2025-186 Bijlage 1 Beleidskader Welzijn en Maatschappelijke Ondersteuning 2025-2030

2025-186 Bijlage 1

Samen Sterker Beleidskader Welzijn & Maatschappelijke Ondersteuning 2025-2030

1

Voorwoord ‘En hoe gaat het met u?” Wanneer we die vraag in Nieuwegein stellen aan inwoners op straat, of bij het koffiedrinken, dan volgt steevast een verhaal. Kenmerkend voor Nieuwegein: de bereidheid van mensen om te vertellen. En dan volgt een veelkleurigheid aan verhalen. Van wat iemand doet, heeft gedaan voor haar of zijn buurman. Dat een man of vrouw is overleden na heel veel jaren samen te zijn geweest. Of dat het nu wel eens tijd wordt dat de gemeente die stoeptegels aanpakt. Of dat het fijn zou zijn als er iemand even kan komen helpen met het opknappen van de tuin. En tegelijk horen we ook veel verhalen niet, over eenzaamheid, zorgen die er zijn over ouder worden, of hoe rond te komen. Hoe mensen zich voelen en hun leven ervaren, hangt van veel factoren af. Hoe geven ze zin aan hun leven? Hoe verhouden ze zich tot hun familie, hun buren en de wijdere omgeving? Kan er een beroep gedaan worden op mensen in hun omgeving en voelen ze zich onderdeel van een gemeenschap of die nu klein of groot is? Hebben ze het gevoel ook grip te hebben op hun leven? Voelen ze zich fijn en veilig in hun eigen wijk? Hoe is hun gezondheid? Wat we met het voorliggend beleidskader beogen is, om die gemeenschappen in de stad te ondersteunen. Bijvoorbeeld door de ontmoetingsplaatsen in de buurt. Plekken waar mensen kunnen ontmoeten en samen zijn. Dat ondersteunt ‘samen-kracht’.

Om lief en leed te kunnen delen. Immers, hoogte- en dieptepunten horen bij het leven. Om gezamenlijk aan activiteiten deel te nemen of die te organiseren. Zo kunnen mensen ook elkaar adviseren en steunen. Daarvoor is gelukkig niet altijd professionele hulp nodig. En waar die ‘samen-kracht’ haar grenzen bereikt biedt de wet Maatschappelijke Ondersteuning een goede steun in de rug. Met de grote veranderingen die er zijn in Nederland in het zorgstelstel, met veel maatschappelijke vragen rond wonen, bestaanszekerheid, en hoe je veilig kunt opgroeien, wordt die samen-kracht steeds belangrijker. Wij vinden het daarom als gemeente belangrijk dat we daarvoor ook een stevige basis creëren. Met goede basisvoorzieningen zoals sport, ontmoetingsplekken, vrijwilligerswerk in de wijk, dichtbij de inwoners. En er wordt ook een groter beroep gedaan op inwoners zelf. Dat is niet alleen financieel gedreven. De kosten van de voorzieningen nemen met ons ouder worden als bevolking inderdaad toe, maar ook de mensen die ons die zorg moeten verlenen worden schaarser. Ook voor ons als gemeente en de organisaties waar we mee werken in welzijn betekent dit dat we anders moeten gaan werken. Concreter aansluiten op wat mensen nodig hebben, goede onderlinge afstemming en gebruik maken van elkaars kunde en kennis. Er zal dus iets veranderen. Meer samen doen.

Verstevigen van wat wij de sociale basis noemen in de buurten en wijken. Er wordt een groter beroep gedaan op de bewoners zelf. Tegelijk blijft de ondersteuning beschikbaar voor mensen in kwetsbare omstandigheden. Marieke Schouten Wethouder Gezondheid, Welzijn & Inclusie Guido Bamberg, Wethouder Jeugd, Wmo, Armoedebeleid en Laaggeletterdheid

2

Inhoudsopgave Voorwoord....................................................................................................................................................2 Inleiding ........................................................................................................................................................4 1.

Maatschappelijke opgaven..............................................................................................................7 1.1 Maatschappelijke trends en lokale ontwikkelingen ...........................................................................7 1.2 Waar willen we naar toe...................................................................................................................11 1.3 Sociale basis......................................................................................................................................12 1.4 Pijlers ................................................................................................................................................13

2.

Uitwerking pijlers...........................................................................................................................14 2.1 Sociale verbinding en samen-kracht.................................................................................................14 2.1.1 Doelen, resultaten en indicatoren .............................................................................................14 2.1.2 Aanpak .......................................................................................................................................14 2.2 Meer oplossen in het gewone leven.................................................................................................19 2.2.1 Doelen, resultaten en indicatoren .............................................................................................19 2.2.2 Aanpak .......................................................................................................................................20 2.3 Toeleiding naar passende ondersteuning.........................................................................................23 2.3.1 Doelen, resultaten en indicatoren .............................................................................................23 2.3.2 Aanpak

.......................................................................................................................................24 2.4 Wmo-maatwerk voor de ondersteuning van inwoners....................................................................28 2.4.1 Doelen, resultaten en indicatoren .............................................................................................28 2.4.2 Aanpak .......................................................................................................................................28 3. Financiën en monitoring.....................................................................................................................32 3.1 Financiën...........................................................................................................................................32 3.2 Monitoring........................................................................................................................................33 Bijlage 1 Begrippenlijst .......................................................................................................................34 Bijlage 2 Samenwerking......................................................................................................................37

3

Inleiding In Nieuwegein willen we dat iedereen zich thuis voelt en een fijne, waardevolle plek heeft in de samenleving. Dat inwoners, jong en oud, kunnen en willen meedoen, zich verbonden voelen met elkaar en zich gesteund voelen als het leven lastig is. Dit beleidskader Welzijn & Maatschappelijke Ondersteuning 2025-2030 richt zich op het versterken van dat gevoel van welzijn en saamhorigheid. Zodat inwoners zoveel mogelijk, zelfredzaam, goed en gezond kunnen samenleven en grip hebben op hun leven. En, als dat niet lukt, te ondersteunen zolang dat nodig is en daarbij de hulp en kracht van de gemeenschap te benutten, dit noemen we samen-kracht. Waarom één beleid voor Welzijn en Maatschappelijke Ondersteuning? Het oorspronkelijke Wmo-beleidskader (Wet maatschappelijke ondersteuning) liep af in 2018, waarna de Transformatieagenda werd opgesteld. Deze agenda introduceerde een programmatische en integrale benadering voor Wmo en welzijn, maar eindigde in 2021. Tegelijkertijd bood de Meerjarenopgave Welzijn (2021-2024) een belangrijk ontwikkelingskader, maar gaf onvoldoende duidelijke inhoudelijke richting. Met dit beleidskader brengen we welzijn en de Wmo samen.

Beiden zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden: welzijn richt zich op het versterken van de sociale basis en de veerkracht van inwoners, waar de Wmo als een steuntje in de rug fungeert, daar waar op onderdelen de zelfredzaamheid en de samenkracht van inwoners en gemeenschappen haar grenzen bereikt of meer intensieve ondersteuning nodig is. Door beide domeinen in één kader te verbinden, versterken we de samenhang tussen welzijn en Wmo en kunnen we effectiever inspelen op de behoeften van inwoners en de maatschappelijke opgaven in Nieuwegein. Ook kan een integraal beleid bijdragen aan het verminderen van (intensieve) ondersteuning vanuit de Wmo en de daarmee samenhangende (toegenomen) uitgaven. Wat is welzijn en waarom is het belangrijk? Welzijn gaat over de kwaliteit van leven en het gevoel van tevredenheid en geluk dat mensen ervaren. Het omvat lichamelijke en mentale gezondheid, sociale verbindingen, zingeving, veiligheid en financiële bestaanszekerheid. Het draait om wat mensen nodig hebben om prettig te kunnen leven, zoals een fijne woonomgeving, betekenisvolle relaties en het vermogen om zelf keuzes te maken. Welzijn vormt de motor achter een sterke sociale basis. De sociale basis is het fundament van een leefbare en zorgzame samenleving. Het bestaat uit netwerken, relaties en initiatieven van inwoners, vrijwilligers en organisaties.

Het onderhavige beleid versterkt de sociale basis door verbinding te creëren, veerkracht te stimuleren, inclusie te bevorderen en laagdrempelige ondersteuning te bieden. Samen zorgen we ervoor dat iedereen zich welkom voelt en mee kan doen in de samenleving. In dit beleidskader wordt de sociale basis bezien door de bril van de Wmo. De sociale basis is uiteraard ook van groot belang in het kader van bijvoorbeeld jeugd, participatie en gezondheid en vormt daarom een centraal concept in verschillende beleidskaders. We bevinden ons in een tijd van forse maatschappelijke uitdagingen. Een relatief grote en groeiende groep inwoners voelt zich eenzaam, ervaart druk wat betreft hun mentale gezondheid of heeft geldzorgen. Anderen staan klaar als vrijwilliger of mantelzorger, maar merken dat het soms te veel wordt. Tegelijkertijd zien we in onze stad veel mooie initiatieven ontstaan. Inwoners die samen iets betekenen voor hun buurt, een club opzetten of anderen helpen. Dit is wat we in Nieuwegein de samen-

4

kracht noemen: de energie en kracht die in de samenleving zelf zit. Het werken aan samen-kracht vraagt tijd, waarbij ook rekening moet worden gehouden met de grenzen aan de mogelijkheden van inwoners. Wanneer komt Wmo in beeld Wanneer de problemen van inwoners de mogelijkheden vanuit het voorliggend veld en de eigen kracht overstijgen, dan komt de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) in beeld. De Wmo geeft gemeenten de opdracht om hun inwoners te ondersteunen zodat zij zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen en deel kunnen nemen aan de maatschappij. Het gaat om inwoners vanaf 18 jaar, mensen met een lichamelijke- of verstandelijke beperking, en mensen met psychische problemen. De ondersteuningsbehoefte kan van kortdurende of langdurige aard zijn. Er blijft daarbij een constante wisselwerking met de voorzieningen uit de sociale basis, het streven blijft: zo veel mogelijk oplossen binnen het gewone leven. Scope Dit beleidskader gaat uit van de ambities en uitgangspunten van de Omgevingsvisie Nieuwegein verstedelijkt en vergroent en de Koers Sociaal Domein 2024-2040. Er is aansluiting en een duidelijke afbakening met andere programma’s en beleidsterreinen, zoals omgevingsprogramma Nieuwegein Gezond, omgevingsprogramma Wonen en het beleidskader Jeugd 2023-2028.

Aansluiting Omgevingsvisie Nieuwegein De omgevingsvisie schetst de uitdagingen, ambities en keuzes voor Nieuwegein richting 2040 en kent vier speerpunten: 1. Verbonden met de stad, verbonden met elkaar 2. Fijne en groene stad met een levendig centrum 3. Een toekomstbestendige stad voor jong en oud 4. Een bedrijvige stad in een sterke regio. Het beleidskader Welzijn en Maatschappelijke ondersteuning draagt bij aan het versterken van de onderlinge verbondenheid van inwoners, inclusieve en verbonden buurten en het ondersteunen van kwetsbare groepen. Aansluiting bij de Koers Sociaal Domein 2024-2040 Dit beleidskader sluit aan bij de bredere ambities van de Koers Sociaal Domein 2024-2040: Vitaal & Verbonden. Dat betekent dat we ons richten op een samenleving waarin iedereen gelijke kansen krijgt, waarin we werken aan sterke buurten, waarin zorg en ondersteuning goed geregeld zijn en inwoners in goede gezondheid kunnen leven. De nadruk ligt op het versterken van gemeenschapszin, het bieden van bestaanszekerheid en het toekomstbestendig maken van zorg en ondersteuning.

Aansluiting bij Gezondheid, Jeugd, Wonen en Financiële bestaanszekerheid Waar welzijn en Wmo in elkaars verlengde liggen, zijn er ook sterke raakvlakken met het beleidskader Jeugd 2023-2028, Omgevingsprogramma Gezondheid, Omgevingsprogramma Wonen en ons beleid op het gebied van financiële bestaanszekerheid en participatie. Deze domeinen richten zich op ondersteuningsvragen van inwoners bij gezondheid, veilig opgroeien, opvoeding, wonen en financiën. Hiermee zijn ze onderdeel van de sociale basis en het voorliggend veld. In een huishouden komen deze domeinen samen. Daarom hechten we belang aan het integraal benaderen van de ondersteuningsbehoefte van de inwoner of de opgave in de stad.

5

Aansluiting Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid In het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid werken inwoners, maatschappelijke organisaties, overheden en bedrijven langjarig samen aan een betere toekomst voor de wijken in de Centrale As in Nieuwegein, met onder andere focus op bestaanszekerheid, stimuleren van ontmoeting en gezond en veilig opgroeien van de jeugd. Dit sluit nauw aan op het beleid Welzijn en Maatschappelijke ondersteuning dat voor de hele stad Nieuwegein geldt. Groei van de stad In de “Groei van de Stad” heeft de gemeenteraad succesfactoren benoemd voor een gebalanceerde ontwikkeling van een duurzaam, gezond en veilig stedelijk leven in Nieuwegein.

Er wordt ingezet op vijf kritische succesfactoren: - Ruimtelijke ordening en inrichting moeten bijdragen aan een leefbare en veilige stad - Voorzieningen moeten meegroeien in de nabijheid (zoals fysieke ontmoetingsplekken in de wijk) - Investeren in de kwalitatieve versterking van het groen - Blijvend inzetten op lopen, fietsen en openbaar vervoer - Gebiedsgericht en integraal werken is een voorwaarde Kaderstellende beleidsnotitie inclusie Nieuwegein 2023-2026 Met dit beleidskader sluiten we aan bij de volgende onderdelen van het inclusiebeleid, die het welzijn van inwoners versterken:  Toegankelijkheid: Het VN-verdrag Handicap wordt uitgevoerd om fysieke en sociale toegankelijkheid te waarborgen, waaronder ouder worden in Nieuwegein, leeftijdsvriendelijke buurten met aangepasten woningen, ontmoetingsplekken en ondersteuning voor zelfstandig wonen.  Warm welkom voor nieuwkomers: De integratie van nieuwkomers wordt actief ondersteund, zodat zij zich thuis voelen en deel kunnen nemen aan de samenleving.  Duidelijke communicatie: Begrijpelijke en toegankelijke communicatie is essentieel om welzijn te bevorderen en inwoners goed te informeren.  Stigmatisering doorbreken: Samen met partners bevorderen we acceptatie van kwetsbare groepen, zoals mensen met een GGZ-achtergrond, door kracht- en herstelgericht werken.

Hiervoor worden laagdrempelige activiteiten en ontmoetingen gestimuleerd via ontmoetingsplekken. Samen met de Stad Dit beleid is niet zomaar tot stand gekomen. We hebben ons gericht op wat inwoners belangrijk vinden. We hebben gesproken met de Adviesraad Sociaal Domein, maatschappelijke organisaties en partners. Samen hebben we gekeken naar wat goed gaat en waar het beter kan. We geloven in de kracht van inwoners en hun initiatieven. Door samen te werken, elkaar te helpen en ruimte te geven aan de ideeën en behoeften uit de stad, bouwen we aan een toekomst waarin iedereen mee kan doen en een stad waarin inwoners elkaar vinden, helpen en versterken. Als de grenzen aan het eigen netwerk, eigen kracht en samen-kracht bereikt zijn dan bieden we vanuit de Wmo de benodigde ondersteuning. Oftewel Nieuwegein Samen Sterker.

6

1.

Maatschappelijke opgaven

1.1 Maatschappelijke trends en lokale ontwikkelingen In een wereld die continu verandert, moet je mee kunnen bewegen. We zijn ons bewust van dit gegeven en weten dat hierin samen optrekken en schakelen een must is. Dit vraagt ook flexibiliteit en inzet van onze samenwerkingspartners. Als gemeente voeren we gesprekken met onze samenwerkingspartners over de stand van zaken en ontwikkelingen. In dit beleidskader spelen we in op de lokale gevolgen van de maatschappelijke trends en lokale ontwikkelingen. Landelijke trends die lokaal invloed hebben: 











Toenemende vraag naar zorg en ondersteuning: de zorg- en ondersteuningsvragen van inwoners nemen toe als gevolg van ontwikkelingen als vergrijzing en medicalisering. Aan deze toenemende vraag kan in toekomst niet meer worden voldaan, doordat we een schaarste hebben aan financiële middelen en gekwalificeerde professionals. Om de betaalbaarheid, toegankelijkheid en kwaliteit van zorg- en ondersteuning te waarborgen doen we een groter beroep op de zelf- en samenredzaamheid van inwoners. Extramuralisering: steeds minder kwetsbare inwoners verblijven in een instelling of woonvorm met zorg, met name ouderen en inwoners met een psychische kwetsbaarheid, wonen zo zelfstandig mogelijk in de wijken. Een solide sociale basis, samenhang en afstemming van informele en formele ondersteuning en advies is hierin cruciaal. Dit zorgt ervoor dat kwetsbare inwoners fijn kunnen wonen in onze stad. Veranderende samenstelling van de bevolking: vergrijzing en huishoudensverdunning hebben invloed op de vraag naar voorzieningen, wonen en zorg. De vergrijzing en langer thuis wonen leidt tot een grotere behoefte aan toegankelijke woningen en zorgvoorzieningen, terwijl de instroom van jonge gezinnen en arbeidsmigranten vraagt om voldoende betaalbare woningen en onderwijsfaciliteiten. Daarnaast groeit de culturele diversiteit, wat vraagt om een inclusieve benadering in beleid en dienstverlening.

Veranderende rol van en afnemend vertrouwen in de overheid: de nadruk ligt steeds meer op de zelf – en samenredzaamheid van inwoners. Dit vraagt om een overheid die faciliteert en inwoners ondersteunt waar nodig, waarbij ook complexe vraagstukken steeds vaker in samenwerking met partners en inwoners moeten worden opgelost. De veranderende rol van de overheid, afnemende financiële middelen, gekoppeld aan een groeiend wantrouwen in die overheid, vormt een complex dynamisch spanningsveld. Het is belangrijk dat de gemeente inspeelt op de veranderende behoefte in de samenleving en open, eerlijk en verantwoordelijk blijft om het vertrouwen van de inwoners waar mogelijk te behouden en te versterken. Veranderende rol van (welzijns)organisaties: mede vanwege de veranderingen in de formele zorg, (decentralisaties, tekorten aan personeel) en de verwachting dat mensen meer van elkaar mogen en kunnen vragen, verandert ook de rol van de (welzijns)organisaties die in de buurten en wijken van de stad actief zijn. Meer inzet op onderlinge samenwerking tussen organisaties is nodig, met goede afstemming en gebruikmakend van elkaars kennis en ervaring, en meer in samenwerking met inwoners(initiatieven). Digitalisering: digitalisering biedt kansen, maar ook uitdagingen. Nieuwegein heeft een bovengemiddeld aantal inwoners dat moeite heeft met de basisvaardigheden, lezen, schrijven en rekenen.

Hierdoor kunnen zij niet goed genoeg meedoen in de samenleving. Het omgaan met een computer of smartphone is dan lastig terwijl de digitale vaardigheden hierin cruciaal zijn om iedereen verbonden te houden. 7







Krapte op de woningmarkt: de vraag naar woningen is ook in Nieuwegein groot. Jongeren blijven noodgedwongen langer thuis wonen door het niet kunnen vinden van eigen woonruimte. Gescheiden ouders blijven soms na de scheiding noodgedwongen in één huis wonen, wat invloed heeft op een veilig klimaat in huis. Ouderen blijven langer in eengezinswoningen wonen, doordat zij geen geschikte woonruimte kunnen vinden om naar door te stromen. De aanpassingen aan de eengezinswoning zorgen voor een toename van de Wmo-uitgaven. Bestaanszekerheid onder druk: een toenemend aantal inwoners ervaart een bepaalde mate van bestaansonzekerheid. Zorgen om bestaanszekerheid heeft ingrijpende gevolgen op alle leefgebieden. Mensen met financiële problemen ervaren vaak meer stress. Dit schaadt hun gezondheid en versterkt hun sociale isolatie. Gebrek aan middelen kan leiden tot een ongezonde leefstijl, waarbij inwoners minder gaan bewegen of noodzakelijke zorg gaan mijden. In wijken met inwoners met veel financiële zorgen zien we meer eenzaamheid, inzet van hulp en langdurige gezondheidsproblemen. Verschuivende sociale dynamiek en toegenomen aandacht voor inclusie: De sociale dynamiek in Nederland is de afgelopen jaren sterk veranderd door onder andere globalisering, digitalisering en een groeiend bewustzijn van diversiteit en inclusie.

Hierbij staan maatschappelijke thema’s als gelijkheid en gelijke kansen centraal. In het publieke debat spelen discussies over identiteit en gelijkwaardigheid een steeds grotere rol, zowel online als offline. Het taalgebruik is verhard en uitingen in de samenleving worden steeds vaker als kwetsend ervaren. Dit heeft invloed op het gevoel van veiligheid binnen diverse groepen.

Hoe gaat het in onze stad? Met de meeste inwoners in onze stad gaat het goed en ze wonen met plezier in één van onze vele buurten. Zij voelen zich verbonden en zijn goed in staat zichzelf te redden. Het groene karakter van de stad wordt gewaardeerd. Op de ontmoetingsplekken is het vaak gezellig druk door de diverse inwonersinitiatieven die de afgelopen jaren zijn ontstaan. Voor veel inwoners voldoet de stad Nieuwegein aan het ideaal van ruime woningen dichtbij voorzieningen. Meer inwoners De komende jaren groeit en verandert, volgens de Primos-prognose 2022, de samenstelling van de bevolking in Nieuwegein. De groei van de Nieuwegeinse bevolking wordt voor de periode tot 2030 geschat op 5050 personen. In de periode tot 2040 groeien we volgens deze prognose met 10.500 personen. Nieuwegein wordt door de groei van het aantal inwoners intercultureler, met een groeiende variatie in religieuze achtergronden, generaties, levensfasen en sociaaleconomische status. Dit biedt kansen voor een inclusieve samenleving maar vraagt ook aandacht voor bestaanszekerheid, laaggeletterdheid, (economische) gelijkheid, ontmoeting en toegang tot voorzieningen. Het aantal ouderen en 75+ers verdubbelt In Nieuwegein is 21,6% van de inwoners 65 jaar en ouder, over 15-20 jaar stijgt dit verder naar ⅓ van de inwoners.

Dit wordt mede veroorzaakt door de dubbele vergrijzing omdat het aantal 80-plussers groeit1. Maar de vergrijzing gaat verder dan enkel leeftijd gerelateerde veranderingen; naarmate inwoners ouder worden, neemt ook het aantal ouderen met (meerdere) aandoeningen toe. En met de toename van ouderen zijn er ook meer ouderen met gezondheidsproblemen. Zoals grotere kans op vallen, geheugenproblemen, dementie en beperkingen in het dagelijks functioneren2. Tegelijk zien we een 1 Bron: Ouderen | CBS 2 Bron: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, 2023

8

grote groep vitale ouderen die zich inzet als vrijwilliger of op andere wijze inzet voor de stad. De vergrijzing van onze stad brengt een groeiende behoefte aan passende ondersteuning, (aangepaste) woningen en sociale betrokkenheid met zich mee. Nu één op de 5 mensen dementie krijgt, zal in Nieuwegein in 2040 het aantal inwoners met dementie rond de 2000 liggen. Hiervan woont 80% inwoners thuis. Deze ontwikkeling vraagt om aanpassingen in woon- en leefomgevingen om mensen met dementie te ondersteunen bij hun dagelijks leven. Psychische gezondheid van inwoners Zo’n 8% van de volwassenen heeft een hoog risico op angststoornissen of depressieve klachten. Van de jongeren in Nieuwegein heeft 25% psychische klachten. En onder jongvolwassenen is dit zelfs 58%. Deze percentages liggen hoger dan in vergelijkbare steden, welke een extra druk legt op de maatschappelijke ondersteuning in Nieuwegein. Daarnaast heeft 1,8% van de inwoners een ernstige psychiatrische aandoening. Dit percentage ligt iets hoger dan het landelijk gemiddelde van 1,7%. Sociale Samenhang Voor een deel van de inwoners is het zelfstandig wonen niet direct haalbaar, zij hebben wat meer ondersteuning nodig in het dagelijks leven. Deels is dit concreet zichtbaar, bijvoorbeeld door achterstallig onderhoud aan woningen, maar er is ook sprake van sluimerende problematiek, zoals een verminderd gevoel van veiligheid.

Ondanks dat veel problemen verborgen zijn achter de voordeuren, komen uitdagingen zoals armoede, lage leefbaarheidsbeleving, onveiligheid en gebrekkige sociale cohesie steeds duidelijker naar voren in de statistieken. Inwoners geven zelf ook aan dat het kennen van je buren of buurtgenoten niet langer vanzelfsprekend is, maar ook dat ze dit jammer vinden. De verbondenheid met de omgeving neemt daardoor af of je kunt niet iemand even snel om hulp vragen. Onze monitor Sociale Kracht laat al een aantal jaar een dalende tendens zien op sociale samenhang in de buurt. In 2024 scoorden wij 5,5 en in 2018 5,9. Deze ontwikkeling wijst op een afname van sociale netwerken en een verminderde collectieve betrokkenheid.3 Eenzaamheid neemt toe Steeds meer inwoners, jong en oud, voelen zich eenzaam. Hier valt de toenemende eenzaamheid onder jongvolwassenen op. Maar liefst 60% van de jongvolwassenen (16 tot en met 25 jaar) voelt zich matig tot sterk eenzaam. Maar ook 49% van de ouderen (65+) voelt zich eenzaam en 12% hiervan is sterk eenzaam. We zien dat eenzaamheid in Nieuwegein hoger ligt in bepaalde wijken. Eenzaamheid heeft een negatieve invloed op het welzijn van inwoners, met gevolgen zoals verhoogde stress, somberheid en gezondheidsproblemen.

Er is een duidelijke samenhang tussen het hebben van een eigen netwerk en de mate van eenzaamheid en financiële bestaanszekerheid: inwoners die goed voor zichzelf kunnen 3 Onderzoek Zorgen voor NewTowns iov New Town Alliantie en het ministerie van BZK (oktober 2024)

9

zorgen, kunnen vaak ook terugvallen op naasten, zijn weerbaar, voelen zich minder eenzaam en hebben minder geldzorgen. Kostenstijging Wmo Onderstaande grafiek geeft de trend van kostenstijging Wmo in Nieuwegein sinds 2019. De doorgetrokken lijn zijn de daadwerkelijke kosten en de stippellijn geeft de trend weer.

We zien de laatste 3 jaar (2022-2024) een toename van 4,5% van het aantal inwoners dat gebruik maakt van een Wmo voorziening. Deels is dit verklaarbaar doordat het Rijk sinds 2019 de inkomensafhankelijke eigen bijdrage heeft losgelaten. Door de aanzuigende werking van het abonnementstarief loopt deze stijging alleen niet gelijk op met de kostenontwikkeling die we zien in de tabel hierboven. Het is dus een gedeeltelijke verklaring voor de stijging van de kosten. Een andere verklaring ligt in de indexering van de tarieven als gevolg van loonsverhogingen in de zorg. Verder zien we dat steeds minder inwoners terecht kunnen bij de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de Wet langdurige zorg (Wlz) met als gevolg een toename van de zorgzwaarte en zorgduur. Ook zien we dat de complexiteit van de samenleving toeneemt, inwoners hebben veel meer te maken met meervoudige problematieken. Deze ontwikkelingen hebben afgelopen jaren geleid tot een groeiende vraag naar ondersteuning. 4 Om de toegankelijkheid en kwaliteit van zorg en ondersteuning zo goed mogelijk te waarborgen, voor iedereen die hier echt op aangewezen is, is het noodzakelijk om (aanvullende) maatregelen te nemen die bijdragen aan een duurzaam financieel en integraal beleid.

4 Het abonnementstarief had een aanzuigende werking met name bij de hogere inkomens. Het Rijk is voornemens de eigen bijdrage weer inkomensafhankelijk te maken per 1 januari 2027. De verwachting is dat dit een enigszins remmend effect zal hebben op de aanvraag van maatwerkvoorzieningen als huishoudelijke ondersteuning en woningaanpassingen.

10

1.2 Waar willen we naar toe In Vitaal en Verbonden (de Koers Sociaal Domein 2024-2040) is de visie op de stad Nieuwegein in 2040 opgenomen. Hierbij spelen we in op de opgaven in de stad. Deze visie is gebaseerd op drie ambities: 1. het behouden en versterken van gemeenschapszin, 2. gelijke kansen op bestaanszekerheid en 3. zorgen voor toekomstbestendige zorg en ondersteuning. Gemeenschapszin wordt bereikt door samenwerking, ontmoetingsplekken en een toegankelijke uitnodigende, groene, openbare ruimte. Daarnaast door meer aan te sluiten bij het dagelijks leven van inwoners voor de ondersteuning bij het voorkomen van problemen en inzet op toekomstbestendige voorzieningen die de leefbaarheid in wijken vergroten. Gelijke kansen op bestaanszekerheid betekent dat alle inwoners gelijke kansen hebben om zichzelf te ontwikkelen, te werken en te wonen. We geven hierbij prioriteit aan buurten en wijken waar de bewoners te maken hebben met een opeenstapeling van drempels die bestaanszekerheid in de weg staan, zoals toegang tot passende huisvesting, welzijn en zorg, voldoende en een stabiel inkomen, onderwijs, werk en een veilige leefomgeving. Inwoners die belemmeringen ervaren in het hebben van bestaanszekerheid worden ondersteund door een goede toegang tot zorg, hulp en ondersteuning.

In onze toekomstige samenleving kunnen inwoners zoveel mogelijk op hun eigen netwerk vertrouwen en deze inzetten. Dit eigen netwerk wordt versterkt door samen-kracht. Samen-kracht is een hechte gemeenschap waar mensen elkaar kennen en vanzelfsprekend hulp bieden waar dat nodig is. Alledaagse hulpvragen en zorgen kunnen vaak binnen het eigen sociale netwerk opgelost worden. Inwoners kunnen vaak meer voor elkaar betekenen dan in onze huidige maatschappij gebeurt; in het eigen netwerk, in de buurt en met informele hulp van bijvoorbeeld een maatje. De oplossing hoeft niet altijd vanuit professionals te komen. Oplossingen kunnen ook worden gevonden in het ‘normale’ leven (normaliseren): iedereen is zelf verantwoordelijk voor zijn of haar leven. Hoogte- en dieptepunten horen bij het leven. Een vangnet in de directe persoonlijke omgeving met vrienden, familie, buren en lokale vrijwilligersorganisaties is hiervoor belangrijk. Daarbij hebben we aandacht voor de grenzen aan het beroep dat kan worden gedaan op het eigen en sociale netwerk. Het (nog meer) inschakelen van het eigen en sociale netwerk is niet altijd mogelijk en voorkomen moet worden dat er sprake is overvraging en/ of overbelasting van sociale contacten.

We moeten naast het normaliseren ook kijken naar onderliggende oorzaken van problemen: Is er genoeg geld om van rond te komen? Zijn inwoners voldoende taalvaardig? Hebben de inwoners een netwerk dat steunend is? Hierdoor kunnen we de kern van het probleem aanpakken en voorkomen dat (hulp)vragen verergeren. Wanneer de samen-kracht niet voldoende is en er meer ondersteuning nodig is of als er geen sociaal netwerk aanwezig is, kan gebruik worden gemaakt van algemene voorzieningen in de sociale basis en waar nodig een beroep gedaan worden op de Wmo.

11

1.3 Sociale basis Een sterke persoonlijke-, gemeenschappelijke- en institutionele sociale basis hebben een preventieve werking op het ontstaan van problemen of verergering daarvan. De sociale basis is voorliggend op de maatwerkvoorzieningen Wmo.

De persoonlijke sociale basis is het directe netwerk van vrienden, familie en buurtgenoten van een inwoner. De gemeenschappelijke sociale basis bestaat uit de voorzieningen in wijken die er voor iedereen zijn, formeel en informeel georganiseerd. Dit kunnen fysieke plekken zijn als parken, kerken en moskeeën en sportparken maar ook een buurtinitiatief of een wijkwinkel waar mensen elkaar ontmoeten. We willen bevorderen dat mensen gebruik maken van deze voorzieningen en signaleren of en waar er voorzieningen ontbreken. De derde laag is de laag van de institutionele sociale basis, binnen de Wmo ook wel het voorliggend veld genoemd. Het voorliggend veld bestaat uit algemeen toegankelijke voorzieningen waar inwoners zonder indicatie met hun ondersteuningsvragen terecht kunnen. Hierin vinden we organisaties zoals bibliotheek Nieuwegein, buurtpleinen en theater DE KOM. Maar ook het sociaal team Geynwijs, welzijnsorganisaties en organisaties die sport en bewegen stimuleren zoals SportID. De sociale basis is geen vaststaand geheel maar een dynamisch systeem: een complex netwerk van actoren die hun eigen energie en invloeden kennen. Het effectief ondersteunen en versterken van de sociale basis vraagt om een bepaalde manier van werken: gebieds-/wijkgericht, in samenwerking en data gedreven. Gebieds- en wijkgericht Sociale uitdagingen verschillen per wijk en buurt.

Wat in de ene wijk speelt (zoals armoede, eenzaamheid of gezondheidsproblemen), kan elders nauwelijks een rol spelen. Ook kan het vermogen om uitdagingen het hoofd te bieden per wijk sterk verschillen. Het is daarom van belang dat we gebiedsen wijkgericht werken. Professionals, inwoners en organisaties werken samen op basis van de lokale behoeften en krachten van de gemeenschap. Hierdoor kunnen we gerichte en effectieve maatregelen nemen. Netwerksamenwerking Voor een effectieve versterking van de sociale basis is het belangrijk dat integraal en domein overstijgend wordt samengewerkt. Door expertise, ervaring, perspectieven en middelen samen te brengen in netwerksamenwerkingen krijgen we een beter beeld van de lokale behoeften in een gebied 12

én zijn we beter in staat om hier effectief en efficiënt op in te spelen. We stimuleren netwerkvorming door te sturen op gezamenlijke planvorming en bijbehorende financiering. De gemeente neemt op beleidsmatig niveau een regierol in en zorgt voor jaarlijks afstemmingsoverleg met de samenwerkingspartners. Voor uitgebreide toelichting over de samenwerking, de rollen van de gemeente, (in)formele organisaties en inwoners, zie bijlage 2. Datagedreven We monitoren en evalueren onze inspanningen om waar nodig bij te sturen en zo maximale impact te realiseren. Door trends en ontwikkelingen te analyseren, kunnen we anticiperen op toekomstige uitdagingen en kansen. Hiermee streven we naar een sociale basis die niet alleen reageert op knelpunten, maar ook proactief bijdraagt aan het welzijn van inwoners.

1.4 Pijlers Met dit beleidskader richten we ons op het behalen van doelen en resultaten die het welzijn, de zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie van inwoners bevorderen. Deze gewenste resultaten en hoe we dit willen bereiken, zijn in het volgende hoofdstuk op hoofdlijnen verwoord en worden gemeten met behulp van indicatoren. Voor de opbouw van de pijlers beginnen we met het meer algemene welzijn van alle inwoners van Nieuwegein gevolgd door meer nadruk op een specifieke doelgroep van inwoners die, tijdelijk of langdurig(er), een vorm van ondersteuning nodig heeft. De vier pijlers zijn: 1. 2. 3. 4.

Sociale verbinding en samen-kracht Meer oplossen in het gewone leven Toeleiding naar passende ondersteuning Wmo-maatwerk voor de ondersteuning van inwoners

In een nader op te stellen uitvoeringsprogramma werken we verder uit hoe we concreet uitvoering gaan geven aan deze pijlers, in samenwerking met onze maatschappelijke partners.

13

2.

Uitwerking pijlers

2.1 Sociale verbinding en samen-kracht De pijler Sociale verbinding en samen-kracht richt zich op het versterken van het onderlinge contact en de betrokkenheid tussen mensen in wijken, buurten en gemeenschappen. Een sterke wijk waarin inwoners elkaar ontmoeten, zich met elkaar verbonden voelen en naar elkaar omkijken staat centraal.

2.1.1 Doelen, resultaten en indicatoren Doel 

Meer inwoners ontmoeten elkaar en zijn van betekenis voor elkaar.

Resultaten 2025-2030  Een dekkend netwerk van ontmoetingsplekken, waarbij we aansluiten bij de behoeften, mogelijkheden en initiatieven van inwoners en we aandacht hebben voor kwetsbare wijken/buurten.  We stimuleren, faciliteren en waarderen vrijwillige inzet, die bijdraagt aan een zorgzame samenleving.  (Samenwerkings-)partijen bundelen hun krachten in een netwerksamenwerking (coalitie) om eenzaamheid tegen te gaan waarbij we aandacht hebben voor verschillende doelgroepen. Indicator  Percentage inwoners die aandacht hebben voor/hulp bieden aan buren (Monitor Sociale Kracht)  Percentage inwoners dat het afgelopen jaar vrijwilligerswerk heeft gedaan (Monitor Sociale Kracht)  Percentage vrijwilligers in Nieuwegein die actief zijn binnen zorg en welzijn (Monitor Sociale Kracht)  De mate waarin inwoners de sociale samenhang als verbetert beoordelen (Monitor Sociale Kracht)

2.1.2 Aanpak Formele en informele ontmoetingsplekken in buurten en wijken die aansluiten bij de behoeften van inwoners We zorgen voor plekken waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en hun sociale netwerk kunnen versterken. Waar we activiteiten voor, door en met inwoners stimuleren en faciliteren. Ontmoeting en activiteiten vinden plaats bij sportverenigingen, culturele instellingen, maar ook op openbare plaatsen in de wijk zoals bijv. op het schoolplein of de speeltuin in de buurt. Daarnaast zijn er buurtpleinen, buurtkamers, ouderkamers op de basisscholen en andere ontmoetingsplekken in de wijken en in wooncomplexen. Deze gastvrije ontmoetingsplekken bieden een basis van waaruit het netwerk van de inwoner kan worden versterkt en ook die van de buurt of wijk (samen-kracht). Financiële drempels worden daar waar mogelijk weggenomen door de Stadspas, die gebruikt kan worden voor sport, ontmoeting en culturele activiteiten in Nieuwegein. Het gebruik van de buurtpleinen en buurtkamers in de wijk, is afgelopen jaren toegenomen. We zien dat ook Woningcorporaties zich voor ontmoetingsmogelijkheden inspannen, in bijvoorbeeld Merwestein of 14

in het Nypelsplantsoen en nieuwe wooncomplexen. We blijven de komende jaren inzetten op het goed laten functioneren en breed toegankelijk houden van deze ontmoetingsplekken. De inwoners, vrijwilligers en professionals zorgen in de vorm van een netwerksamenwerking gezamenlijk voor een veilige, sociale en inclusieve plek waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten, activiteiten kunnen organiseren of ondersteuning kunnen ontvangen. We zorgen dat inwoners weten waar zij terecht kunnen voor informatie over het deelnemen aan en/of organiseren van activiteiten. Daarnaast stimuleren we een optimaal gebruik van de ontmoetingsplekken en zorgen voor een efficiënt beheer en exploitatie van de gebouwen. Hierbij hebben we aandacht voor de behoefte van diverse doelgroepen. Om tot sterke wijken te komen, blijven we initiatieven voor, door en met wijkbewoners stimuleren. Hiermee wordt de betrokkenheid van inwoners bij hun directe omgeving vergroot. Het gaat hierbij veelal om initiatieven die ontmoeting en verbinding in de wijk bevorderen. Hierbij spelen vrijwilligers een essentiële rol. Ondersteuning vindt plaats door professionals, zoals wijkcoördinatoren en buurtverbinders. In samenwerking werken zij aan het versterken van sociale verbindingen in de buurt of wijk. Kader ontmoetingsplekken We hanteren een minimale norm van 1 buurtplein of (groter) buurthuis per 15.000 inwoners.

Naast de bestaande 5 buurtpleinen is Fort Vreeswijk een inspirerend voorbeeld van een ontmoetingsplek. Deze ontmoetingsplekken worden geheel of gedeeltelijk door de gemeente gefinancierd. De ontmoetingsplekken moeten evenwichtig verspreid zijn over de stad en sluiten aan bij de behoefte en problematieken van de inwoners in de omgeving van deze ontmoetingsplekken. Als grootschalige gebiedsontwikkeling in Nieuwegein noodzaken tot een aanvullende strategische ontmoetingsplek, dan dient dit te passen binnen de middelen in het kader van de groei van de stad. Uitgangspunten voor de basis ontmoetingsplekken: - Voor, door en met inwoners. - Een centrale plek in de wijk, laagdrempelig, goed bereikbaar met openbaar vervoer, fiets en te voet, ook voor inwoners met een beperking. - Een plek waar zorg en welzijn samenkomen en professionals samenwerken. - Multifunctioneel gebruik van de ruimtes binnen de ontmoetingsplek. - Toegankelijk en (sociaal) veilig voor een brede doelgroep: gezinnen, jongeren, jongvolwassenen, (kwetsbare) volwassenen/ouderen, etc. - Eigendom en beheer o Het vastgoed wordt in principe in opdracht van de gemeente ontwikkeld en geheel of gedeeltelijk gefinancierd. o Gemeente of professionele organisaties zijn verantwoordelijk voor het onderhoud en beheer.

- Oppervlakte 200-400 m2 Aanvullend op deze basis ontmoetingsplekken kunnen, afhankelijk van de behoefte en inwonersinitiatief in de wijk, kleinschaligere ontmoetingsplekken gerealiseerd worden. Deze plekken zijn kleinschaliger en meer gericht op specifieke doelgroepen of initiatieven. Vaak worden deze gerund door inwoners zelf. Uitgangspunten kleinschalige ontmoetingsplekken: - Gerealiseerd voor inwoners en door inwoners. - Gericht op specifieke activiteiten, zoals ontmoetingen, workshops, educatieve programma’s, 15

-

of kleine evenementen. De ontmoetingsplek wordt beheerd door een buurtvereniging, vrijwilligers of een stichting. Zo veel mogelijk vestigen binnen bestaand maatschappelijk vastgoed i.s.m. bedrijven, scholen en maatschappelijke instellingen. Financiering van de ontmoetingsplek komt uit fondsen, sponsoring, of eigen initiatieven van inwoners. De ruimte moet toegankelijk, inclusief en (sociaal) veilig zijn voor een brede doelgroep.

Vrijwillige inzet ondersteunen Wat is vrijwillige inzet? Vrijwillige inzet betekent dat iemand zich uit vrije wil en onbetaald inzet voor anderen of voor de samenleving in brede zin. Bij de term vrijwillige inzet wordt soms primair aan vrijwilligerswerk gedacht, wat vaak refereert naar formeel georganiseerd werk, in een vaste rol of functie en op een vast, terugkerend moment. Vrijwillige inzet is nadrukkelijk een breder begrip, wat óók informeel, eenmalig en niet-georganiseerde inzet omvat. Maaltijden koken voor een buurtbewoner, iemand naar een doktersafspraak brengen, een keer achter de bar staan bij een buurtfestival, het geven van bijles, het vervullen van een bestuursfunctie bij een sportvereniging: allemaal vormen van vrijwillige inzet, mits onbetaald en vrijwillig. Vrijwillige inzet in Nieuwegein Bijna de helft van de inwoners van Nieuwegein biedt hulp aan buren (46%) waarvan het overgrote deel incidenteel (41%).5 Ruim één derde (35%) van de inwoners doet vrijwilligerswerk, waarvan 17% intensief en 18% incidenteel.5 De vrijwilligers in Nieuwegein zijn actief binnen sport (26%), zorg (22%), welzijn (19%), onderwijs en educatie (16%), duurzame ontwikkeling, natuur en milieu (10%) en amateurkunst en cultuur (10%).5 Kortom, een groot deel van de inwoners van Nieuwegein zet zich vrijwillig in en op uiteenlopende terreinen.

Inwoners maken op deze manier een breed scala aan voorzieningen in de stad mogelijk, versterken de leefbaarheid in buurten en wijken, dragen bij aan de ondersteuning van kwetsbare inwoners en zorgen voor verbondenheid in de stad. Daarnaast brengt het doen van vrijwilligerswerk plezier, voldoening, zingeving en in sommige gevallen een opstap naar betaald werk: inwoners in Nieuwegein doen vrijwilligerswerk omdat zij het leuk vinden (64%), omdat zij het gevoel hebben dat zij daardoor nuttig bezig zijn (50%), doordat zij zich daardoor betrokken voelen bij de samenleving (42%), omdat zij daarmee andere mensen ontmoeten (32%) en omdat zij daarmee ervaring opdoen die ze kunnen gebruiken (10%).5 Concluderend: de vrijwillige inzet in Nieuwegein heeft een omvangrijke maatschappelijke waarde. Het toenemende belang van vrijwillige inzet in het licht van de toenemende druk op zorg- en ondersteuning We worden geconfronteerd met een grote druk op zorg- en ondersteuning als gevolg van een toenemende vraag en gebrek aan gekwalificeerd personeel. Wanneer deze tendens niet wordt gekeerd, kan de beschikbaarheid, betaalbaarheid en kwaliteit van zorg en ondersteuning niet gewaarborgd worden in de toekomst. Het is daarom noodzakelijk dat we bewegen richting een zorgzame samenleving: een samenleving waarin mensen elkaar meer helpen, voor elkaar zorgen en

5 Monitor Sociale Kracht 2024

16

professionele ondersteuning enkel in beeld komt wanneer dit niet toereikend is. Het type vrijwillige inzet dat bijdraagt aan de zorgzame samenleving wordt daarmee steeds meer van belang. Hoe ondersteunen we de vrijwillige inzet in Nieuwegein? De vrijwillige inzet is van en voor het maatschappelijk middenveld - inwoners, verenigingen, informele netwerken en maatschappelijke organisaties. We beschouwen onze rol als ondersteunend aan deze inspanningen van lokale organisaties en de bredere gemeenschap. Dit doen we door een bijdrage te leveren aan het stimuleren, faciliteren en waarderen van vrijwillige inzet. De komende jaren zetten we extra in op het ondersteunen van vormen van vrijwillige inzet die bijdragen aan een zorgzame samenleving. Daarmee dragen we bij aan het beschikbaar en betaalbaar houden van zorgondersteuning voor inwoners die dat nodig hebben. Stimuleren We promoten vrijwillige inzet via diverse communicatiekanalen en de jaarlijkse lokale NL-doet campagne. Scholieren maken kennis met verschillende mogelijkheden voor vrijwillige inzet door middel van een divers aanbod maatschappelijke stageplekken, mede mogelijk gemaakt door de maatschappelijke stage coördinator. De opbouwwerkers in de stad stimuleren de vrijwillige inzet in wijken en buurten door inwoners te stimuleren en faciliteren om zelf positieve veranderingen teweeg te brengen in de wijk of buurt.

Tot slot stimuleren we bewonersinitiatieven door financierings- en ondersteuningsmogelijkheden te bieden via GeinsGeluk. Faciliteren We faciliteren vrijwillige inzet door vraag en aanbod aan elkaar te koppelen. Daarvoor hebben we een goed vindbare online vacaturebank die inwoners in staat stelt eenvoudig en laagdrempelig te reageren op een vrijwilligersklus. Ook kan een inwoner advies op maat krijgen over een geschikte vrijwilligersklus, passend bij de behoeften en talenten van de inwoner. Daarnaast faciliteren we vrijwillige inzet door de deskundigheid van vrijwilligers en organisaties die met vrijwilligers werken te bevorderen. Daarvoor hebben we een vrijwilligersacademie, met diverse onlineen offline trainingsaanbod met uiteenlopende thema’s zoals het werven van vrijwilligers, omgaan met dementie en fondsenwerving. Ook is er een online kennisbank: een digitaal naslagwerk met allerlei relevante informatie rondom vrijwillige inzet. Verder kunnen organisaties advies op maat krijgen over alles wat te maken heeft met vrijwillige inzet. Tot slot faciliteren we vrijwillige inzet door middel van een collectieve vrijwilligersverzekering. Het is van belang dat organisaties ervoor zorgen dat vrijwilligers hun werk goed en veilig kunnen doen. Mocht er onverhoopt toch iets misgaan, bieden we een vangnetregeling.

Waarderen We waarderen inwoners die zich vrijwillig inzetten door jaarlijks een waarderingsborrel voor hen te organiseren. Daarnaast faciliteren we diverse organisaties bij het waarderen van hun vrijwilligers door middel van een financiële bijdrage. Om deze verzoeken op een consistente wijze te beoordelen, werken we nieuw beleid uit.

17

Zorgzame samenleving In Nieuwegein zijn diverse voorbeelden van mensen die elkaar op vrijwillige basis helpen en voor elkaar zorgen. Inwoners helpen elkaar bijvoorbeeld bij de administratie, het onderhouden van de tuin, het vervoer naar afspraken, de taalontwikkeling en bieden elkaar gezelschap. We faciliteren dergelijk maatschappelijk initiatief door middel van diverse subsidies aan maatschappelijke organisaties en GeinsGeluk. We sturen daarbij op de samenwerking tussen formele- en informele zorg en ondersteuning. Informele zorg en ondersteuning kan bijdragen aan vroegsignalering en lichte ondersteuningsvragen ondervangen. Op deze manier kan het beroep dat wordt gedaan op formele zorg worden teruggedrongen. Voor een optimale samenwerking tussen formele en informele zorg is het van belang dat vrijwilligers en professionals zich bewust zijn van hun rol, de grenzen die daarbij horen en gezamenlijk het gesprek blijven voeren over hoe zij elkaar optimaal kunnen ondersteunen. Zowel vrijwilligers als professionals dienen hierin adequaat begeleid te worden. Tot slot stimuleren we de innovatie van organisaties die faciliteren dat inwoners elkaar helpen. We stimuleren organisaties om samen te werken op fronten waar dit meerwaarde heeft, zoals bijvoorbeeld in de afstemming van de coördinatie van informele hulpvragen.

Ook stimuleren we organisaties om een groter vrijwilligerspotentieel te ontsluiten door, bijvoorbeeld, in te spelen op de behoefte aan flexibiliteit van de vrijwilliger van nu. Tot slot stimuleren we organisaties om op een andere manier te kijken naar de talenten en mogelijkheden van een hulpvrager: op welke manier kunnen hulpvragers elkaar mogelijk helpen? Voorzorgcirkels en telefooncirkels zijn enkele voorbeelden van manieren waarop dit georganiseerd kan worden. Aandacht voor eenzaamheid Eenzaamheid is een brede maatschappelijke ontwikkeling die in heel Nederland zichtbaar is, ook in Nieuwegein. Er zijn verschillende vormen van eenzaamheid. Emotionele eenzaamheid treedt op als iemand een hechte, intieme band mist met één of meerdere personen. Sociale eenzaamheid draait om minder contact hebben met andere mensen dan je wenst. Bij existentiële eenzaamheid gaat het niet over je sociale contacten, maar over zingeving. Denk aan een verloren en leeg gevoel, een gevoel van zinloosheid en doelloosheid. Niet elke vorm van eenzaamheid is problematisch. Eenzaamheid is van alle jaren, alle leeftijden en van alle mensen. Iedereen voelt zich wel eens alleen. Maar wanneer iemand dat gevoel langdurig of heel sterk heeft en de eenzaamheid het functioneren belemmert, is dat een probleem. De invloed van eenzaamheid kan groot zijn.

Zeker als het langdurig aanhoudt, leidt dit tot gezondheidsrisico’s. Zo kan eenzaamheid een negatieve invloed hebben op het immuunsysteem. Ook leidt eenzaamheid tot minder maatschappelijke participatie -omdat iemand zich terugtrekt- en het gevoel van een tekort aan welzijn of geluk. In Nieuwegein voelt 49% van de inwoners boven de 18 jaar zich wel eens eenzaam. Van hen voelt 13% zich erg eenzaam6. Om eenzaamheid tegen te gaan, werken we met de volgende vier speerpunten:

6

Bron: Gezondheid in de gemeente Nieuwegein | AlleCijfers.nl

18

-

-

-

Eenzaamheid ‘normaliseren’: het bespreekbaar maken, iedereen kan iets bijdragen, zelf of voor een ander. De samenleving heeft hier een rol in (als werkgever, buurman/vrouw, vrijwilliger of als professional). Het signaleren van eenzaamheid: Professionals, vrijwilligers, inwoners en andere betrokken mensen beter toerusten om inwoners die met eenzaamheid kampen eerder te herkennen en effectiever te ondersteunen. Eenzaamheid vanuit de samenleving benaderen: investeren in leefbare wijken, sociale samenhang en ontmoeting in de fysieke omgeving. (Samenwerkings-)partijen bundelen samen hun krachten in een samenwerkingsnetwerk (coalitie), zodat het aanbod meer afgestemd wordt en onder de aandacht gebracht wordt bij inwoners.

De laatste jaren hebben we ingezet op het voorkomen van eenzaamheid onder ouderen omdat eenzaamheid onder deze doelgroep het grootst is. In dat kader hebben de afgelopen periode vrijwilligers in een aantal wijken huisbezoeken afgelegd aan 75-plussers. Dit project willen we voortzetten en uitbreiden naar andere wijken. Daarnaast blijven we aangesloten bij het landelijk actieprogramma één tegen eenzaamheid. Dit actieprogramma kent de volgende 5 pijlers: 1. Bestuurlijk commitment 2. Creëer een sterk netwerk 3. Betrek mensen een eenzamen zelf 4. Werk aan een duurzame aanpak 5. Monitoring en evaluatie. Op basis van deze pijlers en speerpunten wordt de komende periode een lokale aanpak tegen eenzaamheid doorontwikkeld. De lokale aanpak wordt ontwikkeld door een nieuw te vormen coalitie binnen de bestaande samenwerkingsverbanden op het thema eenzaamheid. Hierdoor wordt de samenwerking tussen inwoners, gemeente en uitvoeringsorganisaties vergroot. In de lokale aanpak richten we ons, naast ouderen, ook op andere doelgroepen waaronder jongvolwassenen.

2.2 Meer oplossen in het gewone leven We gaan uit van het eigen netwerk en eigen initiatief (persoonlijke en gemeenschappelijk sociale basis) van inwoners. Dat wil zeggen dat we inwoners stimuleren, om bij het oplossen van problemen, gebruik te maken van hun netwerk. Waar dit niet of onvoldoende mogelijk is, kunnen zij gebruik maken van algemeen toegankelijke voorzieningen. Dit noemen we normaliseren.

2.2.1 Doelen, resultaten en indicatoren Doelen  Nieuwegein is een inclusieve samenleving waarin iedereen kan meedoen.  Meer inwoners lossen hun problemen op in het gewone leven en zijn minder afhankelijk van (langdurige/zwaardere) professionele ondersteuning. Resultaten 2025-2030  Er is een toegankelijk en samenhangend aanbod aan algemene voorzieningen en inwoners weten hun weg hiernaar te vinden of worden hierbij geholpen.  Zorg4Nieuwegein is operationeel voor zowel inwoners als professionals.  Realisatie van een logeerhuis om mantelzorgers tijdelijk te ontlasten.  Waarborging van passende mantelzorgondersteuning.  We werken meer met ervaringsdeskundigen. 19

Indicator  Mate van regie eigen leven (Gezondheidsmonitor)  Mate van zelfredzaamheid en participatie (Monitor Sociale Kracht)  Behoeften van mantelzorgers om hulp te blijven geven (Monitor Sociale Kracht)  Mate waarin mantelzorgers (over)belasting ervaren (Monitor Sociale Kracht)

2.2.2 Aanpak Inwoners kunnen terecht bij en maken zoveel mogelijk gebruik van hun eigen netwerk. Waar dit niet of onvoldoende mogelijk is, kunnen zij gebruik maken van algemeen toegankelijke voorzieningen. Deze algemene voorzieningen zijn dichtbij en inwoners weten hun weg hiernaar te vinden. Inwoners van Nieuwegein kunnen hun problemen vaak oplossen met steun van hun eigen netwerk (persoonlijke en gemeenschappelijke sociale basis), zoals familie, vrienden of buren. Wanneer inwoners zelf of met hun netwerk niet verder kunnen, zetten we netwerkversterking in. Deze werkwijze gaat ervan uit dat mensen goed in staat zijn om met hun sociale omgeving zelf besluiten te nemen en oplossingen te vinden voor hun problemen. Mensen worden hierbij ook gestimuleerd om hulp te durven vragen binnen hun eigen netwerk. Er is vaak een grotere bereidheid tot het bieden van hulp dan waar men in eerste instantie vanuit gaat. Wanneer geen oplossing kan worden gevonden in het eigen netwerk, bieden we een divers aanbod aan algemene voorzieningen waarmee wordt voorzien in de (lichte) ondersteuningsbehoefte van een inwoner. Dit ondersteuningsaanbod is laagdrempelig en toegankelijk en houdt rekening met de verschillende behoeften en mogelijkheden van inwoners (zoals locatie en tijdstip).

De algemene voorzieningen zijn erop gericht dat kwetsbare inwoners kunnen meedoen aan activiteiten in de buurt of wijk en/of inwoners handvatten en adviezen bieden waarmee zij hun problemen kunnen oplossen of hanteerbaar kunnen maken (versterken van vaardigheden). We proberen hiermee verergering van problemen te voorkomen waardoor professionele ondersteuning niet of minder noodzakelijk is. Voorbeelden van algemene voorzieningen zijn algemeen maatschappelijk werk, inloopspreekuren voor juridische/financiële vragen, opbouwwerk, jongerenwerk en valpreventieve interventies voor ouderen. Door de toenemende druk op geïndiceerde zorg is het van belang dat we dit aanbod verder versterken en innoveren. Nieuwe, innovatieve algemene voorzieningen moeten erin resulteren dat een beroep op professionele ondersteuning minder of in zijn geheel niet noodzakelijk is. Een mooi voorbeeld van een wijze waarop dit reeds gerealiseerd is, is de recreatieve activering. Voorheen was deze dagbesteding een individuele maatwerkvoorziening, die alleen met indicatie toegankelijk was. De recreatieve activering is nu een effectieve, algemene, laagdrempelige, inclusieve voorziening in de wijk. We zorgen ervoor dat inwoners goed geïnformeerd zijn over de beschikbare ondersteuningsmogelijkheden, zodat inwoners de juiste hulp kunnen vinden wanneer dat nodig is.

Hiervoor is informatie beschikbaar en goed toegankelijk voor alle inwoners. Er is een sociale kaart, Zorg4Nieuwegein, voor zowel (digitaalvaardige) inwoners als professionals en een aanspreekpunt voor vragen, behoeften en signalen van inwoners. Dit aanspreekpunt kan een vrijwilliger of professional op een ontmoetingsplek (bijvoorbeeld buurtplein) zijn maar ook het sociaal team Geynwijs.

20

Inzet ervaringsdeskundigen Binnen de gemeente, door samenwerkingspartners en binnen de netwerksamenwerkingen wordt al veelvuldig gebruik gemaakt van ervaringsdeskundigen. We blijven het inzetten van ervaringsdeskundigen, veelal via onze samenwerkingspartners, om hulp te bieden aan inwoners stimuleren, omdat dit een waardevolle manier is om praktische, op ervaring gebaseerde ondersteuning te bieden. Ervaringsdeskundigen en -delers zijn mensen die zelf door bepaalde uitdagingen zijn gegaan, zoals verslaving, armoede, psychische problemen of andere maatschappelijke problemen. Zij kunnen anderen helpen door hun persoonlijke ervaring te delen, met name ervaringsdeskundigen kunnen ook hun eigen ervaring inzetten om (praktische) adviezen te geven over hoe om te gaan met vergelijkbare situaties. Dit gebeurt bijvoorbeeld met het project Wachtverzachter. Daarbij worden inwoners met psychische klachten die op de wachtlijst staan voor behandeling of begeleiding gekoppeld aan een ervaringsdeskundige. Dit helpt voorkomen dat de klachten verergeren. De ondersteuning vanuit de ervaringsdeskundige kan aanvullend zijn op professionele hulp of maakt deze in sommige gevallen zelfs overbodig. Begeleiding en opleiding van de ervaringsdeskundigen vindt plaats door de samenwerkingspartner of partij die de ervaringsdeskundige inzet. Enkele voordelen van het inzetten van ervaringsdeskundigen zijn: 1.

Vertrouwen opbouwen: Inwoners voelen zich vaak meer begrepen door iemand die hetzelfde heeft meegemaakt, idealiter is dit ook nog iemand met soortgelijke culturele achtergrond 2. Persoonlijke benadering: Ervaringsdeskundigen kunnen een meer informele en toegankelijke benadering bieden dan traditionele hulpverleners. 3. Versterken van eigen netwerk: Ze kunnen inwoners helpen om stappen te zetten naar onafhankelijkheid en uitbreiding van het eigen netwerk door praktische tips en ondersteuning te bieden. 4. Versterken van sociale netwerken: Ervaringsdeskundigen kunnen een brug slaan tussen de formele zorg en de informele netwerken in de gemeenschap. Mantelzorgers ondersteunen Wat is mantelzorg? Mantelzorg is zorg die iemand geeft aan een hulpbehoevend iemand waar een bestaande sociale relatie mee bestaat, zoals een huisgenoot, familieleden, buren of vrienden. De situaties waarin mantelzorg wordt geboden zijn heel divers. Mantelzorgers zijn jong en oud, bieden lichte en zware ondersteuning en bieden zowel kortdurend of langdurend hulp. De redenen waarom iemand mantelzorg ontvangt lopen ook zeer uiteen. Iemand kan bijvoorbeeld langdurig ziek zijn, een lichamelijke of verstandelijke beperking hebben, een psychiatrische aandoening of een verslaving.

Tot slot kan de mantelzorg zelf ook allerlei vormen aannemen, zoals bijvoorbeeld het doen van het huishouden, wassen en aankleden, gezelschap houden, vervoeren en/of geldzaken regelen. Mantelzorg in Nieuwegein Meer dan de helft van de inwoners in Nieuwegein (51%) is mantelzorger, waarvan 24% intensieve zorg biedt en 26% incidentele zorg.7 De mantelzorgers bieden sociaal contact (73%), begeleiding en/of vervoer bij afspraken (50%), hulp in de huishouding (50%), hulp bij geldzaken/administratie (30%), warme maaltijden (27%), hulp bij medische verzorging (18%) en hulp bij persoonlijke verzorging (16%).7

7 Monitor Sociale Kracht, 2024

21

Mantelzorgers bieden daarmee onmisbare zorg en ondersteuning aan inwoners in een kwetsbare situatie. Het belang van mantelzorgondersteuning Mensen bieden mantelzorg uit vanzelfsprekendheid, liefde en genegenheid. Mantelzorg kan heel veel voldoening geven, sociale relaties verder uitdiepen en geluk brengen. Tegelijkertijd kan mantelzorg ook heel intensief zijn en in combinatie met andere verplichtingen (zoals bijvoorbeeld school, werk, eigen gezin, en het onderhouden van sociale contacten) in overbelasting resulteren. In Nieuwegein voelt 11% van de mantelzorgers zich tamelijk zwaar belast, 4% zeer zwaar belast en 1% overbelast.7 We willen dat mantelzorgers goed toegerust zijn op hun mantelzorgtaken en overbelasting van mantelzorgers voorkomen. Door passende mantelzorgondersteuning te bieden, stellen wij mantelzorgers in staat om passende zorg en ondersteuning te blijven bieden aan hun naaste(n). Het toenemende belang van mantelzorgondersteuning in het licht van de toenemende druk op zorg- en ondersteuning De druk op zorg- en ondersteuning neemt toe als gevolg van een toenemende vraag en gebrek aan gekwalificeerd personeel. Om de toegankelijkheid, betaalbaarheid en kwaliteit van zorg- en ondersteuning te waarborgen zal een groter beroep worden gedaan op mantelzorgers.