrijk? Groene en recreatieve ruimtes dragen bij aan gezondheid, sociale cohesie en een actieve leefstijl.
Ze verminderen sociale problematiek, nodigen uit tot bewegen en maken vrijetijdsbesteding laagdrempelig, vooral als dit dichtbij huis toegankelijk is. Tegelijkertijd versterken ze de aantrekkelijkheid van de stad als woon- en leefomgeving, waardoor Nieuwegein een gezonde, vitale en aantrekkelijke gemeente blijft. 4. Vernieuwing en leisure Waar zetten we op in? Nieuwegein benut kansen om zichzelf te profileren als een aantrekkelijke leisurestad. Grote voorzieningen zoals Down Under en de toekomstige klimhal spelen hierin een sleutelrol en worden ingezet om de stad op de kaart te zetten als bestemming voor actieve recreatie en funshoppen. Daarnaast ondersteunen we vernieuwing in bestaande voorzieningen en evenementen en benutten we kansen op het gebied van e-sports, gamification en creatieve maakplekken. Vernieuwingen van voorzieningen zoals Merwestein en de Museumwerf laten zien dat Nieuwegein openstaat voor innovatie, en dragen bij aan een veelzijdig vrijetijdsaanbod dat aansluit bij de wensen van inwoners en bezoekers. Waarom is het belangrijk? BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN 30 Door te investeren in vernieuwing en de profilering van Nieuwegein als leisurestad versterken we de aantrekkingskracht van Nieuwegein en trekken we meer bezoekers.
Dit zorgt voor een levendig stadsbeeld, stimuleert economische activiteiten en maakt de stad herkenbaar als plek waar ontspanning, sport en cultuur samenkomen. De inkomsten d ie bezoekers genereren, kunnen worden ingezet voor het behoud van openbare voorzieningen voor de inwoners. Tegelijkertijd bieden bestaande en nieuwe voorzieningen de mogelijkheid een breder en moderner aanbod te ontwikkelen dat aansluit bij trends en de diverse behoeften van verschillende doelgroepen, ook die van de inwoners. 5. Toegankelijk en inclusief vrijetijdsaanbod Waar zetten we op in? Vrije tijd moet voor alle inwoners van Nieuwegein bereikbaar en toegankelijk zijn. Dit realiseren we door aandacht te besteden aan betaalbare, openbare voorzieningen in wijken en buurten. Daarnaast stimuleren we sociaal verantwoord ondernemerschap en maatschappelijk verantwoord recreëren, met speciale aandacht voor mensen met een beperking. Waarom is het belangrijk? Niet alle inwoners profiteren evenveel van het bestaande vrijetijdsaanbod. Bovendien staan de betaalbaarheid en toegankelijkheid onder druk. Door actief te zorgen voor een inclusief en bereikbaar aanbod, versterken we sociale cohesie, vergroten we participatie en dragen we bij aan een samenleving waarin iedereen kan meedoen en genieten van vrije tijd.
6.3 Randvoorwaarde: integraal contact Om in 2030 onze ambitie te realiseren, is goede communicatie en samenwerking essentieel. Integraal contact, tussen ondernemers, binnen de gemeentelijke organisatie en tussen gemeente en ondernemers , vormt de basis voor een samenhangend en effectief vrijetijdsbeleid. Binnen de gemeente is samenwerking tussen verschillende beleidsdomeinen cruciaal. Door actief te communiceren over onze vrijetijdsdoelen en bij te dragen aan opgaven van anderen domeinen, versterken we elkaar en benutten we kansen beter. Het onderlinge contact tussen ondernemers wordt actief gestimuleerd, zodat zij van elkaar kunnen leren en elkaar kunnen versterken. Ook is het contact tussen de gemeente en ondernemers onmisbaar. Als gemeente kunnen we niet alleen de ambitie realiseren; ondernemers hebben we hier ook voor nodig. Daarom zetten we in op transparante communicatie en laagdrempelig contact, zodat ondernemers de gemeente weten te vinden, en omgekeerd. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN 31 Bijlagen BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD OMGEVINGSPROGRAMMA VRIJE TIJD NIEUWEGEIN 32 Bijlage I – De Leefstijlvinder De Leefstijlvinder is een doelgroepsegmentatie specifiek gericht op de vrijetijdssector en wordt landelijk door overheden, organisaties en ondernemers toegepast.
Het onderscheidt Nederlandse consumenten door middel van achterliggende waarden en karakterkenmerken in zeven leefstijlen: avontuurzoekers, plezierzoekers, harmoniezoekers, verbindingszoekers, rustzoekers, inzichtzoekers en stijlzoekers. Deze leefstijlgroepen staan voor de ideale vrijetijdsbeleving. Van deze leefstijlgroepen is heel veel informatie bekend over het gewenste aanbod, de ideale beleving en de ondernomen activiteiten. Het kan zijn dat iemand zich volledig herkent in één van de leefstijlen, maar soms passen twee of meerdere leefstijlen bij de manier waarop iemand zijn of haar vrije tijd op de ideale manier zou beleven. Al met al geeft de segmentatie een goed beeld van het ‘soort’ recreant en de gewenste beleving. Per leefstijl is een korte beschrijving gegeven over hun ideale beleving of activiteit. Avontuurzoekers Deze recreanten zijn creatief, avontuurlijk, eigenwijs en geïnteresseerd in anderen. Ook omschrijven ze zichzelf als intelligent en ondernemend. Ze vinden het lekker om hun eigen gang te gaan, en vinden het dan ook niet erg om alleen te zijn. Ze houden van avontuurlijke outdoor activiteiten tot wandelen in een natuurgebied of op het strand, ze doen het allemaal. Als ze met anderen optrekken, dan zijn dat het liefst creatieve en vernieuwende denkers, of mensen die weten wat ze willen.
Ze hechten veel waarde aan vrijheid, uniek zijn en genieten van het leven. Plezierzoekers Plezierzoekers zijn spontaan, vrolijk en gezellig. Ook omschrijven ze zichzelf als avontuurlijk, impulsief en eigenwijs. Waarden die ze belangrijk vinden zijn uitdaging, uniek zijn en succes in het leven. Ze hebben het liefst veel mensen om zich heen, en trekken er dan ook graag op uit met familie, vrienden en kennissen. Ze houden van leuke dingen ondernemen: voor hen staat plezier hebben in het leven op nummer één. Een dag niet gelachen, is een dag niet geleefd! Harmoniezoekers Harmoniezoekers zijn hartelijke, gezellige mensen, met veel interesse in anderen. Ze omschrijven zichzelf als gemoedelijk, vrolijk en zachtaardig. In het leven hechten ze veel belang aan geborgenheid, gastvrijheid en vriendschap. Ze nemen de tijd voor het gezin, trekken er graag op uit met (of naar) familie, vrienden en kennissen, en vinden een goede relatie met buren en familie heel belangrijk. Het hoeft voor hen allemaal niet zo vreemd; doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg. Verbindingszoekers Verbindingszoekers zijn, bovenal, geïnteresseerd in anderen. Het zijn behulpzame, evenwichtige mensen die zichzelf omschrijven zichzelf als ‘gewoon’ en hartelijk. Voor Verbindingszoekers zijn gastvrijheid, sociale verbondenheid en ‘doe maar gewoon’ belangrijke waarden.