2025-282 Bijlage 1 Concept definitief Koersdocument Groot Merwede-Nieuwegein 14 oktober - digi toegankelijk
Tekst van het document
2025-282 Bijlage 1
Actief stedelijk leven
Koersdocument Groot Merwede Nieuwegein Galecopperzoom, Liesbosch-West en Laagraven-Oost
2
November 2024
Actief stedelijk leven
Koersdocument Groot Merwede Nieuwegein Galecopperzoom, Liesbosch-West en Laagraven-Oost 14 oktober 2025
Inhoudsopgave DEEL A INTRODUCTIE
12
A1 Inleiding A1.1 Over Groot Merwede A1.2 Onze koers bepalen A1.3 Leeswijzer
13
A2 Plangebied A2.1 Kenmerken plangebied A2.2 Directe omgeving A2.3 Stedelijk context
19
A3 Ambities en randvoorwaarden A3.1 Beleidskaders A3.2 Inbreng van Nieuwegeiners A3.3 Onze randvoorwaarden
32
DEEL B ONTWIKKELPERSPECTIEF
38
B1 Identiteit B1.1 Positionering B1.2 Een nieuw gebied, een nieuw verhaal B1.3 Actief stedelijk leven B1.4 Verhaallijnen
39
B2 Ruimtelijke uitgangspunten B2.1 Samenhang B2.2 Nabijheid en functiemenging B2.3 Groene leefomgeving B2.4 Lopen, fietsen en openbaar vervoer B2.5 Versterken ruimtelijke kwaliteiten
43
B3 Programmatische uitgangspunten B3.1 Van identiteit naar programma B3.2 Wonen B3.3 Voorzieningen B3.4 Werken
60
B4 Maatschappelijke uitgangspunten B4.1 Koers Sociaal Domein B4.2 Samen en ontmoeten B4.3 Uitnodigend en verbindend
67
DEEL C AMBITIEVARIANT EN AFHANKELIJKHEDEN
72
C1 Ambitievariant en afhankelijkheden C1.1 Ambitievariant C1.2 Afhankelijkheden
73
C2 Oplossingsrichtingen in onderzoek C2.1 Oplossingsrichtingen landschap C2.2 Oplossingsrichtingen infrastructuur C2.3 Oplossingsrichtingen Merwedelijn C2.4 Alternatieve opties verstedelijking Galecopperzoom C2.5 Programma Stadseiland-Zuid
79
C3 (Milieu-) technische condities C3.1 Bodem- en watersturend C3.2 Geluid- en luchtkwaliteit C3.3 Energie
86
DEEL D VAN PERSPECTIEF NAAR REALISATIE
90
D1 Ontwikkelstrategie D1.1 Afsluiting van de verkenningsfase D1.2 Adaptieve ontwikkelstrategie D1.3 Samenwerking gebiedsalliantie en Rijk-regio
91
D2 Ontwikkeling Nieuwegeinse deelgebieden D2.1 Uitgangssituatie grondposities D2.2 Fasering
94
D3 Planproces D3.1 Flexibel en adaptief planproces D3.2 Communicatie, participatie en placemaking
98
D4 Financieringsaanpak
101
D5 Ontwikkelagenda D5.1 Gemeentelijk spoor D5.2 Rijk-regio spoor
102
6
Beste lezer, Nieuwegein groeit. En dat is hard nodig, want heel veel jongeren, starters en ouderen zoeken dicht bij hun werk, familie en voorzieningen naar een passende en betaalbare woning. Maar kunnen die simpelweg niet vinden. Met de ontwikkeling van Groot Merwede geven we hier een antwoord op. En dat doen we samen met onze partners als het Rijk en de regio Utrecht. Het is onze ambitie om aan de noordkant van onze stad een nieuwe wijk te bouwen waar tussen de zes- en achtduizend woningen verrijzen. Hier ontstaat een groene, levendige en gezonde wijk, waar mensen wonen, werken, sporten, ontspannen en buitenleven. Cruciaal is daarom de komst van de nieuwe Merwedelijn: een snelle tramverbinding die de nieuwe wijk én héél Nieuwegein rechtstreeks met Utrecht Centraal verbindt. In het oostelijke deel van de Galecopperzoom ontstaan gemengde woonbuurten met speciale aandacht voor starters en senioren. Het westelijk deel van de Galecopperzoom wordt ontwikkeld tot een sport- en recreatielandschap dat natuur, buitensport en ontspanning samenbrengt. In dit Koersdocument leggen we deze gezamenlijke ambitie voor de ontwikkeling van Groot Merwede vast. We geven richting aan keuzes die we de komende jaren willen maken. Wat deze ontwikkeling bijzonder maakt, is de manier waarop we het samen doen.
Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties hebben intensief meegedacht over de koers. Zij vroegen om een groene wijk met ruimte voor ontmoeting, veilige fiets- en wandelroutes, goed openbaar vervoer en betaalbare woningen voor jong en oud. In dit Koersdocument leest u deze wensen terug. Als wethouder ben ik trots op de koers die we samen hebben bepaald met de grote betrokkenheid van iedereen in de stad en omliggende buurten. Groot Merwede mag dan onze laatste grote bouwlocatie zijn, het is vooral een gezamenlijke ambitie. We bouwen niet alleen woningen, maar bouwen samen aan een gemeenschap. Dat doen we vol vertrouwen, met een duidelijke koers en energie. Ik nodig u uit om mee te blijven doen, denken en bouwen aan deze betekenisvolle ontwikkeling van onze stad. Namens het college van burgemeester en wethouders, Ellie Eggengoor Wethouder Ontwikkeling Groot Merwede Nieuwegein
7
Impressie rondom centrale halte in de Galecopperzoom
GROOT MERWEDE 14 OKTOBER 2036
8
November 2024
Uitvoeringsplan integrale veiligheid 2025-2026
GROOT MERWEDE 14 OKTOBER 2036 Morgen krijg ik de sleutel van mijn woning! Een appartement met woon- en slaapkamer, helemaal voor mezelf. Midden in de Galecopperzoom, in een complex met veel andere jongeren. Maar ook met ouderen en misschien zelfs gezinnen. De appartementen liggen rondom een gezamenlijke tuin. Een moestuin is al aangelegd, maar ik zag ook een poster in de hal waar ze nieuwe bewoners uitnodigden om te komen helpen. En elke maand wordt er iets georganiseerd, zodat je je buren ook beter leert kennen. Dat vind ik eigenlijk wel gezellig, het doet me denken aan het buurtje waar ik ben opgegroeid in Nieuwegein en waar ik iedereen kende. Maar dan heel anders. Vandaag ga ik Groot Merwede verkennen, mijn nieuwe woonomgeving. De zon schijnt en ik ben echt heel benieuwd. Het is allemaal veranderd. Vroeger kwam ik hier veel, want ik zat hier als kind op voetbal. Ook een tijdje rugby gedaan. Maar daarna eigenlijk nooit meer geweest. Ja, ik heb natuurlijk wel gezien dat ze aan het bouwen waren. Dat was best pittig voor de mensen die hier in de buurt wonen. Zelf neem ik tegenwoordig altijd de Merwedelijn van Utrecht Centraal naar mijn ouders in Batau. Dus dan zie je ook wel wat. Maar vandaag ben ik met de fiets. Vanuit Utrecht fiets ik langs het Merwedekanaal naar Stadseiland-Zuid. Hier kwam ik nooit, vroeger was dit bedrijventerrein.
Maar dit is nu óók een vette plek! Ik zie creatieve werkplekken, en stoere cafés aan het water. Aan de overzijde van het kanaal zie ik Liesbosch-West. Vrienden van mij hebben daar een starterswoning gekocht. Echt een coole plek. Maar ik fiets nu door langs de groene oevers, naar het stadspark op de zuidpunt. Wát een panorama! Soms wordt hier wel eens een concert gegeven. En ik hoorde dat er een museum gaat komen. Ik maak het rondje Stadseiland af tot aan de nieuwe brug over het Amsterdam-Rijnkanaal. Alleen voor fietsers en voetgangers. En egeltjes, denk ik er stiekem bij, want zo’n groene brug voelt alsof het oeverpark over het kanaal is doorgetrokken. Aan de overzijde zet ik voet op Nieuwegeinse bodem. Een weids park. Iedereen kent deze fantastische plek aan het water, want hier staat sinds kort een geweldig reuzenrad. Ik deel een foto. Misschien moet ik hier vanavond met vrienden terugkeren om van het uitzicht te genieten. Ik zie de tram van de Merwedelijn over het kanaal gaan. En verderop tussen de woontorens stoppen bij het nieuwe plein, dat over de verdiepte A.C. Verhoefweg is aangelegd. Ik fiets naar het plein. Een groep scholieren stapt in de bus. Het is er druk, en ik realiseer me dat ik wel iets wil eten. Ja echt, er staat hier zo’n ouderwets poffertjesrestaurant! Ik plof even neer op het terras, zodat ik dit levendige tafereel eens wat beter in me kan opnemen.
En poffertjes kan eten. Rondom het plein zitten winkels en terrassen. Brood, groente, olijven, boeken. Een fietsenwinkel en een kapper. Veel lokale ondernemers. Een vriend van me heeft een werkruimte met shop om de hoek. Hij maakt zelf skateboards. En importeert ook speciale merken. Ik maak even een praatje, en kijk met verwondering naar zijn ruimte. Dit had ik hier niet verwacht. Naast hem zit een vriendin met een hippe lunchtent. Flatbreads en smoothies. En boven hem zit een creatieve gast die van alles grafisch ontwerpt en kan printen. Ze kennen elkaar van jongerencentrum Plein 34. Die heeft hier nu ook een filiaal geopend. Als ik terugloop naar mijn fiets wordt mijn aandacht getrokken door een etalage met een piratenboot die ik ook had toen ik jong was. Wat leuk! Een winkel waar tweedehands speelgoed wordt verkocht, gerepareerd en in elkaar gezet door mensen die hier dagbesteding hebben.
Uitvoeringsplan integrale veiligheid 2025-2026
November 2024
9
Ik kan niet wachten om naar mijn nieuwe huis te fietsen. Tussen de gebouwen door zie ik het al, daar op de vijfde verdieping met dat hoekbalkon, mijn woonkamer kijkt uit op het pad waar ik nu op fiets. Een oudere vrouw spreekt me aan als ik naar onze gezamenlijke tuin sta te kijken. Ze woont hier ook nog maar net. Ze vertelt dat ze al vijftig jaar in Nieuwegein woont, en nu kleiner is gaan wonen. Haar dochter en de kleinkinderen wonen in Galecop, om de hoek dus. Ik heb veel geluk gehad met deze woning, zegt ze. Alles is op loopafstand. Ze maakt een weids gebaar, en zegt dat ze zo blij is dat hier buiten helemaal geen auto’s zijn. Ik heb wel een auto, zegt ze, maar die staat verderop in een parkeerhub. Ze spreekt het woord ‘hub’ een beetje spottend uit. Een woord uit een folder. Maar ik vind het wel handig, denk ik hardop. Ik heb geen auto, maar daar staan wel deel-auto’s voor die paar keer dat ik er eentje nodig heb.
Impressie Galecopperwetering
10
November 2024
Uitvoeringsplan integrale veiligheid 2025-2026
Met de fiets aan de hand loop ik door het oeverpark langs de Galecopperwetering. Dit wordt straks mijn hardlooproute, bedenk ik me. Kinderen van de nieuwe basisschool rennen me voorbij, op weg naar de natuurspeelplek. Hier is veel water, zie ik. Een vlonderpad loopt er doorheen, verleidelijk voor de kinderen. En voor mezelf. Maar ik wil door. Even kijken hoe mijn oude voetbalclub is geland op de nieuwe locatie. Wow, denk ik. Dit is veel meer dan een verzameling sportvelden. Het is eerder een parklandschap waar allerlei sporten door elkaar lijken te lopen. Met in het midden een prachtig clubhuis, dat uitkijkt over de velden. Ik zie overal beweging. Hier hangt echt een actieve energie! Om mijn rondje af te maken fiets ik nog even door. Het sportpark loopt hier over in een rustiger parkzone dat over de A2 naar Rijnenburg is getrokken. Ik zie de tram van de Merwedelijn weer. Echt mooi gedaan, mompel ik in mezelf. Toen ik mijn huis kreeg toegewezen had ik me niet gerealiseerd dat ik in zo’n groene en levendige omgeving terecht zou komen. Ik gloei vanbinnen. Morgen de sleutel. Ik kijk omhoog, de zon schijnt in Groot Merwede. Dit is met recht een gebied om trots op te zijn.
Impressie Galecopperwetering
Uitvoeringsplan integrale veiligheid 2025-2026
November 2024
11
A
INTRODUCTIE
Het voornemen is om vanaf 2030 Groot Merwede te ontwikkelen tot een nieuw stedelijk gebied aan beide kanten van de A12. Dit is nodig omdat de (regionale) behoefte aan woningen groot is. Een deel van Groot Merwede ligt in Nieuwegein. Samen met o.a. de gemeente Utrecht, de provincie Utrecht en de Rijksoverheid werken we daarom aan de uitwerking van de plannen. Om ons goed voor te bereiden op de gezamenlijke besluitvorming over Groot Merwede en om de planfase te kunnen starten voor de Nieuwegeinse gebiedsdelen binnen Groot Merwede hebben we dit Koersdocument opgesteld. Dit hebben we gedaan met inbreng van veel inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties tijdens een actief participatietraject. In het Koersdocument leggen we onze ruimtelijke, programmatische en maatschappelijke uitgangspunten vast voor de verstedelijking van de Nieuwegeinse deelgebieden. Het gaat om de Galecopperzoom-West, Galecopperzoom-Oost (inclusief gebied tramremise en Dwelfsloot), Liesbosch-West en Laagraven-Oost. Gebieden met een aantal bijzondere kwaliteiten die we graag op de een of andere wijze willen inpassen in de toekomstige situatie. Denk aan de sportverenigingen. En aan de landschappelijke, ecologische en cultuurhistorische waarden. Ook Laagraven-Oost is belangrijk als groen uitloopgebied en landschapspark voor de toekomstige bewoners van Groot Merwede.
Dit alles vormt het vertrekpunt voor een grootschalige stadsuitbreiding, die een nieuw perspectief creëert voor Nieuwegein en gaat zorgen voor duizenden woningen waar zo’n grote behoefte aan is.
12
A1 Inleiding
tot 75.000 woningen (inclusief Groot Merwede voor
Groot Merwede1 wordt een gebied met duizenden
en 33.500 tot 45.000 arbeidsplaatsen, is het de am-
nieuwe woningen, bedrijvigheid, voorzieningen,
bitie om een vitaal, leefbaar en duurzaam stedelijk
buitensport, uitstekend openbaar vervoer en veel
gebied te creëren. De ontwikkeling van Groot Mer-
ruimte voor groen en recreatie. Belangrijke drager
wede Rijnenburg speelt in op de sterke bevolkings-
van deze verstedelijking is de komst van de Merwe-
groei en de vraag naar (betaalbare) woningen in
delijn, een nieuwe tramlijn die Nieuwegein verbindt
de regio. De ontwikkeling van woningen en banen
met Utrecht Centraal.
op deze gunstige locatie, nabij bedrijven, onderwijs
2030 met Beurskwartier en Merwedekanaalzone),
en omringende stedelijke gebieden, draagt bij aan
A1.1
Over Groot Merwede
de verbinding tussen Utrecht en Nieuwegein en is
De grootste verstedelijking van Nederland
een logische stap in de ruimtelijke en maatschap-
Met de ontwikkeling van Groot Merwede en Rijnen-
pelijke ontwikkeling van de regio. Groot Merwede
burg biedt de Metropoolregio Utrecht (MRU) ruimte
Rijnenburg ligt op een unieke locatie te midden van
aan de grootste verstedelijkingslocatie van Neder-
diverse Nederlandse landschappen, zoals het Groe-
land. Dit gebied, strategisch gelegen in het hart
ne Hart, de Nieuwe Hollandse Waterlinie (UNES-
van Nederland, strekt zich uit over de gemeenten
CO-werelderfgoed) en de Utrechtse Heuvelrug.
Utrecht en Nieuwegein. Met plannen voor 63.000
Het biedt een unieke kans om de relatie tussen de
1 Met Groot Merwede doelen we in dit Koersdocument op ‘Groot merwede na 2030’; ofwel de deelgebieden aan weerszijden van de A12 die vanaf 2030 in ontwikkeling worden gebracht.
UTRECHT LEIDSCHE RIJN
RIJNENBURG
GROOT MERWEDE NA 2030
NIEUWEGEIN HOUTEN IJSSELSTEIN
Ligging in stedelijk gebied Utrecht - Nieuwegein - Houten
13
Ontwikkellocaties Rijnenburg en Groot Merwede na 2030 en beoogde woningaantallen
Rijnenburg
Rijnenburg
14
22.000 - 25.000 woningen
Groot Merwede (na 2030)
13.750 - 20.450 woningen
waarvan in Nieuwegein
6.000 - 8.000 woningen
Groot Merwede
steden Utrecht en Nieuwegein en het landschap aan
Het belang van Groot Merwede
de westzijde te versterken en het landschap letterlijk
Met Groot Merwede verrijst vanaf 2030 een nieuw
dichterbij te brengen.
stedelijk gebied op het grensgebied van Utrecht en Nieuwegein. Deze centraal in Nederland gelegen
Het gebied bestaat uit verschillende deelgebieden,
ontwikkeling bevindt zich aan beide kanten van
elk met een uniek karakter en een eigen identiteit,
de A12, tussen knooppunt Oudenrijn en Lunetten.
die gezamenlijk bijdragen aan de totale waarde van
Deze bijzondere ligging zorgt voor nabijheid van
Groot Merwede Rijnenburg. Hoewel elk deelge-
veel inwoners, arbeidsplaatsen en voorzieningen.
bied op zichzelf wordt ontwikkeld, zullen ze in
De Utrechtse regio is Europa’s meest competitieve
de toekomst een samenhangend geheel vormen.
regio en heeft een grote aantrekkingskracht op het
Fijnmazige langzaam verkeersverbindingen en een
bedrijfsleven. Dit is een belangrijke reden om hier te
uitbreiding van het tramnetwerk door het hele ge-
bouwen: veel mensen werken in de regio Utrecht en
bied zorgen ervoor dat de deelgebieden naadloos in
wonen elders. Dat leidt tot veel forensen die naar
elkaar overgaan. Deze verbindingen sluiten ook aan
of door de regio rijden, waarbij het hoofdwegennet
op de stad en de regio. Zo kunnen zowel bewoners
een verdere groei van autoverkeer niet meer kan
van Groot Merwede Rijnenburg als vanuit de stad
verwerken. Tegelijk is sprake van een groot tekort
en de regio profiteren van een veelzijdige leefom-
aan woningen. Veel mensen zoeken een woning in
geving met volop kansen voor werken, recreëren,
de aantrekkelijke Utrechtse regio, die onder meer
sporten en ontspannen.
gewaardeerd wordt vanwege de aandacht voor gezond stedelijk leven.
De tramlijn als ‘levenslijn’ Voor de verdere ontwikkeling van de regio en de
De aangename leefomgeving, de groei van arbeids-
realisatie van Groot Merwede Rijnenburg is de
plaatsen en het tekort aan woningen leiden tot
aanleg van een tramlijn in zuidwestelijke richting
een grote druk op de woningmarkt. Om de groei
van cruciaal belang. Deze hoogfrequente, betrouw-
op te vangen staat de regio voor grote opgaven
bare en snelle verbinding is de ontbrekende schakel
op het gebied van woningbouw, werklocaties en
in het regionale OV-systeem en loopt van Utrecht
bereikbaarheid. Daarbij is het belangrijk dat we ver-
Centraal naar Rijnenburg. Zonder deze tramlijn is
antwoord omgaan met de ruimte die we hebben.
een adequate ontsluiting van de woningen in Groot
Zodat we ook in de toekomst een aantrekkelijke
Merwede Rijnenburg niet mogelijk en kunnen de
en gezonde regio zijn. Het ontwikkelen van Groot
beoogde woningaantallen en arbeidsplaatsen niet
Merwede kan flink bijdragen aan de behoefte
worden gerealiseerd. De tramlijn verlicht de druk op
in de regio om duizenden nieuwe woningen en
de bestaande infrastructuur en het hoofdwegennet,
arbeidsplaatsen, uitstekend openbaar vervoer en
houdt station Utrecht Centraal bereikbaar en draagt
veel ruimte voor groen en recreatie te realiseren.
bij aan veilig en toegankelijk vervoer voor inwoners
Bouwen in de directe nabijheid van voorzieningen
van de regio.
en arbeidsplaatsen zorgt ervoor dat mensen binnen vijftien minuten alle voorzieningen kunnen vinden
Deze tramlijn is echter meer dan een vervoersverbin-
die zij in hun dagelijks leven nodig hebben en voor-
ding; de tramlijn vormt de ‘levenslijn’ die de regio
komt dat het autogebruik evenredig meestijgt met
verbindt. De levenslijn door Groot Merwede Rijnen-
de verstedelijking.
burg richting Utrecht Centraal legt, via bestaande tramlijnen, de verbinding met Nieuwegein City en
Een deel van de verstedelijking van Groot Merwede
Utrecht Science Park (USP). Op deze wijze wordt de
– voorheen de A12-zone – ligt in het noordelijkste
verbinding gelegd tussen duizenden woningen en
deel van Nieuwegein. Het bestaat uit Galecopper-
de belangrijkste economische motoren in de regio.
zoom-West en -Oost (inclusief de tramremise en het
15
groengebied Dwelfsloot) en Liesbosch-West. Andere
te ontwikkelen gebied en het bestaande stedelijke
delen van Groot Merwede liggen in de gemeenten
gebied een goede balans ontstaat tussen stedelijk-
Utrecht en Houten. Het Utrechtse deel dat verstede-
heid en rust. Waar het fijn en groen wonen blijft, in
lijkt gaat worden bestaat uit kantorenpark Papen-
de directe nabijheid van levendige plekken.
dorp en Stadseiland-Zuid (Westraven + Woonboulevard + fase 2 deelgebied 6 Merwedekanaalzone).
A1.2
Het meest oostelijke deel van Groot Merwede is
Nieuwegein en Utrecht maken ieder hun eigen visies
Onze koers bepalen
Laagraven-Oost en wordt niet verstedelijkt. Dit
voor de afzonderlijke deelgebieden. Maar vanwege
gebied zien we als groen uitloopgebied (landschap-
het overkoepelende karakter en de samenhang
spark). Laagraven-Oost ligt op Nieuwegeins en
tussen de plannen werken de twee gemeenten, de
Houtens grondgebied.
provincie en de Rijksoverheid nauw samen. Het is belangrijk dat we voor het Nieuwegeinse deel van
We hebben het over grote aantallen. Op dit mo-
Groot Merwede onze eigen positie bepalen en onze
ment gaan we uit van de bouw van 13.750 tot
uitgangspunten voor de ontwikkeling vastleggen.
20.450 woningen in heel Groot Merwede na 2030.
Ons doel is uiteindelijk dat we Nieuwegein prettig
Waarvan 6.000 tot 8.000 in Nieuwegein. Nieuwe-
en leefbaar houden.
gein groeit hiermee richting 90.000 inwoners. Daar komt de ontwikkeling van Rijnenburg nog bij met
Als basis voor de afstemming en de uitwerking naar
22.000 tot 25.000 woningen. De verstedelijking van
dit Koersdocument heeft de gemeenteraad in 2022
Rijnenburg aan de westzijde van Nieuwegein ligt op
de Ruimtelijke Positiebepaling A12-zone vastgesteld.
grondgebied van de gemeente Utrecht en valt bui-
Dit document is samen met veel inwoners, onderne-
ten dit Koersdocument. Maar er ligt wel een belang-
mers en (maatschappelijke) organisaties opgesteld.
rijke relatie met de ontwikkeling van Rijnenburg.
En samen hebben we geconcludeerd dat we hier graag een mooi, aantrekkelijk, prettig, groen en
Het gaat dus om duizenden woningen. Maar mis-
leefbaar stedelijk gebied willen zien. Met goede,
schien nog belangrijker is dat Groot Merwede voor-
betaalbare woningen voor alle bevolkingsgroepen,
al ook een heel aangenaam en gezond leefgebied
uitstekende voorzieningen, veel recreatie- en sport-
wordt, onder het adagium ‘actief stedelijk leven’.
mogelijkheden en een goede bereikbaarheid, vooral
Waarbij we ervoor zorgen dat er tussen het nieuw
ook met de fiets en het openbaar vervoer.
In het onderzoeksprogramma U Ned werken we als Nieuwegein samen met de gemeente Utrecht, de regio U10, de provincie Utrecht en de Rijksoverheid aan de grote uitbreidingsopgaven in de regio. Met de MIRTverkenning Openbaar Vervoer en Wonen doet U Ned onderzoek naar diverse OV-mogelijkheden waaronder het beste tracé voor de Merwedelijn, de uitvoering ervan en de kosten die daarmee gepaard gaan2. Parallel hieraan loopt een MIRT-onderzoek naar de randvoorwaarden om Groot Merwede en Rijnenburg te ontwikkelen naar nieuwe stedelijke gebieden waar het prettig en gezond wonen en werken is. Binnen U Ned werkt de gemeente Nieuwegein dus samen met de andere overheden aan dit traject. Het doel is om in november 2025 in het bestuurlijk overleg van de samenwerkende overheden (BO-MIRT) besluiten te nemen over de mogelijke ontwikkeling van de gebieden, het openbaar vervoer (waaronder de Merwedelijn) en andere condities en maatregelen voor de verstedelijking. 2 MIRT staat voor Meerjarenprogramma Infrastructuur, Transport en Ruimte. Hieronder vallen alle investeringen aan wegen, spoor en waterwegen van de Rijksoverheid samen met andere overheden. Een MIRT-verkenning is een manier van werken waarbij je begint met het benoemen van de opgaven, en in een aantal fases steeds verder toewerkt naar concrete oplossingen. Aan het einde van een MIRT-traject ligt er een pakket aan maatregelen.
16
Nu de overkoepelende plannen voor de verstede-
Liesbosch-West
lijking en de Merwedelijn concreter worden is het
De westelijke zone van bedrijventerrein De Lies-
belangrijk dat we ook onze eigen ideeën verder
bosch langs het Merwedekanaal (circa 6 hectare)
uitwerken. Daarom hebben we voorliggend Koers-
wordt mogelijk verstedelijkt naar een woonwerk-
document Groot Merwede opgesteld, een nadere
gebied. De verstedelijking van Liesbosch-West is
uitwerking van de principes uit de Ruimtelijke Po-
een scenario. Een ander scenario is dat deze zone
sitiebepaling naar ambities en uitgangspunten. Dit
economisch kerngebied blijft. Het overige deel van
hebben we wederom gedaan met de inbreng van
De Liesbosch (circa 100 hectare) blijft hoe dan ook
veel betrokken inwoners, ondernemers en (maat-
bestaan als economisch kerngebied met regionale
schappelijke) organisaties. In verschillende bijeen-
betekenis. Alleen Liesbosch-West maakt dus onder-
komsten hebben we veel waardevolle ideeën en
deel uit van het Koersdocument. Wel is het belang-
aandachtspunten meegekregen die we in de koers
rijk om een groene corridor aan te leggen door
hebben verwerkt (zie ook hoofdstuk A3).
bedrijventerrein De Liesbosch naar landschapspark Laagraven-Oost.
Het Koersdocument schetst het ontwikkelperspectief voor de Nieuwegeinse delen van Groot Merwe-
Laagraven-Oost
de. Dit doen we in de vorm van het benoemen van
Ook Laagraven-Oost maakt integraal onderdeel
ambities en uitgangspunten. Die gaan over de iden-
uit van Groot Merwede. Binnen Groot Merwede
titeit, het ruimtelijk ontwerp, onze programmatische
is Laagraven-Oost, als onderdeel van het Krom-
keuzes (wonen, werken en voorzieningen) en onze
me Rijn Linie Landschap, van grote betekenis als
sociale koers. Het Koersdocument is dus nog geen
recreatief landschapspark. Juist hier kan de grote
uitgewerkt plan. Dat past ook niet bij de fase waarin
groen-, recreatie- en natuuropgave, die voortkomt
we nu staan in de besluitvorming. Met het vaststel-
uit de verstedelijking van Groot Merwede, een plek
len van onze uitgangspunten kunnen we ons beter
krijgen. De verdere uitwerking voor Laagraven-Oost
positioneren in de samenwerking en voorbereiden
is niet meegenomen in het Koersdocument. Deze
op de gezamenlijke besluitvorming in de regio, en
uitwerking vindt plaats binnen het programma
tussen de regio en het Rijk. Tegelijkertijd dient het
Groen Groeit Mee in het kader van het Kromme
Koersdocument als basis voor het starten van de
Rijn Linie Landschap. Binnen het grotere geheel van
planfase en wordt hiermee de verkenningsfase voor
Groot Merwede blijven we de uitwerkingen van
Groot Merwede (die onder de naam A12-zone in
de verschillende deelgebieden, waaronder die van
2021 is gestart) afgerond.
Laagraven-Oost, in samenhang ontwikkelen.
In het Koersdocument focussen we ons met name op de Galecopperzoom-West, Galecopperzoom-Oost en Liesbosch-West. Dit zijn de Nieuwegeinse delen van Groot Merwede die zijn aangemerkt om te verstedelijken. Ook kijken we naar de verbindingen met de omliggende gebieden: de aangrenzende woonwijken, de verdere bestaande stad Nieuwegein, Laagraven-Oost en de Utrechtse deelgebieden van Groot Merwede en Rijnenburg.
17
A1.3
Leeswijzer
Het Koersdocument bestaat uit vier delen. In deel A geven we een introductie op het plangebied en op onze ambities en randvoorwaarden. In deel B schetsen we ons ontwikkelperspectief met een beschrijving van de gewenste gebiedsidentiteit en onze uitgangspunten voor het ontwikkelprogramma (wonen, werken, voorzieningen), de sociale koers (gemeenschapszin, betaalbaarheid, zorg en de connectie met bestaand Nieuwegein) en de ruimtelijke koers (samenhang, functiemenging, groen, mobiliteit en ruimtelijk kwaliteit). In deel C beschrijven we de ambitievariant en de verschillende oplossingsrichtingen die mogelijk zijn met daarnaast de verschillende (milieu-)technische condities die er zijn om het gebied te kunnen ontwikkelen. In deel D tenslotte geven we een beeld van hoe we van perspectief naar realisatie gaan komen.
DEEL A | Introductie ambities en randvoorwaarden
DEEL B | Ontwikkelperspectief identiteit ruimtelijke, programmatische, maatschappelijke uitgangspunten
DEEL C | Ambitievariant en afhankelijkheden oplossingsrichtingen in onderzoek (milieu-)technische condities
DEEL D | Van perspectief naar realisatie ontwikkelstrategie planproces financieringsaanpak ontwikkelagenda
18
A2 Plangebied
dat weer bestaat uit de Galecopperzoom, Lies-
Groot Merwede, waarvan de realisatie start na
Galecopperzoom-West en Galecopperzoom-Oost
2030, is een omvangrijk stedelijk gebied grenzend
heeft tezamen een omvang van circa 130 hecta-
aan de snelwegen A12, A2, A27, het Amster-
re. Liesbosch-West heeft een plangebied met een
dam-Rijnkanaal en het Merwedekanaal. Het is een
omvang van circa 6 hectare. Laagraven-Oost is een
grotendeels functioneel gebied met onder meer
gebied van circa 370 hectare, niet alleen de omvang
sportvelden, bedrijven, kantoren, een tramremise,
maar ook de kwalitatieve inrichting van het Land-
P+R, recreatiegebied, lintbebouwing en veel infra-
schapspark Laagraven-Oost is van belang.
bosch-West en Laagraven-Oost. Het plangebied van
structuur. Het plangebied voor dit Koersdocument betreft het Nieuwegeinse deel van Groot Merwede,
BEURSKWARTIER
MERWEDEKANAALZONE
PAPENDORP WOON- MERWEDEBOULEVARD KANAALZONE 6 GALECOPPERZOOM WEST OOST
WESTRAVEN TRAMREMISE
LIESBOSCHWEST
LIESBOSCHOOST
LAAGRAVEN-OOST
Deelgebieden Groot Merwede na 2030; in oranje de gebieden waar het Koersdocument zich op richt en in roze de Utrechtse deelgebieden.
19
A2.1
Kenmerken plangebied
aan de stadsrand, waar natuur, water en recreatie
Onderstaande karakterschets beschrijft een aantal
samenkomen.
belangrijke kenmerken van het plangebied.
Laagraven-Oost maakt onderdeel uit van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. De inundatievelden in dit
Historie
gebied konden onder water worden gezet om de
Galecopperzoom ligt in een voormalig veenge-
vijand de toegang tot het stedelijk gebied ten wes-
bied dat in de middeleeuwen is ontgonnen via het
ten van de linie te bemoeilijken. De schootsvelden in
systeem van cope-ontginningen. Het woordje ‘cope’
Laagraven-Oost en het werk aan de Overeindseweg
verwijst naar de oude koopovereenkomst tussen
zijn beschermd werelderfgoed.
landeigenaren en ontginners. ‘Gale’ verwijst naar het middeleeuwse dorpje Galen.
Landschappelijke ligging
De Galecopperdijk is een historische ontginningsas,
De Galecopperzoom markeert de overgang van
de dijk werd aangelegd om moerassige veengebie-
het stedelijk gebied van Nieuwegein naar het open
den te ontginnen. Langs deze dijk werden sloten
veenweidelandschap van de polder Galecop. Aan de
gegraven om het water af te voeren. De Galecop-
westzijde grenst de polder Galecop aan de polder
perdijk diende als een belangrijke ontginningsroute
Rijnenburg. De Galecopperzoom en Liesbosch-West
en was omgeven door boerderijen die langs de dijk
zijn waterrijke gebieden en met name de Galeco-
waren gesitueerd. Eeuwenlang kende het gebied
pperzoom is een laaggelegen gebied dat in beeld
een agrarisch karakter met weilanden en boerderij-
is voor de opvang van regenwater in het geval van
en. De Galecopperzoom vormt nu een groene zone
extreme neerslag.
Galecopperwetering
Oude wielerbaan
20
De bodem bestaat uit veen en klei en heeft bijge-
blijfskwaliteit. De oevers worden gekenmerkt door
dragen aan het karakteristieke langgerekte verka-
wegen, fietspaden en gras met bomen en de relatie
velingspatroon. De aanwezigheid van de Galecop-
met de weidsheid langs het water is nog nauwelijks
perwetering, graslanden, rietzones en bomenrijen
voelbaar. In de huidige situatie vormt het water een
maakt Galecopperzoom tot een herkenbaar groen
barrière zonder verblijfskwaliteit. De water-assen en
lint in het landschap, dat zowel ecologische als re-
de oevers hebben de potentie om samenhangende
creatieve functies vervult. Inwoners van Nieuwegein
en verbindende recreatieve oevers met een hoge
hebben een hoge waardering voor de groene en
verblijfskwaliteit te zijn. Aandachtspunt is dat de ka-
recreatieve Galecopperzoom.
naaldijk aan de westzijde van het Amsterdam-Rijn-
De Galecopperwetering is een centrale watergang
kanaal een waterkerende functie heeft. Een ander
in de Galecopperzoom en essentieel voor de ont-
aandachtspunt is dat het Amsterdam-Rijnkanaal een
watering van het lage veenland. De Galecopperwe-
belangrijke en druk bevaren transportroute is voor
tering wordt sinds 1963 bemalen door het gemaal
de scheepvaart (goederenvervoer).
Galecop dat afwatert op het Amsterdam-Rijnkanaal. In westelijke richting staat de Galecopperwetering
Groot Merwede heeft de kans om de landschappe-
in verbinding met de polder Rijnenburg.
lijke structuren van polder Rijnenburg, de Galecopperzoom en Laagraven-Oost in oost-west richting
Het Amsterdam-Rijnkanaal en het Merwedekanaal
met elkaar te verbinden. In noord-zuid richting is er
zijn heel bepalend voor de ruimtelijke structuur in
langs het Amsterdam-Rijnkanaal en het Merwede-
Groot Merwede, maar hebben nog weinig ver-
kanaal veel potentie om een samenhangende recreatieve groenstructuur te realiseren langs de oevers.
“Laat Groot Merwede aansluiten op de bestaande wijken en het landschap, anders wordt het een losstaand eiland” uitspraak inwoner
Galecopperdijk
21
Ecologische waarde
Sportverenigingen
De Galecopperzoom bestaat voor een groot deel
Er zijn verschillende sportverenigingen gevestigd in
uit pauzelandschap met ruimte voor duurzame en
de Galecopperzoom met diverse buitensporten zoals
maatschappelijke initiatieven, groengebieden en
voetbal, rugby, honk- en softbal, petanque, tennis
sportvelden. De oude wielerbaan, het natuurcom-
en atletiek. Deze sportfaciliteiten hebben deels een
pensatiegebied Dwelfsloot en de oevers van de
functie voor de omliggende wijken en deels een
Galecopperwetering hebben een grote ecologische
bredere regionale functie. De sportvoorzieningen
waarde.
maken de Galecopperzoom tot een belangrijk
De oude wielerbaan is een voormalig sportterrein
recreatie- en sportgebied voor alle inwoners van
dat nu als natuurgebied fungeert. De wielerbaan
Nieuwegein. De sportvoorzieningen moeten zoveel
heeft zich ontwikkeld tot een zone voor kruidenrijke
mogelijk in de nabijheid van de inwoners behou-
graslanden met bijzondere graslandplanten die aan-
den blijven. Dit biedt de kans om in het gebied een
trekkelijk zijn voor insecten. Daarnaast fungeert de
sportieve buitenomgeving te realiseren die uitnodigt
oude wielerbaan als foerageergebied voor vogels.
tot bewegen.
De Dwelfsloot in Nieuwegein is ontstaan als een natuurcompensatiegebied in het kader van de verloren
Bestaande bebouwing
gegane natuur bij de aanleg van de trambanen. De
Langs de Galecopperdijk en de Reinensteijnseweg
watergang die die door de het natuurcompensatie-
staat een aantal woningen. Buiten deze lintbebou-
gebied slingert is relatief ondiep, wat gunstig is voor
wing heeft het gebied geen woonbestemming.
een rijke waterflora.
De Galecopperzoom kent nog enkele gebouwen
De natte oevers van de Galecopperwetering bieden
zoals een basisschool, een petanquecentrum, een
leefruimte en verbinding voor onder meer amfibie-
kynologenvereniging, verenigingsgebouwen van de
ën, kleine zoogdieren, insecten en watervogels.
sportverenigingen, dierentrainers, een dierenopvang
Deze bestaande ecologische structuren in het
en een kunstatelier. Enkele gebouwen zijn onder-
gebied bieden houvast om de ecologische waarde
deel van de tramremise.
uit te bouwen. Om dit verder uit te kunnen werken
In Liesbosch-West bevinden zich een aantal 7- tot
is ecologisch onderzoek (quickscan flora en fauna)
10-laagse kantoorgebouwen, bedrijfsverzamelge-
noodzakelijk.
bouwen, garages en een haven met overslag aan het Merwedekanaal en met een watergebonden bedrijf dat ook stedelijke distributie over water uitvoert.
Bebouwing Galecopperdijk
22
Sportvelden Galecopperzoom
Ontsluitingsstructuur
slechts op een paar plekken veilige oversteekmoge-
Groot Merwede is met de auto een van de meest
lijkheden voor voetgangers en fietsers in het gebied.
bereikbare plekken van Nederland. Tegelijk is sprake
De verblijfskwaliteit langs deze wegen is laag. Voor
van toenemende congestie en is de infrastructuur
Groot Merwede na 2030 zijn al deze wegen grote
nadrukkelijk aanwezig. De openbare ruimte wordt
barrières.
op veel plekken gedomineerd door zwaarbelaste
Liesbosch-West is aan de westzijde ontsloten via
wegen, zoals de A.C. Verhoefweg, de Europalaan,
afslag 18 en de Winthontlaan, en (buiten de spits)
de Taludweg en de snelwegen A12 en A2. Er is
aan de oostzijde via de N408 en Ravenswade. Het
weinig ruimte voor voetgangers en fietsers. Het we-
bedrijventerrein is voor het spitsverkeer in tweeën
gennet zorgt voor barrières in het gebied en zorgt
gedeeld door een zogenaamde ‘spitsknip’. Tijdens
voor versnippering.
de spits wordt Liesbosch-West alleen ontsloten via de westzijde.
Hoofdwegennetwerk Voor de Galecopperzoom vormen de snelwegen
Fietsnetwerk
een barrière richting Utrecht en Rijnenburg. De A12
De fietspaden in de Galecopperzoom die de (sport)
is hoger gelegen, wat als voordeel heeft dat er al
voorzieningen ontsluiten, liggen langs de Galecop-
onderdoorgangen zijn. De verbindingen onder de
perlaan en de Taludweg. De Galecopperdijk is een
A12 zijn er wel, maar hebben geen verblijfskwaliteit
waardevolle historische structuur, met een fietspad
en voelen sociaal onveilig. Ook de A2 is een barrière
onder de A12 door richting Papendorp. De door-
ter hoogte van de Galecopperzoom. Er zijn geen
fietsroute tussen City en Utrecht loopt langs het
oost-west verbindingen over of onder de snelweg,
Amsterdam-Rijnkanaal. De ligging van deze door-
waardoor de A2 nu een harde barrière is richting
fietsroute is goed, maar de aantrekkelijkheid en de
het toekomstige landschapspark Rijnenburg.
sociale veiligheid kan versterkt worden.
Onderliggend wegennet
Ov-netwerk
Groot Merwede heeft twee snelwegafslagen aan
De tramlijnen 20, 21 en 22 verbinden Nieuwegein
de A12: afslag Nieuwegein/Papendorp (afslag 16)
en IJsselstein met Utrecht Centraal en Utrecht Scien-
en afslag Westraven/Kanaleneiland (afslag 17). De
ce Park. De sneltram is in de jaren tachtig aangelegd
A.C. Verhoefweg, de Europalaan en de Taludweg
als SUNIJ (Sneltram Utrecht Nieuwegein IJsselstein).
maken deel uit van het stedelijke hoofdwegennet.
In 2019 is de lijn met een nieuwe tramverbinding
Dit zijn zwaar belaste doorgaande wegen. Er zijn
doorgetrokken van Utrecht Centraal naar Utrecht
Onderdoorgang A12 afslag 16
Fietspad Amsterdam-Rijnkanaal
23
Science Park. De tramlijn heeft een halte in Westra-
Ruimtelijke structuur Nieuwegein
ven. Er is nu geen halte in de Galecopperzoom. In
De ruimtelijke structuur van Nieuwegein is een di-
het oostelijke deel van de Galecopperzoom ligt wel
rect gevolg van haar ontstaansgeschiedenis als New
de tramremise.
Town (nieuwe stad). De aanwijzing als groeikern in
Er rijden diverse buslijnen door het Nieuwegeinse
1971 was het startpunt van een grootschalige bouw
deel van Groot Merwede. Bus 77 rijdt van Nieuwe-
van woonwijken in de jaren zeventig en tachtig. De
gein naar De Bilt over de Galecopperlaan (en geeft
zelfstandige dorpen Jutphaas en Vreeswijk werden
op Westraven een snelle overstap richting Utrecht
samengevoegd, waarna Nieuwegein in de loop
Science Park). Lijn 48 geeft via de Galecopperlaan
van de tijd is uitgegroeid tot een stad van 67.000
een verbinding naar Houten en naar Leidsche Rijn
inwoners. De stedenbouwkundige principes van
Centrum (met het treinstation Leidsche Rijn) en
destijds hebben Nieuwegein grotendeels gevormd.
Maarssen. Bus 74 rijdt van Vianen naar Zeist, bus
De hoofdstructuur werd ontworpen op de sneltram
65 rijdt vanaf Vianen langs de oostelijke wijken van
en de auto, met brede doorgaande lijnen waar
Nieuwegein naar Utrecht en lijn 66 rijdt vanaf Het
de afzonderlijke nieuwbouwwijken aan werden
Klooster richting Utrecht. Deze lijnen rijden over de
‘opgehangen’. De ordening van destijds richtte
Utrechtsestraatweg. De bussen worden goed ge-
zich ook op het scheiden van functies met separate
bruikt en zorgen voor Nieuwegein voor een goede
concentraties voor de woonwijken, kantoren, be-
ontsluiting van de wijken. Maar de verwachte groei
drijven, winkels en andere stedelijke en bovenwijkse
van het dagelijkse aantal reizigers in de spitsen is
voorzieningen. Het maakt dat Nieuwegein voor een
groter dan dat deze buslijnen en de infrastructuur
groot deel een autostad is geworden met woonwij-
rond Utrecht Centraal kunnen verwerken. Deze aan-
ken uit verschillende bouwperioden die grotendeels
tallen passen bij een trein-, tram- of metrosysteem.
van elkaar gescheiden zijn door harde infrastructuur. Hierdoor is de stad weliswaar optimaal ontsloten
A2.2
Situering binnen Nieuwegein
maar zijn tegelijk veel barrières ontstaan.
Onderstaande karakterschets beschrijft een aantal kenmerken van de directe omgeving binnen Nieuwegein die relevant zijn voor de ontwikkeling van Groot Merwede. afslag 17 afslag 16
Fietsverbinding onderdoorgang A12
24
A.C. Verhoefweg
De waterlopen in Nieuwegein zijn onderdeel van de
sociale infrastructuur. Naast deze sociale kracht kent
ruimtelijke structuur (voor scheepvaart en aanlig-
Nieuwegein als typische new town (nieuwe stad)
gende fietsroutes) en vormen belangrijke identiteits-
met jonge wijken ook uitdagingen om blijvende
dragers. Het Merwedekanaal is, onderbroken door
sociale cohesie en betrokkenheid te versterken.
het Amsterdam-Rijnkanaal, een rechte waterlijn
Uit het onderzoek ‘Zorgen voor New Towns’ van
tussen Nieuwegein en Utrecht.
het Verwey-Jonker Instituut (2024) komt naar voren dat de sociale structuur van Nieuwegein een aantal
De toekomstige betekenis van het water wordt
opvallende kenmerken heeft. Nieuwegein kampt
versterkt door het belang van hoogwaardige (door)
bovenmatig met uitdagingen als een broze sociale
fietsroutes in de gewenste mobiliteitstransitie. Ook
structuur, armoede en achterblijvende ontwikke-
Groot Merwede heeft een koppeling aan dit water.
lingskansen voor bepaalde inwonersgroepen. Hier-
Het biedt een kans om Galecopperzoom en omge-
door staan leefbaarheid en veiligheid onder druk.
ving te verbinden met de stad.
Het onderzoek concludeert onder meer dat relatief veel bewoners weinig contact hebben met buurtge-
Sociale structuur Nieuwegein
noten, ontevreden zijn over de samenstelling van de
De sociale kracht van Nieuwegein zit in de verbin-
buurt en zich vaker eenzaam te voelen. Ook ervaren
ding tussen bewoners, lokale netwerken en vereni-
bewoners relatief minder verantwoordelijkheid voor
gingen. Veel waarde ontstaat uit bewonersinitiatie-
de leefbaarheid van hun buurt. Dit wordt bevestigd
ven en sociale wijkactiviteiten met veel ruimte voor
door de ‘Sociale Kracht Monitor’ van de gemeente
eigen inbreng, meedoen en mede-eigenaarschap
Nieuwegein. Met name in de centrale wijken van
nemen. Nieuwegein heeft een heldere visie (‘Koers
Nieuwegein (de Centrale As) staat de sociale cohesie
Sociaal Domein; vitaal en verbonden’) gericht op
onder druk. Er ligt een relatie met de grote diversi-
een samenhangend beleid, ondersteuning van
teit aan bewoners en de relatief hoge doorstroom
kwetsbare groepen en het moderniseren van de
van bewoners.
Groeistad - autostad Nieuwegein
Aanleg infrastructuur
25
Aangrenzende wijken
ontsloten door de Middelhoeve, die aansluit op de
De Galecopperzoom en Liesbosch-West vormen de
Taludweg. Aan de noordzijde zijn langs de Taludweg
noordelijke overgangszone naar Utrecht. Aan de
en de AC Verhoefweg appartementengebouwen
zuidzijde grenzen ze aan verschillende wijken van
gesitueerd. In verband met de geluidsbelasting van
Nieuwegein.
de wegen zijn de gevels naar deze wegen introvert en gesloten vormgegeven. Aan de zuidkant liggen
Galecop
enkele grote voorzieningen, waaronder het Nieuwe-
De woonwijk Galecop grenst aan het plangebied
geins Business Center (NBC), en er wordt een nieuw
van Galecopperzoom. Deze wijk is relatief een
klimcentrum ontwikkeld. Aan de zuidkant van dit
nieuwe wijk, gebouwd vanaf de jaren negentig,
deel van de wijk ligt de sneltramhalte Zuilenstein.
en met ruim 3.600 woningen de grootste wijk van Nieuwegein. Galecop heeft een heldere hoofdstruc-
Bedrijventerrein De Liesbosch
tuur met de Galecopperlaan als hoofdontsluiting
De Liesbosch (107 hectare) is een gemengd bedrij-
van de wijk. De Galecopperdijk met nog diverse
venterrein met een mix aan bedrijven, waaronder
historische woningen loopt dwars door de wijk,
kantoorpanden, logistieke centra, groothandels,
ingericht voor langzaam verkeer. Rondom de wijk
showrooms en bouwmarkten. Het terrein met regio-
zijn groene zones aanwezig. De wijk bestaat gro-
nale functie is zeer gewild en heeft een uitstekende
tendeels uit grondgebonden eengezinswoningen.
ontsluiting op de snelwegen. De Liesboschhaven
In het middendeel ligt Winkelcentrum Galecop en
heeft een rol in de waterlogistiek van de stedelijke
hier bevinden zich ook meergezinswoningen. In het
regio. Aan de haven zit een watergebonden bedrijf
zuidwestelijke deel van Galecop ligt een cluster met
dat onder meer stedelijke distributie over het water
onderwijs en sportvoorzieningen.
uitvoert. De westelijke zone van het bedrijventerrein, Liesbosch-West (circa 6 hectare), maakt onder-
Blokhoeve
deel uit van de planontwikkeling Groot Merwede
De woonwijk Blokhoeve grenst eveneens aan het
en wordt mogelijk verstedelijkt. Het overige deel
plangebied van Galecopperzoom, en is ontwikkeld
van De Liesbosch maakt hier geen onderdeel van
in het begin van de 21e eeuw. De sportvelden en de
uit, en blijft economisch kerngebied. Hier zetten we
atletiekbaan zijn destijds verplaatst naar Galecop-
in op verduurzaming, intensiveren en kwalitatieve
perzoom. De wijk is verdeeld in het Blok (Zuid), het
langzaam verkeersroutes, maar de functie van het
Eiland (Midden) en de Lamellen (Noord), centraal
gebied verandert niet.
Liesbosch-West
Liesbosch-West
26
A2.3
Stedelijke context
land-Zuid en Papendorp zijn dus op verschillende
Er ontstaan kansen wanneer het plangebied zich
thema’s heel belangrijk voor de Galecopperzoom en
verbindt met de ontwikkelingen in de omgeving. Dit
Liesbosch-West. Dit wordt bij de diverse onderwer-
is een belangrijk vertrekpunt voor de Galecopper-
pen in dit Koersdocument verder toegelicht.
zoom en Liesbosch-West. Rijnenburg Utrechtse deel van Groot Merwede
Naast de ontwikkeling van Groot Merwede wordt
Het Utrechtse deel van Groot Merwede wordt ge-
onderzocht hoe de polder Rijnenburg kan worden
vormd door Stadseiland-Zuid en Papendorp. Stadsei-
ontwikkeld tot een nieuw stadsdeel. Het gaat om
land-Zuid bestaat uit het meest zuidelijke deel van
een grote woonopgave van 22.000 tot 25.000
de Merwedekanaalzone (fase 2 van deelgebied 6),
woningen, met een startambitie rond 2035. Het
de Woonboulevard en Westraven. De wens is om
ontwikkelen van Rijnenburg heeft veel impact op
dit gebied te transformeren naar een hoogstedelijk
Nieuwegein en op Groot Merwede. De gemeente
milieu met een mix van wonen, werken en voorzie-
Nieuwegein heeft daarom in 2025 een impactana-
ningen. Gelijktijdig met dit Koersdocument werkt
lyse uitgevoerd. Daaruit komt naar voren dat de
de gemeente Utrecht aan een ‘programmatische
ontwikkeling van Rijnenburg kansen geeft voor het
verkenning’ voor Stadseiland-Zuid waarin de verste-
realiseren van nieuwe verbindingen, het stimuleren
delijkingsopgave wordt vertaald naar condities om
van duurzame mobiliteit, vergroening en een breder
te komen tot een hoogstedelijk woon-werkmilieu.
voorzieningenaanbod. Maar dat er ook serieuze risi-
Onder het overkoepelende motto ‘actief stedelijk
co’s ontstaan op nieuwe barrières, toenemend ver-
leven’ zal Stadseiland-Zuid zich gaan onderscheiden
keer en druk op voorzieningen. Zo kan het tracé van
als een stoer en spannend gebied met veel levendig-
de voorgestelde Rijnenburglijn een nieuwe barrière
heid en met ruimte voor creatieve makers. Bedoe-
gaan vormen in de Galecopperzoom. Dit heeft een
ling is dat hier veel ruimte is voor ontmoetingen,
verslechtering van de verbinding tussen woonwijken
en expliciet in ruimte en programma de verbinding
en recreatiegebieden tot gevolg. Daarnaast kan de
en samenhang wordt gezocht met de Nieuwegein-
ontwikkeling van Rijnenburg – afhankelijk van het
se delen van Groot Merwede. Daarbij is vooral de
mobiliteitsconcept – leiden tot een toename van
ontwikkeling van deelgebied Westraven van belang.
autoverkeer. Dit zet extra druk op de op- en afritten
Naast Stadseiland-Zuid valt ook Papendorp onder
van de A2 en op het onderliggend wegennet van
Groot Merwede. Dit kantorenlandschap wordt om-
Nieuwegein, onder andere door de toename van
gevormd naar een gemengd woon-werkgebied. Een
sluipverkeer. Het voorkomen van dit soort risico’s
bijzondere voorziening is de Mobiliteitshub XL waar
vraagt om zorgvuldige afstemming op regionaal
naast de bewoners van Papendorp ook bewoners
niveau en tijdige mitigerende maatregelen.
van de autovrije wijken Beurskwartier en Merwedekanaalzone hun auto op afstand kunnen parkeren. Voor het ontwikkelen van de Galecopperzoom en Liesbosch-West is de integrale ontwikkeling van heel Groot Merwede een belangrijke randvoorwaarde. De ontwikkeling van de Utrechtse delen van Groot
“Zet vooral in op een groen om te wandelen, maak daaromheen de sportvelden.”
Merwede heeft grote invloed op de plannen in Nieuwegein (en vice versa), waaronder de gezamenlijke identiteit van het gebied, de gezamenlijke infrastructuur en de afstemming in het te ontwik-
uitspraak inwoner
kelen programma. De transformaties van Stadsei-
27
Stadsrand en pauzelandschap
Nieuwegein heeft de Galecopperzoom tot 2030
Zowel de Nieuwegeinse als de Utrechtse delen
een tijdelijke bestemming gegeven. Het gebied
van Groot Merwede kennen op dit moment een
biedt ruimte voor sportverenigingen en tijdelijke
functionele en gefragmenteerde inrichting. Door de
initiatieven die bijdragen aan recreatie, educatie en
gemeenten Nieuwegein en Utrecht werd het gebied
duurzame energieopwekking. Deze aanpak geeft
tot nu toe gezien als rand van de gemeente, met ty-
het gebied een maatschappelijke meerwaarde in
pische stadsrandfuncties zoals een woonboulevard,
afwachting van de nieuwbouwplannen van Groot
bedrijventerreinen en sportvelden. Bruggen, viaduc-
Merwede.
ten en grootschalige functies zoals de tram- en busremise, bedrijven zoals de Varo maken het gebied weinig aantrekkelijk en niet sociaal veilig. Door de functionele en fragmentarische inrichting is er nu nog geen ruimtelijke en functionele samenhang en gemeenschappelijke identiteit. De Nieuwegeinse en Utrechtse gebieden binnen Groot Merwede hebben ook nauwelijks onderlinge samenhang en staan als het ware met de rug tegen elkaar. De Galecopperzoom heeft zich in de afgelopen jaren ontwikkeld als stadsrand en tevens ‘pauzelandschap’. Het pauzelandschap is een innovatieve manier om tijdelijk gebruik te maken van het gebied zodat de toekomstige ontwikkelingen van Groot Merwede niet belemmerd worden. De gemeente
Scrap design Galecopperzoom
Zonneweide Galecopperzoom
Smaak & Stijl Galecopperzoom
Tramremise
28
Ligging aan cultuurhistorische water-assen
delijking. Zowel door Nieuwegein als Utrecht wordt
Op het niveau van de stedelijke regio is de promi-
al vol ingezet op verstedelijking langs beide kanalen.
nente ligging aan de water-assen van het Amster-
Met in Nieuwegein Rijnhuizen en de Zeepfabriek
dam-Rijnkanaal en het Merwedekanaal belangrijk
(Merwestein), en in Utrecht de Merwedekanaal-
voor de positionering van Groot Merwede. De
zone, Groenewoud, Leeuwesteyn en Leidsche Rijn
ligging aan het water heeft grote betekenis door
Centrum.
het verleden én voor de toekomst. Op het stedelijke niveau van Nieuwegein heeft de Nederzettingen, landgoederen, overslagpunten en
prominente ligging van Groot Merwede aan de
industrieën ontstonden tot begin ‘20e eeuw vooral
water-assen ook betekenis vanuit cultuurhistorisch
langs die waterwegen. Binnen het huidige verstede-
opzicht. De water-assen verbinden, door de ge-
lijkte landschap zijn deze waterwegen veranderd tot
deelde geschiedenis, veel van het cultuurhistorisch
waardevolle blauwe lijnen met veel cultuurhistorie
erfgoed in Nieuwegein, zoals natuurlijk de vroegere
en een hoge ruimtelijke kwaliteit. Bovendien liggen
dorpen Jutphaas en Vreeswijk, maar ook de Zeep-
er belangrijke fiets- en voetgangersroutes langs het
fabriek, Kasteel Rijnhuizen, Fort Jutphaas en Huis
water. Deze routes zijn cruciaal voor ‘actief stedelijk
Oudegein. Het zijn nu de verschillende karaktervolle
leven’ en hebben veel potentie in Groot Merwede
belevingsplekken met vertelkracht binnen Nieuwe-
na 2030.
gein en waar mensen graag naartoe gaan. Net zoals bij de Zeepfabriek kan Groot Merwede als nieuwe
Het (druk bevaren) Amsterdam-Rijnkanaal en het
belevingsplek én verbindingsplek een belangrijke
Merwedekanaal vormen prachtige water-assen door
positie innemen langs de water-assen.
de stad die herontdekt zijn als dragers voor verste-
Cultuurhistorische waarden langs water-assen
Verstedelijking langs water-assen
29
Merwedelijn als levenslijn
niet alleen de bereikbaarheid, maar stimuleert ook
Voor het kunnen door-ontwikkelen van de Utrecht-
gedragsverandering richting duurzamer reisgedrag.
se metropool-regio is de komst van een kwalitatief hoogwaardig ingepaste tramlijn een noodzakelijke
Kantelpunt voor de autostad naar duurzame
voorwaarde. De Merwedelijn gaat verschillende
mobiliteit
stedelijke gebieden binnen Utrecht en Nieuwegein
De stedenbouwkundige principes uit de jaren
met elkaar verbinden. Snelle buslijnen sluiten effici-
zeventig en tachtig, waar Nieuwgein grotendeels
ënt aan op de Merwedelijn, waardoor reizigers uit
door is gevormd, staan in groot contrast met hoe
de regio vlot en comfortabel de stad bereiken. Zo
nu naar een gezonde stedelijke leefomgeving
ontstaat een robuust openbaar vervoernetwerk dat
wordt gekeken. De leidende principes van nu zijn:
de druk op de bestaande infrastructuur verlicht en
menging van functies, ontmoeting en interactie, sa-
de bereikbaarheid vergroot.
menhang, inclusiviteit, veel groen en een oriëntatie op voetgangers, fietsers en OV. Met het realiseren
De Merwedelijn gaat bestaande wijken met nieuwe
van de Merwedelijn en het toevoegen van sterke
stadsdelen verbinden, knoopt wonen, werken, zorg,
fietsverbindingen wordt Nieuwegein meer dan een
onderwijs en ontspanning aan elkaar en maakt
autostad. En kantelt naar meer vormen van duurza-
uiteenlopende leefmilieus bereikbaar en beleefbaar.
me mobiliteit.
Om te zorgen dat zoveel mogelijk mensen zich makkelijk en snel kunnen verplaatsen met hoogwaardig
Sociale betekenis voor Nieuwegein
openbaar vervoer, is het doel om de ‘knopen’ van
Naast ruimtelijke en programmatische kansen biedt
de Merwedelijn te gaan verstedelijken. Door deze
de ontwikkeling van Groot Merwede ook mogelijk-
stedelijke ontwikkelingen (van Groot Merwede en
heden om de sociale structuur van Nieuwegein te
Rijnenburg tot Nieuwegein City, Utrecht Centrum en
verbeteren. In de eerste plaats door het gebied te
- met overstap - Utrecht Science Park) met elkaar te
ontwikkelen vanuit principes van gezonde verstede-
verbinden, draagt de Merwedelijn bij aan een betere
lijking. Waardoor hier al vanaf het begin aandacht
balans tussen wonen, werken, voorzieningen en
is voor ontmoeten, sociale cohesie, een groene en
landschap in de stedelijke regio. Zo kan de Merwe-
beweegvriendelijke leefomgeving, sociale veiligheid,
delijn de ruggengraat worden van deze complemen-
het combineren van wonen en zorg, voorzieningen
taire ontwikkelingen: een vitale, groene en gezonde
op loopafstand, een goede wijkeconomie etc. In de
verbinding tussen deelgebieden met een eigen
tweede plaats door vanaf het begin verbindingen te
karakter. Dit wordt daarom ook wel ‘de Merwedelijn
creëren met bestaand Nieuwegein. En dan niet al-
als levenslijn’ genoemd.
leen ruimtelijk, maar ook programmatisch zodat alle Nieuwegeiners zich welkom voelen in het gebied.
De Merwedelijn is de missing link in het regionale
Bijvoorbeeld met sportvoorzieningen, recreatie,
openbaar vervoersysteem, en vormt een essentiële
aanvullende voorzieningen en een parkachtige bui-
stap om de regio bereikbaar en leefbaar te houden.
tenruimte. Dit wordt in hoofdstuk B4 in dit Koersdo-
De ‘levenslijn’ zorgt voor een snelle en hoogwaar-
cument verder toegelicht.
dige openbaar vervoersas dwars door de regio. Dit biedt een aantrekkelijk alternatief voor autoverkeer, en zorgt voor een leefbare stad waarbij alles goed bereikbaar is met lopen, fietsen en openbaar vervoer. De Merwedelijn maakt overstappen eenvoudiger en intuïtiever, met knooppunten die zijn ingericht als comfortabele verblijfslocaties met voorzieningen en goede fietsroutes. Dit vergroot
30
Gezonde verstedelijking rondom Ov-knooppunten langs de Merwedelijn en Rijnenburglijn
31
A3 Ambities en randvoorwaarden
hebben we in 2023 het strategische document ‘Grip op groei van de stad Nieuwegein’ opgesteld. Hierin hebben we vijf kritische succesfactoren benoemd voor verantwoorde groei van de woningbouw. Dit
Bij het benoemen van onze uitgangspunten voor
zien we als een belangrijk instrument om sturing te
de ontwikkeling van Groot Merwede beginnen we
geven aan een duurzame stedelijke groei.
niet bij nul. Sterker nog, we hebben in de afgelopen jaren al veel nagedacht over wat voor stad we willen
In de Omgevingsvisie is er vanuit economisch per-
zijn. En dit uitvoerig met onze inwoners besproken.
spectief voor gekozen om geen nieuwe bedrijven-
De ambities en principes die hieruit zijn voortgeko-
terreinen te ontwikkelen, en de bestaande locaties
men zijn vastgelegd in onder meer de Omgevings-
toekomstbestendig te maken. Het betreft Klooster,
visie, Grip op groei van de stad, de Ruimtelijke Posi-
Plettenburg en de Wiers en De Liesbosch. Alleen
tiebepaling A12-zone en de Koers Sociaal Domein.
Liesbosch-West komt in aanmerking voor verstede-
Deze vormen een belangrijk vertrekpunt voor het
lijking.
Koersdocument. Een ander belangrijk vertrekpunt zijn de vele ideeën en aandachtspunten die tijdens
Specifiek voor de ontwikkeling van Groot Merwe-
het participatietraject naar voren zijn gekomen.
de (voorheen A12-zone) hebben we in 2022 de
Veel inwoners, ondernemers en (maatschappelijke)
Ruimtelijke Positiebepaling A12-zone vastgesteld.
organisaties hebben tijdens verschillende bijeen-
In dit document hebben we onze randvoorwaarden
komsten meegedacht. Dit zijn waardevolle punten
voor de verstedelijking vastgelegd in vijf leidende
die we zoveel mogelijk hebben meegenomen in het
principes. Deze vijf vormen het vertrekpunt voor het
Koersdocument.
voorliggende Koersdocument. We hebben ze één op één meegenomen in de ruimtelijke en program-
A3.1
Beleidskaders
matische uitgangspunten.
Op hoofdlijnen weten we al heel goed hoe we tegen de verstedelijking van Groot Merwede aankij-
We zien de ontwikkeling van Groot Merwede
ken. We zijn immers al geruime tijd bezig, in samen-
tenslotte ook als een kans om Nieuwegein maat-
spraak met onze inwoners, over wat voor stad we
schappelijk te versterken. Veel gaat goed in Nieuwe-
willen zijn. In 2021 hebben we onze Omgevingsvisie
gein, maar we hebben ook onze uitdagingen. Om
‘Nieuwegein verstedelijkt en vergroent’ vastgesteld.
verschillende redenen kan niet iedereen in de stad
Hierin staan de belangrijkste ambities en keuzes
op gelijke mate meedoen. Juist om in een nieuwe
voor onze leefomgeving. Het Koersdocument geeft
wijk het verschil te kunnen maken willen we daar al
invulling aan de opdracht uit de Omgevingsvisie om
vanaf het ontwerp van het gebied over nadenken.
nader te onderzoeken of Groot Merwede kan wor-
Onze maatschappelijke ambities hebben we in 2023
den benut voor verstedelijking na 2030. Groot Mer-
vastgelegd in de Koers Sociaal Domein ‘Vitaal &
wede is tevens een regionale verstedelijkingslocatie
verbonden’. De drie leidende principes hebben we
voor de periode na 2030. Het Koersdocument is
een op een vertaald naar uitgangspunten voor de
een nadere uitwerking van de Omgevingsvisie voor
gebiedsontwikkeling.
de Nieuwegeinse delen van Groot Merwede. Ten tijde van het opstellen van de Omgevingsvisie was er nog onvoldoende zicht op Groot Merwede om uitgangspunten voor de planvorming mee te kunnen geven, het Koersdocument geeft hier invulling aan. Om inzicht te krijgen hoe Nieuwegein verder kan uitbreiden zonder haar kwaliteiten te verliezen
32
Nieuwegein verstedelijkt en vergroent Omgevingsvisie
Omgevingsvisie
Ruimtelijke Positiebepaling
Grip op groei van de stad
Koers Sociaal Domein
Nieuwegein kiest voor vijf leidende
Nieuwegein
Nieuwegein kiest voor drie leidende
principes:
Vijf kritische succesfactoren:
principes:
1. Het gebied wordt in samenhang
1. Ruimtelijke ordening en inrichting
1. Gemeenschapszin: in verbinding
ontwikkeld en in samenhang
moeten bijdragen aan een leefbare
bezien 2. Ontwikkeling vraagt nabijheid en functiemenging 3. Een groene omgeving is essentieel voor gezondheid en welzijn 4. Lopen, fietsen en openbaar vervoer hebben prioriteit 5. Ontwikkeling Groot Merwede versterkt de ruimtelijke kwaliteiten
stad 2. Voorzieningen moeten meegroeien in de nabijheid 3. Investeren in de kwalitatieve
met elkaar en met de stad 2. Gelijke kansen op bestaanszekerheid 3. Toekomstbestendige ondersteuning en zorg
versterking van het groen 4. Blijvend inzetten op lopen, fietsen en openbaar vervoer 5. Gebiedsgericht en integraal werken is een voorwaarde
en vermindert versnippering door infrastructuur
ruimtelijke uitgangspunten
sociaal maatschappelijke uitgangspunten programmatische uitgangspunten
33
A3.2
Inbreng van Nieuwegeiners
We vinden het belangrijk dat in elke fase van de ontwikkeling van Groot Merwede inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties kunnen meedenken over de toekomst. Daarom hebben we ook voor dit Koersdocument een participatietraject georganiseerd, waarin inwoners hun mening konden geven over de ambities, dilemma’s en keuzes. In de afgelopen maanden hebben we een bewonersenquête, een startbijeenkomst, een verdiepende bijeenkomst met workshops en een jongerenbijeenkomst georganiseerd. We zijn erg blij met de grote betrokkenheid tijdens deze participatie. Het heeft ons veel waardevolle ideeën en aandachtspunten gebracht. In dit Koersdocument geven we bij onze uitgangspunten in deel B aan hoe we omgaan met deze adviezen. In bijbehorend overzicht staan de belangrijkste punten samengevat.
Verdiepende bijeenkomst
Verdiepende bijeenkomst
34
Verdiepende bijeenkomst
Jongeren bijeenkomst
Adviezen wonen & stedelijke ontwikkeling 1. Zorg voor voldoende woningen waaraan nu een tekort is. 2. Integreer groen in de gebouwde omgeving. 3. Zorg voor een opzet die aanzet tot ontmoeten. 4. Geef inwoners van Nieuwegein voorrang op woningen in Groot-Merwede. Adviezen voorzieningen & leefbaarheid 1. Zorg voor winkels, horeca en andere voorzieningen die ontmoeting stimuleren en levendigheid creëren. 2. Jongeren hebben behoefte aan ruimte voor sport en bewegen in de openbare ruimte. 3. Denk goed na over hoe voorzieningen slim gepositioneerd kunnen worden. Adviezen autoluwe wijken 1. Ontmoedig autogebruik in de wijk. 2. Zorg voor aangename en veilige fiets- en wandelverbindingen. 3. Voorkom een waterbedeffect van parkeerdruk naar omliggende wijken. 4. Zorg voor bereikbaarheid van autoluwe wijken voor noodzakelijk verkeer. 5. Zorg voor goed en betrouwbaar OV. 6. Zorg voor een passend aanbod van deelmobiliteit. 7. Communiceer nadrukkelijk over het autoluwe karakter naar toekomstige bewoners. Adviezen groen 1. Onderzoek of de sportvoorzieningen in de Galecopperzoom-Oost deels te behouden zijn of slim in te passen zijn in de nieuwe wijk. 2. Integreer zoveel mogelijk groen in de gebouwde omgeving. 3. Onderzoek goed hoe sport, recreatie en natuur in te passen zijn in de Galecopperzoom-West zonder elkaar te conflicteren. 4. Zorg voor zoveel mogelijk recreatief en ecologisch groen. 5.