2025-282 Bijlage 1 Concept definitief Koersdocument Groot Merwede-Nieuwegein 14 oktober - digi toegankelijk

Zorg voor een goede bereikbaarheid van de sportvoorzieningen in de Galecopperzoom-West. 6. Zorg voor open zwemplekken en recreatie aan het water. 7. Zorg voor een robuust netwerk van groene ecologische verbindingen. Adviezen ruimtelijke samenhang en verbinding 1. Onderzoek de gevolgen van verplaatsing en verandering van wegen. 2. Verminder de barrièrewerking van de huidige en toekomstige infrastructuur. 3. Voorkom nieuwe barrières bij de aanleg van een nieuwe tramlijn. 4. Zorg voor een goede ruimtelijke aansluiting bij de huidige bebouwing en groengebieden in en rondom Nieuwegein. 5. Versterk bestaande ecologische structuren en maak slim gebruik van de ontwikkeling van bijvoorbeeld sportparken.

35

A3.3

Onze randvoorwaarden

lijk geschaakt, waarbij de samenwerkende partijen

Het ontwikkelen van Galecopperzoom en Lies-

stapsgewijs werken aan keuzes en uitwerkingen.

bosch-West met woningen, voorzieningen en

Dat gaat van grof naar fijn. Van droom naar realiteit.

andere functies staat niet op zichzelf. Deze stadsuit-

Waarbij we het besef hebben dat veel keuzes met

breiding hangt samen met de integrale ontwikkeling

elkaar samenhangen. En het besef dat sommige

van Groot Merwede en Rijnenburg, de komst van

droombeelden misschien niet haalbaar blijken. Of

de Merwedelijn en andere infrastructurele ingrepen

alleen met aanpassingen. Of pas veel later in de tijd.

en de ontwikkeling van Laagraven-Oost als landschapspark. De grootschalige verstedelijking is niet

Dit brengt ons bij een belangrijk punt. Drie cruciale

eenvoudig, omdat we te maken hebben met ge-

gebiedsoverstijgende ontwikkelingen zijn voor Nieu-

biedsoverstijgende ontwikkelingen met veel partijen,

wegein randvoorwaardelijk om de Nieuwegeinse

veel belangen, hoge ambities en hoge kosten. Om

delen tot ontwikkeling te brengen. Dit zijn:

dit voor elkaar te krijgen wordt op veel borden tege-

Vleuten

Den Haag

Amste

Lage We

Leidsche Rijn

P+R

RIJNENBURG

GALECOPPERZOOM

Liesbo

IJsselstein

CITY

Impressie Groot Merwede en Rijnenburg in de regio (tekening gemeente Utrecht)

36

Rijnhuizen

• Het realiseren van de Merwedelijn – een hoogwaardige en snelle tramlijn.

Naast deze drie randvoorwaarden zijn er verschillende condities die gebiedsoverstijgend zijn,

• Een (centraal gelegen) halte in Galecopperzoom.

en waarover nadere afspraken gemaakt moeten

• Het tot ontwikkeling brengen van heel

worden met het Rijk, de regio en/of ketenpartners.

Groot Merwede, inclusief het ontwikkelen

Deze condities zijn niet randvoorwaardelijk voor

van Stadseiland-Zuid (en met name deelgebied

de ontwikkeling, maar hebben wel invloed op de

Westraven) tot een hoogstedelijk woon-

nadere invulling en uitwerking van de Nieuwegeinse

werkmilieu.

deelgebieden van Groot Merwede. In deel C van dit Koersdocument wordt hier nader op ingegaan.

Hoe en of invulling aan deze randvoorwaarden kan worden gegeven is afhankelijk van de afspraken die we hierover kunnen maken in de samenwerking binnen de regio en met het Rijk.

erdam

eide

Almere

Overvecht

Amersfoort

BEURSKWARTIER

De Bilt Binnenstad

MERWEDE

Galgenwaard

USP

STADSEILAND ZUID

Lunetten

osch

Bunnik

Arnhem

Laagraven-oost

N

Eindhoven

Afdeling Stedenbouw & Landschap 37 Gemeente Utrecht augustus 2025

B

ONTWIKKELPERSPECTIEF

In deel B gaan we eerst in op de identiteit. Groot Merwede zal zich ontwikkelen tot een nieuw stedelijk knooppunt tussen Nieuwegein en Utrecht met één overkoepelende identiteit. Het gezamenlijke motto daarbij is ‘actief stedelijk leven’. De Nieuwegeinse delen zijn hierin een belangrijke schakel. Voor Galecopperzoom en Liesbosch-West hebben we vier verhaallijnen benoemd die gezamenlijk invulling geven aan de nieuwe gebiedsidentiteit. We noemen ze ‘levendig en verrassend’, ‘groen en buitenleven’, ‘samen en ontmoeten’ en ‘uitnodigend en verbindend’. Vervolgens geven we in deel B de programmatische, maatschappelijke en ruimtelijke uitgangspunten voor de Galecopperzoom en Liesbosch-West. Deze uitgangspunten zijn veelal een uitwerking van bestaande beleidskaders, toegepast om de ambities voor Groot Merwede te kunnen realiseren. De ruimtelijke uitgangspunten zijn een nadere uitwerking van de ruimtelijke principes uit de Ruimtelijke Positiebepaling A12-zone. De programmatische en maatschappelijke uitgangspunten zijn onder meer gebaseerd op het Koers Sociaal Domein.

38

B1 Identiteit

Onderdeel van Nieuwegein

Groot Merwede wordt een nieuw stedelijk knoop-

bosch-West nieuwe verbindende schakels met

punt met meerwaarde voor de hele regio. Een veel-

Utrecht. De ruimtelijke setting zal hier anders

zijdig gebied met duizenden nieuwe woningen, maar

zijn dan in de bestaande wijken van Nieuwegein.

ook met ‘eigen’ voorzieningen en werkfuncties. Om

Geen kopie dus, maar meer passend bij de huidige

de samenhang te benadrukken krijgt Groot Merwe-

opvattingen over stedenbouw. Het nieuwe gebied

de één overkoepelende identiteit met als gezamenlijk

krijgt nadrukkelijk een eigen identiteit, aanvullend

motto ‘actief stedelijk leven’. De Nieuwegeinse deel-

op wat we al hebben. Desondanks zullen de nieuwe

gebieden Galecopperzoom en Liesbosch-West zijn

wijken integraal onderdeel worden van Nieuwe-

belangrijke schakels hierin. Hier wordt de overkoepe-

gein, waarbij we de verbinding en het uitnodigende

lende identiteit verder uitgediept naar gebiedseigen

karakter willen benadrukken. Dit is in lijn met onze

invullingen. Zo zal Galecopperzoom zich onderschei-

Omgevingsvisie. Verderop in het Koersdocument

den als een heel groene verstedelijking, met veel

geven we hier verder invulling aan met de program-

ruimte voor sport, bewegen en gezond leven. Bij

matische, maatschappelijke en ruimtelijke uitgangs-

een mogelijke verstedelijking zal Liesbosch-West qua

punten.

Voor Nieuwegein zijn Galecopperzoom en Lies-

inrichting meer aansluiten bij Stadseiland-Zuid, dat meer een stoer en hoogstedelijk karakter zal krijgen.

Onderdeel van Groot Merwede

Laagraven-Oost krijgt een eigen identiteit als land-

Met Groot Merwede willen Utrecht en Nieuwegein

schapspark dat niet alleen voor Groot Merwede

één samenhangende gebiedsontwikkeling realise-

maar ook voor de regio van betekenis kan zijn. Deze

ren. Het doel is om een nieuw stedelijk knooppunt

identiteit wordt binnen Groen Groeit Mee verder

te ontwikkelen met meerwaarde voor de hele

uitgewerkt in samenspraak met onze partners en de

regio. De Nieuwegeinse deelgebieden zijn hier dus

omgeving.

onderdeel van. Op deze grootstedelijke schaal krijgt Groot Merwede een eigen positie als centrumste-

B1.1

Positionering

delijke ontwikkeling met een eigen karakter. Met

Bij het vormgeven van een nieuwe gebiedsiden-

duizenden nieuwe woningen, maar ook met ‘eigen’

titeit is het belangrijk om vast te stellen waar het

voorzieningen en werkfuncties waarmee het gebied

gebied bij hoort en welke positie het daarin neemt.

zich onderscheidt van de rest van de Utrechtse re-

Voor Nieuwegein is de Galecopperzoom en Lies-

gio. Bestaande functies worden waar mogelijk hierin

bosch-West de laatste grootschalige stadsuitbreiding

geïntegreerd.

die de stad aan de noordzijde van de gemeentegrens ‘af’ maakt. Tegelijk is deze ontwikkeling onderdeel van Groot Merwede, een veel grotere ontwikkeling waarbij de gebieden aan weerszijden van de A12 tussen Utrecht en Nieuwegein samensmelten tot één stedelijk gebied. En op een nog grotere schaal maakt ook de ontwikkeling van Rijnenburg deel uit van deze grootschalige verstedelijking.

“Verbind het groen ook met het groen in Galecop. Denk aan Noord-Zuid verbindingen.”

uitspraak inwoner

39

B1.2

Een nieuw gebied, een nieuw verhaal

zijn, dat helder en reproduceerbaar is. Dit verhaal

De komst van Groot Merwede markeert een

hebben en mensen trots maken. Waarbij we willen

nieuwe fase in de ontwikkeling van Nieuwegein.

bereiken dat mensen zich uiteindelijk met het ge-

Als onderdeel van de grootste stadsuitbreiding van

bied gaan identificeren.

moet niet alleen aanspreken, maar ook vertelkracht

Nederland komen er duizenden nieuwe woningen bij. Het biedt de kans om het stedelijke karakter van

Bij het vormgeven van de nieuwe identiteit is het

Nieuwegein te versterken, aanvullend op de woon-

belangrijk te beseffen dat we niet op nul beginnen.

en leefmilieus in de bestaande stad. En tegelijkertijd

We hebben verschillende bouwstenen voor de

te investeren in groene ruimte, recreatieve voorzie-

identiteit. Denk aan (1) de bijzondere kwaliteiten

ningen en duurzame mobiliteit. Bovendien ontstaat

in de huidige Galecopperzoom (zoals het groene

de unieke mogelijkheid om Nieuwegein en Utrecht

landschap, de waterlopen en de buitensport), (2) de

sterker met elkaar te verbinden en meer onderlinge

centrale ligging in het midden van het land en de

samenhang te creëren met een gezamenlijke visie

nabijheid van werk en voorzieningen, (3) de grotere

op toekomstbestendig wonen, werken en leven.

context van de ontwikkeling van Groot Merwede en Rijnenburg, (4) onze ambities die we hebben

We vinden het belangrijk dat het te verstedelijken

vastgelegd in onze beleidskaders en (5) alle ideeën,

gebied een eigen ‘identiteit’ gaat krijgen, aanvul-

kansen en zorgen (die de gebiedsontwikkeling kan

lend en versterkend op bestaand Nieuwegein en op

hebben voor de bestaande stad) en die we hebben

de rest van Groot Merwede. De nieuwe identiteit

opgehaald in het participatietraject. Deze bouwste-

moet een gemeenschappelijk en inspirerend verhaal

nen hebben we al eerder beschreven in deel A.

Wat bedoelen we met ‘identiteit’? Elk gebied in de stad heeft zijn eigen karakter. City is anders dan Galecop, en weer anders dan Vreeswijk. Natuurlijk hebben die wijken andere invullingen en verschijningsvormen. Maar ook een andere geschiedenis, andere bewoners en andere verhalen. We zijn het niet gewend om daar woorden aan te geven, maar we hebben er wel vaak een gevoel bij. We kunnen trots zijn op onze plek, of ons er juist tegen afzetten. Dat gaat vaak over bepaalde ‘waarden’ die we met elkaar delen. De identiteit van een gebied vormt zich meestal met de tijd. We vinden vaak dat oude plekken meer karakter hebben. Daar zit vertelkracht in. De praktijk leert in ieder geval dat gebieden met een sterke identiteit in staat zijn betekenis te geven aan bewoners en andere gebruikers, en mee kunnen bewegen met de toekomst. Je kunt misschien wat veranderen aan Vreeswijk, maar de ziel en het karakter blijven. Waarom is dit belangrijk? Bij een nieuw gebied is het goed om de tijd te nemen om te bepalen wat voor identiteit we graag zouden willen. Het is belangrijk dat je dit doet met zoveel mogelijk betrokkenen. De gewenste identiteit gaat immers over wat we met elkaar essentieel vinden. Een nieuwe identiteit is dan ook ‘kiezen voor een richting’. Met het invullen van inhoudelijke thema’s als doelgroepen, typen woningen en voorzieningen.

En met het vaststellen van belangrijke waarden die we hier graag zouden willen. Zoals veel groen en veel ruimte om te ontmoeten. Dit gezamenlijke wensbeeld is belangrijk omdat het voor lange tijd richting kan geven aan de verdere gebiedsontwikkeling. Een gedragen gebiedsidentiteit geeft als stip op de horizon duidelijkheid. Het werkt als een kompas voor de gewenste ontwikkelrichting. Dáár willen we naartoe.

40

B1.3

Actief stedelijk leven

B1.4

Verhaallijnen

Om de samenhang te benadrukken krijgt Groot

Als Nieuwegein willen we dat de Galecopperzoom

Merwede één overkoepelende identiteit met als

één gebied wordt waar we allemaal graag komen

gezamenlijk motto ‘actief stedelijk leven’. Dit motto

en trots op zijn. Een levendig en parkachtig gebied

staat voor de volgende kernwaarden:

waar ‘actief stedelijk leven’ voorop staat. Met fijne

• Actief – als in gezond bewegen, actief meedoen,

verblijfsplekken, verrassende activiteiten en veel

ambachtelijk werken en maken • Stedelijk – met een eigen mix aan wonen, werken en voorzieningen • Leven – als in levendig met verrassende en

sport en bewegen in de groene buitenruimte willen we een uitnodigende wijk creëren waar we elkaar kunnen ontmoeten. We hebben vier verhaallijnen opgesteld die geza-

spannende invullingen in landschap, functies

menlijk het verhaal vertellen van de gewenste iden-

en vormgeving, en in samen-leven door

titeit van Galecopperzoom. De verhaallijnen zijn dus

gemeenschappen de ruimte te geven en sociale

niet bedoeld om er eentje uit te kiezen, maar zijn

cohesie te versterken

alle vier belangrijke pijlers van de nieuwe identiteit.

Binnen die overkoepelende identiteit bestaat Groot Merwede uit deelgebieden met eigen karakters en invullingen. De deelgebieden zijn familie, maar de kernwaarden worden per gebied anders ingevuld. Zo krijgt Galecopperzoom een heel groen karakter, en heeft buitensport een prominente plek. Terwijl Stadseiland-Zuid een stoerder karakter krijgt met een spannende programmering en een ecosysteem van opleidingen en ondernemers. Binnen Groot Merwede zal Liesbosch-West bij een mogelijke verstedelijking een relatief kleine woonontwikkeling langs het Merwedekanaal. De wens van Utrecht en Nieuwegein is om aan weerszijden van het kanaal samenhang te creëren. Daarom zal de ontwikkeling van Liesbosch-West aansluiten bij de gewenste identiteit van Stadseiland-Zuid (deelgebied Westraven). Voor Laagraven-Oost wordt de nieuwe identiteit als landschapspark nader ingevuld binnen het programma Groen Groeit Mee. Het overkoepelende motto ‘actief stedelijk leven’ zal een belangrijke drager zijn bij de verdere ontwikkeling van dit landschapspark als groen uitloopgebied voor de verstedelijking van

“We hebben meer plekken nodig waar we met elkaar kunnen afspreken, zonder dat we anderen tot last zijn.”

Groot Merwede.

uitspraak inwoner

41

DE IDENTITEIT VAN GALECOPPERZOOM IN VIER VERHAALLIJNEN

1. Levendig en verrassend

2. Groen en buitenleven

De ruimtelijke setting van de ontwikkeling

Naast stedelijk wordt het gebied vooral ook

krijgt een stedelijk karakter, met compacte

heel groen. Door de compacte bebouwing

bebouwing in meerdere woonlagen. Er komt een

en een autoluwe inrichting ontstaat daar

stedelijke mix van woningen, voorzieningen en

veel ruimte voor. Zo ontstaat een groene en

werkfuncties aanvullend op de bestaande stad.

gezonde wereld waar alle ruimte is om te

We willen dat het een levendig gebied gaat zijn;

ontspannen, ontmoeten, bewegen, spelen en

bruisend, vrolijk en dynamisch. Voor elk wat wils,

sporten. Buitensport krijgt een prominente plek

waardoor het een aantrekkelijke wijk wordt voor

in het gebied. Het vele groen en het water zijn

jong en oud. In functies en in vormgeving wordt

daarnaast heel belangrijk voor het versterken van

het een vernieuwend gebied: gedurfd, speels,

de biodiversiteit, het verbinden van ecologische

opvallend en onverwacht.

structuren en het klimaatbestendig maken van het gebied. Groenstructuren worden verbonden met de omgeving, waaronder met landschapspark Laagraven-Oost.

3. Samen en ontmoeten

4. Uitnodigend en verbindend

Heel bepalend voor de identiteit is de grote

Kenmerkend voor het gebied is dat het

aandacht voor leefbaarheid en sociale cohesie.

een laagdrempelige omgeving is voor alle

Hier staat het gemeenschapsgevoel en de

Nieuwegeiners. We willen dat het gebied ‘van

betrokkenheid van bewoners voorop. Met een

ons allemaal’ wordt en er een ‘wij-gevoel’

doordachte inrichting, programmering van

gaat ontstaan. Veel aandacht is er voor de

woningbouw, werkgelegenheid en voorzieningen

toegankelijkheid en bereikbaarheid van het

en met community-vorming willen we stimuleren

gebied. Het uitnodigende karakter uit zich

dat mensen elkaar makkelijk ontmoeten en zich

daarnaast in de beleving van het gebied met een

onderdeel gaan voelen van en betrokken zijn bij

doorwaadbare inrichting en ‘van alles te doen’

hun woonomgeving. We willen een inclusieve en

voor jong en oud.

sociaal veilige wijk waar mensen trots op zijn.

42

B2 Ruimtelijke uitgangspunten

partners, betrokken inwoners, ondernemers en andere partijen om tot de best mogelijke planinvulling te komen.

De identiteit van ‘actief stedelijk leven’ voor Groot

Om samenhang te creëren met de omgeving en

Merwede en de vier verhaallijnen voor Galecop-

binnen Groot Merwede is het belangrijk om de

perzoom zijn richtinggevend voor de toekomstige

huidige barrières van de snelwegen, snelweg-

ruimtelijke inrichting. In dit hoofdstuk hebben we

afslagen, stedelijke wegen, water en het HOV3

dit vertaald naar ruimtelijke uitgangspunten. We

(hoogwaardig openbaar vervoer) te verminderen,

hoeven daarvoor niet te beginnen bij nul. Onze

en nieuwe barrières te voorkomen. Er moet een

gemeenteraad heeft in 2022 de Ruimtelijke Positie-

samenhangende en verbindende structuur worden

bepaling A12-zone vastgesteld. Daarin is gekozen

gerealiseerd waarmee Groot Merwede uitstekend

voor vijf leidende ruimtelijke principes. Deze zijn

verbonden wordt met het bestaande Nieuwe-

in dit Koersdocument nu verder uitgewerkt tot

gein. De verbindingen worden gemaakt door een

ruimtelijke uitgangspunten voor de ontwikkeling

samenhangende groenstructuur en een fijnmazig

van de Nieuwegeinse delen van Groot Merwede.

fiets- en voetgangersnetwerk. De groenstructuur en

Deze uitgangspunten zijn bepalend voor de verdere

de langzaam verkeersstructuren moeten aansluiten

planontwikkeling in een volgende fase, wanneer

op de bestaande structuren in Nieuwegein en de

onder meer een ruimtelijk raamwerk wordt opge-

toekomstige structuur van Rijnenburg. Binnen Groot

steld. Aan de hand van de vijf leidende principes uit

Merwede worden de Galecopperzoom en Stadsei-

de Ruimtelijke Positiebepaling beschrijven we hierna

land-Zuid als een samenhangend geheel ontwor-

onze ruimtelijke uitgangspunten.

pen rondom het Amsterdam-Rijnkanaal. Ruimtelijk wordt de interactie gezocht met de overkant van

B2.1

Samenhang

het water. Liesbosch-West en Stadseiland-Zuid (deel-

De ontwikkelingen in de Galecopperzoom, Lies-

gebied Westraven) worden in samenhang bezien

bosch-West en Laagraven-Oost moeten in samen-

rondom het Merwedekanaal. Om de samenhang

hang met bestaand Nieuwegein, het Utrechtse

met landschapspark Rijnenburg en landschapspark

deel van Groot Merwede, Rijnenburg en de verdere

Laagraven-Oost te versterken is naar beide kanten

regio worden ontwikkeld en bezien. Samenhang

toe een goede groene en recreatieve verbinding

gaat zowel over ruimtelijke als programmatische

nodig, over de A2 en over de kanalen en door De

samenhang, maar ook over samenwerken met onze

Liesbosch.

Uitgangspunten | De ontwikkeling wordt in samenhang ontwikkeld en in samenhang bezien • Samenhang door verminderen van barrières van infrastructuur (water, weg en HOV). • Sterke verbindingen met de omgeving door een fijnmazig fiets- en voetgangers netwerk. • Een samenhangende groenstructuur op stedelijke schaal. • Ruimtelijke, programmatische en functionele samenhang binnen Groot Merwede, en met het bestaande Nieuwegein en Rijnenburg. • Groot Merwede creëert waarde voor de bestaande stad door voorzieningen (sport, recreatie, natuur, cultuur, werkgelegenheid) te realiseren. 3 In dit Koersdocument wordt de afkorting HOV (Hoogwaardig Openbaar Vervoer) gebruikt. HOV staat voor snelle, frequente en betrouwbare trein-, metro-, tram- of snelbus-verbindingen.

43

De ontwikkeling van Groot Merwede vergroot het

stedelijke dichtheden geconcentreerd gebouwd.

woningaanbod voor Nieuwegein, en geeft ook in-

Groot Merwede heeft een sterke oriëntatie op het

woners van Nieuwegein meer te kiezen in de regio.

openbaar vervoer en de HOV-haltes fungeren dan

Met de ontwikkeling van Groot Merwede wordt

ook als centrumgebieden binnen Groot Merwe-

ook het aanbod aan (bovenwijkse) voorzieningen

de. Stadseiland-Zuid (deelgebied Westraven) zien

zoals leisure, recreatie, sport, werk en onderwijs

we als knooppunt voor een bruisend en levendig

verbreed. Goede verbindingen tussen het bestaan-

centrum. Het hart van de Galecopperzoom-Oost,

de Nieuwegein en Groot Merwede moeten ervoor

rondom de centraal gelegen halte, is complementair

zorgen dat de nieuwe voorzieningen toegankelijk

aan Stadseiland-Zuid en voorziet in de dagelijkse

zijn voor alle Nieuwegeiners.

voorzieningen met een combinatie van wonen,

Tegelijkertijd leveren de nieuwe inwoners van Groot

werken, recreatief groen, horeca, gezondheidscen-

Merwede extra gebruikers op voor de bioscoop, het

trum (huisarts e.d.), welzijnsvoorzieningen, sporten,

theater en de winkels in City. Een samenhangend

recreatie en onderwijs. In het westelijk deel van de

fietsnetwerk en ov-netwerk is hiervoor essentieel.

Galecopperzoom is veel ruimte voor groen, sport en recreatie. Met goede wandel- en fietsverbindingen

B2.2

Nabijheid en functiemenging

zijn deze functies in de nabijheid van de nieuwe wo-

Groot Merwede vraagt om nabijheid en functie-

ningen gesitueerd. De functiemix creëert levendig-

menging. Het gebied krijgt een stedelijke mix aan

heid en veiligheid gedurende de hele dag. Doordat

functies in hoge dichtheden. Bepalend voor deze

alle dagelijkse voorzieningen in de nabijheid zijn

ambities zijn onder meer de HOV-haltes in Galeco-

gesitueerd, ontmoeten buurtgenoten elkaar vaker in

pperzoom-Oost en in Stadseiland-Zuid. Het voor-

wijk. Door de voorzieningen toegankelijk te maken

zieningenprogramma binnen Groot Merwede moet

voor voetgangers en fietsers zijn de bewoners actie-

ervoor zorgen dat alle dagelijkse voorzieningen bin-

ver en bewegen meer.

nen wandel- of fietsafstand bereikbaar zijn voor de bewoners van Groot Merwede. Nabijheid van open-

Bij een mogelijke transformatie van Liesbosch-West

baar vervoer en nabijheid van voorzieningen zorgen

naar een gemengd stedelijk gebied met wonen en

ervoor dat bewoners voor hun dagelijkse bezighe-

werken richt Liesbosch-West zich op de HOV-halte

den gericht zijn op Groot Merwede. Alle essentiële

en de voorzieningen in Stadseiland-Zuid (deelgebied

functies zijn wandelend of fietsend bereikbaar.

Westraven). In de Galecopperzoom wordt ruimte gemaakt voor de extra voorzieningen voor de

In de nabijheid van een nieuw centraal gelegen

bestaande stad, zoals bijvoorbeeld extra sportfacili-

HOV-halte in de Galecopperzoom-Oost wordt in

teiten.

Uitgangspunten | Ontwikkeling vraagt nabijheid en functiemenging • Verstedelijking vindt geconcentreerd plaats in Galecopperzoom-Oost. • Een hoogwaardige ov-ontsluiting met een centrale halte in de Galecopperzoom-Oost. • Realiseren van hogere bebouwingsdichtheden, functiemenging en bovenwijkse voorzieningen rondom de centrale HOV-halte in Galecopperzoom-Oost. • Groen, sport en recreatie worden in de nabijheid gerealiseerd in Galecopperzoom-West en -Oost. • De Galecopperzoom maakt ruimte voor extra voorzieningen voor de bestaande stad.

44

Nabijheid rondom de haltes van de Merwedelijn

45

B2.3

Groene leefomgeving

Bij de verdere planvorming zullen de kernwaarden

Een groene omgeving draagt bij aan verschillende

voor een gezonde leefomgeving volgens de GGD

belangrijke ambities in het gebied. Met een robuus-

worden toegepast in de Galecopperzoom. De GGD

te groene structuur wordt de gezondheid, biodiver-

heeft deze opgesteld als handvatten om gezond-

siteit en klimaatadaptatie bevorderd.

heid integraal mee te nemen in ruimtelijke plannen. Uitgangspunt is dat de leefomgeving prettig is,

Gezonde leefomgeving

uitnodigt tot gezond gedrag en mensen beschermt

Wanneer we het hebben over ‘actief stedelijk leven’

tegen negatieve invloeden. Dit vertaalt zich naar

willen we dat de Galecopperzoom bij uitstek een

kernwaarden als een aantrekkelijke omgeving, ge-

gezonde leefomgeving wordt. Dat betekent dat

zond gewicht, voorzieningen dichtbij, actief vervoer,

de leefomgeving zo veel mogelijk groen wordt.

gezond binnenklimaat en prettig wonen.

Want een groene omgeving betekent een gezonde en actieve omgeving. Het stimuleert lopen en

De groene en recreatieve gebieden worden met

fietsen, zet aan tot sporten, spelen en bewegen in

elkaar verbonden via fietspaden en voetpaden. De

de buitenlucht en zorgt voor ontspanning. Om de

actieve robuuste groenstructuur is een wezenlijk

beweegruimte te vergroten is het ook belangrijk

onderdeel van Groot Merwede. Om een samenhan-

om de groene uitloopgebieden naar Rijnhuizen over

gende en verbonden groenstructuur te realiseren

de A2 en naar het landschapspark Laagraven-Oost

moeten in en rondom het gebied infrastructurele

dichterbij te brengen met groene recreatieve routes.

barrières worden geslecht.

Bovendien kunnen aangename groene verblijfsplekken ook ontmoetingen stimuleren. Sociale cohesie en gemeenschapszin dragen bij aan het welzijn van bewoners, en het verminderen van eenzaamheid. Denk aan een parkachtige inrichting, maar ook aan buurttuinen, kinderboerderijen, moestuinen en pluktuinen. Deze laatste zijn ook plekken waar gezond eten wordt bevorderd. Daarnaast is het voor een veilige en gezonde leefomgeving ook belangrijk dat wordt voldaan aan de normen voor geluid en luchtkwaliteit. Bij de ruimtelijke inrichting wordt hier rekening mee gehouden door het nemen van mitigerende maatregelen (bij-

“Autoluw betekent ook dat voorzieningen goed per voet of te fiets bereikbaar moeten zijn.” uitspraak inwoner

voorbeeld met geluidschermen). Ook hiervoor geldt dat een groene leefomgeving bijdraagt. Vegetatie (bomen, struiken en groene gevels en daken) zorgt voor demping van geluidsgolven, en groene zones kunnen werken als buffer tussen geluidbronnen en woongebieden. Bomen en struiken kunnen fijnstof filteren en stikstof opnemen, en zo zorgen voor lagere concentraties en een schonere, gezondere

“Groen langs straten zorgt voor een koelere omgeving, erg belangrijk in het veranderde klimaat.”

lucht. Tenslotte is het belangrijk dat groen ook de temperatuur verlaagt in steden, en bomen zorgen voor schaduw en koelteplekken.

46

uitspraak inwoner

Referentiebeelden Groot Merwede na 2030

47

Klimaatbestendigheid

zoom-Oost worden verplaatst naar de Galecopper-

Een robuuste groenstructuur staat ook in het teken

zoom-West. Naast de te verplaatsen velden groeien

van klimaatbestendigheid. Om zowel wateroverlast

de sportvoorzieningen mee met de ontwikkeling

bij hoosbuiten als droogte tegen te gaan is het be-

van Groot-Merwede. In afstemming met de regio

langrijk om het overtollige regenwater langer vast te

moeten we kijken welke sportvoorzieningen het

houden binnen de Galecopperzoom en binnen het

beste kunnen meegroeien, en waar deze dan lan-

gebied te infiltreren. Naast wateroverlast en droogte

den. Het nieuwe sportpark wordt geïntegreerd met

helpt de groenstructuur in combinatie met een goed

de recreatieve groenstructuur en vormt een open en

watersysteem voor verkoeling en het tegengaan van

toegankelijk sportpark zodat je bij wijze van spreken

hittestress.

kan sporten voor de deur.

Vanuit de gedachte van water- en bodemsturend

Ecologie en groenblauwe structuren

bouwen wordt het laagst gelegen westelijk deel

Het is belangrijk natuurinclusief in te richten. Dit

van de Galecopperzoom een gebied voor sport,

houdt in dat met een groene inrichting ook een

groen en recreatie. Hierdoor wordt ook ruimte

ecologische meerwaarde wordt gecreëerd. Hier

gecreëerd voor het vasthouden en eventueel bergen

moet worden aangesloten bij de lokale natuur,

van water. De huidige sportvelden in Galecopper-

het leggen van ecologische verbindingen met de

“Groen in de wijk door veel groen op en aan de gebouwen. Zoals bij de parkeergarage van Theater de Kom of Wonderwoods.”

Landschapspark Rijnenburg

uitspraak inwoner

Landschapspark Laagraven-Oost

Sportpark icm waterberging

Groenblauwe structuur

48

Verplaatsen sportvelden

aangrenzende groengebieden, en het zorgen voor

Ten tweede willen we de bestaande groene oevers

zoveel mogelijk gezonde bodem en waterkwali-

van het Amsterdam-Rijnkanaal en het Merwedeka-

teit. Naast een groene buitenruimte spelen groene

naal veel aantrekkelijker en uitnodigender maken.

gebouwen (groene binnentuinen, daken en gevels)

Deze water-assen in noord-zuid richting zijn be-

ook een belangrijke rol.

langrijke dragers van de groenblauwe structuur. Het aanwezige water wordt optimaal benut en beleef-

De robuuste groenstructuur bestaat uit een oost-

baar gemaakt door toegankelijke oevers. Uiteraard

west en noord-zuid structuur. Ten eerste willen we

wordt rekening gehouden met de transportfunctie

een groene en uitnodigende oost-west structuur

en waterkerende functie van het Amsterdam-Rijnka-

die de toekomstige landschapsparken Rijnenburg

naal. Brede oevers vormen een recreatief landschap

en Laagraven-Oost met elkaar verbindt. Daarbij

langs de water-assen. Nieuwe publieke functies

is het cruciaal om Galecopperzoom-West op een

en een recreatieve inrichting geven de oevers een

robuuste manier met een landbrug over de snelweg

nieuwe betekenis. De groenstructuur langs de

A2 te verbinden met landschapspark Rijnenburg.

oevers heeft een continu karakter en verbindt Groot

Bedoeld voor fietsers, voetgangers en sporters. En

Stadshart door middel van wandel- en fietspaden en

ook als ecologische verbinding. In oost-west richting

groene oevers met Groot Merwede en Papendorp.

is de historische Galecopperwetering de belang-

De groenstructuur in oost-west en noord-zuid rich-

rijkste groen-blauwe structuurdrager in het gebied.

ting is onderdeel van het Natuurnetwerk Nieuwe-

Rondom de Galecopperwetering wordt een robuus-

gein. Het groen heeft een intensief karakter langs

te groenstructuur gevormd door brede oevers aan

het Amsterdam-Rijnkanaal waarbij groen en wonen

beide zijden van de Galecopperwetering. De Ga-

verweven zijn. Rondom het sportpark heeft het

lecopperwetering speelt een belangrijke rol als wa-

groen een rustiger karakter.

terbergingsgebied. De overgang tussen de Galecopperzoom-West en Oost moet als een landschappelijk

Buurtgroen

geleidelijke overgang worden vormgegeven. Het

Binnen de te bebouwen gebieden moet er ook nog

is verder de ambitie om een groene recreatieve

veel ruimte zijn voor groen in de openbare ruimte

verbinding te maken van Galecopperzoom-Oost en

en binnen de bebouwing. Dit is kleinschaliger groen

Stadseiland-Zuid over de kanalen en door bedrijven-

wat bijdraagt aan groen in de directe woonom-

terrein De Liesbosch naar het landschapspark van

geving met pocket parks en collectieve tuinen. De

Laagraven-Oost.

collectieve binnentuinen zijn weelderige groene plekken waar buurbewoners elkaar kunnen ont-

Uitgangspunten | Een groene omgeving is essentieel voor leefbaarheid en welzijn • Creëren van aantrekkelijke groene plekken om te ontmoeten, ontspannen, spelen, bewegen en gezond te genieten. • Maken van groenblauwe verbindingen met de omgeving; landschapspark Laagraven-Oost, landschapspark Rijnenburg, de bestaande stad en de historische linten. • Zorgen voor een klimaatbestendige groenblauwe structuur. • Maken van een robuust groenblauw raamwerk met ecologische verbindingen en zoveel mogelijk behoud van bestaande natuurwaarden. • Het groenblauw raamwerk verbindt de oevers van het Amsterdam-Rijnkanaal, Merwedekanaal en de Galecopperwetering.

49

moeten. Ook wordt ingezet op het bij laten dragen

naast wordt door het stimuleren van fietsgebruik

van de privé buitenruimtes en bebouwing aan

de drempel voor OV-gebruik verlaagd omdat het

een groene beleving en natuurinclusiviteit van de

voor- en natransport wordt verbeterd. Naast goede

Galecopperzoom met dakterrassen, balkons, groene

fietsverbindingen is het belangrijk om goede en

gevels en groene daken.

veilige fietsenstallingen te realiseren. Het basisprincipe is dat dit decentraal, comfortabel en inpandig

B2.4

Lopen, fietsen en openbaar vervoer

gebeurt. De Galecopperzoom krijgt zoveel mogelijk een autovrij binnenstedelijk milieu.

Lopen, fietsen en openbaar vervoer hebben prioriteit. Groot Merwede krijgt een nieuwe ruimtelijke

De tweede pijler is de aanwezigheid van de haltes

structuur gericht op voetgangers, fietsers en open-

en een OV-hub. Een OV-hub is een centrale plek

baar vervoer. Wandelen en fietsen passen bij de

waar verschillende vormen van vervoer samenko-

actieve stad. Een nieuw mobiliteitsconcept is de on-

men en goed op elkaar aansluiten. Reizigers kunnen

derlegger voor het gebied. De komst van de nieuwe

er makkelijk van de ene naar de andere vervoers-

Merwedelijn met haltes in de Galecopperzoom-Oost

vorm overstappen, en er zijn voorzieningen zoals

en Stadseiland-Zuid is daarin uiterst bepalend. De

fietsenstallingen en parkeergelegenheden. Om opti-

haltes zijn belangrijk voor het inrichten van het

maal gebruik te maken van de vervoerswaarde van

plangebied met een ander mobiliteitsconcept dan

de haltes en OV-hub wordt hier in hoge dichtheden

gebruikelijk. Een nieuw stedelijk mobiliteitsconcept

omheen gebouwd met lage parkeernormen.

moet passen bij de HOV-locatie, de doelgroepen en bij het actieve en stedelijke stadsdeel. Het mobili-

De derde pijler zijn de mobiliteitshubs. Een mo-

teitsconcept steunt op drie pijlers:

biliteitshub is een collectieve voorziening in de woonbuurt voor het parkeren van de privéauto’s

De eerste pijler is het principe waarbij voor de inrich-

met oplaadpunten, deelauto’s en deelfietsen. Het

ting van de openbare ruimte een hiërarchie wordt

mobiliteitsconcept gaat uit van een aanzienlijk

aangebracht in de wijze van verplaatsing. Dit wordt

lager autobezit en autogebruik dan gebruikelijk.

het STOMP-principe genoemd. In Groot Merwede

Niettemin blijft de privéauto of bedrijfswagen voor

staan de voetgangers voorop, dan de fietsers en het

een deel van de bewoners en andere gebruikers

OV, vervolgens deelauto’s en als laatste de privéau-

onmisbaar. Deelauto’s bieden een serieus alternatief

to. De verblijfskwaliteit is leidend waarbij voetgan-

voor privéauto’s. Deelmobiliteit wordt onderdeel van

gers volop ruimte krijgen.

de mobiliteitshubs.

Er worden uitstekende directe fietsverbindingen

Het autoverkeer (deelauto’s en privéauto’s) in de

aangelegd. Dat biedt voor bewoners, samen met de

Galecopperzoom wordt ondergebracht in meerdere

aanwezigheid van dagelijkse voorzieningen in het

mobiliteitshubs aan de randen, zodat grote aaneen-

gebied, een goed alternatief voor de auto. Daar-

gesloten autovrije gebieden ontstaan. Bewoners en

STOMP-principe

50

1

2

3

4

5

STAPPEN

TRAPPEN

OV

MAAS

PRIVE AUTO

S T O M P

werknemers parkeren hun auto op afstand: in de mobiliteitshubs. Bij de situering van de hubs moet rekening gehouden worden met de loopafstanden tot de eindbestemming. De loopafstand moet comfortabel en acceptabel zijn (maximaal 3 tot 4 minuten lopen). Voor hulpdiensten, voor mensen met een beperking (die niet kunnen lopen, fietsen of met het OV kunnen reizen) en voor laden en lossen moeten alle gebouwen bereikbaar zijn. Belangrijk aandachtspunt is dat een ‘waterbedeffect’

“Als automobiliteit werkelijk in P+R’s aan de rand van de wijk concentreert voor bewoners, is goed en betrouwbaar OV op loopafstand een kritieke voorwaarde.”

(een overloop’ van parkeren naar de directe omgeving) moet worden voorkomen. Waar nodig zullen maatregelen worden genomen, in overleg met de

uitspraak inwoner

bewoners in aangrenzende woonwijken. Naar de toekomstige bewoners dient het parkeren in hubs als onderdeel van de gezonde leefomgeving duidelijk te worden gecommuniceerd. Zodat zij zich ervan bewust zijn dat ze in een groene, duurzame, gezonde en actieve wijk komen te wonen waar een ander mobiliteitsgedrag van hen wordt verwacht. ‘Geen auto voor de deur’ kan voor toekomstige bewoners mogelijk als ongemak worden ervaren. Maar het is goed om daarbij ook de winst van het concept voor het wooncomfort en de leefomgeving te communiceren.

Uitgangspunten | Lopen, fietsen en openbaar vervoer hebben prioriteit • Hoogfrequente, snelle en directe HOV-verbindingen in alle richtingen (Utrecht Centraal, Nieuwegein, Utrecht Science Park, Rijnenburg, IJsselstein, Houten, Leidsche Rijn). • Een hoogwaardige HOV-verbinding met een centrale halte in de Galecopperzoom. • Autoluw hart in Groot Merwede met uitmuntende fiets- en wandelroutes in alle richtingen (zonder infrastructurele barrières). En met goede en veilige fietsenstallingen. • (Hoog)stedelijk mobiliteitsconcept passend bij de stedelijke dichtheden met voorzieningen in de nabij heid en parkeren op afstand van wonen, werken en voorzieningen. • Om optimaal gebruik te maken van de vervoerswaarde van de haltes en OV-hub wordt hier omheen in hoge dichtheden gebouwd met lage parkeernormen. • De komst van de Merwedelijn en de eventuele aanpassingen in het openbaar vervoer (buslijnen) mag niet leiden tot het wegvallen van de OV-bereikbaarheid in de bestaande wijken. • Bij aanvang van de realisatie van de woningen in Galecopperzoom moet de ov-kwaliteit direct vol doende passend zijn bij de beoogde dichtheden en parkeernorm. • Voorkomen moet worden dat rijdend en stilstaand autoverkeer uitwijkt naar omliggende wijken (wa terbed-effect).

51

“Parkeren op afstand kan voor een hogere kwaliteit in de wijken zorgen, alleen moet de afstand tot woningen niet te ver zijn.”

uitspraak inwoner

Netwerk fietspaden

52

B2.5

Versterken ruimtelijke kwaliteiten

De A2 is een barrière tussen Rijnenburg en Galecop-

De ontwikkeling van Groot Merwede versterkt de

perzoom, hier zijn kansen om groen, sport, lang-

ruimtelijke kwaliteiten en vermindert de versnip-

zaam verkeer en de Rijnenburglijn op een landbrug

pering door infrastructuur. Vanuit de gedachte van

over de A2 te leggen waarmee de barrière wordt

water- en bodemsturend bouwen wordt het laagst

geslecht. Het doortrekken van de Merwedelijn naar

gelegen westelijk deel van de Galecopperzoom een

Rijnenburg kan, mits zorgvuldig ingepast, door de

gebied voor sport, groen en recreatie. De huidi-

Galecopperzoom. Gezien de functionele eisen van

ge sportvelden in Galecopperzoom-Oost worden

de lijn zal deze naar verwachting langs de Galecop-

verplaatst naar de Galecopperzoom-West. In de

perlaan of iets noordelijker gesitueerd worden. Om

Galecopperzoom-Oost wordt rondom een nieuwe

barrièrewerking van de tramsporen tegen te gaan

HOV-halte in hoge dichtheden verstedelijkt waarbij

dient gekeken te worden naar inpassingsmaatrege-

groen en wonen en voorzieningen nauw met elkaar

len zoals een (half) verdiepte ligging en gemakkelij-

verweven zijn.

ke oversteekbaarheid voor voetgangers en fietsers. Een doortrekking van de lijn naar Rijnenburg elders

Door de huidige structuur van de snelweg, het on-

in Nieuwegein vinden wij niet voorstelbaar; er zijn

derliggend wegennet en de waterwegen bestaan de

geen passende alternatieve tracés door de bestaan-

Galecopperzoom, Stadseiland-Zuid en Papendorp

de stad.

uit gefragmenteerde losse gebieden. De aanwezige infrastructurele barrières in en rondom het gebied

Groot Merwede moet een samenhangend en

moeten worden verminderd om een samenhangend

verbonden nieuw stadsdeel worden waarbij de

en verbindend stadsdeel te kunnen ontwikkelen.

nu al aanwezige ruimtelijke kwaliteiten optimaal

Het opheffen of verminderen van de infrastructurele

worden benut. De aanwezige groene, recreatieve

barrières is nodig om optimale ruimtelijke condities

en ecologische kwaliteiten vormen de basis voor de

te scheppen voor de ontwikkeling van Groot Mer-

groen-blauwe structuur. Het historische lint van de

wede. Er moeten ook geen nieuwe barrières aan

Galecopperdijk met de bestaande boerderijen dient

het gebied worden toegevoegd. Een nieuwe auto

zorgvuldig ingepast te worden in de nieuwe ruimte-

ontsluiting van Rijnenburg via Nieuwegein is daarom

lijke structuur voor de Galecopperzoom waarbij de

ook onwenselijk.

functie van het fietspad behouden blijft.

“Het is van belang dat er deelauto’s beschikbaar zijn aan de rand van de wijk of op OV-stations, voor hen die afhankelijk zijn van een auto.” uitspraak inwoner

53

Impressie groene woonstraat in de Galecopperzoom

54

Impressie groene woonstraat in de Galecopperzoom

55

De bestaande sportvelden hebben een grote betekenis voor Nieuwegein en worden verplaatst het westelijk deel van de Galecopperzoom in een open en toegankelijk sportpark. De Merwedelijn met een centrale HOV-halte vormt het hart van de Galecopperzoom-Oost. De bebouwingshoogte rondom de halte kan hoger zijn en loopt af richting de randen. Er zijn nog veel uitwerkingsmogelijkheden voor de bebouwing en dichtheden. Bestaande hinder van geluid en fijnstof moeten we zo veel mogelijk terugdringen, en nieuwe voorkomen. Optimale condities voor wonen, werken en recreëren langs water en groenstructuur zorgen voor een samenhangende en verbonden Galecopperzoom.

Uitgangspunten | Ontwikkeling van Groot Merwede versterkt de ruimtelijke kwaliteiten en vermindert de versnippering door infrastructuur • Zorgen voor optimale condities voor wonen, werken en recreëren langs water- en groenstructuur. • Huidige karakter van de Galecopperdijk met zijn cultuurhistorische waarde wordt versterkt. Het fiets pad blijft behouden. Ook de Reinensteijnseweg moet zorgvuldig worden ingepast. • Barrièrewerking van infrastructuur zoveel mogelijk opheffen voor: - een samenhangende groenstructuur en fietsstructuur. - sociaal veilige, aantrekkelijke en recreatieve wandel- en fietsroutes. - een groenstructuur die aansluit op de wijk Galecop en Blokhoeve. - goede oversteekmogelijkheden van de bestaande infrastructuur. - een goede langzaam verkeersverbinding over het Amsterdam-Rijnkanaal. • Barrièrewerking bedrijventerrein De Liesbosch tussen Liesbosch-West en landschapspark Laagra ven-Oost opheffen door een aantrekkelijke fietsroute te maken. • Geen auto-ontsluiting voor Rijnenburg via Nieuwegein. • Geen nieuwe barrières creëren door de infrastructuur en de Rijnenburglijn. • P+R voorzieningen spreiden over de OV-knooppunten langs de Merwedelijn en Rijnenburglijn. • Huidige sportvelden blijven als functie behouden in het gebied, en worden verplaatst naar een nieuw te ontwikkelen sportpark in Galecopperzoom-West.

56

n

eheer/ samenwerking nodig

OPEN CONNECTIONS TO THE SURROUNDINGS

“Ik sport liever buiten dan in een dure sportschool.” uitspraak inwoner

ATHLETICS EXPLORATORIUM _ K

Referentiebeelden Groot Merwede na 2030

57

INBRENG VANUIT DE PARTICIPATIE Uit de verschillende participatieactiviteiten zijn diverse aandachtspunten naar voren gekomen die te maken hebben met de ruimtelijke opzet van de wijk. Die gingen vooral over thema’s als de keuze voor een autoluwe wijk, het belang van groen en de mogelijke barrièrewerking van infrastructuur. We noemen de belangrijkste punten hier, en geven aan wat we ermee hebben gedaan in dit Koersdocument. Over autoluwe wijken Veel aanwezigen zijn positief over de keuze voor een autoluwe wijk, waarbij het parkeren wordt geclusterd op enige afstand van de woningen. Een zorg is dat de loopafstand tot woningen niet te ver moet zijn, en dat woningen met de auto bereikbaar moeten blijven voor verkeer dat écht noodzakelijk is. Verder vindt men het essentieel dat het aantrekkelijk wordt om de fiets en het openbaar vervoer te nemen. OV moet al beschikbaar zijn vóór de oplevering van de eerste woningen. Een zorg van omwonenden is tenslotte dat er een waterbedeffect kan ontstaan van auto parkeren naar omliggende wijken zoals Galecop. Onze reactie: Wij vinden het belangrijk dat deze zorgen en aandachtspunten goed worden meegenomen in de planuitwerking en onderdeel uitmaken van het op te stellen mobiliteitsconcept. In B2.4 hebben we ze vertaald naar onze uitgangspunten voor mobiliteit.

Impressie Groot Merwede na 2030

58

Over het belang van groen Veel aanwezigen vinden het belangrijk dat hier een groene wijk ontstaat, met aandacht voor zowel recreatief als ecologisch groen. Belangrijke aandachtspunten zijn: het integreren van groen in de bouwontwikkelingen, klimaatbestendigheid, ecologische verbindingen en het goed inpassen van sport, recreatie en natuur. Onze reactie: We willen ook dat de Galecopperzoom een parkachtige wijk wordt met groene buurtjes (collectieve tuinen, autoluwe inrichting), groene openbare ruimte (parkstructuren, ecologische routes) en veel ruimte voor buitensport. Dit hebben we daarom vastgelegd in onze uitgangspunten voor de leefomgeving – zie B2.3. Over barrièrewerking van infrastructuur Veel aanwezigen onderschrijven de noodzaak van het verminderen van barrières door infrastructuur (zoals de A12, het Amsterdam-Rijnkanaal, de AC Verhoefweg en tramlijnen). Bij een aantal deelnemers roept het vragen op over de gevolgen voor de verkeersdrukte en de komst van nieuwe barrières in het landschap. De wens is om waar mogelijk infrastructuur te bundelen, te ondertunnelen, te overkluizen of juist te verhogen. Onze reactie: Net als de deelnemers willen wij de barrièrewerking van de infrastructuur verminderen. In dit Koersdocument zijn diverse maatregelen opgenomen om hier invulling aan te geven. Zie onder meer onze uitgangspunten in B2.5.

De nadere uitwerking van deze, veelal bovenplanse, maatregelen gebeurt in regionale samenhang.

59

B3 Programmatische uitgangspunten

gebied straks gaan beleven. En voor welke doelgroepen het gebied straks aantrekkelijk gaat zijn. Bij het nadenken over het programma vinden we het daarom belangrijk dat alle ontwikkelingen onder-

Heel bepalend voor de sfeer en het karakter van

deel gaan uitmaken van het grotere verhaal van Ga-

het gebied is hoe we het ontwikkelprogramma

lecopperzoom en Groot Merwede. Het programma

gaan invullen. Belangrijk is dus dat we de gewens-

is immers een belangrijke bouwsteen van de nieuwe

te identiteit van ‘actief stedelijk leven’ in Groot

gebiedsidentiteit.

Merwede leidend laten zijn bij onze keuzes voor het programma. Twee van de verhaallijnen geven hier

In dit Koersdocument bepalen we met ambities en

richting aan; ‘levendig en ontmoeten’ en ‘groen en

uitgangspunten onze richting. We zijn nog volop

buitenleven’. Ze geven tezamen aan dat we hier een

aan het studeren op de grote strategische keuzes

levendige en parkachtige wijk willen, met verras-

voor Groot Merwede. In een later stadium, wanneer

sende en onverwachte programma’s, op diverse

die keuzes zijn gemaakt, gaan we echte plannen

aangename groene verblijfsplekken in het gebied.

maken en kunnen we ook meer concretere invul-

Zo bouwen we een bijzondere stadscultuur met een

lingen geven van het programma. Hierna geven

diversiteit aan woonomgevingen, voorzieningen,

we voor Galecopperzoom onze programmatische

ontmoetingsplekken en economische activiteiten.

uitgangspunten voor wonen, voorzieningen en werken.

B3.1

Van identiteit naar programma

Met ‘programma’ doelen we op al datgene wat hier een functie heeft voor de (toekomstige) gebruikers. Zoals wonen, werken en voorzieningen. Het programma gaat dus over de functionele invulling van nieuwe ontwikkelingen, tijdelijke functies en het gebruik van de openbare ruimte. De invulling van dit programma is heel bepalend voor hoe we het

Referentiebeelden Groot Merwede na 2030

60

B3.2

Wonen

regionale woningmarkt, met daarbinnen specifieke

We zien dat de vraag naar woningen onverminderd

aandacht voor starters en ouder wordende inwo-

groot is in de regio. Vanzelfsprekend willen we dat

ners. Daarmee willen we inspelen op de behoeften

Nieuwegein een aantrekkelijke woonstad blijft. In

van Nieuwegeinse jongeren, die nauwelijks een

het Omgevingsprogramma wonen 2024-2040 heb-

betaalbare woning kunnen vinden, en Nieuwegein-

ben we beschreven hoe we dat willen doen. Deze

se ouderen, die weinig opties hebben om door te

uitgangspunten gelden uiteraard ook voor onze

stromen naar kleinere woningen. Gelet op kansen

deelgebieden in Groot Merwede.

die dit gebied geeft om aanvullende woonmilieus te creëren met een andere vorm van stedelijkheid,

Galecopperzoom zien we als een belangrijke

willen we hier een mix van (vooral) gestapelde

ontwikkeling om te voorzien in nieuwe woningen.

woontypen realiseren in de nabijheid van voorzie-

We denken dat we hier 6.000 tot 8.000 woningen

ningen. Van betaalbare woningen tot woningen in

kunnen realiseren. We bouwen voor de regionale

het hogere segment. Twee-derde van de woningen

woningmarkt met specifieke aandacht voor Nieuwe-

valt in het betaalbare segment (sociale huur, mid-

geiners die hier willen starten of blijven wonen. We

denhuur en betaalbare koop). Door te bouwen voor

maken daarbij optimaal gebruik van instrumenten

Nieuwegeiners die hier willen blijven wonen en het

om doorstroming te faciliteren. Doorstroming is no-

toevoegen van andere soorten stedelijke woonmili-

dig om in Nieuwegein de verhuisketen op gang te

eus, willen we de keuze verruimen en de bestaande

brengen. Daarbij willen we inspelen op de (verande-

stad versterken.

rende) woonbehoeften. Naast een sterke toename van het aantal inwoners zien we een trend naar meer kleine huishoudens. Door individualisering en vergrijzing. We zien verder dat de betaalbaarheid onder druk staat, met name bij jongeren. Meer kleine huishoudens uit zich in een grote vraag naar kleine én betaalbare woningen. Uitgangspunt is dat in Galecopperzoom een gedif-

“Als er voldoende woningen voor ouderen zijn, komen gezinswoningen beschikbaar.”

ferentieerd aanbod komt van woningen, aanvullend op de bestaande voorraad in Nieuwegein. We

uitspraak inwoner

richten ons hierbij op alle doelgroepen binnen de

Uitgangspunten | Wonen • Galecopperzoom krijgt een gedifferentieerd aanbod van woningen, aanvullend op de bestaande voor raad in Nieuwegein. • De woningen bestaan uit een mix van (vooral) gestapelde woontypen met aandacht voor wonen en zorg. • Voor alle doelgroepen, met specifieke aandacht voor starters, ouder wordende inwoners en nieuwe inwoners die zich in Nieuwegein willen vestigen. • Twee-derde van de woningen valt in het betaalbare segment (sociale huur, middenhuur en betaalbare koop). • We bouwen toekomstbestendige woningen waar mensen gedurende meerdere levensfases kunnen wonen en rekenen daarom met gemiddeld 100 m2 bvo.

61

Met het woonprogramma willen we ook bijdragen

het motto. De voorzieningen zijn een belangrijke

aan de wens om het gebied een verrassend en

drager hiervan. Het gaat daarbij om een mix van

vernieuwend karakter te geven. Dat betekent dat

maatschappelijke en commerciële voorzieningen.

het programma in functies en vormgeving gedurfd, opvallend en onverwacht mag zijn. Met innovatieve

In de eerste plaats zijn goede basisvoorzieningen

woonvormen en met bijzondere architectuur.

belangrijk om een leefbare wijk te creëren. De ontwikkeling van voorzieningen willen we mee laten

In lijn met het Omgevingsprogramma wonen willen

groeien met de woningbouwfasering. Nabijheid

we een leefbare woonwijk (met een mix van be-

van voorzieningen is een belangrijk aandachtspunt

woners, ruimte voor ontmoeting, goede openbare

bij de situering. Daarnaast is Galecopperzoom ook

ruimte en goede bereikbaarheid). Tenslotte willen

een levendige wijk met speelse en verrassende

we in het woonprogramma aandacht voor de toe-

voorzieningen en activiteiten die mensen uitnodigt

nemende vraag naar zorg bij ouderen en kwetsbare

om naar buiten te gaan en elkaar te ontmoeten. De

doelgroepen. Dit betekent dat woonzorgconcepten

precieze invulling hiervan volgt in latere planfasen,

en alternatieve woonconcepten (zoals gemeen-

maar je zou kunnen denken aan laagdrempelige

schappelijke hofjes) hier ook een plek krijgen. In

voorzieningen als een skatepark, natuurspeelplek-

combinatie met aandacht voor de loopafstand naar

ken en zwemplekken, maar ook aan meer iconi-

voorzieningen en een comfortabele inrichting van

sche trekkers als een reuzenrad of stadsstrand. We

de openbare ruimte.

zien ze graag ontstaan op groene en aangename verblijfsplekken die onderling met groene fiets- en

B3.3

Voorzieningen

Juist de voorzieningen zullen gaan zorgen voor de gewenste sfeer en beleving van het gebied. We willen een levendig, verrassend en uitnodigend gebied, met plekken en activiteiten om elkaar te kunnen ontmoeten. Actief stedelijk leven is hierbij

Referentiebeelden Groot Merwede na 2030

62

voetgangersroutes verbonden zijn.

Maatschappelijke voorzieningen

Buitensport

We willen een leefbare wijk met de juiste voorzie-

Speciale aandacht is er voor buitensport. Nu al

ningen voor de doelgroepen. Het specifieke aantal

komen veel Nieuwegeiners hier voetballen, rugby-

zal afhankelijk zijn van het aantal woningen. Bij

en, honk- en softballen of hardlopen. Twee-derde

maatschappelijke voorzieningen denken we aan

van de buitensport in Nieuwegein is gevestigd in

kindcentra (voorzieningen voor kinderen van 0 tot

het gebied. Dit is dus een stedelijke functie. In de

13 jaar met basisschool, kinderopvang etc.), een

nieuwe situatie zullen de sportvelden worden ver-

VO-school met binnensport, gezondheidscentra,

plaatst naar Galecopperzoom-West. De aanvullende

een buurtplein (welzijn) en een wijkcentrum voor

behoefte aan sport door de toevoeging van wonin-

kunst en cultuur. Daarnaast is er ruimte nodig

gen wordt ook meegenomen in de plannen. Sport

voor overige maatschappelijke voorzieningen van

is dan ook een belangrijke drager van de (nieuwe)

derden, zoals stichtingen en verenigingen. Rond

gebiedsidentiteit. Het staat voor gezond en actief

een cluster van voorzieningen komt een zorgcirkel,

leven, maar ook voor elkaar ontmoeten en het uit-

waarmee langer zelfstandig thuis wonen mogelijk

nodigende karakter voor alle Nieuwegeiners. Naast

wordt gemaakt. De meeste voorzieningen zullen pas

de formele sportclubs willen we sport en bewegen

gerealiseerd worden wanneer de woonontwikkeling

ook informeel stimuleren in de openbare ruimte.

voldoende draagkracht heeft. Het wensbeeld is dat

Met bijvoorbeeld hardlooproutes, beachvolleybal,

dagelijkse voorzieningen zo veel mogelijk geconcen-

skatepark, trapveldjes en andere faciliteiten. En met

treerd worden rondom een halte of knooppunt van

het maken van een groene parkachtige verbinding

openbaar vervoer.

naar het toekomstige landschapspark Rijnenburg.

De programmering van buurt-overstijgende (boven-

Het (eventueel) programmeren van meer regionaal

wijkse) maatschappelijke voorzieningen willen we

georiënteerde sporten zullen we in samenhang

ook in samenhang afstemmen met de ontwikkelin-

afstemmen met de ontwikkelingen in Stadsei-

gen in Stadseiland-Zuid. Samen met de gemeente

land-Zuid, Papendorp en Rijnenburg.

Utrecht zullen we kijken naar wat waar het beste passend is.

Referentiebeelden Groot Merwede na 2030

63

Commerciële voorzieningen

Utrecht (bovenregionaal centrum) vlakbij, en krijgt

De inwoners van Galecopperzoom zullen veel

Stadseiland-Zuid ook bepaalde centrumstedelijke

stedelijke voorzieningen vinden in City. Denk aan

voorzieningen. Voor Galecopperzoom, met de

de bibliotheek, theater en bioscoop. Ook Stadsei-

aantallen en stedelijkheid die hier zijn voorzien, is

land-Zuid zal als nieuw stedelijk knooppunt bepaal-

het passend om te kijken naar het niveau van een

de centrumstedelijke voorzieningen gaan krijgen.

wijkwinkelcentrum, met vooral voorzieningen voor

De precieze invulling daarvan wordt in een latere

de dagelijkse behoeften. Denk aan de supermarkt,

planfase bepaald, waarbij het van belang is dat

bakker, slager, drogist, bloemist, kapper, fietsen-

bovenwijkse commerciële voorzieningen worden

winkel e.d. Lokaal ondernemerschap willen we

afgestemd met Nieuwegein. Vooral de invulling van

hierbij stimuleren. In de buurt- en wijkcentra is nu

deelgebied Westraven is belangrijk voor de Nieu-

zo goed als geen leegstand. We willen niet dat het

wegeinse delen van Groot Merwede. Daarnaast wil

winkelprogramma in Galecopperzoom hiermee gaat

Utrecht de Woonboulevard graag behouden, moge-

concurreren. De toekomstige winkelstructuur en de

lijk in een andere vorm. De bereikbaarheid naar City,

daarbij behorende omvang van het winkelprogram-

Stadseiland-Zuid en het centrum van Utrecht moet

ma worden in een volgende planfase bepaald.

dus goed zijn. Horeca willen we ook. We zien dat horeca een Nieuwegein kent een gezonde hiërarchische win-

belangrijke ontmoetingsfunctie heeft. Denk aan

kelstructuur met City als stedelijk centrum met een

koffiezaakjes, ijssalons, lunchrooms en eetcafés.

regionale functie, het Muntplein en Hoogzandveld

In de participatie wordt deze functie ook steeds

als grotere wijkwinkelcentra, en kleinere buurtwin-

genoemd als gewenste drager van de identiteit.

kelcentra in de andere wijken met een supermarkt

Naast een buurtfunctie kan horeca ook het uitnodi-

en buurtwinkels. Daarnaast ligt het centrum van

gende karakter naar alle Nieuwegeiners versterken,

Uitgangspunten | Voorzieningen • Goede basisvoorzieningen met een mix van maatschappelijk en commercieel. • Een zorgcirkel rond een cluster van voorzieningen. • Ontwikkeling van voorzieningen groeit mee met de woningbouwfasering. • Winkels: niveau van wijkwinkelcentrum, met voorzieningen die passen bij de stedelijke dichtheden in dit gebied. De winkelstructuur wordt complementair aan City en andere centra in bestaand Nieuwegein, en aan Stadseiland-Zuid en Utrecht Centrum. • Horeca is belangrijk als ontmoetingsfunctie en drager identiteit. Geen uitgaansgebied. • Buitensport en vrijetijdsfuncties (actief buitenleven) zijn belangrijke dragers van de nieuwe gebiedsidentiteit. - In de openbare ruimte komen diverse buitensportmogelijkheden en andere vrijetijdsfuncties. - Georganiseerde buitensport wordt verplaatst en uitgebreid in Galecopperzoom-West. Om slim om te gaan met de beschikbare ruimte moet worden gezocht naar mogelijkheden om te intensiveren, met innovatieve concepten en een optimale inpassing in het groen. • De programmering van bovenwijkse voorzieningen en meer regionaal georiënteerde sporten vindt plaats in afstemming met de bestaande stad, Stadseiland-Zuid en Rijnenburg. • Groot Merwede moet waarde creëren voor de bestaande stad door het realiseren van bovenwijkse voorzieningen.

64

bijvoorbeeld met een poffertjesrestaurant op het

B3.4 Werken

plein, food trucks in het park of een paviljoen aan

We zien de Galecopperzoom als een gebied waar

het water.

de nadruk ligt op wonen, en niet als een gebied met een grootschalig economisch programma.

Tenslotte zijn vrijetijdsfuncties belangrijk, als drager

Nieuwegein voorziet op andere locaties in de stad

van de gewenste identiteit. Recreatieve activitei-

in de nodige ruimte voor (zelfstandige) kantoren

ten kunnen ontmoetingen en actief buitenleven

en bedrijfshuisvesting. De Utrechtse delen van

stimuleren. We zien de bewoners en de omwonen-

Groot Merwede zullen in verhouding wel meer

den uit Nieuwegein, Groot Merwede en Rijnenburg

werkfuncties gaan bevatten. Dat zeggende willen

als doelgroep. Kleinschalige evenementen zijn hier

we wel graag dat ook hier een bepaalde mix van

mogelijk. Ook hier geldt dat het nu nog te vroeg is

functies gaat ontstaan. De werkgelegenheid in

voor de precieze invulling. Om het beeld van speels-

Galecopperzoom zal voornamelijk komen vanuit het

heid en interactie te kleuren kun je denken aan een

werken vanuit huis en als invulling van gebouwplin-

klimpark, skatepark, zwemgelegenheid, natuur-

ten. Daarbij willen we aandacht geven aan lokaal

speelplek, waterspeelplek, freerun-traject, uitkijk-

ondernemerschap en het aansluiten van het type

toren met glijbaan, barbecue- en picknickplekken,

arbeidsplaatsen bij de bestaande beroepsbevolking.

reuzenrad, muziektent of openluchttheater.

Mede gelet op de gewenste identiteit zien we hier veel mogelijkheden. Door in te zetten op gemengde functies, betaalbare ruimten en wijkparticipatie kan de wijkeconomie bijdragen aan werkgelegenheid, sociale cohesie en een levendige omgeving. Door daarnaast ook in te zetten op ruimten voor innovatieve werkvormen en communities willen we invul-

Liesbosch-West De Liesbosch is een belangrijke werklocatie voor Nieuwegein en de regio Utrecht. In de Omgevingsvisie Nieuwegein is vastgelegd dat het grootste deel van dit bedrijventerrein blijft behouden en niet wordt getransformeerd naar woningbouw. Alleen de westelijke strook langs het Merwedekanaal heeft potentie om te verstedelijken. Deze strook noemen we Liesbosch-West. Wanneer deelgebied Westraven (Stadseiland-Zuid) wordt omgevormd naar een gemengd woongebied kan aan weerszijden van het kanaal een vergelijkbaar milieu gaan ontstaan. Wanneer voor verstedelijking wordt gekozen voorzien we hier vooral gestapelde woningen in combinatie met kantoren en bedrijvigheid. Qua identiteit willen we dit laten aansluiten bij Stadseiland-Zuid. Directe bereikbaarheid naar Stadseiland-Zuid (deelgebied Westraven) is dus essentieel. Uitgangspunten | Werken • Inzetten op werkgelegenheid in de wijk – met werk vanuit huis, gebouwplinten en woonwerkwoningen. • Geen bedrijventerreinen of grote kantoren. • Realiseren van betaalbare ruimten voor startups, vanuit een integrale benadering van gebouw- en gebiedsontwikkeling. • Behouden van het grootste deel van bedrijventerrein De Liesbosch (ca. 100 ha.) als economisch kerngebied. Alleen Liesbosch-West (6 ha.) komt in aanmerking voor een mogelijke verstedelijking.

65

INBRENG VANUIT DE PARTICIPATIE Uit de verschillende participatieactiviteiten zijn diverse aandachtspunten naar voren gekomen die te maken hebben met het mogelijke ontwikkelprogramma. Die gingen vooral over wonen en voorzieningen. We noemen de belangrijkste punten hier, en geven aan wat we ermee hebben gedaan in dit Koersdocument. Over wonen Veel deelnemers zijn blij met de komst van nieuwe woningen. Het advies is om vooral woningen te bouwen waaraan nu een tekort is, zoals betaalbare woningen voor jongeren en starters, en geschikte woningen voor ouderen die hun eengezinswoning willen verlaten. De wens is dat inwoners van Nieuwegein (waar mogelijk) voorrang krijgen op woningen. Onze reactie: Wij delen het belang van een evenwichtig woonprogramma dat voorziet in de behoefte en past in een toekomstbestendige wijk waar mensen lang prettig kunnen wonen. Zie ook onze uitgangspunten over wonen in B3.2. Het verlenen van voorrang aan doelgroepen is gebonden aan wetgeving en regionale afspraken; het beschikbare instrumentarium zetten we in om gewenste doorstroming te faciliteren. Over voorzieningen Veel aanwezigen vinden het belangrijk dat de sportvoorzieningen behouden blijven, en er meer ruimte komt voor horeca, ontmoetingsfuncties, recreatie en activiteiten in de buitenruimte. Specifieke aandacht wordt gevraagd voor de behoeften van jongeren.