2025-350 Bijlage 1 Beleidskader bestaanszekerheid
Tekst van het document
2025-350 Bijlage 1
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030 “Samen bouwen aan zekerheid, perspectief en veerkracht”
Voorwoord Samen maken we bestaanszekerheid de norm
op concrete acties. Denk aan het voorkomen van
Bestaanszekerheid staat onder druk, in Nederland,
schulden, het versterken van mentale veerkracht,
maar ook in Nieuwegein. Voor veel inwoners is
het bevorderen van kansengelijkheid en het
het dagelijks leven een zoektocht naar houvast:
ondersteunen van mensen naar werk. Geen mooie
genoeg inkomen, een veilige woning, goede zorg.
woorden zonder daden, maar een stevig fundament
Die onzekerheid raakt niet alleen hén, maar ons
voor verandering.
allemaal. Want zonder zekerheid kan niemand echt meedoen. Bestaanszekerheid is de basis waarop
Dit kader vertaalt de vernieuwde Koers Sociaal
mensen kunnen bouwen, aan zichzelf, aan hun
Domein 2024–2040 naar de praktijk. Het is een
gezin, aan onze samenleving.
uitnodiging aan iedereen om mee te doen. Want bestaanszekerheid maken we samen, met ambitie,
De coronapandemie en de daaropvolgende
met realisme, en met hart voor onze stad.
prijsstijgingen hebben diepe sporen nagelaten. Vooral mensen die het al moeilijk hadden, zijn extra
We zijn trots op de samenwerking die aan dit
hard geraakt. Maar juist in deze tijd willen we als
kader voorafging en danken alle partners voor
gemeente laten zien waar we voor staan: niemand
hun bijdrage hieraan. We blijven luisteren, leren
mag achterblijven. In Nieuwegein geloven we dat
en bijsturen. Want alleen zo bouwen we aan een
iedereen recht heeft op een leven met zekerheid,
Nieuwegein waarin iedereen zich thuis voelt.
waardigheid en perspectief. Guido Bamberg Paradoxaal genoeg laten de statistieken
Wethouder Bestaanszekerheid
zien dat Nieuwegein het op het terrein van bestaanszekerheid minder slecht doet dan menig andere gemeente. Toch zien we op straat, in de wijken en in individuele gevallen soms een ander beeld. De gemiddelde werkelijkheid wijkt dus af van de individuele realiteit. Daarom leunen we niet achterover en blijft de gemeente zich inzetten voor bestaanszekerheid. Bestaanszekerheid is geen gunst, maar een recht. En dat vraagt om meer dan alleen vangnetten. Het vraagt om samenwerking, tussen
aan een Nieuwegein waarin iedereen zich gezien,
“Menselijkheid en maatwerk, kijk vooral naar wat wél mogelijk is voor de inwoner.”
gehoord en gesteund voelt.
Stadspaspanel
inwoners, maatschappelijke organisaties, bedrijven en overheden. Alleen samen kunnen we bouwen
Met dit beleidskader geven we richting aan ons handelen. We maken keuzes zichtbaar en zetten in
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
2
Samenvatting Bestaanszekerheid is de basis voor een
Het beleidskader bestaat uit vier pijlers:
samenleving waarin iedereen kan meedoen. Ook in Nieuwegein staat die zekerheid onder druk. Steeds meer inwoners hebben moeite om rond te komen, ervaren stress door geldzorgen of weten de weg naar hulp niet te vinden. Problemen met inkomen, gezondheid, werk of taal stapelen zich op en raken vooral inwoners in kwetsbare wijken, met name binnen de Centrale As. Met dit beleidskader geven we richting aan onze inzet om dat te veranderen. Bestaanszekerheid is de basis waarop inwoners hun
• Financiële bestaanszekerheid, • Preventie en aanpak van armoede en schulden, • Meedoen via werk en participatie, • Inburgering en maatschappelijke integratie.
leven kunnen opbouwen. Het betekent kunnen voorzien in de eerste levensbehoeften, mee kunnen doen in de samenleving en regie houden over het
Daarnaast versterken drie thema’s het geheel:
eigen leven. De gemeente ziet het als haar opdracht om die basis te versterken, samen met inwoners, partners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. We werken vanuit vertrouwen, eenvoud en menselijke waardigheid. Ondersteuning moet dichtbij zijn, op tijd komen en passen bij wat iemand écht nodig heeft. Onze koers richt zich op drie kernbegrippen:
• Investeren in basisvaardigheden, • Gebiedsgericht werken met extra inzet in de Centrale As, • Het verbeteren van de toegankelijkheid van ondersteuning.
• Zekerheid • Perspectief • Veerkracht
Zo zorgen we dat inwoners weten waar ze terecht kunnen, regelingen beter benutten en eerder passende hulp krijgen.
Deze drie vormen samen de fundering van bestaanszekerheid.
Samenwerking is daarbij onmisbaar. De gemeente werkt samen met lokale en regionale partners zoals WIL, Movactor, onderwijsinstellingen, zorgorganisaties, vrijwilligers en ondernemers. We zien samenwerking niet als vanzelfsprekend, maar als een actieve opdracht. De gemeente vervult daarin verschillende rollen: presterend in de
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
3
Samenvatting
uitvoering van wettelijke taken, responsief in het luisteren naar signalen, samenwerkend met partners en uitnodigend richting initiatieven uit de stad. Investeren in bestaanszekerheid is investeren in preventie. Een stevige basis voorkomt grotere problemen op het gebied van zorg, schulden en veiligheid. Daarom kiezen we bewust voor structurele inzet op preventie, vroegsignalering en maatwerk. We combineren cijfers met verhalen van inwoners en professionals om te leren wat werkt en waar we kunnen verbeteren. Zo blijven we wendbaar en bouwen we aan een lerend systeem waarin beleid en praktijk elkaar versterken. Met dit beleidskader leggen we het fundament voor de periode 2026–2030. Het is een uitnodiging om samen te werken aan een Nieuwegein waarin iedereen zich zeker, gezien en gesteund voelt. Bestaanszekerheid is geen belofte, maar een gezamenlijke opdracht. Samen bouwen we aan een stad met zekerheid, perspectief en veerkracht voor iedereen.
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
4
Inhoudsopgave Voorwoord������������������������������������� 2 Samenvatting���������������������������������� 3 Inhoudsopgave��������������������������������� 5
6 Monitoring en evaluatie ��������������������� 43 6.1 Wat meten we en waarom? ������������������ 44 6.2 Instrumenten als middel, geen doel ������������ 44 6.3 Werkwijze en rapportage �������������������� 44 6.4 Specifieke aandachtspunten ������������������ 45
1 Inleiding ������������������������������������� 6 1.1 Waarom een beleidskader voor Bestaanszekerheid? 6
7 Middelen en randvoorwaarden ��������������� 46
1.2 Bestaanszekerheid is een basisrecht ������������� 7
7.1 Financieel kader ���������������������������� 47
1.3 Gedeelde verantwoordelijkheid ���������������� 8 1.4 Beleidsmatige en wettelijke kaders �������������� 8 1.5 Samen leven, samen bouwen ������������������ 9 1.6 Nu keuzes maken ���������������������������� 9 1.7 Doel en positionering van dit beleidskader ������� 9
8 Tot slot�������������������������������������� 48 8.1 Uitvoeringsprogramma����������������������� 49 8.2 Langetermijnfocus��������������������������� 49 8.3 Structurele opdracht������������������������� 49
2 Maatschappelijke opgaven ������������������� 10 2.1 Lokale signalen en structurele knelpunten ������� 11 2.2 Opgaven binnen Bestaanszekerheid������������ 18 2.2.1 Armoede en Schulden������������������ 18 2.2.2 Inkomen ����������������������������� 18 2.2.3 Inburgering ��������������������������� 19 2.2.4 Participatie en werk �������������������� 19 2.3 Wat staat er op het spel? ��������������������� 19 2.4 Aandachtsgroepen�������������������������� 19 2.5 Gebiedsgerichte aanpak: de Centrale As �������� 22 2.6 Waarom we nú moeten handelen?������������� 23 3 Visie en uitgangspunten���������������������� 24 3.1 Onze leidende principes���������������������� 25 3.2 Doorontwikkeling en lerend werken ����������� 26 4 Inhoudelijke focus en beleidsmatige pijlers ���� 27 4.1 Pijler 1: Financiële bestaanszekerheid ����������� 29 4.2 Pijler 2: Preventie en aanpak armoede en schulden 30 4.3 Pijler 3: Meedoen via werk, participatie en daginvulling �������������������������������� 32 4.4 Pijler 4: Inburgering en maatschappelijke integratie 33 4.5 Versterkende thema’s������������������������ 35 4.5.1 Thema 1: Basisvaardigheden������������� 35 4.5.2 Thema 2: Gebiedsgericht werken �������� 36 4.5.3 Thema 3: Toegankelijkheid van ondersteuning36 4.6 Integraal werken���������������������������� 37 5 Samenwerking en rollen ��������������������� 38 5.1 Vier gemeentelijke
rolniveaus ����������������� 39 5.2 Lokale samenwerkingspartners ���������������� 40
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
5
1
Inleiding 1.1 Waarom een beleidskader voor Bestaanszekerheid?
Ook taal- en digitale drempels maken het lastig om
In Nieuwegein moet iedereen kunnen meedoen.
niet bij wie ze terechtkunnen of welke rechten en
Meedoen op school, op het werk, in de buurt, bij
regelingen er voor hen beschikbaar zijn.
de juiste weg te vinden. Daardoor weten zij vaak
(sport)verenigingen en in het verdere dagelijkse leven. Toch is dat niet vanzelfsprekend. Sommige
Voor deze kwetsbare groepen willen we als
inwoners hebben structurele geldzorgen, vinden
gemeente zichtbaar, betrouwbaar en dichtbij
geen passende baan, hebben problemen met hun
zijn. De bestaanszekerheid van deze groepen
woonsituatie of raken de weg kwijt in regelingen.
wordt niet vanzelf hersteld. Integendeel: inflatie,
Deze problemen komen zelden alleen. Ze stapelen
woningnood en stijgende zorgkosten zorgen ervoor
zich op en maken het voor mensen moeilijk om
dat de bestaanszekerheid van deze inwoners nog
zelfstandig verder te komen.
verder onder druk komt te staan. Als gemeente wachten we daarom niet af. We nemen onze verantwoordelijkheid om het tij te keren.
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
6
1. Inleiding
Met dit beleidskader bieden we zekerheid en
De focus van dit beleidskader ligt op thema’s waar
perspectief en versterken we veerkracht:
de gemeente direct op stuurt: • Bevorderen van betaald en onbetaald werk
• Zekerheid: het bieden van een
• Voorkomen en oplossen van armoede en schulden
stabiele basis, zonder zorgen over de
• Versterken van inkomensondersteuning
basisbehoeften.
• Ondersteunen bij inburgering
• Perspectief: het creëren van kansen en
• Activeren van maatschappelijke participatie.
mogelijkheden om vooruit te komen. • Veerkracht: het vermogen om tegenslag op te vangen en zich aan te passen.
Sommige verbonden thema’s, vragen om een eigen beleidsmatige benadering. Woonproblematiek is daar een belangrijk voorbeeld van: het raakt direct aan bestaanszekerheid, maar is een complex
We kijken niet alleen naar problemen, maar ook
vraagstuk binnen het domein van Wonen en het
naar kracht en ervaringen van inwoners. Die vormen
Ruimtelijke Domein. Daarom valt het buiten de
een belangrijk uitgangspunt voor de keuzes die we
reikwijdte van dit beleidskader. Uiteraard krijgt
maken.
het binnen de gemeente de aandacht die het verdient. Waar relevant zoeken we de aansluiting
1.2 Bestaanszekerheid is een basisrecht
met het woonbeleid en de leefbaarheidsaanpak in
Iedere inwoner heeft recht op een inkomen, een
kwetsbare wijken.
dak boven het hoofd, toegang tot zorg en ruimte voor ontmoeting en ontwikkeling. Dit geldt voor
Ook (het gevoel van) veiligheid heeft een duidelijke
jong en oud. Kinderen en jongeren die thuis
relatie met bestaanszekerheid, maar komt in dit
wonen en geen eigen inkomen hebben zijn daarbij
kader niet aan bod. Dit onderwerp krijgt aandacht
afhankelijk van hun ouders. Wie basisbehoeften op
in het Integraal Veiligheidsplan en het Nationaal
orde heeft kan vooruitdenken, kansen grijpen en
Programma Centrale As Nieuwegein.
bijdragen aan de samenleving. We erkennen dat bestaanszekerheid verschilt per levensfase, achtergrond en omstandigheden. In dit beleidskader verstaan we onder bestaanszekerheid: Het kunnen voorzien in de basisbehoeften
Daarom kiezen we voor een integrale benadering met maatwerk, nabijheid en vertrouwen. Zo bouwen we aan een stad waar de basis op orde is en kansen ontstaan.
binnen de leefgebieden financiën, wonen, sociale relaties, lichamelijke en psychische gezondheid, werk en participatie, toegang tot begrijpelijke en bereikbare ondersteuning en de mogelijkheid om naar eigen vermogen mee te doen in de samenleving.
Het gaat om financiële rust, sociale participatie en regie over het eigen leven. Voor de één is dat betaald werk, voor de ander toegang tot voorzieningen, een schuldenvrije toekomst of ondersteuning bij integratie.
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
7
1. Inleiding
1.3 Gedeelde verantwoordelijkheid Het versterken van bestaanszekerheid vraagt om
Begrippenkader
gezamenlijke inzet van gemeente én partners. Dit
Omdat verschillende termen terugkomen, lichten
beleidskader is daarom opgesteld met input van
we kort toe hoe we ze gebruiken:
lokale partners (maatschappelijke organisaties, uitvoeringspartners, Adviesraad Sociaal Domein). Hun signalen komen uit de praktijk en de ervaringen van inwoners. Samen dragen we de
• Beleidsdomein; bestuurlijk werkveld (bijv. Sociaal of Ruimtelijk Domein). • Pijlers; de vier inhoudelijke hoofdlijnen
verantwoordelijkheid om inwoners zo effectief
(financiële bestaanszekerheid; preventie en
mogelijk te ondersteunen.
aanpak armoede en schulden; meedoen via werk/participatie/daginvulling; inburgering en
1.4 Beleidsmatige en wettelijke kaders De koers die we inzetten, sluit aan bij zowel
maatschappelijke integratie). • Versterkende thema’s; drie
landelijke als lokale beleidskaders. Vanuit de Koers
dwarsdoorsnijdende aandachtspunten
Sociaal Domein 2024–2040 versterken we de
die alle pijlers raken (basisvaardigheden,
sociale basis, verlagen we systeemdrempels en
gebiedsgericht werken, toegankelijkheid van
verbeteren we de toegang tot voorzieningen.
ondersteuning).
Bestaanszekerheid, kansengelijkheid en betrokken
• Leefgebieden; onderdelen van het dagelijks
gemeenschappen zijn daarin leidende ambities.
leven (financiën, wonen, gezondheid, werk/
Dit beleidskader vertaalt die brede koers naar
participatie, sociale relaties, toegang tot
keuzes voor armoede, schulden, werk, inclusie en veerkracht. Daarmee geven we invulling aan de
ondersteuning) • SROI (Social Return on Investment);
gedeelde opdracht om inwoners grip op hun leven
afspraken met organisaties of bedrijven
te geven en toekomstperspectief te bieden.
om bij opdrachten ook iets terug te doen voor de samenleving, zoals het bieden van
Landelijke wet- en regelgeving vormt een belangrijke
werkervaring of stages aan inwoners die extra
basis: de Participatiewet, de Wet gemeentelijke
steun kunnen gebruiken.
schuldhulpverlening en de Wet inburgering. Deze bieden ruimte voor lokaal maatwerk, minder regeldruk en meer focus op preventie. Nieuwegein benut deze ruimte onder andere via het lokaal minimabeleid, de Stadspas, inburgering, wijkgericht werken, het jongerenloket en het lokale werkteam. Daarnaast spelen de Wet Hersteloperatie Toeslagen en de Wet Kinderopvang een rol. De eerste biedt perspectief aan ouders die in de problemen zijn geraakt door de landelijk toeslagenaffaire; de tweede beïnvloedt de participatiekansen van ouders. Ook onderwijs- en zorgwetten, ondersteunen ontwikkelkansen en daginvulling van kinderen en jongeren, en daarmee ook de participatie van hun ouders. De nadruk ligt op terreinen met duidelijke gemeentelijke beleidsruimte.
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
8
1. Inleiding
HUIS DE GEER GALECOP
Koppeling met andere programma’s Dit kader versterkt ook de uitvoering van het
BLOKHOEVE
Nationaal Programma Centrale As Nieuwegein, met extra inzet in de Centrale As, waar wijken als Batau, Zuilenstein, Jutphaas-Wijkersloot, Merwestein en
BATAU NOORD
Zuilenstein-Noord
Fokkesteeg te maken hebben met een stapeling van
ZUILENSTEIN
opgaven.
Zuilenstein-Zuid
Ook sluiten we aan bij de Omgevingsvisie Nieuwegein 2040, die inzet op een gezonde, veilige en uitnodigende leefomgeving. Thema’s als wonen,
Wijkersloot West Jutphaas
BATAU ZUID
RIJNHUIZEN
mobiliteit, voorzieningen en leefbaarheid raken
Wijkersloot Oost
direct aan bestaanszekerheid. Investeren in financiële S TA
zekerheid en maatschappelijke participatie draagt bij aan zowel het sociale als fysieke fundament van een
DSC
ENT
RUM
MERWESTEIN
veerkrachtige stad.
1.5 Samen leven, samen bouwen
Vesten
DOORSL AG
Dit kader vertrekt vanuit de leefwereld van mensen, niet van systemen of regels. Dat betekent:
Schansen
PA R K O U D EGEIN
ondersteuning die op tijd komt, dichtbij is en
DE WIERS
FOKKESTEEG
aansluit bij wat iemand nodig heeft. We investeren in samenwerking met scholen, werkgevers,
Graven en gravinnen
HOGE L ANDEN
woningcorporaties, zorg- en welzijnsorganisaties en nemen inwoners serieus. We denken en handelen vanuit het dagelijks leven van inwoners.
1.6 Nu keuzes maken
HOOG ZANDVELD
ZAND VELD
VREESWIJK
De uitdagingen zijn groot: oplopende
1.7 Doel en positionering van dit beleidskader
bestaansonzekerheid, toenemende schulden,
Dit kader geeft richting aan gemeentelijk handelen LEKBOULEVARD
knelpunten op de woningmarkt, lage
voor 2026-2030 en vormt de brug tussen de
arbeidsparticipatie bij specifieke doelgroepen en
strategische ambities van de Koers Sociaal
tegelijkertijd een arbeidsmarkt dat om inzet vraagt.
Domein 2024–2040 en de uitvoering. Waar de
Dit vergt (financiële) keuzes te maken, maar ook
Koers richting geeft, vertaalt dit kader die richting
verandering van houding en gedrag. Investeren
naar inhoudelijke keuzes en prioriteiten. Deze
in bestaanszekerheid betekent investeren in
worden uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma
preventie, samenwerking, vertrouwen en ruimte
Bestaanszekerheid met activiteiten, tijdspad
voor maatwerk. Het vraagt om iets anders dan
en middelen. Dit beleidskader vormt daarmee
loketdenken; het vereist een gezamenlijke beweging,
het inhoudelijk fundament waarop uitvoering
met oog voor het verhaal achter de cijfers.
plaatsvindt.
Met andere woorden: de keuzes maken we niet alleen op basis van cijfers, maar vanuit het perspectief van de inwoners zelf. Wat voor hen telt, vormt het kompas voor onze inzet.
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
9
2
Maatschappelijke opgaven Binnen de opgave van bestaanszekerheid is armoede een belangrijke en meetbare graadmeter. Armoede staat vaak aan het begin van bredere bestaansonzekerheid, of vormt juist het gevolg ervan. Daarom gebruiken we armoedecijfers als indicator: ze geven richting aan onze aanpak, zonder het hele verhaal te vertellen. Zo kunnen we onderbouwen waar de opgaven liggen, voor wie en met welke
N ieuwe armoedefinitie: een gedeeld vertrekpunt Sinds oktober 2024 meten CBS, SCP en Nibud armoede op een nieuwe manier, met aandacht voor werkelijke woon- en energiekosten en de aanwezigheid van een financiële buffer. Extra zorgkosten, schulden en kinderopvangkosten tellen (nog) niet
urgentie.
mee; wel wordt verondersteld dat landelijke
In dit hoofdstuk geven we daarom extra aandacht
cijfers daardoor niet vergelijkbaar zijn met
aan cijfers over armoede en inkomen. Dit betekent niet dat andere onderdelen van bestaanszekerheid minder belangrijk zijn, maar wel dat dit hét moment
toeslagen volledig worden benut. Omdat de eerdere metingen, vormt dit beleidskader een nieuw startpunt voor het meten en bestrijden van armoede in Nieuwegein.
is om een actueel en gedeeld vertrekpunt te kiezen, zeker gezien de recente veranderingen in hoe armoede wordt gemeten.
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
10
2. Maatschappelijke opgaven
2.1 Lokale signalen en structurele knelpunten
Ontbrekende preventie en
Om gericht te kunnen handelen, moeten we weten
Ondersteuning start vaak pas na escalatie.
wat er speelt in onze stad. In Nieuwegein raken
Door signalen als huurachterstanden,
inwoners op verschillende manieren in de knel.
schoolverzuim of zorgmijding eerder te
Financiële problemen, schulden, werkloosheid,
benutten, kan sneller worden ingegrepen.
vroegsignalering.
taalachterstanden en het ontbreken van een sociaal vangnet versterken elkaar en zorgen voor stress en
Nieuwegein scoort op veel indicatoren nét iets
onzekerheid.
beter dan het landelijke gemiddelde. Toch gaat het in absolute zin om duizenden inwoners die in
Lokale partners geven daarbij een aantal structurele
kwetsbare omstandigheden leven. Zo heeft 16,3%
knelpunten:
van de huishoudens (ca. 4.800) een inkomen onder 150% van het sociaal minimum. Ongeveer 1.600
Versnippering van hulpaanbod.
kinderen groeien op in dergelijke huishoudens.
Inwoners ervaren kastje-muur, mede doordat professionals zelf niet altijd goed weten wie waarvoor verantwoordelijk is. Dit belemmert tijdige en passende ondersteuning. Taal- en digitale drempels. Brieven en websites zijn vaak moeilijk te begrijpen. Digitale formulieren vormen een drempel, waardoor mensen afhaken of verkeerde keuzes maken. Vooral nieuwkomers en ouderen lopen hierdoor vast.
16,3% van de huishoudens (ca. 4.800) heeft een inkomen onder 150% van het sociaal minimum.
±1.600 kinderen groeien op in huis houdens met een laag inkomen.
Onbekendheid met rechten en regelingen. Jongeren, nieuwkomers en mensen
In sommige wijken, vooral binnen de Centrale
met een licht verstandelijke beperking
As, stapelen armoede, werkloosheid en
missen basiskennis en lopen toeslagen of
taalachterstand op. Statushouders, jongeren zonder
betalingen mis.
startkwalificatie, alleenstaande ouders en ouderen met schulden behoren tot de risicogroepen.
Geen financiële buffer.
Deze structurele ongelijkheid leidt niet alleen tot
Bij onverwachte kosten raken inwoners
individuele achterstanden, maar ondermijnt ook de
acuut in de problemen. Dit geldt niet
sociale samenhang in de stad.
alleen voor lage inkomens, maar ook voor werkenden met onzekere banen of inkomsten.
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
11
2. Maatschappelijke opgaven
Cijfers in beeld: Bestaanszekerheid Inwoners met een uitkering
Aantal schuldhulpverleningstrajecten
Bijstandsontvangers
Aandeel jongeren aantal
(18-AOW)
uitkeringen < 27 jaar
1500 1200
200
200
150
150
100
100
50
50
900 600 300 0
1.216 (onder gemiddeld)
1.280
0
0
156
154
Inwoners in armoede
Inwoners in armoede 2,0
3,5
in armoede 4,0 3,5
3,0 1,5
2,5
3,0 2,5
2,0
1,0
1,5
2,0 1,5
1,0
0,5
1,0
0,5 0,0
Minderjarige kinderen
Werkenden in armoede
0,5
2,3% (onder gemiddeld)
3,1%
0,0
1,2% (onder gemiddeld)
1,8%
0,0
3,4% (gelijk)
3,6%
Legenda
Nieuwegein Bronnen WIL (Turap 2024 peildatum 1 juni 2024), Laaggeletterdheidscan
Landelijk gemiddelde
Gemeente Nieuwegein, CBS Statline.
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
12
2. Maatschappelijke opgaven
Aantal laaggeletterde inwoners
Laaggeletterde
Laaggeletterde inwoners
beroepsbevolking (15-65)
(15+)
12
12
10
10
8
8
6
6
4
4
2
2
0
12% 4.100 (gelijk)
12%
0
12% 8.200 (gelijk)
12%
Inkomen huishoudens
Huishoudens
Huishoudens
Huishoudens
< 101% sociaal minimum
< 120% sociaal minimum
< 130% sociaal minimum
8 7 6 5
15
15
12
12
9
9
6
6
3
3
4 3 2 1 0
5,3% 1.600, waarvan 1.100 langdurig (lager)
6,5%
0
9,9% 2.900, waarvan 1.800 langdurig (lager)
12,2%
0
12,1% 3.600, waarvan 2.200 langdurig (lager)
14,6%
Huishoudens < 150% sociaal minimum 20 15 10 5 0
16,3% 4.800, waarvan 3.100 langdurig (hoger)
19,4%
Legenda
Nieuwegein Bronnen WIL (Turap 2024 peildatum 1 juni 2024), Laaggeletterdheidscan
Landelijk gemiddelde
Gemeente Nieuwegein, CBS Statline.
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
13
2. Maatschappelijke opgaven
Cijfers in beeld: Centrale As Batau-Noord
Batau-Zuid
Burgen
Driften Noord en Zuid
€ 34.600
€ 31.350
Gemiddelde inkomen per inkomensontvanger (€/jaar)
Gemiddelde inkomen per inkomensontvanger (€/jaar)
66%
69%
Arbeidsparticipatie
Arbeidsparticipatie
37,5
34,7
Bijstand per 1000 inwoners
Bijstand per 1000 inwoners
9%
6,5%
Huishoudens onder/rond sociaal minimum
Huishoudens onder/rond sociaal minimum
11%
5%
14,5%
5%
Huishoudens hoog inkomen
Huishoudens laag inkomen
Huishoudens hoog inkomen
Huishoudens laag inkomen
12
10
Belastingachterstanden zorgpremie per 1.000 inwoners
Belastingachterstanden zorgpremie per 1.000 inwoners
Bron Zichtopwijken.nl
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
14
2. Maatschappelijke opgaven
Zuilenstein
Jutphaas-Wijkersloot
€ 36.000
€ 33.600
Gemiddelde inkomen per inkomensontvanger (€/jaar)
Gemiddelde inkomen per inkomensontvanger (€/jaar)
70%
69%
Arbeidsparticipatie
Arbeidsparticipatie
20,8
35,2
Bijstand per 1000 inwoners
Bijstand per 1000 inwoners
5%
8%
Huishoudens onder/rond sociaal minimum
Huishoudens onder/rond sociaal minimum
18%
4%
12%
6%
Huishoudens hoog inkomen
Huishoudens laag inkomen
Huishoudens hoog inkomen
Huishoudens laag inkomen
8
14
Belastingachterstanden zorgpremie per 1.000 inwoners
Belastingachterstanden zorgpremie per 1.000 inwoners
Bron Zichtopwijken.nl
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
15
2. Maatschappelijke opgaven
Merwestein
Fokkesteeg
€ 34.600
€ 36.400
Gemiddelde inkomen per inkomensontvanger (€/jaar)
Gemiddelde inkomen per inkomensontvanger (€/jaar)
72%
73%
Arbeidsparticipatie
Arbeidsparticipatie
67,9
20
Bijstand per 1000 inwoners
Bijstand per 1000 inwoners
10%
6%
Huishoudens onder/rond sociaal minimum
Huishoudens onder/rond sociaal minimum
5%
7%
18%
4%
Huishoudens hoog inkomen
Huishoudens laag inkomen
Huishoudens hoog inkomen
Huishoudens laag inkomen
17
10
Belastingachterstanden zorgpremie per 1.000 inwoners
Belastingachterstanden zorgpremie per 1.000 inwoners
Indicator
Nieuwegein
Nederland
Indicator
Nieuwegein
Nederland
Gemiddelde inkomen per inkomensontvanger (€/jaar)
€ 36.800
€ 37.400
Huishoudens onder/rond sociaal minimum
5%
6%
Arbeidsparticipatie
71%
71%
Huishoudens hoog inkomen
18%
20%
Bijstand per 1000 inwoners
20,5
22,5
Huishoudens laag inkomen %
4%
4%
Belastingachterstanden zorgpremie per 1.000 inwoners
10
11
Bron Zichtopwijken.nl
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
16
2. Maatschappelijke opgaven
Overzicht kernindicatoren bestaanszekerheid Nieuwegein 2023* De weergegeven cijfers zijn afkomstig uit meerdere bronnen en meetjaren (2022–2024). Niet alle indicatoren worden jaarlijks geactualiseerd of op hetzelfde moment gepubliceerd. Daarom zijn gegevens uit 2023 en 2024 gecombineerd, en is waar nodig gebruikgemaakt van het meest recente beschikbare cijfer. Bij de cijfers van WIL (Werk en Inkomen Lekstroom) en het CBS kunnen verschillen voorkomen. WIL werkt met uitvoeringsdata op gemeentelijk niveau binnen de Lekstroomregio, terwijl het CBS gebruikmaakt van landelijke definities en gestandaardiseerde registraties. Beide bronnen zijn betrouwbaar, maar niet volledig vergelijkbaar. Voor de Centrale As is gebruikgemaakt van gegevens uit het dashboard Zicht op Wijken, waarin sommige indicatoren gebaseerd zijn op cijfers uit 2022 en andere op 2023. Hierdoor kunnen kleine verschillen in meetmoment en bron optreden. De data geven desondanks een representatief beeld van de sociaaleconomische spreiding binnen de wijken van de Centrale As.
De cijfers bevestigen dat bestaansonzekerheid in Nieuwegein ongelijk verdeeld is. Binnen de Centrale As wijken stapelen lage inkomens, hoge bijstandsafhankelijkheid en betalingsachterstanden zich op. In Merwestein en Batau Noord zijn de problemen het meest zichtbaar: hier ligt het gemiddelde inkomen ruim onder het landelijk niveau en is het aantal bijstandsontvangers fors hoger. Ook in Jutphaas-Wijkersloot en Batau Zuid zijn kwetsbaarheden bovengemiddeld aanwezig. Daartegenover staan wijken als Zuilenstein en Fokkesteeg, waar inkomens en arbeidsparticipatie dichter bij het landelijke beeld liggen.
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
17
2. Maatschappelijke opgaven
2.2 Opgaven binnen Bestaanszekerheid 2.2.1 Armoede en Schulden Centrale As
Een groeiende groep inwoners leeft met (stille) geldzorgen. Uit het Geldfit-dashboard blijkt dat in 2024 ruim 13.000 inwoners uit Nieuwegein informatie zochten over hun financiële situatie. 5.125 inwoners zetten daadwerkelijk stappen, waarvan 972 inzichtgevende tools, 89 gericht op inkomensverhoging en 10 inwoners een traject bij gemeentelijke schuldhulpverlening startten. De preventieve postcode-analyse (PPA) laat zien dat ruim 12.000 huishoudens wonen op een postcode met verhoogd risico, grotendeels in de wijken van
beleid vereist. Lokaal richten wij ons op het
de Centrale As.
voorkomen van escalatie, ondersteuning en het vergroten van veerkracht.
Geen buffer
Veel inwoners hebben geen financiële buffer.
2.2.2 Inkomen
Bij onverwachte uitgaven, zoals een kapotte
Langdurig afhankelijk
wasmachine of medische kosten komen inwoners
Voldoende inkomen is essentieel. Toch blijft een
daardoor direct in de knel. Dit speelt niet alleen
groep inwoners langdurig afhankelijk van bijstand
bij lage inkomens, maar ook bij werkenden met
en leeft op of net boven het sociaal minimum.
flexibele of deeltijdbanen. De Participatiewet (2015) verving onder andere Vroeg signaleren
de sociale werkvoorziening en Wajong, waardoor
Vroegsignalering, stabilisatie en integrale
meer mensen in de bijstand kwamen. In de praktijk
begeleiding zijn cruciaal om escalatie te voorkomen.
leidt dit tot een grotere en kwetsbare groep
Door stille armoede, beperkte financiële
inwoners die afhankelijk is van ondersteuning.
vaardigheden en schaamte komen veel mensen laat
In Nieuwegein ontvangen 1.139 (realisatie 2024)
in beeld. Ook gebeurtenissen als een scheiding,
inwoners bijstand. Dit aantal is redelijk stabiel
baanverlies of ziekte leiden tot plotselinge
gebleven, terwijl veel andere gemeenten een daling
inkomensdaling en betalingsproblemen.
zagen sinds de economische crisis van 2011. Het
Juist dan is vroege signalering cruciaal om te
is nog onduidelijk waarom deze ontwikkeling in
voorkomen dat tijdelijke problemen langdurige
Nieuwegein achterblijft. Samen met onze partners
armoede of schulden worden. In wijken met
in de regio werken we aan betere begeleiding naar
meervoudige problematiek (zoals bijvoorbeeld
werk of participatie.
Merwestein, Fokkesteeg of Batau) is dit extra urgent.
Bureaucratisch
Partners signaleren dat procedures rondom bijstand Invloed
en inkomensondersteuning vaak bureaucratisch en
De oorzaken van armoede liggen deels buiten
tijdrovend zijn. Dit vergroot de stress bij inwoners
gemeentelijke invloedssfeer. Structurele
die juist snel duidelijkheid nodig hebben. Snellere
inkomenszekerheid, via adequate lonen en
besluitvorming en meer vertrouwen in de uitvoering
uitkeringen, is een randvoorwaarde die landelijk
zijn belangrijke verbeterpunten.
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
18
2. Maatschappelijke opgaven
2.2.3 Inburgering Gemotiveerd
Veel statushouders zijn gemotiveerd om mee te doen. Drempels bij hun (arbeids-)participatie zijn onder andere het niet beheersen van de Nederlandse taal, cultuurverschillen, trauma’s en een beperkt netwerk. Tegelijk vragen verplichte inburgering en taallessen tijd en inzet. Afhankelijk
In de eerste jaren na hun aankomst zijn veel
structureel beleid: versterken van inkomens,
statushouders afhankelijk van een bijstandsuitkering.
voorkomen van schulden, perspectief op werk en
Hun arbeidsparticipatie is relatief laag en vaak
investeren in veerkracht van inwoners én wijken.
werken zij in deeltijd. Werkgevers twijfelen vaak om statushouders in dienst te nemen. Onvoldoende
Daarbij is samenwerking cruciaal: tussen beleid en
taalbeheersing is hierbij de grootste barrière. Ook
uitvoering, tussen gemeente en partners en vooral:
blijft de (arbeids-)participatie van vrouwen achter bij
met de mensen om wie het gaat.
die van mannen, door culturele factoren en beperkte kinderopvang. 2.2.4 Participatie en werk Meedoen
Werk is een sleutel tot bestaanszekerheid. Toch vindt niet iedereen een plek op de arbeidsmarkt.
“De combinatie van hoge particuliere huren en een tekort aan betaalbare woonruimte zorgt ervoor dat inwoners financieel kwetsbaar worden.” Santé Partners
Mensen met een arbeidsbeperking, lage opleiding, taalachterstand, psychische kwetsbaarheid of
2.4 Aandachtsgroepen
zorgverantwoordelijkheid komen moeilijk aan
Een effectieve aanpak vraagt om maatwerk dat
het werk, ondanks een krappe arbeidsmarkt.
recht doet aan de leefwereld van mensen. Daarom
Binnen de Centrale As wijken zien we bovendien
onderscheiden we binnen dit beleidskader een aantal
een concentratie van werkloosheid, schulden en
doelgroepen waarvoor extra aandacht nodig is.
gezondheidsproblemen, wat een integrale aanpak vereist. Samenwerking met werkgevers is essentieel,
<125%
onder andere via praktijkroutes, beschut werk en
Huishoudens met een inkomen tot
sociale ondernemingen.
125% van het sociaal minimum Deze groep vormt de kern van het
2.3 Wat staat er op het spel?
huidige minimabeleid. Zij beschikken vaak
Bestaansonzekerheid gaat niet alleen over geld. Het
over onvoldoende bestaanszekerheid,
tast vertrouwen aan, beperkt ontwikkeling, ondermijnt
maar komen niet altijd in aanmerking voor
gezondheid en verkleint kansen voor de volgende
(landelijke) toeslagen. Denk aan werkenden
generatie. In wijken waar dit zich concentreert, zoals in
met parttime of flexibele contracten,
de Centrale As, groeit de afstand tot de samenleving
alleenstaande ouders of ouderen zonder
en nemen gevoelens van onmacht en uitsluiting toe.
aanvullend pensioen. Deze groep komt wel in aanmerking voor bijvoorbeeld de Stadspas
Als gemeente hebben we de plicht om hierin verschil
en ondersteuning via Stichting Leergeld.
te maken. Niet met snelle oplossingen, maar met
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
19
2. Maatschappelijke opgaven
Werkenden met een structureel tekort
toegang tot kinderopvang door kosten
Inwoners die een baan hebben maar
of wachttijden zijn een paar voorbeelden
structureel niet rond kunnen komen.
van belemmeringen die zij ervaren als zij
Door stijgende lasten, onregelmatig werk
zich inspannen om mee te doen. Partners
of wisselende inkomsten raken zij buiten
signaleren dat de intensieve begeleiding
beeld van de klassieke armoedemaatregelen.
vaak na zes maanden wegvalt. Juist in
Voor hen zijn ondersteuning bij
deze fase ontstaan risico’s op schulden en
inkomensverhoging, schuldenpreventie en
sociaal isolement, vooral bij jongeren en
aanvulling via gemeentelijke regelingen
alleenstaande minderjarige vreemdelingen
essentieel.
(AMV’s).
Volgens onze maatschappelijke partners
Om de bestaanszekerheid van statushouders
zoekt deze groep zelden zelf hulp en valt
te vergroten is het nodig om hen te
zij vaak buiten bestaande regelingen. Zij
ondersteunen bij de stap naar werk of
ervaren bestaansstress door stijgende
participatie. Het vraagt om een aanpak die
kosten en onregelmatige inkomsten die
taal, werk en sociale participatie combineert:
niet aansluiten op het huidige vangnet. Dit
door (duurzame) arbeidsparticipatie daalt
vraagt om een proactieve benadering vanuit
het risico op armoede en schulden en
de gemeente en om nieuwe vormen van
neemt de bijstandsafhankelijkheid af. Ook
ondersteuning.
draagt meedoen bij aan het leren van het Nederlands, het vergroten van een sociaal netwerk en geeft het zelfwaardering en !
zelfvertrouwen.
Inwoners die te maken krijgen met ingrijpende levensgebeurtenissen Scheiding, uithuisplaatsing van kinderen, overlijden van een partner, verlies van werk
Inwoners met een arbeidsbeperking
of ziekte: plotselinge gebeurtenissen kunnen
Voor mensen met een fysieke, psychische
het financiële evenwicht verstoren. Tijdige
of verstandelijke beperking is het vinden
signalering en ondersteuning zijn hier
van passend werk niet vanzelfsprekend.
cruciaal om langdurige armoede of schulden
Gezondheid speelt hierin een belangrijke
te voorkomen.
rol: goede ondersteuning op het gebied van welzijn en vitaliteit draagt bij aan het kunnen meedoen op de arbeidsmarkt. Hier ligt een opgave om inclusief werkgeverschap te
Statushouders en andere
stimuleren en tegelijkertijd de ondersteuning
nieuwkomers
vanuit de gemeente toegankelijk, deskundig
Starten met werk of participatie verloopt
en doorlopend te organiseren. Door werk
voor veel statushouders nog stroef.
en ondersteuning integraal te benaderen,
Geen of beperkte taalvaardigheid in het
versterken we de bestaanszekerheid van
Nederlands, beperkte digitale vaardigheid,
deze inwoners.
een beperkt sociaal netwerk, stress door onzekerheid over gezinshereniging en geen
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
20
2. Maatschappelijke opgaven
50+
Jongeren Niet alle jongeren zijn voldoende toegerust om de stap naar volwassenheid zelfstandig te maken. Sommige missen een ondersteunend netwerk of beschikken nog niet over de vaardigheden die nodig zijn om hun leven op eigen benen vorm te geven. Het gaat bijvoorbeeld om jongeren die uit de jeugdhulp stromen, jongeren zonder startkwalificatie, of jongeren die risico lopen op schulden, uitbuiting of aansluiting bij het criminele circuit. Hoewel de arbeidsmarkt op dit moment
Oudere werkzoekenden (50+) Zij beschikken over ervaring en motivatie, maar ondervinden vaak leeftijdsdiscriminatie of moeite met digitale vaardigheden. Via SROI, maatwerkbanen of tijdelijke werkervaring kunnen zij weer aansluiting vinden en financiële rust hervinden. Naast deze doelgroepgerichte benadering vraagt ook de ruimtelijke concentratie van problemen in bepaalde wijken om een aan vullende gebiedsgerichte aanpak. Daar gaan we in de volgende paragraaf verder op in.
krap is en veel jongeren, ook zonder startkwalificatie aan het werk komen, blijft het behalen van een startkwalificatie cruciaal voor duurzame deelname aan de samenleving. We moeten nu al voorsorteren op de situatie dat deze jongeren later uitvallen, bijvoorbeeld bij een economische tegenwind. Jongeren zonder diploma lopen dan een groter risico om aan de zijlijn te belanden. Voor deze groep zijn alternatieve routes nodig die de aansluiting met onderwijs en werk versterken, zoals leerwerkplekken en individuele begeleidingstrajecten. Daarbij is ook aandacht voor basisvaardigheden en persoonlijke ontwikkeling, bijvoorbeeld omgaan met geld, wonen en sociale vaardigheden, zodat jongeren beter toegerust zijn om zelfstandig hun plek in de maatschappij te behouden.
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
21
2. Maatschappelijke opgaven
2.5 Gebiedsgerichte aanpak: de Centrale As Binnen Nieuwegein zien we dat bestaansonzekerheid zich ruimtelijk concentreert. In het bijzonder in de Centrale As, waar wijken als Batau, Merwestein, Zuilenstein en Fokkesteeg te maken hebben met een stapeling van problemen. Hier wonen relatief veel inwoners met lage inkomens, schulden, beperkte taalvaardigheid en gezondheidsproblemen. Deze wijken staan onder druk, zowel sociaal als fysiek. De gebiedsgerichte aanpak binnen het Nationaal Programma Centrale As Nieuwegein geeft ons de kans om integraal te werken aan het verbeteren van perspectief, veiligheid en bestaanszekerheid. Daarbij kijken we domeinoverstijgend naar werk, inkomen, opvoeding, onderwijs, zorg, taal, gezondheid, schulden, veiligheid en leefomgeving. De opgave in de Centrale As is niet alleen beleidsmatig, maar ook relationeel: we willen aanwezig zijn in de wijk, nabij en benaderbaar. Alleen zo kunnen we het vertrouwen herstellen en bouwen aan perspectief. Bestaanszekerheid is daarbij een sleutelbegrip als fundament voor herstel, participatie en vooruitgang.
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
22
2. Maatschappelijke opgaven
2.6 Waarom we nú moeten handelen? De signalen uit de stad laten zien dat bestaansonzekerheid niet vanzelf verdwijnt. Voor veel inwoners staat de basis onder druk, terwijl bestaande systemen vaak niet toereikend zijn om hen perspectief te bieden. We zien dat problemen samenkomen bij specifieke groepen en in specifieke buurten. Tegelijkertijd is er ook potentie: inwoners die willen bijdragen, partners die bereid zijn samen te werken en een gemeente die verantwoordelijkheid neemt. In het volgende hoofdstuk geven we de visie en uitgangspunten waarmee we deze opgave aanpakken.
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
23
3 Visie en uitgangspunten Als gemeente investeren we structureel in
Bestaanszekerheid vormt de basis voor
zekerheid, perspectief en veerkracht. Niet
ontwikkeling, participatie en gezondheid. Partners
vanuit regelingen of loketten, maar vanuit
benadrukken het belang laagdrempelige hulp
de realiteit van mensen. Onze aanpak steunt
in de wijk, herkenbare aanspreekpunten en
op vertrouwen, eenvoud en menselijke
ondersteuning die niet bureaucratisch voelt.
waardigheid. Omdat bestaanszekerheid voor iedereen iets anders betekent, bieden we
Ook ervaringsdeskundigen en vrijwilligers spelen
maatwerk waar dat nodig is.
hierbij een belangrijke rol: zij bieden inwoners vaak net dat stukje extra vertrouwen en nabijheid dat nodig is om regie te herwinnen.
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
24
3. Visie en uitgangspunten
3.1 Onze leidende principes Vertrouwen als vertrekpunt
Gelijkwaardigheid en inclusie
We gaan uit van de goede intenties
Iedereen doet ertoe, ongeacht achtergrond,
van inwoners. We organiseren onze
opleiding, gender, gezondheid of
ondersteuning zo dat vertrouwen leidend
verblijfsstatus. We streven naar een stad
is, niet wantrouwen. Dat vraagt om
waarin iedereen gelijke kansen heeft om zich
mensgerichte uitvoering, ruimte voor
te ontwikkelen en bij te dragen.
professionele afweging en minder focus op controle. Participatie naar vermogen Meedoen is belangrijk, maar meedoen kent Eenvoud en duidelijkheid
vele vormen. We stimuleren participatie in
Inwoners moeten weten waar ze aan toe
brede zin: via betaald werk, vrijwilligerswerk,
zijn. Regelingen en hulptrajecten moeten
mantelzorg, taalontwikkeling of een
begrijpelijk en toegankelijk zijn, ook voor
opleiding. Daarbij sluiten we aan bij wat
mensen met een lage taalvaardigheid, stress
inwoners kunnen en willen.
of beperkte digitale vaardigheden. Partners wijzen hier op het belang
Samenhangend en integraal
van communicatie op maat: brieven in
Bestaanszekerheid raakt aan meerdere
begrijpelijke taal, visuele ondersteuning en
leefgebieden tegelijk: financiën, werk en
het gebruik van verschillende kanalen (zoals
dagbesteding, gezin, gezondheid en wonen.
post voor ouderen en apps voor jongeren).
We kiezen voor een integrale benadering en werken samen met één doel: de inwoner ondersteunen in diens leven.
Maatwerk boven systeemlogica Iedere situatie is anders. Daarom geven
Lokale partners geven aan dat dit in
we ruimte aan professionals om te doen
de praktijk soms al goed lukt via korte
wat nodig is. We bouwen verder aan een
lijnen tussen organisaties, maar dat dit
uitvoeringspraktijk die niet vertrekt vanuit
nog te vaak afhankelijk is van individuele
het protocol, maar vanuit de mens.
personen. Structurele samenwerking en vaste overlegmomenten worden daarom
We erkennen dat er spanning kan ontstaan
belangrijk gevonden.
tussen maatwerk en systeemdruk. Regels en administratieve lasten sluiten niet altijd aan op de leefwereld van inwoners. Daarom
Structurele preventie
blijven we actief investeren in ruimte voor
We investeren aan de voorkant: in vroeg
professionele afweging, zodat maatwerk
signalering van armoede en schulden,
mogelijk blijft zonder willekeur.
begeleiding naar werk, financiële educatie, ondersteuning bij inburgering en versterking van het netwerk. Voorkomen is niet alleen menselijker, maar ook effectiever.
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
25
3. Visie en uitgangspunten
“Investeren in duurzaam contact met inwoners, waarbij menselijke maat een belangrijk uitgangspunt is en tevens de basis van beleid en uitvoering.” Adviesraad Sociaal Domein
Dit betekent ook dat we de positieve voorbeelden uit de praktijk, zoals laagdrempelige wijkhulp, inzet van ervaringsdeskundigen en vrijwilligers, structureel meenemen in onze evaluaties en doorontwikkeling. In het volgende hoofdstuk vertalen we onze visie op bestaanszekerheid en de uitgangspunten hierbij naar strategische doelen en inhoudelijke pijlers.
3.2 Doorontwikkeling en lerend werken
Samen geven deze richting aan onze inzet in de
Bestaanszekerheid is geen eenmalige opdracht,
periode 2026-2030.
maar een voortdurend proces. Wetgeving en behoeften veranderen, dus werken we met een houding: periodiek evalueren en gezamenlijke bijsturing met partners. Bestaanszekerheid vraagt om wendbaar beleid en lerende systemen. De wereld om ons heen verandert, wetgeving wordt herzien (zoals de Participatiewet in Balans) en de behoeften van inwoners ontwikkelen mee. Daarom werken we vanuit een open houding. We evalueren periodiek wat werkt, betrekken inwoners actief bij bijstelling van beleid en geven ruimte aan innovatieve werkwijzen.
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
26
4
Inhoudelijke focus en beleidsmatige pijlers De opgaven bij bestaanszekerheid zijn
De versterkende thema’s zijn:
complex. Ze vragen een samenhangende
• Basisvaardigheden
aanpak. We werken daarom met vier
• Gebiedsgericht werken
inhoudelijke pijlers en drie versterkende
• Toegankelijkheid van ondersteuning
thema’s die alle pijlers raken. We beschrijven de pijlers en versterkende thema’s De pijlers zijn:
en vertalen die naar een beleidsopgave. Zo wordt
• Financiële bestaanszekerheid
duidelijk waar de uitdaging ligt voor Nieuwegein en
• Preventie en aanpak van armoede en schulden
waar we de komende jaren op inzetten.
• Meedoen door werk, participatie en daginvulling • Inburgering en maatschappelijke integratie
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
27
4. Inhoudelijke focus en beleidsmatige pijlers
Inhoudelijke pijlers
Financiële bestaanszekerheid
Preventie en aanpak van armoede en schulden
Meedoen door werk, participatie en daginvulling
Inburgering en maatschappelijke integratie
Zie pagina 29
Zie pagina 30
Zie pagina 32
Zie pagina 33
Zie pagina 35
Zie pagina 36
Zie pagina 36
Basisvaardigheden
Gebiedsgericht werken
Toegankelijkheid van ondersteuning
Versterkende thema’s
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
28
4. Inhoudelijke focus en beleidsmatige pijlers
4.1 Pijler 1: Financiële bestaanszekerheid Een stabiel inkomen en een buffer bij onverwachte kosten is de basis voor bestaanszekerheid. Daarmee hebben inwoners financiële rust en perspectief. Ze weten waar ze aan toe zijn. Zo ontstaat er ruimte voor participatie, ontwikkeling en aandacht voor gezondheid. In Nieuwegein heeft een deel van de inwoners moeite om financieel rond te komen. In sommige wijken heeft bijna een kwart van de inwoners minder dan 120% van het sociaal minimum. Dit zijn vaak inwoners met een laag inkomen, alleenstaande ouders, jongeren zonder werk, statushouders, laaggeletterden, werkende armen en mensen in de
Beleidsopgave: We zorgen dat alle inwoners in Nieuwegein voldoende inkomen en bestaansmiddelen hebben om rond te komen, met een buffer voor onverwachte uitgaven, en dat zij hun weg weten naar ondersteuning en regelingen.
bijstand. Ondanks het huidige minimabeleid blijft het
De Nieuwegein Stadspas als
bereiken van deze groepen lastig. Zij ervaren het
hefboom voor inclusie en preventie
aanbod als complex en moeilijk te vinden. Partners
De Stadspas biedt inwoners met een laag
geven aan dat het hulpaanbod versnipperd is en dat
inkomen toegang tot sport, cultuur en
verantwoordelijkheden niet altijd duidelijk zijn.
sociale cohesie. De Stadspas draagt zo bij aan participatie en ontspanning van
Waar zetten we op in?
inwoners met een laag inkomen. We
• Duidelijke en toegankelijke informatie over hulp
bevorderen gelijke kansen en verminderen
en regelingen • Eén herkenbaar en laagdrempelig loket met duidelijke aanspreekpunten • Versnellen en vereenvoudigen van aanvragen voor inkomensondersteuning • Verminderen van niet-gebruik bij recht op regelingen • Versterken van samenwerking van lokale partners om inwoners de juiste hulp te bieden. • Werken aan het verminderen van wisselingen in
het risico op stress en sociale uitsluiting. De stadspas draagt bij aan het gevoel erbij te horen en aan gezond gedrag. We doen dit door samen te werken met sportaanbieders, cultuurinstellingen, ondernemers en onderwijs. We zorgen daarmee dat financiële omstandigheden geen belemmering vormen voor kinderen om deel te nemen aan school- en vrijetijdsactiviteiten die bijdragen aan hun ontwikkeling en
inkomen bij tijdelijke of deeltijdbanen.
welzijn.
“Een eenvoudiger systeem en minder administratie zou het voor inwoners laagdrempeliger maken om gebruik te maken van de Voedselbank.“
Lokale partners geven aan dat de Stadspas helpt om inwoners in beeld te krijgen. Signalen van schulden of isolement worden opgemerkt en inwoners kunnen worden verwezen naar passende ondersteuning.
Voedselbank
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
29
4. Inhoudelijke focus en beleidsmatige pijlers
4.2 Pijler 2: Preventie en aanpak armoede en schulden Ook Nieuwegein kent een groep inwoners met geldzorgen en (problematische) schulden. Geldzorgen en schulden zorgen voor stress en gaan vaak gepaard met schaamte. Dit kan leiden tot isolement, psychische en gezondheidsproblemen, verlies van werk of niet meer meedoen aan sport of cultuur. Signalen van geldzorgen zijn bijvoorbeeld huurachterstand, zorg mijden of verzuim. We weten dat mensen met geldzorgen vaak
hanteerbaar te maken. Inwoners krijgen daarmee
pas hulp zoeken als de problemen heel groot zijn
weer toekomstperspectief.
geworden. Het is belangrijk in een vroeg stadium te signaleren dat er geldproblemen zijn, zodat
Jongeren en jongvolwassenen vormen een
vroegtijdig iets kan worden gedaan aan de situatie.
belangrijke aandachtsgroep. Zij krijgen steeds meer
Zo voorkomen we dat geldzorgen grote problemen
te maken met online verleidingen, achteraf betalen
met schulden veroorzaken. Een preventieve aanpak
en beïnvloeding via sociale media, wat al snel kan
van geldzorgen vraagt om samenwerking in de
leiden tot hoge schulden. Hun kwetsbaarheid
wijken en het bieden van duidelijke en toegankelijke
maakt dat sommigen op alternatieve, ongewenste
informatie. Het nu nog versnipperde aanbod voor
manieren proberen aan geld te komen, zoals het
de aanpak van geldzorgen willen we samenbrengen
fungeren als geldezel of aansluiting bij criminele
in een herkenbaar fysiek loket op buurtpleinen.
netwerken. Dit maakt de koppeling met het programma Preventie met Gezag van belang:
“Hulpverleningsorganisaties moeten naar de inwoners toe, naar de straten en wijken waar veel mensen wonen die in armoede leven.”
door de samenwerking tussen armoedebeleid, onderwijs, veiligheid en jongerenwerk versterken we de weerbaarheid van jongeren en voorkomen we dat financiële problemen leiden tot criminaliteit of uitval.
Schuldhulpmaatje
Generatiearmoede vormt een belangrijk
“Het is hard nodig om te werken aan verbinding tussen organisaties. Elkaar kennen maakt het verschil!” Stichting Urgente Noden
aandachtspunt binnen deze pijler. Bestaansonzekerheid raakt verschillende groepen op verschillende manieren, maar we onderkennen dat armoede en beperkte kansen zich over generaties kunnen voortzetten. Kinderen die opgroeien in armoede ervaren vaker stress, jeugdhulp, minder ontwikkelkansen en lopen een groter risico om
Soms leiden andere problemen als werkloosheid,
later zelf in financiële problemen te komen.
taalachterstand of psychische klachten tot
Daarom leggen we nadruk op het doorbreken
schuldproblemen. Het is dan belangrijk ook de
van generatiearmoede door samenwerking met
oorzaak van de geldproblemen aan te pakken. We
jeugdbeleid, onderwijsinstellingen en partners zoals
bieden schuldhulpverlening om de schulden weer
Stichting Leergeld. We kiezen voor een integrale
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
30
4. Inhoudelijke focus en beleidsmatige pijlers
benadering waarin gezinnen niet versnipperd, maar
Waar zetten we op in?
in samenhang worden ondersteund.
• Structurele inzet op preventie in plaats van
Basisscholen spelen een sleutelrol in het doorbreken
crisisbestrijding: ‘Voorkomen is beter dan
van generatiearmoede. Zij signaleren vroegtijdig
genezen’.
financiële stress bij gezinnen en dragen via
• Integrale samenwerking en begeleiding naar
ouderbetrokkenheid, verrijkende leerervaringen en
financiële stabiliteit in herkenbare loketten op
samenwerking met lokale partners bij aan gelijke
buurtpleinen.
ontwikkelingskansen.
• Financiële bewustwording creëren en voorkomen van schulden bij brede groepen inwoners
“School is een vindplaats om kansenongelijkheid door armoede te signaleren.” Stichting Urgente Noden
(primaire preventie). • Vroegtijdig signaleren en proactief benaderen van risicogroepen (secundaire preventie). • Ondersteunen van inwoners met een schuldhistorie om terugval te voorkomen (tertiaire preventie).
Financiële opvoeding, educatie op scholen en preventieve coaching zijn cruciaal om generatiearmoede te doorbreken. Dit vraagt om domeinoverstijgende samenwerking met onderwijs,
Beleidsopgave:
jeugdhulp en welzijn.
We doorbreken schuldproblemen door structureel te investeren in preventie,
Ook statushouders zijn kwetsbaar. Na afloop van
vroegsignalering en toegankelijke hulp, waar
de eerste begeleiding missen zij vaak houvast in
mogelijk op wijkniveau, zodat inwoners
hun administratie en lopen daardoor een verhoogd
tijdig en effectief ondersteund worden en
risico op schulden. Extra nazorg en praktische
terugval wordt voorkomen.
ondersteuning zijn hierbij noodzakelijk.
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
31
4. Inhoudelijke focus en beleidsmatige pijlers
4.3 Pijler 3: Meedoen via werk, participatie en daginvulling In een stad met economische dynamiek en een krappe arbeidsmarkt zou werk voor iedereen toegankelijk en beschikbaar moeten zijn. Toch blijkt dat sommige inwoners geen aansluiting vinden bij de arbeidsmarkt. Zij zijn laagopgeleid, hebben een arbeidsbeperking, zijn langdurig werkloos of hebben mantelzorgtaken die het vinden van werk moeilijk maken. Meedoen door betaald werk of een andere vorm van daginvulling is, naast een inkomen en een dak boven je hoofd, essentieel voor inwoners. Het draagt bij aan sociale samenhang, onafhankelijkheid, eigenwaarde
S ocial return als aanjager van inclusief werk Social Return on Investment (SROI) is een belangrijk instrument om maatschappelijke impact te koppelen aan gemeentelijke inkoop.
en zingeving.
Via aanbestedingen creëren we kansen voor
Bij aandachtsgroepen zoals jongeren zonder
• Slimme, realistische invulling van SROI-
startkwalificatie, 50-plussers, statushouders of mensen met psychische of fysieke beperkingen blijft structurele arbeidsparticipatie achter. Effectieve ondersteuning bij arbeidsparticipatie vraagt om maatwerk en goede afstemming met werkgevers en samenwerkende partners in de stad. We willen dat de nadruk ligt op mogelijkheden en kansen, niet op belemmeringen. We hebben daarbij aandacht voor de individuele situatie van de werkzoekende. Dit sluit aan bij de Participatiewet in Balans, die per
mensen die anders moeilijk aan de slag komen. afspraken op maat. • Brede inzet van SROI: via stages, leerplekken, kennis of middelen delen met sociale projecten, sociaal inkopen of maatschappelijke sponsoring. • Versterken van samenwerking tussen SROI-coördinatie, werkgevers en sociale initiatieven. • Belonen van opdrachtnemers die inclusief werkgeverschap tonen.
2026 in werking treedt. Hierin ligt de nadruk op de menselijke maat en werken vanuit vertrouwen. Beleidsopgave: Waar zetten we op in?
We vergroten de mogelijkheden voor
• Toeleiding naar werk met aandacht voor
inwoners om naar vermogen mee te
persoonlijke omstandigheden. • Begeleiding en ondersteuning via het Lokaal Werkteam en sociale partners. • Erkenning van meedoen in brede zin: ook
doen in werk, scholing, vrijwilligerswerk of daginvulling, zodat iedereen perspectief heeft op participatie en sociale verbondenheid.
vrijwilligerswerk, activering en informeel leren dragen bij. • Samenwerking met werkgevers om duurzaam en inclusief werk te realiseren. • Verbinding tussen de Wet inburgering en de Participatiewet (één integrale route naar werk). • Dualiteit (taal leren én meedoen) als uitgangspunt.
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
“Wij zien dat klanten zich bij ons juist bestaanszeker voelen en het lastig vinden om te gaan werken met het risico deze financiële zekerheid te verliezen.” Lokaal Werkteam
November 2025
32
4. Inhoudelijke focus en beleidsmatige pijlers
4.4 Pijler 4: Inburgering en maatschappelijke integratie Met de invoering van de Wet inburgering (Wi2021) hebben gemeenten meer regie gekregen over de begeleiding en inburgering van statushouders. Het doel is dat inburgeraars zo snel mogelijk de Nederlandse taal leren en volwaardig aan de Nederlandse samenleving deelnemen, het liefst via betaald werk. Een goede start met participatie van nieuwkomers verkleint hun kans op armoede en schulden, voorkomt langdurige afhankelijkheid van een uitkering en versterkt de sociale cohesie in de stad. Zo nemen zij volwaardig deel aan de Nederlandse samenleving.
lopen zij een risico op financiële problemen en
“Er is behoefte aan een training op taalniveau over omgaan met geld. Jongeren zouden informatie moeten krijgen over hoe je rekeningen betaalt en wat de gevolgen zijn als je dat niet doet.”
schulden.
Inburgeringsconsulenten
In de praktijk is het aandeel statushouders in de bijstand relatief hoog. Hun arbeidsparticipatie blijft achter. Zij zijn kwetsbaarder voor sociaal isolement dan andere groepen in Nieuwegein. Na de eerste periode van zes maanden financiële ontzorging
“De uitkering volgt pas als de loonstrook is ingeleverd. Hierdoor starten cliënten met een achterstand.” Steunpunt Vluchtelingen
Een betere samenwerking tussen inburgerings consulenten, welzijnsorganisaties en vrijwilligers helpt daarbij. Ook buddyprojecten en de inzet van sleutelpersonen in de gemeenschap kunnen bijdragen aan betrokkenheid en vertrouwen van
Extra kwetsbaar zijn alleenstaande minderjarige
statushouders.
vluchtelingen (AMV’s). Onvoldoende beheersing van de Nederlandse taal, het ontbreken van een sociaal
Waar zetten we op in?
netwerk of trauma’s door oorlog of vlucht kunnen
• Organiseren van activiteiten, voorafgaand
hiervan de oorzaak zijn.
aan de start van het inburgeringstraject, die de praktische taalvaardigheid versterken en
Dit vraagt om een aanpak die taal, werk en sociale
aansluiten bij het dagelijks leven, ontspanning en
participatie combineert. Zo voelen statushouders
werk.
zich meer betrokken en onderdeel van onze stad.
• Participatie en werk vanaf het AZC. • Financiële ontzorging vanaf plaatsing in onze gemeente om stress te verminderen. • Trainingen geven over omgaan met geld om schulden te voorkomen. • Maatwerk bieden met persoonlijke
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
33
4. Inhoudelijke focus en beleidsmatige pijlers
leerwerktrajecten waarbij taalonderwijs gekoppeld is aan praktijkervaring. • Via Buddy-projecten en community-vorming inwoners van Nieuwegein koppelen aan nieuwkomers. • Aanmoedigen van vrouwelijke statushouders om mee te doen door een gecoördineerde aanpak van taal, werk, welzijn en zorg.
Beleidsopgave: We bevorderen dat nieuwkomers snel en volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving door taal, werk en sociale participatie te combineren, zodat hun risico op armoede, schulden en isolement afneemt.
• Bieden van nazorg na afronding van het inburgeringstraject om duurzame (arbeids-) participatie te realiseren.
Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030
November 2025
34
4. Inhoudelijke focus en beleidsmatige pijlers
4.5 Versterkende thema’s De vier pijlers staan niet los van elkaar.
Deze versterking zit op drie thema’s, die van groot
In de praktijk overlappen en versterken
belang zijn voor ons beleid. We vertalen de drie
ze elkaar. Een inburgeraar met schulden
thema’s daarom ook in een beleidsopgave. Ze
die vrijwilligerswerk doet in de wijk,
vragen om samenhangende acties van de gemeente
een alleenstaande ouder met een
en haar partners.
bijstandsuitkering en een opleidingstraject, een oudere werkzoekende die via SROI aan het werk kan: hun situaties vragen om een benadering die domeinen verbindt.
“Er zijn meer dan 8.000 mensen laaggeletterd in Nieuwegein. Die groep heeft het absoluut moeilijk en is vatbaar voor armoede.” Algemene Hulpdienst Nieuwegein
4.5.1 Thema 1: Basisvaardigheden
Waar zetten we op in?
Basisvaardigheden zoals lezen, schrijven, rekenen
• Investeren in basisvaardigheden via lokale
en digitale vaardigheden zijn essentieel om
netwerken en samenwerking met onderwijs,
volwaardig mee te kunnen doen in de samenleving.
bibliotheek, welzijn en werkgevers.
Inwoners die deze vaardigheden missen, hebben vaker moeite om werk te vinden, lopen meer kans op geldproblemen en ervaren vaker gezondheidsproblemen. Ook het gebruik van voorzieningen en regelingen is voor hen complexer.
• Het creëren van laagdrempelige leerplekken in de wijken. • Digitale toegankelijkheid van gemeentelijke regelingen en voorzieningen, bijvoorbeeld door apps en visuele ondersteuning. • Communicatie in begrijpelijke taal, met extra