Document · PDF

2024-026 Ondergrondse verkabeling Nieuwegein_Bijlagen_Bijlage 9 Explosieven onderzoek

Raadsvergadering 29 februari 2024, gemeente NieuwegeinBij agendapunt: Bestemmingsplan Ondergrondse verkabeling Nieuwegein16.857 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

2.7.1

Collectie Duitse verdedigingswerken

De collectie ‘Duitse verdedigingswerken en inundaties van Nederlands grondgebied in de oorlog / rapporten van militaire aard vanuit bezet Nederland aan Bureau Inlichtingen Londen’, ook wel bekend als de 575-serie, is opgebouwd uit inlichtingenrapporten, plattegronden en verordeningen van zowel de Duitse bezettingsmacht als van het verzet / Bureau Inlichtingen te Londen. Deze zes meter lange collectie bestaat onder andere uit inlichtingen van de illegaliteit, kaarten van inundaties, gegevens betreffende Duitse mijnenvelden, Britse en Duitse kaarten, telegrammen en Duitse voorschriften. De volgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: Collectie ‘Duitse verdedigingswerken en inundaties van Nederlands grondgebied in de oorlog / rapporten van militaire aard vanuit bezet Nederland aan Bureau Inlichtingen Londen’. Toegang 575

Inventarisnummer

Berichten betreffende resultaten van bombardementen en herstelwerkzaamheden aan de spoorlijn Utrecht - Arnhem, fort Jutphaas, Oudekerk, Schellingwoude en vliegveld Soesterberg

455

Berichten betreffende geschutsopstellingen in Utrecht, Jutphaas, Vreeswijk en De Klomp (groep Albrecht)

462

Omschrijving: Situatieschets betreffende radiostation van de Kriegmarine in fort Jutphaas

365

Plattegrond van de N.V. J.Jongerius te Jutphaas en M.E.A.F. N.V. te Utrecht, met beschrijving

476

Rapport betreffende de troepensterkte en verdedigingswerken in de Betuwe en de Alblasserwaard in de plaatsen Herwijnen, Geldermalsen, Gorinchem, Hardinxveld, Helsdingen, Schoonhoven, Papendrecht, Lakerveld, Vreeswijk, Vianen, Zaltbommel, Culemborg, Tricht, Vuren, Buurmalsen, Jutphaas, Enspijk, Beusichem en Deil

478

Rapport over weg- en spoorverkeer in Utrecht, Amersfoort, Zeist-Bunnik, De Bilt, Soest, Elst, Liendert en Jutphaas in oktober - november 1944

480

De onderzoeksresultaten zijn in de onderstaande tabel samengevat: Datum

Gebeurtenis (bron: NIMH, collectie 575)

19 november 1944

Het fort van Jutphaas is gebombardeerd omstreeks 9.45 uur. Het bombardement duurde 7 minuten en werd verricht door Typhoons. (Bron: inventarisnr. 455)

Nee

De aangegeven locatie bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

29 oktober 1944

Dynamiet aan de brug boven het Amsterdam-Rijnkanaal. (Bron: inventarisnr. 480)

Nee

De aangegeven locatie bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

2162149-VO-05

Relevant

150 kV lijn Oudenrijn - Nieuwegein (woongebied Nieuwegein)

Motivatie

2.7.2

Gevechtsverslagen en rapporten mei 1940

Deze collectie bestaat uit rapporten, verslagen, dagboeken en tekeningen die door officieren, onderofficieren en manschappen werden ingeleverd bij de Krijgsgeschiedkundige Sectie van het Hoofdkwartier van de Generale Staf. Dit gebeurde in veel gevallen pas in de jaren na de Tweede Wereldoorlog. Deze evaluatieverslagen van de gevechten, die overigens tegenstrijdig kunnen zijn, vormden naast in de Militaire Spectator verschenen artikelen een belangrijke basis voor de ‘Groene Serie’: het eerste officiële standaardwerk over de strijd in Nederland in de meidagen van 1940. Er hebben ter plaatse van het onderzoeksgebied geen grondgevechten plaatsgevonden in mei 1940. Derhalve is deze bron niet geraadpleegd.

2.7.3

Beeldbank NIMH

De beeldbank van het NIMH bevat een groeiende collectie foto’s en andere afbeeldingen uit de collectie van het NIMH, onder andere van de meidagen van 1940. Er is hier gezocht op plaatsnaam. Er zijn geen relevante afbeeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

2.8

Provinciaal archief / Militair Gezag

2.8.1

Militair Gezag

Het Militair Gezag was verantwoordelijk voor het dagelijks bestuur van de bevrijde delen van Nederland. In dit archief zijn doorgaans per provincie gegevens over in gemeenten aanwezige ontplofbare oorlogsresten ondergebracht. Er is gezocht naar de volgende stukken: ◼ ◼ ◼

De luchtbeschermingsdienst Aangetroffen/geruimde ontplofbare oorlogsresten Oorlogsschaderapporten

2.8.1.1 Militair Gezag Utrecht Het archief van het Militair Gezag van de provincie Utrecht bevindt zich bij het Utrechts Archief te Utrecht. De volgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: Toegang 1136. Militair Gezag in de provincie Utrecht. Utrechts archief Utrecht.

Periode

205 – Ingekomen brieven van de Utrechtse gemeentebesturen waarin opgegeven wordt waar en wanneer militaire vliegtuigen zijn neergestort en wat er met de bemanningen is gebeurd. Merendeels afschriften

1945

207 – Correspondentie over het melden van de ligplaatsen van landmijnen en andere onontplofte projectielen

1945

Toegang 1202. Utrechts archief Utrecht. 235, 236, 237, 640 – Meldingen van burgemeesters in de provincie van in de gemeente plaatsgevonden luchtaanvallen en andere gebeurtenissen welk direct verband houden met de oorlogshandelingen

2162149-VO-05

150 kV lijn Oudenrijn - Nieuwegein (woongebied Nieuwegein)

Periode 1940 - 1943

De onderzoeksresultaten zijn in de onderstaande tabel samengevat: Datum

Gebeurtenis (bron: Utrechts Archief, toegang 1202)

10 december 1940

Ongeveer 17.00 uur is een Duits vliegtuig over de kop geslagen en neergestort. (bron: inventarisnr. 235)

13 mei 1940

Een vliegtuig ontdeed zich boven de gemeente van zijn bommenlast bij het maken van een noodlanding. Er vielen ongeveer 10 tot 20 bommen. (bron: inventarisnr. 235)

15 februari 1941

2.9

Brisantbom terechtgekomen in weiland en geëxplodeerd. (bron: inventarisnr. 237)

Relevant

Motivatie

Nee

De vermelding is te globaal om te kunnen bepalen of er sprake is van het onderzoeksgebied. Derhalve wordt er geen nadere analyse toegepast.

Nee

De vermelding is te globaal om te kunnen bepalen of er sprake is van het onderzoeksgebied. Derhalve wordt er geen nadere analyse toegepast.

Nee

De vermelding is te globaal om te kunnen bepalen of er sprake is van het onderzoeksgebied. Derhalve wordt er geen nadere analyse toegepast.

Nationaal archief

2.9.1

Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen

In het archief van de Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen, periode 1937-1946, zijn meldingen en processen-verbaal van gemeenten over geallieerde luchtactiviteiten opgenomen. Het betreft gegevens betreffende de luchtoorlog. De in dit archief aanwezige bronnen bevatten informatie over onder andere bombardementen, noodafworpen en vliegtuigbeschietingen. Het navolgende inventarisnummer is geraadpleegd: Toegang 2.04.53.15. Archief van het Ministerie van Binnenlandse Zaken: Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen, 1937-1946. Nationaal Archief ’s-Gravenhage. Meldingen en processen -verbaal ontvangen van gemeenten over geallieerde Luchtactiviteiten.

Inventarisnummer 74

Provincie Utrecht

Het onderzoeksresultaat is in de onderstaande tabel samengevat: Datum

13 mei 1940

2.9.2

Gebeurtenis (bron: Nationaal Archief, toegang 2.04.53.15)

Een vliegtuig ontdeed zich boven de gemeente van zijn bommenlast bij het maken van een noodlanding. Er vielen ongeveer 10 tot 20 bommen. (bron: inventarisnr. 74)

Relevant

Nee

Motivatie De vermelding is te globaal om te kunnen bepalen of er sprake is van het onderzoeksgebied. Derhalve wordt er geen nadere analyse toegepast.

Korps Hulpverleningsdienst

De Hulpverleningsdienst is de voorganger van de Explosieven Opruimingsdienst Defensie. In het archief van de Hulpverleningsdienst zijn onder andere krantenknipsels betreffende geruimde ontplofbare oorlogsresten ondergebracht.

2162149-VO-05

150 kV lijn Oudenrijn - Nieuwegein (woongebied Nieuwegein)

De navolgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: 2.04.110. Archief van het Korps Hulpverleningsdienst, 1945-1974. Nationaal Archief ’s-Gravenhage.

Inventarisnummer

Registers met krantenknipsels inzake explosieven. 1945-1959

20 t/m 22

Tijdschrift voor het personeel van de Hulpverleningsdienst. 1947

Verzameling krantenknipsels inzake de Hulpverleningsdienst. 1947-1970

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen in de geraadpleegde inventarisnummers.

2.10 Semi-Statisch Informatiebeheer Het Semi-Statisch Informatiebeheer (SIB) in Rijswijk beheert de archieven van het Ministerie van Defensie voordat deze aan het Nationaal Archief worden overgedragen. In dit archief zijn bronnen met betrekking tot naoorlogse ruimingen van ontplofbare oorlogsresten door de Mijn- en Munitie Opruimingsdienst en de Mijn Opruimings Dienst ondergebracht. Het betreft documenten uit de eerste jaren na de Tweede Wereldoorlog: een periode waarin er nog grote aantallen ontplofbare oorlogsresten in Nederland aanwezig waren.

2.10.1

Archief Mijn- en Munitie Opruimings Dienst

De MMOD en de MOD waren na de Tweede Wereldoorlog in Nederland verantwoordelijk voor het opruimen van mijnen en achtergelaten ontplofbare oorlogsresten. In het voorjaar van 1945 werden twee bataljons mijnenruimers opgericht onder de naam Mijn Opruimings Dienst (MOD). In maart 1946 werd deze dienst gereorganiseerd en werd de naam veranderd in de Mijn- en Munitie Opruimings Dienst (MMOD). Het archief bestaat uit meldingen, kaarten, plattegronden en ruimrapporten betreffende locaties binnen Nederlandse gemeenten waar ontplofbare oorlogsresten aanwezig waren. Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

2.11 Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie Het Nederlands Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (NIOD) houdt zich bezig met de bestudering van de Eerste en Tweede Wereldoorlog, de Holocaust en hedendaagse genociden. In het archief te Amsterdam is onder andere een grote collectie met foto’s uit de Tweede Wereldoorlog ondergebracht.

2.11.1

Collecties Departement van Justitie en Generalkommissariat für das Sicherheitswesen

Bij het NIOD zijn de onderstaande twee collecties geraadpleegd: ◼ ◼

Collectie Departement van Justitie (toegangsnummer 216k) Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen – Höhere SS- und Polizeiführer Nord-West (toegangsnummer 077)

2162149-VO-05

150 kV lijn Oudenrijn - Nieuwegein (woongebied Nieuwegein)

Het betreft de volgende inventarisnummers: Collectie Departement van Justitie (toegangsnummer 216k), NIOD.

Inventarisnummer

Rapporten van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politiekorpsen en de Marechaussee inzake het geven van het sein luchtalarm, het neerstorten van vliegtuigen en vliegtuigonderdelen en de vondst van niet-ontplofte explosieven, 23 juni 1943 – 28 april 1944

180

Processen-verbaal van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politie en Marechaussee met betrekking tot vijandelijke vliegtuigen, bomaanvallen en ontploffingen in verschillende gemeenten

181-185

Meldingen van verschillende gemeenten betreffende ongevallen, beschietingen, bombardementen en het afwerpen van (lege) benzinetanks door vliegtuigen

186

Telexberichten inzake meldingen van neergestorte geallieerde bommenwerpers, 20 – 24 februari 1944

328

Stukken betreffende het melden van schade door bombardementen en beschietingen uit vliegtuigen, 24 februari 1944 – 31 maart 1945

329

Stukken betreffende het opstellen van processen-verbaal inzake bombardementen en beschietingen in verschillende gemeenten, 28 september 1944 – 31 maart 1945

331

Proces-verbaal van de luchtbeschermingsleider inzake schade door luchtaanvallen door de geallieerden en afweergeschut van de Duitsers, 3 februari 1944

477

Stukken betreffende het instellen van een onderzoek naar de gevolgen van luchtaanvallen, 8 oktober 1944 – 6 februari 1945

493

Stukken betreffende het instellen van een onderzoek inzake het bombardement op 14 oktober, 17 oktober 1944

624

Rapporten van de onderluitenant van de Marechaussee F. Meems inzake het vinden van benzinetanks, die uit een vliegtuig waren geworpen, alsmede de inslag van een granaat, 20 januari – 20 maart 1944

642

Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen – Höhere SS- und Polizeiführer Nord-West (toegangsnummer 077), NIOD.

Inventarisnummer

Dagberichten van de Befehlshaber der Ordnungspolizei Den Haag betreffende vijandelijke luchtaanvallen, 1940-1941

1328

Berichtgevingen betreffende neergekomen vliegtuigen, 1943

1759

De onderzoeksresultaten zijn in de onderstaande tabel samengevat: Datum

Gebeurtenis (bron: NIOD, collecties 216k en 077)

Relevant

10 december 1940

Ein Deutsches Me-Flugzeug bei Notlandung überschlagen in Jutphaas. (Bron: Toegang 077, inventarisnr. 1328)

Nee

Het betreft geen vermelding met betrekking tot ontplofbare oorlogsresten.

Nee

De vermelding is te globaal om te kunnen bepalen of er sprake is van het onderzoeksgebied. Derhalve wordt er geen nadere analyse toegepast.

Nee

Het betreft hier een noodlanding en geen vliegtuigcrash.

Een Duits Me-vliegtuig is bij een noodlanding omgeslagen in Jutphaas.

11 september 1940

10 december 1940

2162149-VO-05

1 Sprengbombe auf Wiese in Jutphaas. (Bron: Toegang 077, inventarisnr. 1328) Eén brisantbom (neergekomen) op een weide te Jutphaas. Zwei Deutsche Me-Flugzeuge notgelandet in Oudenrijn. (Bron: Toegang 077, inventarisnr. 1328) Twee Duitse Me-vliegtuigen hebben een noodlanding gemaakt te Oudenrijn.

150 kV lijn Oudenrijn - Nieuwegein (woongebied Nieuwegein)

Motivatie

2.11.2

Beeldbank Tweede Wereldoorlog

Foto’s uit de Tweede Wereldoorlog, afkomstig van Nederlandse oorlogs- en verzetsmusea, herinneringscentra en het NIOD, zijn bijeengebracht in de databank Beeldbank WO2. Er is hier gezocht op plaatsnaam. Er zijn geen relevante beelden met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

2.12 The National Archives Londen The National Archives in Kew (Londen) is het officiële nationale archief van het Verenigd Koninkrijk. Er liggen hier gevechtsverslagen van Britse eenheden die op Nederlands grondgebied strijd hebben geleverd. In The National Archives zijn, afgezien van deze War Diaries, ook o.a. de logboeken van geallieerde luchtmachteenheden ondergebracht. Bronnen betreffende de volgende onderdelen van de RAF bevatten mogelijk relevante informatie voor dit vooronderzoek: ◼ ◼ ◼ ◼

Bomber Command RAF Coastal Command RAF Fighter Command RAF/Air Defence Great Britain Second Tactical Air Force

In dit geval zijn, gezien de aard van de gevechtshandeling(-en), alleen bronnen betreffende de Second Tactical Air Force relevant voor dit vooronderzoek.

2.12.1

Daily Logs

Vliegtuigen van de 2nd Tactical Air Force (2nd TAF) gaven tactische luchtsteun aan geallieerde gevechtseenheden. De geallieerde jachtbommenwerpers vielen o.a. vijandelijke stellingen, tanks, treinen en hoofdkwartieren aan. De volgende Daily Logs van de 2nd Tactical Air Force zijn geraadpleegd: Inventarisnummer

Daily Logs 2nd Tactical Air Force. The National Archives Londen 2nd Tactical Air Force: Daily Log: Sept.-Oct. 1944

Air 37/715

2nd Tactical Air Force: Daily Log: Nov.-Dec. 1944

Air 37/716

2nd Tactical Air Force: Daily Log: Jan.-Feb. 1945

Air 37/717

2nd Tactical Air Force: Daily Log: Mar.-May. 1945

Air 37/718

Het onderzoeksresultaat is als volgt: Datum

Gebeurtenis (bron: Air 37/715 t/m Air 37/718)

20 januari 1945

4 x 1,000 at road bridge E.193864. 3 direct hits on road but bridge not hit. Original target not attacked owing to weather. (Bron: inventarisnr. Air 37/717) 4 x 1.000 (lbs.) op de verkeersbrug E.193864. Drie voltreffers op de weg, maar brug is niet geraakt. Het oorspronkelijke doel is niet aangevallen vanwege het weer.

2162149-VO-05

Relevant

Nee

150 kV lijn Oudenrijn - Nieuwegein (woongebied Nieuwegein)

Motivatie Er ligt geen brug binnen dit kaartvak. Het betreft vermoedelijk één kaartvak noordelijker.

2.12.2

War Diaries

Het onderzoeksgebied werd pas na de Duitse capitulatie in mei 1945 bevrijd. Derhalve zijn de War Diaries niet geraadpleegd.

2.13 The National Archives and Records Administration The National Archives and Records Administration (NARA) in Washington D.C. is het officiële nationale archief van de Verenigde Staten. In dit archief liggen de gevechtsverslagen van Amerikaanse eenheden die op Nederlands grondgebied strijd hebben geleverd. In The National Archives zijn tevens logboeken van geallieerde luchtmachteenheden ondergebracht. De volgende bronnen zijn bij het NARA geraadpleegd: NARA Washington

Inventarisnummer

Kriegstagebuch Admiral in den Niederlanden. 1-31 december 1944.

T1022-2726

Kriegstagebuch Marinebefehlshaber Niederlande. 1940-1941.

T1022-2784

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen in de geraadpleegde inventarisnummers.

2.14 Bundesarchiv-Militärarchiv Freiburg In het Bundesarchiv-Militärarchiv zijn de gevechtsverslagen van Duitse eenheden die in mei 1940 en in 1944-1945 strijd op Nederlands grondgebied hebben geleverd ondergebracht. Dit betreft bronnen met betrekking tot zowel het Heer, de Luftwaffe als de Kriegsmarine. De volgende bronnen zijn bij het Bundesarchiv-Militärarchiv in Freiburg geraadpleegd: Bundesarchiv-Militärarchiv Freiburg.

Inventarisnummer

Luftlageberichte Luftwaffenführungsstab 10 mei 1940 t/m 9 november 1941

RL/2/II/205 t/m 269

Luftlageberichte Luftwaffenführungsstab 1 augustus 1940 t/m 10 november 1940

RM7/344 t/m 353

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen in de geraadpleegde inventarisnummers.

2.15 Imperial War Museums De Imperial War Museums beschikken over een grote collectie foto’s en films van Nederland in de Tweede Wereldoorlog, waaronder opnames die tijdens bombardementen werden gemaakt. Er zijn geen relevante foto’s of films aangetroffen met betrekking tot het onderzoeksgebied.

2162149-VO-05

150 kV lijn Oudenrijn - Nieuwegein (woongebied Nieuwegein)

2.16 Library and Archives Canada 2.16.1

Collectie Defence Overprints

Library and Archives Canada beschikt over een collectie zgn. Defence Overprints. Dit zijn geallieerde stafkaarten waarop, op basis van o.a. geanalyseerde luchtfoto’s uit de Tweede Wereldoorlog, Duitse militaire objecten werden ingetekend. Er is bij Library and Archives Canada een relevante Defence Overprint van het onderzoeksgebied gevonden. In en/of nabij het onderzoeksgebied zijn waargenomen: ◼ ◼ ◼ ◼ ◼

Artillerieopstellingen Mitrailleuropstellingen met prikkeldraad versperringen Loopgraven Een linie van ‘weaponpits’ Inundatie maatregelen

Op de volgende pagina is een Defence Overprint weergegeven die voor het onderzoeksgebied van toepassing is.

2162149-VO-05

150 kV lijn Oudenrijn - Nieuwegein (woongebied Nieuwegein)

DEFENCE OVERPRINT

Esri Nederland, Jan Willem van Aalst - www.imergis.nl

LEGENDA Onderzoeksgebied

250

500

1.000

1.500 Meter

2.17 Luchtfoto’s 2.17.1

Geraadpleegde luchtfoto’s

De volgende luchtfotoarchieven zijn geraadpleegd: ◼

◼

Archief van de Afdeling Speciale Collecties van de Wageningen Universiteitsbibliotheek. Dit archief bevat ruim 94.000 luchtverkenningsfoto’s die zijn gemaakt door de Royal Air Force (RAF) en United States Army Air Forces (USAAF) tijdens de Tweede Wereldoorlog. Er zijn relevante luchtfoto’s van het onderzoeksgebied aanwezig. Deze zijn aangeschaft. Archief van het Kadaster te Zwolle. Dit archief bevat circa 110.000 luchtverkenningsfoto’s uit de oorlogsperiode, gemaakt door de RAF en USAAF. Het archief bestaat ook deels uit voor- en naoorlogse luchtfoto’s (in 1939 en 1940 zijn bijvoorbeeld de Grebbelinie en de Nieuwe Hollandse Waterlinie in beeld gebracht). Er zijn relevante luchtfoto’s van het onderzoeksgebied aanwezig. Deze zijn aangeschaft. Archief van The National Collection of Aerial Photography (NCAP) te Edinburgh. Dit archief bevat circa 11 miljoen luchtverkenningsfoto’s, gemaakt door de RAF en USAAF. Er zijn hier geen relevante luchtfoto’s van het onderzoeksgebied aanwezig. Er is gezocht in de collecties ‘JARIC’ en ‘ACIU’. Het archief van de Luftbildatenbank te Estenfeld (Duitsland). De Luftbilddatenbank beschikt over 500.000 eigen luchtfoto’s en raadpleegt daarnaast archieven in Nederland, de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Canada. Er zijn relevante luchtfoto’s van het onderzoeksgebied aanwezig. Deze zijn aangeschaft.

De bestelde luchtfoto’s worden in hoofdstuk drie in de gebeurtenissentabel per luchtfotoarchief besproken. Datzelfde geldt voor de analyseresultaten. AVG heeft getracht het onderzoeksgebied volledig te dekken met relevante luchtfoto’s, dit is helaas niet gelukt. Er was geen relevante luchtfoto beschikbaar die volledig het westelijk deel van het onderzoeksgebied dekte. De luchtfoto’s zijn als categorie A, B en C gekwalificeerd.2 Dat betekent dat de verkrijgbare luchtfoto’s geen tot een grote kwalitatieve beperking hebben voor wat betreft de luchtfotointerpretatie. Uit de geïnventariseerde luchtfoto’s zijn de meest geschikte luchtfoto’s geselecteerd. Bij de selectie is rekening gehouden met de dekking, de opnamedatum in relatie tot oorlogshandelingen, alsmede de kwaliteit van het fotobeeld en de schaal. Er is gezocht naar luchtfoto’s van zo kort mogelijk voor en na de gevechtshandelingen (mits van voldoende kwaliteit voor interpretatie op oorlogsschade). In bepaalde gevallen zijn er geen luchtfoto’s besteld. Dit wordt in bijlage 6.3 gemotiveerd. Een belangrijk selectiecriterium voor de luchtfoto’s uit de Tweede Wereldoorlog is de opnamedatum. De voorkeur is uitgegaan naar luchtfoto’s die zo kort mogelijk voor en na de belangrijkste gevechtshandelingen zijn gemaakt. Er is daarnaast rekening gehouden met de kwaliteit van de luchtfoto’s, alsmede de schaal.

Kwalificatie van de luchtfoto’s: A = goed, B = matig, C = slecht.

2162149-VO-05

150 kV lijn Oudenrijn - Nieuwegein (woongebied Nieuwegein)

Bij de classificatie van objecten op luchtfoto’s is de validiteit van de classificatie in GIS vastgelegd in de volgende drie niveaus van betrouwbaarheid: ◼ ◼ ◼

Bevestigd: betrouwbaarheid grenst aan zekerheid. De waarneming kan worden bevestigd met een tweede bron (betrouwbaarheid 99%) Waarschijnlijk: de organisatie is overwegend zeker van de validiteit van de classificatie van het object op de luchtfoto (betrouwbaarheid 50% of hoger) Mogelijk: de organisatie is overwegend onzeker van de validiteit van de classificatie van het object op de luchtfoto (betrouwbaarheid lager dan 50%)

De optimalisatie van de luchtfoto’s heeft plaatsgevonden vanuit de GIS applicatie ArcGIS Pro. Naar aanleiding van de luchtfotoanalyse wordt geconcludeerd dat er geen sporen van gevechtshandelingen in het onderzoeksgebied zichtbaar zijn. Op de hierna volgende pagina’s zijn de volgende kaarten weergegeven: ◼ ◼ ◼

Een kaart met daarop de geanalyseerde luchtfoto’s. Een kaart met daarop een collage van de geanalyseerde luchtfoto’s. Een kaart met daarop een weergave van luchtfotoanalyse.

2162149-VO-05

150 kV lijn Oudenrijn - Nieuwegein (woongebied Nieuwegein)

GEANALYSEERDE LUCHTFOTO'S

4/2363 / 4

044 / 19 -4-1

34/3

6 77 _4 6G

_ 6G

2 08

0 /3

3 4-

-4

19-4-19

45 19 34-

/ 4044 /

/1 1 08 /3 77 6 G -4 10 6

9 -1

3 4-

_4 77 6

PP-110 / 0081 /

-3

08 /3

08 2

6 77

-3

6 10

-1 94 5

4/2363

1 9-

18-4-1944

4/2363 / 4044

/ 19-4-1945

3G-TUD-S088 / 5093 / 9-7-1945

76 47

945

5 94 -1

4/2363 / 4

044 / 19-4 -1945

LEGENDA Onderzoeksgebied

Geanalyseerde Luchtfoto's

Aan de binnenkant van de contouren van de luchtfoto's zijn respectievelijk het sortienummer, het nummer van de luchtfoto en de datum van de opname van de desbetreffende luchtfoto weergegeven.

250

500

Esri Nederland, Community Map Contributors

1.000

1.500

2.000 Meter

LUCHTFOTOCOLLAGE A2

A12

Wat erlin iewe g

Europa laan

A12

Galecop Laagraven

Liesbosch

Blokhoeve

Huis de Geer

seweg Batau-Noord

N408

Zuilenstein A2

Heemsteedseweg A2

Esri Nederland, © OpenStreetMap contributors; Esri Nederland, beeldmateriaal.nl; Esri Nederland, Community Map Contributors

Jutphaas Nieuwegein

LEGENDA Onderzoeksgebied

250

500

1.000

1.500

2.000 Meter

LUCHTFOTOANALYSE K K K K K K

KK Esri Nederland, beeldmateriaal.nl; Esri Nederland, Community Map Contributors

Esri Nederland, beeldmateriaal.nl; Esri Nederland, Community Map Contributors

LEGENDA Onderzoeksgebied

Tankmuur

Prikkeldraadafzetting

Loopgraaf met schutterposities

Schuilgaten

Tankgracht

Militair object met OO indicatie Militair object zonder OO indicatie

Wapenopstelling Geschutstelling

Krater afwerpmunitie

150

300

600

900

1.200 Meter

2.17.2

Veranderingen na-conflictperiode

Er is ten bate van het vooronderzoek middels historische kaarten gezocht naar indicaties betreffende veranderingen na de conflictperiode. 3 Het onderzoeksgebied is in de huidige situatie geanalyseerd met behulp van Google Maps, Google Earth en Bing Maps. Uit een vergelijking van deze luchtfoto’s met historisch kaartmateriaal van www.topotijdreis.nl en historische luchtfoto’s blijkt, dat er grote veranderingen hebben plaatsgevonden binnen de begrenzing van het onderzoeksgebied. Er zijn met het ontstaan van de gemeente Nieuwegein nieuwe wijk aangelegd, waaronder Galecop en Laagraven. Binnen deze wijken zijn er verschillende (water)wegen aangelegd en/of verlegd, zijn er huizen gebouwd met de nodige kabel- en leidingverbindingen, etc. en nodige infrastructuur is aangelegd. Op de volgende pagina zijn door middel van kaarten van verschillende jaartallen de veranderingen in het onderzoeksgebied weergegeven.

Het betreft hier geen onderzoek na-conflictperiode (hoofdstuk 3.4 van het CS-VROO d.d. februari 2021) maar een beknopte aanvulling op het vooronderzoek 1940-1945. 3

2162149-VO-05

150 kV lijn Oudenrijn - Nieuwegein (woongebied Nieuwegein)

NAOORLOGSE VERANDERINGEN

Esri Nederland; Kadaster; Gemeentekaart (t/m 1:768.000), TK200 (t/m 1:192.000), TOP50 (t/m 1:48.000), TOP25 (t/m 1:6.000) 1945

Esri Nederland; Kadaster; Gemeentekaart (t/m 1:768.000), TK200 (t/m 1:192.000), TOP50 (t/m 1:48.000), TOP25 (t/m 1:6.000) 1960

Esri Nederland; Kadaster; Gemeentekaart (t/m 1:768.000), TK200 (t/m 1:192.000), TOP50 (t/m 1:48.000), TOP25 (t/m 1:6.000) 1980

Esri Nederland; Kadaster; Gemeentekaart (t/m 1:768.000), TOP250 (t/m 1:192.000), TOP50 (t/m 1:48.000), TOP25 (t/m 1:6.000) 2020

LEGENDA Onderzoeksgebied

500

1.000

2.000

3.000

4.000 Meter

3 CHRONOLOGIE RELEVANTE GEBEURTENISSEN 3.1

Gebeurtenissentabel en gebeurtenissenkaart

AVG heeft geen feiten gevonden die bruikbaar zijn voor de afbakening van een verdacht gebied op ontplofbare oorlogsresten. De gebeurtenissentabel op de volgende pagina bevat de gevonden feiten die (mogelijk) betrekking hebben op het onderzoeksgebied en daarnaast een overzicht van de geraadpleegde luchtfoto’s. De in deze tabel verwerkte nummering correspondeert met de in de gebeurtenissenkaart verwerkte feiten.

2162149-VO-05

150 kV lijn Oudenrijn - Nieuwegein (woongebied Nieuwegein)

HISTORISCH FEIT Begindatum

Plaatsnaam

Locatie

Bron

Naam/nummer

Omschrijving feit

Meidagen 1940

Militaire infrastructuur

2e Veld

Nieuwegein

Literatuur

Brons en B. Colenbrander, Atlas Nieuwe Hollandse Waterlinie, kaart.

Kaart met daarop weergegeven de forten van de Hollandse Waterlinie en de schietrichtingen.

11-4-1942

Melding met betrekking tot OO

Jutphaas

Utrechtsestraatweg

Archieven

Gemeentearchief Jutphaas, toegang 1603, inventarisnr. 944

In een weiland nabij de Utrechtsestraatweg werden 3 nietontbrandde brandbommen aangetroffen.

Luchtfotocollectie

Luftbilddatenbank, sortie PP-110 / nummer 0081

Luchtfotocollectie

Kadaster, sortie 106G3007 / nummer 3025

19-9-1944

14-3-1945

Tijdstip

OMSCHRIJVING FEIT

Gebeurtenis

18-4-1944

Einddatum

LOCATIE

Luchtfoto

Luchtfotocollectie

14-3-1945

Luchtfoto

Luchtfotocollectie

14-3-1945

Luchtfoto

Luchtfotocollectie

Kadaster, sortie 106G4776 / nummer 3083

19-4-1945

Luchtfoto

9-7-1945

Luchtfoto

Onbekend

Schade door oorlogshandelingen

2162149-VO-05

Luchtfotocollectie

Jutphaas

Utrechtsestraatweg 74

Kwaliteit

Luftbilddatenbank, sortie 3G-TUD-S088 / nummer 5093

Archieven

Gemeentearchief Jutphaas, toegang 1603, inventarisnr. 1187

GIS GKnrs.

Conclusie met motivatie

Horizontale afbakening

Verticale afbakening

Verdacht. Er ligt een kazemat in het onderzoeksgebied. Deze is nog tot op de dag van vandaag aanwezig. Tevens is de kazemat door de Duitsers in 1944 en 1945 ingericht als stelling.

De contouren van de kazemat zijn afgebakend + 25 m naar de waterloop.

Bovengrens: mv W.O.II. Ondergrens: 2 m -mv W.O.II

BBK3

In de punt van de haven, Noordersluis, zijn loopgraven waargenomen met wapenopstellingen.

De contouren van de Verdacht. De contouren van de militaire werken + stellingen en luchtfotoafwijking (10 meter) zijn verdacht op hand- loopgraven zijn en geweergranaten en klein kalibermunitie. afgebakend + 3 m luchtfotocorrectie.

Bovengrens: mv W.O.II. Ondergrens: 2 m -mv W.O.II

BBK1

Langs de grote weg, de huidige A2, zijn schuilgaten waargenomen. Aan het perceel aan de Nedereindseweg. Tegenwoordig de Oortjesburg en Batauweg tegenover de Prinses Margrietschool, zijn twee bomkraters waargenomen.

Niet verdacht: de waargenomen aan ontplofbare oorlogsresten gerelateerde zaken bevinden zich buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied.

De contouren van de stellingen en loopgraven zijn afgebakend + 3 m luchtfotocorrectie.

Bovengrens: mv W.O.II. Ondergrens: 2 m -mv W.O.II

BBK1

De contouren van de stellingen en loopgraven zijn afgebakend + 3 m luchtfotocorrectie.

Bovengrens: mv W.O.II. Ondergrens: 2 m -mv W.O.II

BBK1

De contouren van de stellingen en loopgraven zijn afgebakend + 3 m luchtfotocorrectie. De contouren van de geschutstellingen zijn afgebakend + 25 m naar de waterloop.

Bovengrens: mv BBK1, BBK2, W.O.II. Ondergrens: BBK3 2 m -mv W.O.II

Beschouwing luchtfoto

Iets ten noorden van het onderzoeksgebied is langs het Amsterdam-Rijn kanaal een tankgracht waargenomen, met daaraan sluitend twee tankmuren die de Utrechtsestraatweg blokkeren. Nabij de tankgracht zijn drie loopgraven waargenomen en twee geschutstellingen. Bij de Jutphasebrug zijn vier bomkraters waargenomen. Het betreft een tactisch bombardement op de Jutphasebrug. Tot slot zijn er in de punt van de haven, Noordersluis, loopgraven waargenomen met wapenopstellingen.

TG517, LOL981, LOL982, GST10126, GST10127, LG6630 t/m LG6632, K34959, K34962 t/m K34964, WPN10396 t/m WPN10398, LG4070, LG4072

Iets ten noorden van het onderzoeksgebied is langs het Amsterdam-Rijn kanaal een tankgracht waargenomen, met daaraan sluitend twee tankmuren die de Utrechtsestraatweg blokkeren. Nabij de Jutphasebrug zijn vier bomkraters waargenomen. Het betreft een tactisch bombardement op de Jutphasebrug. Tot slot zijn er in de punt van de haven, Noordersluis, loopgraven waargenomen met wapenopstellingen.

150 kV lijn Oudenrijn - Nieuwegein (woongebied Nieuwegein)

Verdacht. De contouren van de wapenopstellingen en het loopgraaf + luchtfotoafwijking (3 meter) zijn verdacht op hand- en geweergranaten en klein kaliber munitie. Niet verdacht: de bomkraters zijn buiten de contouren van het onderzoeksgebied waargenomen. De tankmuur en de tankgracht geven geen directe aanleiding voor de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten ter plaatse.

Er zijn geen zaken met betrekking tot onplofbare oorlogsresten waargenomen op deze luchtfoto. K34959, K34962 t/m K34964, WPN10396 t/m WPN10398, LG4070, LG4072, GST10129 t/m GST10133, LOL1345

Nabij de Jutphasebrug zijn twee bomkraters waargenomen. Het betreft een tactisch bombardement op de Jutphasebrug. In de punt van de haven, Noordersluis, zijn loopgraven waargenomen met wapenopstellingen. In de polder zijn verschillende geschutstellingen waargenomen en een prikkeldraadversperring.

Verdacht. De contouren van de wapenopstellingen en het loopgraaf + luchtfotoafwijking (3 meter) zijn verdacht op hand- en geweergranaten en klein kaliber munitie. De geschutstellingen (Flak) zijn arbitair afgebakend: de contouren van de stelling, het water nabij de stelling en het gebied daartussen met een maximale breedte van 25 meter. Niet verdacht: de bomkraters zijn buiten de contouren van het onderzoeksgebied waargenomen.

Er zijn geen zaken met betrekking tot onplofbare oorlogsresten waargenomen op deze luchtfoto die relevant zijn voor het onderzoeksgebied.

Schade door bom(men) aan hofstede Utrechtsestraatweg 74.

GIS BBKnrs.

Niet verdacht: de exacte locatie is onbekend, waardoor er geen afbakening mogelijk is. Daarnaast is er geen verificatie mogelijk met een tweede bron.

TG517, LOL981, LOL982, GST10126, GST10127, LG6630 t/m LG6632, K34959, K34962 t/m K34964, WPN10396 t/m WPN10398, LG4070, LG4071

WPN10396 t/m WPN10398, LG4070, LG4071

Universiteit Wageningen afd. Speciale Collecties, sortie 4-2363 / nummer 4044

Luchtfotocollectie

Afwijking

GA0356J_8

Kadaster, sortie 106G4776 / nummer 3082

Kadaster, sortie 106G4776 / nummer 3081

AFBAKENINGSANALYSE

GA0356J_24

Niet verdacht: het betreffende adres bestaat niet meer, waardoor de exacte locatie onduidelijk is. Daarnaast is er geen specificatie van de schade. Tot slot is er geen verificatie met een tweede bron.

GEBEURTENISSENKAART

MWZ2136

MWZ2135

MWZ2103

GA0356J_18

MWZ2140

MWZ2102

K K

MWZ2101 MWZ2134 MWZ2100 MWZ2133 K37428 K37427 MWZ2127 K37426 K K

MWZ2099 GA0356J_17

MWZ2128

LEGENDA

MWZ2098

C SV LGA0356J_28

MWZ2129

Onderzoeksgebied

MWZ2130 MWZ2131 MWZ2132 GST4941 GST4923

MWZ2084

GST4924

GST4943

GST4944

GST4942

GST4945

Algemene vermelding Luchtaanval

GST4947

GST4922

MWZ2097

GST4948

MWZ2096

K37525

K K K37526

GST4953

GST4952 GST4946 GA0356J_4

LOL 1

349

Schadevermelding M

MWZ2093

K37425

MWZ2115

Militair werk zonder OO indicatie

MWZ2094 GA0356J_14 L GA0356J_16

K37424

GST4949

Militair werk met OO indicatie

MWZ2095

GST4951

C MWZ2083

Melding m.b.t. OO

GST4921 GST4920

Inzet van EODD Wapenopstelling Geschutstelling

MWZ2126 MWZ2118 MWZ2117 MWZ2124 MWZ2119 MWZ2116 MWZ2125 GA0356J_15 L MWZ2120 GST4950 GST4954 2 MWZ2121 MWZ2122 MWZ2123

Militair object met OO indicatie Militair object zonder OO indicatie K

Nieuw Hollandse Waterlinie

WPN9491 L LO

Krater afwerpmunitie

4 13

Loopgraaf met schutterposities Tankgracht Schuilgaten Tankmuur Mijnenleg rapport

K34962 K34959 K

Prikkeldraadafzetting K34963

7 TG5 1

GST10126

LG6 63

82 WPN10397

LG 40 70

K34964

LOL981 GST10127

WPN10396 WPN10398

3 LOL1 GST10131

GST10132 GST10133

GA0356J_24

De gebeurtenissen die op de gebeurtenissenkaart zijn ingetekend betreffen de gebeurtenissen uit de rapportage. Gebeurtenissen die in de archieven en literatuur zijn aangetroffen, maar overduidelijk niet het onderzoeksgebied betreffen zijn niet allemaal ingetekend. De gebeurtenissen buiten het onderzoeksgebied zijn daarentegen niet volledig. Nummers naast de symbolen op de kaart verwijzen naar de gebeurtenissen tabel in het vooronderzoek.

GST10130

GA0356J_8

GST10129

GA0356J_9

GST10128

LOL983

GST10137

TG 34 3

250

500 Meter

GST10136

K34960

GST10135

K34961

3 TG

125

GA0356J_1

M C A

GA0356J_22 GA0356J_20 S S GA0356J_29 GA0356J_26

GA0356J_11

GA0356J_10

GA0356J_13

L GA0356J_12

PROJECTNUMMER: TEKENINGNUMMER: FORMAAT: GETEKEND DOOR: DATUM: OPDRACHTGEVER: VOOR AKKOORD:

2162149 GK-05 A2 Berdien de Wilde 18-10-2021 Antea Group M. Abee

GA0356J_25

S GA0356J_2 GA0356J_7 C A L GA0356J_30 GA0356J_5

GA0356J_19 GA0356J_21 S L

MWC1567

Esri Nederland, Community Map Contributors K37437

Vestiging Veerweg 10 5171 PW Kaatsheuvel

Vestiging Heijen: De Grens 7 6598 DK Heijen 0485-802010

Email: eo@avg.eu Web: www.avg.eu

4 BEOORDELING BRONNENMATERIAAL 4.1 ◼ ◼ ◼ ◼ ◼

◼ ◼

Indicaties voor explosieven in het onderzoeksgebied Er is in de meidagen van 1940 geen sprake geweest van grondgevechten in het onderzoeksgebied. Voorafgaand aan de bevrijding door de geallieerden was er geen sprake van grondgevechten in het onderzoeksgebied. In het onderzoeksgebied waren geen militaire objecten aanwezig. Er zijn geen militaire vliegtuigen in het onderzoeksgebied gecrasht. Ter plaatse van het onderzoeksgebied is geen sprake geweest van vliegtuigbeschietingen, noodafworpen en bombardementen, of de vermeldingen waren zodanig globaal dat niet kon worden bepaald of deze het onderzoeksgebied betroffen. Het onderzoeksgebied heeft niet geleden onder gevechtshandelingen. Er zijn in het verleden geen ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied geruimd.

Op basis van de beschikbare feiten zijn er onvoldoende indicaties beschikbaar waaruit blijkt dat er mogelijk ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied aanwezig zijn.

4.2 ◼

◼

Leemten in kennis bronnenmateriaal Bij een historisch onderzoek kan nooit een volledig overzicht van alle bronnen worden verkregen. Er is bij dit onderzoek gebruik gemaakt van een bronnenselectie. Getuigen die meer kunnen vertellen over munitiedumpingen, vliegtuigcrashes en bombardementen kunnen ondertussen zijn overleden. Luchtfoto’s van de Royal Air Force geven doorgaans een betrouwbare indicatie betreffende de vraag of er mogelijk ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied aanwezig zijn. Luchtfoto’s geven altijd een momentopname weer. Er kunnen voor, na en tussen verschillende opnamedata ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied zijn terechtgekomen. Het is, vanwege getroffen camouflagemaatregelen, maar zeer de vraag of alle geschutopstellingen etc. op luchtfoto’s kunnen worden teruggevonden. De ruimrapporten van de EODD kennen hun beperkingen voor wat betreft de nauwkeurigheid van de vindplaatsbeschrijvingen. Het is niet altijd mogelijk om exact aan te geven waar de ontplofbare oorlogsresten werden aangetroffen. Deze munitie is bovendien geruimd. Dergelijke beperkingen zijn er ook bij andere geraadpleegde bronnen, zoals bijvoorbeeld documenten uit de gemeentearchieven. Er kan alleen een op ontplofbare oorlogsresten verdacht gebied worden afgebakend met behulp van concrete locatiebeschrijvingen.

Het is niet mogelijk gebleken het gehele onderzoeksgebied te dekken met relevante luchtfoto’s. Derhalve is er voor het meest westelijke deel geen luchtfotoanalyse uitgevoerd. Er zijn geen indicaties voor wat betreft het aantreffen van ontplofbare oorlogsresten in dit deel van het onderzoeksgebied. Het rapport voldoet alsnog aan de vigerende regelgeving.

2162149-VO-05

150 kV lijn Oudenrijn - Nieuwegein (woongebied Nieuwegein)

4.3

Soort en verschijningsvorm van explosieven

In de lijst van gebeurtenissen (hoofdstuk 3) worden de volgende verdedigende maatregelen genoemd: ◼

De aanwezigheid van militaire infrastructuur

Voor de genoemde handelingen is beoordeeld of – als gevolg van de handeling – ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied kunnen worden aangetroffen. Zo ja, dan is tevens beoordeeld welke van de zestien hoofdsoorten ontplofbare oorlogsresten uit het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse in de bodem aanwezig kunnen zijn.

4.3.1

Militaire infrastructuur

De volgende hoofdsoorten ontplofbare oorlogsresten zijn mogelijk ter plaatse van de voormalige luchtafweerstellingen in het onderzoeksgebied aanwezig: Soort explosief

Nationaliteit

Type / kaliber

Verschijningsvorm

Handgranaten

Duits

Steelhandgranaten, eihandgranaten

Gedumpt/achtergelaten

Geweergranaten

Duits

Geweergranaten No. 30

Gedumpt/achtergelaten

Klein kaliber munitie (KKM)

Duits

9 mm, 7,92 mm

Gedumpt/achtergelaten

Geschutgranaten

Duits

2 cm, 5 cm, 7,5 cm, 8,8 cm

Gedumpt/achtergelaten

Ontstekingsinrichtingen

Duits

Diversen

Gedumpt/achtergelaten

De volgende hoofdsoorten ontplofbare oorlogsresten zijn mogelijk ter plaatse van de Nederlandse kazemat (later door Duitsers gebruikt als luchtafweerstelling) in het onderzoeksgebied aanwezig: Soort explosief

Nationaliteit

Type / kaliber

Verschijningsvorm

Handgranaten

Duits

Steelhandgranaten, eihandgranaten

Gedumpt/achtergelaten

Handgranaten

Oud-Hollands

Eihandgranaat no. 1, eihandgranaat no. 3

Gedumpt/achtergelaten

Geweergranaten

Duits

Geweergranaten No. 30

Gedumpt/achtergelaten

Klein kaliber munitie (KKM)

Duits

9 mm, 7,92 mm

Gedumpt/achtergelaten

Klein kaliber munitie (KKM)

Oud-Hollands

6,5 mm, 7,65 mm, 7,7 mm, 7,92 mm, 9 mm, 9,4 mm

Gedumpt/achtergelaten

Geschutgranaten

Duits

2 cm, 5 cm, 7,5 cm, 8,8 cm

Gedumpt/achtergelaten

Ontstekingsinrichtingen

Duits

Diversen

Gedumpt/achtergelaten

De volgende hoofdsoorten ontplofbare oorlogsresten zijn mogelijk ter plaatse van de voormalige wapenopstellingen en loopgraven: Soort explosief

Nationaliteit

Type / kaliber

Verschijningsvorm

Handgranaten

Duits

Steelhandgranaten, eihandgranaten

Gedumpt/achtergelaten

Geweergranaten

Duits

Geweergranaten No. 30

Gedumpt/achtergelaten

2162149-VO-05

150 kV lijn Oudenrijn - Nieuwegein (woongebied Nieuwegein)

Soort explosief

Nationaliteit

Type / kaliber

Verschijningsvorm

Klein kaliber munitie (KKM)

Duits

9 mm, 7,92 mm

Gedumpt/achtergelaten

4.4

Aantal mogelijk aan te treffen explosieven

De volgende aantallen ontplofbare oorlogsresten kunnen mogelijk in het onderzoeksgebied worden aangetroffen. Een en ander is gebaseerd op een inschatting van AVG omdat er in de (historische) bronnen geen exacte aantallen worden genoemd: Soort explosief

Aantal mogelijk aan te treffen explosieven

Geschutmunitie

Eén t/m enkele

Ontstekingsinrichtingen

Eén t/m enkele

Klein kaliber munitie

Tientallen t/m honderden

Handgranaten

Eén t/m enkele

Geweergranaten

Eén t/m enkele

4.5

Horizontale en verticale begrenzing verdacht gebied

De verdachte gebieden die in deze paragraaf worden besproken zijn ingetekend op de bodembelastingkaart. In de volgende deelparagraaf wordt de begrenzing van ieder verdacht gebied besproken en gemotiveerd.

4.5.1

Militaire infrastructuur

De aanwezigheid van verdedigingswerken, stellingen en de bijbehorende objecten kan leiden tot verwachtingsgebieden. Bij deze militaire infrastructuur kan munitie aanwezig zijn geweest of zijn opgeslagen. Deze munitie kan in de directe nabijheid zijn achtergebleven dan wel gedumpt. Afbakeningsmethode: Een eenduidige afbakening van militaire infrastructuur is niet mogelijk. De analyse van militaire infrastructuur moet daarom per situatie plaatsvinden. De beantwoording van de onderzoeksvragen moet inzichtelijk maken hoe de beoordeling en eventuele afbakening tot stand is gekomen. Onderzoeksvragen locatieverwijzing: ◼ Is de locatie van de militaire infrastructuur vast te stellen? De locatie van de militaire infrastructuur is vastgesteld doormiddel van gegeorefereerde luchtfoto’s. De waarnemingen van de militaire infrastructuur zijn bevestigd met een Defence Overprint. ◼ Is bekend tot welk moment de militaire infrastructuur in gebruik is geweest? Deze is vermoedelijk tot aan de capitulatie in mei 1945 in gebruik geweest.

2162149-VO-05

150 kV lijn Oudenrijn - Nieuwegein (woongebied Nieuwegein)

Onderzoeksvragen achtergebleven ontplofbare oorlogsresten: ◼ Waren binnen de grenzen van de militaire infrastructuur significante hoeveelheden munitie opgeslagen? Dit is niet bekend, maar wel aannemelijk, gezien de verschillende militair ingerichte terreinen. ◼ Is in het verleden munitie aangetroffen binnen de contouren van de militaire infrastructuur? Naar wetens AVG is er in het verleden geen munitie aangetroffen ter plaatse van de voormalige militaire werken. ◼ Is het bekend of er munitiedumpingen hebben plaatsgevonden? Dit is niet bekend, maar wel aannemelijk gezien verschillende stellingen aan het water hebben gestaan, dat doorgaans vaak als dumplocatie werd gebruikt. ◼ Was er sprake van oorlogshandelingen rondom de militaire infrastructuur? Er hebben geen grondgevechten plaatsgevonden rondom de militaire werken. Wel zijn de Flak-stellingen ingezet. ◼ Is de militaire infrastructuur op enig moment overhaast verlaten door de aldaar gelegerde militairen? Dit is niet bekend. Mogelijk is dit niet het geval, daar deze omgeving pas als bevrijd werd beschouwd na de Duitse capitulatie. ◼ Is het aannemelijk dat er in de periode na de conflictperiode nog munitie aangetroffen kan worden binnen deze militaire infrastructuur? Dit is mogelijk.

◼ Wat was de bodemgesteldheid van de militaire infrastructuur? Konden hier ontplofbare oorlogsresten onopgemerkt achterblijven? Tijdens de Tweede Wereldoorlog lagen de stellingen in hoger gelegen gebieden, daar vele gebieden rondom de stellingen geïnundeerd zijn geweest. Echter, de exacte bodemgesteldheid van de locaties is onbekend. ◼ Is er informatie over het opruimen van de aanwezige munitie in of op de militaire infrastructuur? Nee, deze informatie is niet aanwezig. Onderzoeksvraag afbakening verwachtingsgebied: ◼ Is de locatie van de militaire infrastructuur geografisch af te bakenen? Ja, op basis van gegeorefereerde luchtfoto’s kunnen de militaire werken worden afgebakend. 4.5.1.1 Horizontale afbakening Ontplofbare oorlogsresten kunnen in en nabij militaire werken zijn achtergelaten of gedumpt. De volgende afbakening wordt voor geschutstellingen gehanteerd: ◼

◼

Geschutopstelling/kazemat: De contouren van de stelling, het water nabij de stelling en het gebied daartussen, met een maximale breedte van 25 meter. Dit gebied is verdacht op: geschutmunitie, ontstekingsinrichtingen, hand- en geweergranaten en klein kalibermunitie. Militaire loopgraven en wapenopstellingen: het gebied binnen de contouren van de loopgraven of binnen de voormalige wapenopstelling + luchtfotoafwijking (3 meter). Dit gebied is verdacht op: hand- en geweergranaten en klein kalibermunitie.

2162149-VO-05

150 kV lijn Oudenrijn - Nieuwegein (woongebied Nieuwegein)

4.5.1.2 Verticale afbakening De ondergrens van de op gedumpte munitie verdachte gebieden is de toenmalige bodem van het militaire object in de Tweede Wereldoorlog / de toenmalige waterbodem. De maximale diepte waarop ontplofbare oorlogsresten kunnen worden aangetroffen is naar onze inschatting 2 meter minus het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog. De bovengrens is de hoogte van het maaiveld ten tijde van de Tweede Wereldoorlog.

4.6

Bodembelastingkaart

De verdachte gebieden die in dit hoofdstuk zijn besproken zijn ingetekend op de bodembelastingkaart op de hierop volgende pagina. De nummers op de bodembelastingkaart corresponderen met de nummering in de gebeurtenissentabel in hoofdstuk 3.

2162149-VO-05

150 kV lijn Oudenrijn - Nieuwegein (woongebied Nieuwegein)

BODEMBELASTINGKAART

LEGENDA Onderzoeksgebied Verdacht op: -Geschutmunitie (gedumpt) (Duits & Oud-Hollands) -Handgranaten (gedumpt) (Duits & Oud-Hollands) -Geweergranaten (gedumpt) (Duits & Oud-Hollands) -Klein kaliber munitie (gedumpt) (Duits & Oud Hollands) 453000

Verdacht op: -Geschutmunitie (gedumpt) (Duits) -Handgranaten (gedumpt) (Duits) -Geweergranaten (gedumpt) (Duits) -Klein kaliber munitie (gedumpt) (Duits)

Esri Nederland, Community Map Contributors

Verdacht op: -Handgranaten (gedumpt) (Duits) -Geweergranaten (gedumpt) (Duits) -Klein kaliber munitie (gedumpt) (Duits)

Esri Nederland, Community Map Contributors

Alleen oorlogshandelingen in of nabij het onderzoeksgebied zijn afgebakend.

451000

452000

Nummers naast de symbolen op de kaart verwijzen naar de gebeurtenissen tabel in het vooronderzoek.

75 150

PROJECTNUMMER: TEKENINGNUMMER: FORMAAT: GETEKEND DOOR: DATUM: OPDRACHTGEVER: VOOR AKKOORD:

Esri Nederland, Community Map Contributors

132700

133700

134700

135700

136700

Vestiging Veerweg 10 5171 PW Kaatsheuvel

300 Meter 2162149 BBK-D5 A2 B. de Wilde 18-10-2022 Antea Group M. Abee

Vestiging Heijen: De Grens 7 6598 DK Heijen 0485-802010

Email: eo@avg.eu Web: www.avg.eu

5 CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN 5.1

Conclusie

AVG heeft in opdracht van Antea Group een vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten uitgevoerd voor het onderzoeksgebied 150 kV lijn Oudenrijn - Nieuwegein. Op basis van de beoordeelde feiten van het vooronderzoek is geconcludeerd dat er indicaties zijn voor de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten. De volgende aan ontplofbare oorlogsresten gerelateerde handelingen heeft in en nabij het onderzoeksgebied plaatsgevonden: ◼

De aanwezigheid van militaire infrastructuur

De volgende ontplofbare oorlogsresten kunnen mogelijk in het onderzoeksgebied worden aangetroffen: ◼

Gedumpte/achtergelaten munitie

Wij adviseren Antea Group om dit vooronderzoek ter kennisgeving te delen met de gemeenten Utrecht en Nieuwegein. Het onderzoeksgebied is gedeeltelijk verdacht op ontplofbare oorlogsresten. Het verdachte gebied is horizontaal afgebakend op de bodembelastingkaart (zie pagina 55). De horizontale en verticale afbakening van de verdachte gebieden wordt besproken in hoofdstuk 4.5.

5.2

Advies vervolgtraject

De door AVG voor Antea Group geadviseerde vervolgstappen worden in de hierop volgende paragrafen besproken.

5.2.1

Verkleinen verdachte gebieden

Voor de stellingen aan de noordoostzijde van het onderzoeksgebied (aan de huidige Laagraven), adviseert AVG een verdiepingsslag uit te voeren, daar deze locatie naoorlogs veel veranderd is. Verdiepingsslag Met behulp van informatie over naoorlogse werkzaamheden kunnen mogelijk delen van het verdachte gebied worden verkleind. Denk bij aanvullende informatie betreffende naoorlogse werkzaamheden aan: ◼

◼

Kaartmateriaal/bestekstekeningen waarmee feitelijk kan worden aangetoond dat (delen van) verdachte gebieden naoorlogs zijn geroerd. Op basis van deze gegevens kan mogelijk de horizontale en/of de verticale afbakening worden gereduceerd. Gegevens betreffende naoorlogse ophogingen in de op ontplofbare oorlogsresten verdachte gebieden.

2162149-VO-05

150 kV lijn Oudenrijn - Nieuwegein (woongebied Nieuwegein)

Een verdiepingsslag wordt geschreven in de vorm van een vooronderzoek na-conflictperiode, een (projectgebonden) risicoanalyse of een pragmatische opsporingsanalyse. In een vooronderzoek na-conflictperiode worden enkel de bodemingrepen na de conflictperiode besproken en beoordeeld. Onze voorkeur gaat derhalve uit naar een risicoanalyse of een pragmatische opsporingsanalyse, waarbij ook gekeken wordt naar de toekomstige werkzaamheden in relatie tot de aan te treffen ontplofbare oorlogsresten. Pragmatische Opsporingsanalyse Bij een pragmatische opsporingsanalyse wordt de focus gelegd op de naoorlogse veranderingen binnen uw werkgebied, de verdachte gebieden en mogelijk te verwachte explosieven komende uit het vooronderzoek en uw toekomstig uit te voeren werkzaamheden. Deze 3 “lagen” worden over elkaar heen geprojecteerd om zodoende te bepalen binnen welke gebieden een nader explosievenonderzoek noodzakelijk is. De risico’s en uitwerking van explosieven worden in een pragmatische opsporingsanalyse niet besproken, omdat deze in de meeste gevallen detonatie en dodelijk letsel zullen zijn. Risicoanalyse Bij het opstellen van een risicoanalyse wordt net als bij een pragmatische opsporingsanalyse gekeken naar de toekomstige werkwijze in combinatie met de verdachte gebieden en mogelijk te verwachte explosieven komende uit het vooronderzoek en uw toekomstig uit te voeren werkzaamheden.

Naast voorgenoemde zaken worden in een risicoanalyse ook de risico’s en uitwerkingen van de mogelijk aanwezige explosieven meegenomen.

5.2.2

Opsporing ontplofbare oorlogsresten

Voor de verdachte gebieden en de gebieden die niet konden worden gereduceerd met een risicoanalyse of POA adviseert AVG om over te gaan op opsporing. Opsporingsfase Het onderzoek naar ontplofbare oorlogsresten maakt onderdeel uit van de opsporingsfase die in hoofdstuk 4 van het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse is beschreven. De opsporingsfase omvat het geheel van organisatie en uitvoering, achtereenvolgens: werkvoorbereiding, detecteren, interpreteren, lokaliseren, laagsgewijs ontgraven en identificeren van de vermoede ontplofbare oorlogsresten, tijdelijk veiligstellen van de situatie tot aan overdracht aan de EODD en proces-verbaal van oplevering aan de opdrachtgever en Bevoegd Gezag. Detectieonderzoek Om een gedegen detectieonderzoek te kunnen uitvoeren dient het opsporingsgebied goed beloopbaar en vrij van obstakels te zijn. Dat wil zeggen dat bovengrondse obstakels, zoals hekwerk, begroeiing en gewas voor aanvang van de detectie moeten zijn verwijderd. Na het verwijderen van de bovengrondse obstakels kan de locatie worden gedetecteerd. Indien een analoge detectie wordt uitgevoerd, worden alle verdachte objecten die worden gedetecteerd direct benaderd. Aangetroffen munitie wordt in kaart gebracht door de locatie door middel van RTK-GPS in te meten. Bij deze vastlegging dient tevens de vermoedelijke diepte te worden vastgelegd.

Bij het uitvoeren van een computerondersteunde detectie wordt de data vastgelegd in een datalogger. De data wordt na de detectie uitgelezen in een speciaal hiervoor ontworpen softwareprogramma.

2162149-VO-05

150 kV lijn Oudenrijn - Nieuwegein (woongebied Nieuwegein)

Benaderen van objecten De hoeveelheid te benaderen objecten kan pas worden bepaald na het uitvoeren van de detectie. De uit de detectie aangemerkte verdachte objecten worden uitgezet in het opsporingsgebied met behulp van GPS. Deze punten worden vervolgens handmatig en indien nodig machinaal benaderd. Aangetroffen objecten worden vervolgens geïdentificeerd en indien nodig veiliggesteld. Detectieonderzoek waterbodem Voor opsporing in de waterbodem gelden dezelfde principes als op de landbodem. In eerste instantie moet worden nagegaan of de watergang naoorlogs is gebaggerd, verbreed en/of verdiept. Wanneer e.e.a. niet of onvoldoende kan worden bepaald, dan dient er in het verdachte gebied een detectie te worden uitgevoerd. Bij kleinere objecten zou de magnetometersonde op kleine afstand (ca. 10 cm) vanaf de waterbodem moet worden afgehangen, wat met een fluctuerende waterbodem een lastige opgave is. Als gevolg hiervan dient de noodzaak zich mogelijk aan om óf beveiligd te baggeren óf vooraf met duikers een detectie en benadering uit te voeren.

2162149-VO-05

150 kV lijn Oudenrijn - Nieuwegein (woongebied Nieuwegein)

6 BIJLAGEN 6.1

Bronnenlijst

6.1.1 ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼

Explosieven Opruimings Dienst Defensie te Soesterberg / Semi-Statisch Informatiebeheer te Rijswijk Bedrijfsarchief AVG Bundesarchiv-Militärarchiv Freiburg Gemeentearchieven Jutphaas, Oudenrijn, Nieuwegein, Utrecht Imperial War Museums Kadaster te Zwolle Koninklijke Bibliotheek te ’s-Gravenhage Library and Archives Canada Luftbilddatenbank te Estenfeld Nationaal Archief te ‘s-Gravenhage Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie te Amsterdam Nederlands Instituut voor Militaire Historie te ’s-Gravenhage Provinciaal Archief / Utrechts archief Universiteit Wageningen, afdeling Speciale Collecties The National Archives te Londen

6.1.2 ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼

◼

Archieven en overige instanties

Literatuur

Amersfoort, H. en P. Kamphuis (red.), Mei 1940. De strijd op Nederlands Grondgebied (’s-Gravenhage 2005) Blom, R., Twee dorpen in oorlogstijd - Herinneringen uit Jutphaas en Vreeswijk 19401945, deel 1 (Nieuwegein 2020) Blom, R., Twee dorpen in oorlogstijd - Herinneringen uit Jutphaas en Vreeswijk 19401945, deel 2 (Nieuwegein 2021) Brongers, E.H., De gebroken vleugel van de Duitse adelaar: inventarisatie van de Duitse verliezen in de luchtoorlog van mei 1940 boven Nederland (Soesterberg 2010) Brongers, E.H., De oorlog in mei ‘40 (Baarn 1969) Brons, R. en B. Colenbrander, Atlas Nieuwe Hollandse Waterlinie (Rotterdam 2009) Daalhuizen, P., 'Slachtoffers mogen niet worden vergeten!', Cronyck de Geyn 2 (2005) Daalhuizen, P., 'Slachtoffers van Market Garden in Nieuwegein', Cronyck de Geyn 4 (2004) 'Tweede Wereldoorlog: Luchtaanval op de kerk te Oudenrijn 10 mei 1940' Echt gebeurd!(N.B.) Jansen, A.A., Sporen aan de hemel: kroniek van een luchtoorlog. Deel 1 t/m 3 (Baarn 1979-1981 Jansen, A.A., Wespennest Leeuwarden: de geschiedenis van de strijd van de Duitse nachtjagers en geallieerde luchtmachten boven Noord-Nederland in de jaren 19401945. Deel 1 t/m 3 (Baarn 1977/1978) Klep, C. en B. Schoenmaker (red.), De bevrijding van Nederland 1944 – 1945. Oorlog op de flank (Den Haag 1995)

2162149-VO-05

150 kV lijn Oudenrijn - Nieuwegein (woongebied Nieuwegein)

◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼

Koen, D., R. Rietveld en A. Simons, Versteende Ridders, de Nieuwe Hollandse Waterlinie (Wageningen 2009) Korthals Altes, A., Luchtgevaar: luchtaanvallen op Nederland 1940-1945 (Amsterdam 1984) Meijers, A., Achtung Minen – Danger Mines. Het ruimen van landmijnen in Nederland 1940-1947 (Soesterberg 2013) Molenaar, F.J., De luchtverdediging in de meidagen van 1940. Deel 1 en deel 2 (’sGravenhage 1970) Nierstrasz, V.E., De operatiën van het veldleger en het Oostfront van de Vesting Holland, mei 1940 ('s-Gravenhage 1955) Pater, B.C. de, en B. Schoenmaker e.a., Grote Atlas van Nederland 1930-1950 (’sGravenhage / Utrecht / Zierikzee 2006) Schut, J., Nieuwegein zoals 't was (Zaltbommel 1996) Veenstra, S.L., In de schaduw van de glorie: overzicht van vliegtuigbergingen in Nederland: 1960-1977 (Zutphen 1992) Woensel, J. van, Vrij van Explosieven. De geschiedenis van het EOCKL en zijn voorgangers 1944-2004 (Amsterdam 2004) Zwanenburg G.J., En nooit was het stil….Kroniek van een Luchtoorlog. Deel 1 & 2 (’sGravenhage 1990/1992)

6.1.3 ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼

https://www.archieven.nl/nl/ http://www.avg.eu https://beeldbankwo2.nl/nl/ https://www.delpher.nl/ http://www.echodelta.net/mbs/eng-translator.php http://www.explosievenopsporing.nl https://www.explosievenopsporing.nl/veo-bommenkaart/ https://www.iwm.org.uk/collections https://www.oorloginblik.nl https://nimh-beeldbank.defensie.nl/beeldbank https://www.tracesofwar.nl/ http://www.vergeltungswaffen.nl http://verliesregister.studiegroepluchtoorlog.nl

6.1.4 ◼

Websites

Overig

T. Eversteijn, Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 - 5 mei 1945 (2003)

2162149-VO-05

150 kV lijn Oudenrijn - Nieuwegein (woongebied Nieuwegein)

6.2

Certificaat vooronderzoek en risicoanalyse

2162149-VO-05

150 kV lijn Oudenrijn - Nieuwegein (woongebied Nieuwegein)

2162149-VO-05

150 kV lijn Oudenrijn - Nieuwegein (woongebied Nieuwegein)

6.3

Motivatie luchtfotobestelling

In bepaalde gevallen zijn er geen luchtfoto’s besteld. Dit wordt als volgt gemotiveerd: ◼ ◼

◼ ◼ ◼

◼ ◼

◼

Indien er geen kwalitatief goede luchtfoto’s beschikbaar zijn van (kort) voor/na een gebeurtenis Bij schermutselingen en kleinschalige grondgevechten, waarbij er enkel schotenwisselingen met klein kaliber munitie hebben plaatsgevonden en/of waarbij het gebruik van (grotere kalibers) geschutmunitie achterwege is gebleven Bij beschietingen met vliegtuigboordwapenmunitie. Inslagen van vliegtuigboordwapenmunitie zijn niet waarneembaar op luchtfoto’s Bij uit schriftelijke bronnen globaal bekende of niet/onvoldoende herleidbare bombardementen Indien reeds bekend is dat een gebied door meerdere (zware) bombardementen is getroffen, dan worden er luchtfoto’s van de begin- en eindsituatie na het laatste bombardement besteld Bij bombardementen met kleine (cluster-)bommen, zoals de SD1, de SD2 en staafbrandbommen. Inslagen van kleine bommen zijn niet waarneembaar op luchtfoto’s Bij schadevermeldingen op basis waarvan de aard van de schade niet kan worden herleid of waarbij niet bekend is door welk type ontplofbare oorlogsresten deze werd veroorzaakt, alsmede het ontbreken van de gegevens over de locaties waar de munitie is neergekomen. Indien de aard van de schade wel herleidbaar is, dan dient deze bron te worden geverifieerd middels een andere bron.

Bij noodlandingen van militaire vliegtuigen, omdat deze toestellen inmiddels zijn verwijderd Bij vliegtuigcrashes waarvan de locaties niet direct herleidbaar zijn naar het onderzoeksgebied, omdat er alleen een plaats- of een straatnaam wordt genoemd. Indien de locatie herleidbaar is, dan wordt alleen een luchtfoto’s van vlak na de gebeurtenis gebruikt, indien op latere foto’s geen waarneming kan worden gedaan Bij opgeblazen bruggen en kunstwerken waarvan de locaties reeds uit (geschreven) bronnen bekend zijn Gevechtshandelingen waarvan de (geschreven) bronnen, niet zijnde de luchtfoto’s, afdoende duidelijkheid verschaffen over de door een gevechtshandeling getroffen locatie, waardoor er een afbakening kan worden toegepast Indien er een aan ontplofbare oorlogsresten gerelateerde waarneming door middel van de luchtfotoanalyse wordt gedaan, zonder dat er een koppeling met een geschreven bron kan worden gemaakt, dan worden geen extra luchtfoto’s ingekocht om de dag of periode van de gevechtshandeling vast te kunnen stellen

Wanneer er sprake is van de aanleg van militaire objecten, zoals stellingen, wapenopstellingen, loopgraven, verdedigingswerken, munitie-opslaglocaties, militaire kampementen en tankgrachten, dan wordt dit niet beschouwd als gevechtshandelingen, maar verdedigende maatregelen. In dit geval is het wenselijk om over luchtfotomateriaal van de eindsituatie te beschikken, dat wil zeggen: het moment waarop verdedigende maatregelen zijn getroffen. Bij grondgevechten in een gebied dat gedurende een langere periode aan het front heeft gelegen, zoals bijvoorbeeld het Maasfront en het Betuwefront, wordt op de volgende wijze de luchtfotoselectie toegepast: de frontperiode wordt in zijn geheel bezien, waarbij de

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Nieuwegein&id=3d9d6c9e-6307-4fb8-b801-dfa2efe8f189