2024-016 Bijlage 3- 2. Rapport Maatschappelijke taken biodiversiteit

In aanvulling daarop kan de gemeente faciliteren door het geven van adviezen, het beschikbaar stellen van subsidies of verwijzen naar subsidiemogelijkheden van derden.

27

Biodiversiteit Biodiversiteitininde degemeente gemeenteNieuwegein Nieuwegein

Geraadpleegde bronnen Literatuur Brekelmans et al., (2012) Beschermde flora en fauna Nieuwegein. Bureau Waardenburg bv. Rapport nr 11-197. BGSV (2017). Kwaliteitskader Mooi Rijnhuizen, in opdracht van en in samenwerking met gemeente Nieuwegein. Rotterdam, 10 oktober 2017. Gemeente Nieuwegein (2017). Groenstructuurplan Nieuwegein 2017, vastgesteld 18 mei 2017. Gemeente Nieuwegein (2018). Visie klimaatadaptie, definitief, 7 september 2018. Gemeente Nieuwegein (2019). Gebiedsopgave City Nieuwegein, december 2019. Gemeente Nieuwegein (2020). Nieuwegein verstedelijkt en vergroent. Omgevingsvisie, oktober 2020. Jansen, F.A., Kraaijeveld en Sietses (2020). Natuurbeschermingsrecht in Nieuwegein. Rapport 20-264, concept. Ecogroen bv Zwolle. Kloek, M. et al. (2020). Beelden van biodiversiteit, onderzoek naar cognitieve, normatieve en expressieve dimensie van biodiversiteit en naar biodivers gedrag. Samen voor Biodiversteit en Motivaction, rapport B6671. Provincie Utrecht (2019). Programma invasieve exoten provincie Utrecht – 2019 en 2020. Vastgesteld door gedeputeerde staten van Utrecht op 8 januari 2019. Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (2020). Nationale Omgevingsvisie. Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (2020). Handreiking decentrale regelgeving klimaatadaptief bouwen en inrichten. Versie 1.0, definitief 20 april 2020. WUR, Sanders, M.E.

et al. (2018), Maatschappelijke initiatieven voor natuur en biodiversiteit, ISSN 2352-2739

Internet Biodiversiteitsverdrag CBD; http://www.biodiversiteit.nl/nederlandse-overheid-biodiversiteit/biodiversiteitsverdrag-cbd Factsheet biodiversiteit; https://ec.europa.eu/environment/pubs/pdf/factsheets/biodiversity_2020/2020%20Biodiversity%20Factsheet_NL.pdf Informatie Europese Unie, biodiversiteit, landgebruik en bosbouw; https://www.europarl.europa.eu/factsheets/nl/sheet/73/biologisk-mangfald-samt-natur-och-markvard Internationale bescherming biodiversiteit; https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/natuur-en-biodiversiteit/internationale-bescherming-biodiversiteit

28

Biodiversiteit in de gemeente Nieuwegein

Internationale inzet Nederland biodiversiteit; https://www.omgevingsweb.nl/beleid/kamerbrief-versterking-internationaleinzet-op-biodiversiteit Natuurvisie provincie Utrecht, supplement biodiversiteit; https://www.provincie-utrecht.nl/sites/default/files/2020-03/natuurvisie_-_supplement_biodiversiteit.pdf Nederland Natuurpositief; https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/10/02/nederland-natuurpositief Platform ‘Samen voor biodiversiteit’, Deltaplan biodiversiteitsherstel; https://www.samenvoorbiodiversiteit.nl.

29

Biodiversiteit in de gemeente Nieuwegein

Bijlagen

Biodiversiteit in de gemeente Nieuwegein

Bijlage 1 Lijst plannen en maatregelen Nieuwegein1 Beleid (gemeente) Groenstructuurplan Nieuwegein 2017. Visie Klimaatadaptatie, gemeente Nieuwegein 2018. Projecten (gemeente) Gebiedsontwikkeling Rijnhuizen, Kwaliteitskader mooi Rijnhuizen (2017): versterken groene netwerken. Gebiedsopgave City Nieuwegein (2019): natuurinclusief bouwen, aanleg groene wadi’s. Realisatie Fauna uittreedvoorzieningen. Realisatie Natuurvriendelijke oevers, kaart met potentie natuurvriendelijke oevers. Beheer (gemeente) Bestrijden exoten ganzen, eikenprocessierups, Japanse duizendknoop. Inheemse zaadmengsels Inheemse bollenmengels Nestkasten plaatsen Afstemming tussen gemeente en IVN / natuurverenigingen over inrichting en beheer Monitoring (gemeente) Inventarisatie beschermde soorten gemeente Nieuwegein, Bureau Waardenburg 2012 Subsidies (gemeente) Subsidie groene daken gemeente Nieuwegein Subsidie duurzame initiatieven (groene gevel, groene duurzame activiteit) Nieuwegein: stimuleren bewoners voor lokale maatregelen. Ondersteuning vanuit de gemeente bij subsidieaanvragen door derden (MEC) Burger- en andere initiatieven Project Bloeiend Nieuwegein, plan van aanpak voor inzaai wilde bloemenmengsels, IVN Nieuwegein.

IJsselstein initieert BijZaak (anders beheren recreatieve grasstroken/ruwe bermen) Tiny forest Aanleg takkenrillen ________________________________________________________________________________ 1 Deze lijst met initiatieven is een weergave van hetgeen bekend is bij Ecogroen en is niet uitputtend.

Biodiversiteit in de gemeente Nieuwegein

Zelfbeheer (bewoners) Groene speelzones (MEC) Ik ben Nieuwegein (groene buurten) Natuureducatie Project ‘Groen doet goed’, betrekken van kinderen in woonwijken bij groen en natuureducatie vanuit basisscholen, groen doet goed jaarplan 2020-2023 Moestuin basisschool (MEC)

Biodiversiteit in de gemeente Nieuwegein

Bijlage 2 Internationale afspraken, nationaal en provinciaal beleid biodiversiteit Internationaal Mondiaal Wereldwijde afspraken voor het behoud van natuur en biodiversiteit zijn opgenomen in het biodiversiteitsverdrag ‘Convention on Biological Diversity’ (CBD) dat in 1993 in werking trad. Hierin liggen afspraken vast uit de biodiversiteitsconventie van 1992 in Rio de Janeiro. Belangrijke doelstellingen hierin zijn het behoud van biodiversiteit en duurzaam gebruik van biodiversiteit. Er zijn 193 landen toegetreden tot dit verdrag, waaronder Nederland. Zij komen om de paar jaar in een conferentie bijeen om nadere afspraken te maken over uitwerking en uitvoering van het biodiversiteitsverdrag. In 2021 willen landen tijdens de biodiversiteitstop CBD Conference of the Parties (COP) in Kunming, China nieuwe afspraken maken over mondiale biodiversiteitsdoelen Europees Op Europees niveau is in 2006 het EU-actieplan biodiversiteit opgesteld, aansluitend bij de internationale doelen uit het CBD, gericht op het tot stilstand brengen van biodiversiteitsverlies. In 2011 is een Europese strategie vastgelegd. Enkele doelen hierin zijn het volledig uitvoeren van de EU-natuurwetgeving ter bescherming van de biodiversiteit, betere bescherming van ecosystemen, meer gebruik maken van groene infrastructuur, strengere controles op invasieve uitheemse soorten.

Andere relevante Europese afspraken ter behoud van natuur en biodiversiteit zijn: • De Habitat- en Vogelrichtlijn, gericht op behoud en bescherming van wilde flora en fauna, deze richtlijnen zijn in de Wet natuurbescherming uitgewerkt; • De verordening voor preventie en beheersing van invasieve uitheemse soorten (2014) (ook wel invasieve exoten genoemd) die onder andere schade kunnen toebrengen aan ecosystemen en individuele soorten; • De verordening voor het benutten van genetische bronnen (2014); • Verordeningen over bescherming van in het wild levende dieren en plantensoorten door controle op het handelsverkeer (op grond van het CITES-Verdrag). Deze afspraken hebben hun doorwerking op diverse niveaus van de Nederlandse wet- en regelgeving. Nederland Rijksoverheid De Rijksoverheid zet met zijn beleid in op het behoud en versterken van de Nederlandse natuur en biodiversiteit. Het ministerie van LNV heeft de ambities voor de komende jaren, samen met de provincies, vastgelegd in het document ‘Nederland Natuurpositief’ (2019). Hierin wordt gestuurd op:

Biodiversiteit in de gemeente Nieuwegein

•

• • •

Het (versneld) uitvoeren van bestaande akkoorden zoals het Natuurpact -afspraken tussen Rijk en provincies over onder andere het inrichten van Natuurnetwerk Nederland (NNN) en de uitvoering van de Wet natuurbescherming; Gebiedsgerichte samenwerking met diverse partijen en burgers voor verbetering van natuurkwaliteit (waaronder het NNN); Verbreding van het natuurbeleid ook buiten NNN, bijvoorbeeld door biodiversiteit op te nemen in stedelijke- en omgevingsvisies; Verbinding zoeken tussen diverse overheden en maatschappelijke partners op basis van het Interbestuurlijk Programma Vitaal Platteland en de agenda verbinden met de mondiale en Europese biodiversiteitsagenda.

Een ander speerpunt van het Rijk is het ‘vergroenen’ van stedelijk gebied ter bevordering van de leefbaarheid en de biodiversiteit. Daarbij wordt onder meer ingegaan op maatregelen tegen water- en hitteoverlast als gevolgd van klimaatverandering. Voor toename van groen in de stad zijn plannen en platforms opgesteld zoals de participatietafel Natuurinclusief bouwen, het Nationaal Dakenplan en de Nationale Omgevingsvisie (NOVI, 2020). Deltaplan biodiversiteit Diverse wetenschappers en maatschappelijke organisaties hebben in 2018 de handen ineengeslagen om de achteruitgang van biodiversiteit tegen te gaan en vanuit het platform ‘samen voor biodiversiteit’ het Deltaplan Biodiversiteitsherstel opgesteld. In het plan wordt een aanpak beschreven die is gericht op het stimuleren van biodiversiteitsherstel. Hierin wordt de openbare ruimte genoemd als een van de belangrijkste gebieden waar winst te behalen is. Het Deltaplan sluit aan bij de vele initiatieven rond biodiversiteit in de bebouwde omgeving en ziet kansen om bij stedelijke uitdagingen zoals woningbouw, klimaatadaptatie en energietransitie de biodiversiteit te verbeteren. Het plan pleit voor een integrale aanpak van de openbare ruimte waarbij alle duurzaamheidsthema’s (biodiversiteit, klimaat, energie, mobiliteit, landschap) meegenomen worden.

Er wordt ingezet op creëren van draagvlak, ontwikkelen van verdienmodellen, zorgen voor coherente wet- en regelgeving, kennisontwikkeling, gebiedsgerichte samenwerking en monitoring. Er zijn per thema werkgroepen opgericht om de doelstellingen te verwezenlijken. De volgende concrete acties die voor gemeenten interessant kunnen zijn volgen uit het plan: • Projecten (b.v. op gebied van woningbouw, infrastructuur en energietransitie) zo uitvoeren dat ze lokaal meer biodiversiteit opleveren dan er was voor het initiatief; • Biodiversiteit integraal opnemen bij de aanbesteding van projecten of werkzaamheden, inschrijvingen met goede ideeën positief beoordelen op dit onderdeel; • Werken aan natuurlijke oplossingen voor technische vraagstukken bij bouw- en ontwikkelprojecten; • Stimuleren van lokale projecten en initiatieven die bijdragen aan de lokale biodiversiteit en een gezonde leefomgeving; • Creëren van samenhang in beleid, wet- en regelgeving tussen provincies en gemeenten. Provincie Utrecht De provincies zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van het natuurbeleid binnen hun provinciegrenzen. Provincie Utrecht heeft het biodiversiteitsbeleid specifiek uitgewerkt in het ‘Supplement Biodiversiteit’ bij de Natuurvisie 2017. Voor het behoud van biodiversiteit gaat de provincie uit van passief en actief soortenbeleid.

Passief soortenbeleid Het passieve soortenbeleid richt zich op het voorkomen van schade aan (kwetsbare) soorten en is geregeld via verbodsbepalingen uit de Wet natuurbescherming die door de provincie worden gehandhaafd. Men zet daarbij extra in op de zogenoemde Utrechtse Aandachtsoorten, gebaseerd op beschermde soorten uit onder andere de Vogelrichtlijn en de Habitatrichtlijn. Bij deze soorten ligt het zwaartepunt van het verspreidingsgebied in provincie Utrecht.

Biodiversiteit in de gemeente Nieuwegein

Actief soortenbeleid Het actieve soortenbeleid omvat maatregelen die bijdragen aan de duurzame staat van instandhouding van soorten. Hierbij ligt de focus op Utrechtse aandachtsoorten, waaruit een aantal ‘icoonsoorten’ is geselecteerd. Icoonsoorten zijn soorten waarvoor de provincie Utrecht een bijzondere instandhoudingsverantwoordelijkheid heeft omdat een belangrijk deel van de populatie in de provincie voorkomt. In enkele gevallen geldt ook dat ze volgens de landelijke Rode Lijsten niet bedreigd zijn, maar ze er in Utrecht minder goed voor staan. Een icoonsoort voor stadsnatuur in Utrecht is bijvoorbeeld de gierzwaluw. Maatregelen actief soortenbeleid Maatregelen uit het actieve soortenbeleid worden in eerste instantie uitgevoerd door de realisatie van het Natuurnetwerk Nederland (NNN) en groene contour: het inrichten van gebieden en het nemen van ontsnipperingsmaatregelen of het subsidiëren daarvan. Andere sporen die worden gevolgd zijn agrarisch natuurbeheer, informeren van eigenaren/ beheerders van terreinen met bedreigde soorten en extra inspanning voor leefgebieden en biotopen waarvoor de provincie Utrecht bovengemiddelde verantwoordelijkheid draagt. Binnen en buiten NNN wil de provincie samenwerken bij het behoud en herstel van natuurparels voor soorten die kenmerkend zijn voor de Utrechtse natuur.

Het stedelijk gebied van Nieuwegein (fort, park, kanaal) is genoemd als natuurparel voor paddenstoelen en korstmossen (bron: Supplement Biodiversiteit). Stedelijke natuurbeleving vergroten De provincie wil verder maatregelen stimuleren die de natuurbeleving in de stad ten goede komen. Men ziet natuur in en nabij de stad als onderdeel van een aantrekkelijke leefomgeving die zorgt voor verkoeling, bijdraagt aan gezondheid (onder andere lucht-, bodem- en waterkwaliteit en ontspanning) en zorgt voor sponswerking bij wateroverlast en droogte. Bij het nemen van maatregelen die hier aan bijdragen wil de provincie gemeenten ondersteunen door mee te denken en kennis ter beschikking te stellen. Men denkt hierbij aan de programma’s Gezonde leefomgeving en binnenstedelijke ontwikkeling, die bijvoorbeeld aandacht besteden aan aanpassing aan klimaatverandering door verwijderen van straatverharding, vergroening van het stedelijk gebied en versterking van groenblauwe structuren. Subsidies Op grond van de Uitvoeringsverordening Subsidie Biodiversiteit kan de provincie diverse subsidies verstrekken op basis van drie thema’s: biodiversiteit en leefgebieden van bedreigde soorten, soortenmanagementplannen en bestrijding en beheersing van invasieve soorten. Het eerste thema raakt aan de maatschappelijke verantwoordelijkheid, de andere twee thema’s hebben een juridische/wettelijke basis (Wnb).

Nadere informatie over het aanvragen van subsidies is te raadplegen via het subsidieloket op de website van de provincie: https://www.provincie-utrecht.nl/loket/subsidies/ De subsidie voor biodiversiteit en leefgebieden is bedoeld voor uitvoeringsprojecten zowel in stedelijk als in landelijk gebied en daarnaast voor praktijkgericht onderzoek, informatieverstrekking en beheerexperimenten. Deze activiteiten moeten een bijdrage leveren aan het behoud of herstel van leefgebieden van Utrechtse aandachtsoorten. Soortenmanagementplan De provincie Utrecht stimuleert gemeenten tot een gebiedsgerichte aanpak voor herstel van biodiversiteit. Hiervoor kunnen gemeenten een Soortenmanagementplan opstellen. Op basis van zo’n plan worden gebiedsgerichte maatregelen getroffen om de biodiversiteit in een bepaald gebied te stimuleren. De uitvoering van zo’n

Biodiversiteit in de gemeente Nieuwegein

plan zorgt er bovendien ook voor dat bepaalde activiteiten bij ruimtelijke ontwikkelingen zonder ontheffing van de Wet natuurbescherming kunnen worden uitgevoerd2. Bestrijding invasieve exoten Diverse activiteiten gericht op het bestrijden of beheersen van invasieve exoten of herstel van biodiversiteit na schade veroorzaakt door een of meer invasieve exoten wordt gesubsidieerd. De subsidie geldt voor bestrijdingsprojecten in leefgebied van Utrechtse Aandachtssoorten, NNN, KRW-oppervlaktewateren en Natura 2000 gebieden. Ook plannen die samenwerking tussen grondeigenaren met betrekking tot exotenbestrijding bevorderen en het betrekken van burgers bij de bestrijding en beheersing van invasieve exoten zijn subsidiabel. De subsidie geldt specifiek voor de volgende soorten: uitheemse rivierkreeftsoorten; Reuzenberenklauw (Heracleum mantegazzianum); Reuzen- of Springbalsemien (Impatiens glandulifera); Aziatische duizendknopen; Grote waternavel (Hydrocotyle ranunculoides); Ongelijkbladig vederkruid (Myriophyllum heterophyllum); Waterwaaier of Cabomba (Cabomba caroliniana); Watercrassula (Crassula helmsii).

________________________________________________________________________________ 2 Dit wordt nader beschreven in Jansen, Kraaijeveld & Sietses (2020).

Biodiversiteit in de gemeente Nieuwegein

Bijlage 3 Beleid andere gemeenten in Utrecht Gemeente Utrecht De ambitie van de gemeente Utrecht ligt vast in de Actualisatie Groenstructuurplan 2017 – 2030. Natuur wordt hierin benaderd als ‘kapitaal’ dat bijdraagt aan gezondheid van burgers, aantrekkelijke leefomgeving en aanpassingen aan het klimaat (klimaatadaptie). Utrecht wil de groene ontwikkeling koppelen aan allerlei opgaven op gebied van water en stedelijke ontwikkeling c.q. uitbreiding en in het licht van de klimaatverandering, via zogenaamde ‘Nature Based Solutions’. Groene web De groene- en blauwe structuren in de stad vormen de basis voor biodiversiteit. Dit netwerk, betiteld als ‘het groene web’ is in beeld gebracht. Hierbinnen moet een samenhang ontstaan, belangrijke knelpunten die uitwisseling van soorten of de ecologische samenhang in de weg staan worden door middel van Groene Web projecten opgelost. Hiervoor worden projecten als het inrichten van faunapassages (b.v. looprichels onder bruggen) en soortgerichte kwaliteitsverbeteringen van bestaande groengebieden uitgevoerd. Huismus 030 Naast concrete maatregelen die de gemeente zelf uitvoert wordt ook ingezet op voorlichtingsacties voor het publiek. Het huismus 030 project is hiervan een goed voorbeeld.

Door inzet van bekende Utrechters, kennis vanuit de Vogelbescherming en het benutten van social media (Facebook) worden bewoners bewust gemaakt van de natuurwaarden in hun omgeving en worden tips gegeven voor maatregelen die bijdragen aan herstel van stadsbewoners als de huismus. Gemeente Zeist Gemeente Zeist werkt aan een visie over biodiversiteit. Inwoners worden hierbij actief betrokken, zo kunnen bijvoorbeeld kansen die de biodiversiteit versterken worden aangeleverd via een online kaart. De inwoners worden benaderd via (onder andere) social media, een online krant en de inzet van een lokale radiozender waarbij ze wordt gevraagd om ideeën aan te leveren via de interactieve kaart. Via deze weg zijn op vele plaatsen in de gemeente suggesties aangedragen die verder worden uitgewerkt in de visie. De concept visie wordt actief gedeeld met betrokken inwoners en belangengroepen en uiteindelijk vastgesteld in de gemeenteraad. Na vaststelling wordt het stuk gebruikt als leidraad voor het beheer van het openbaar groen en omgevormd tot een actieplan met concrete maatregelen. Ook heeft Zeist een soortenmanagementplan voor het stedelijk gebied laten opstellen. Dit komt weliswaar voort uit de Wet natuurbescherming, dus het kan worden gerelateerd aan wettelijke taken, maar het is geen verplich-

Biodiversiteit in de gemeente Nieuwegein

ting om dit te doen. Gemeente Zeist heeft het als een maatschappelijke taak opgepakt die naast het voorsorteren op wetgeving bijdraagt aan biodiversiteitsherstel. Het soortenmanagement plan is gericht op (wettelijk beschermde) vleermuizen en jaarrond beschermde nestplaatsen van huismus en gierzwaluw. In het plan zijn deze soorten niet voor één project, maar voor een heel gebied in kaart gebracht en is hun leefgebied versterkt. Met het plan kan (voor een bepaalde tijd) een generieke ontheffing worden aangevraagd. Initiatiefnemers van woningrenovaties hoeven, mits ze zich houden aan de voorwaarden van dit plan, dan geen aparte ontheffingen voor de onderzochte soorten meer aan te vragen. Dit bespaart hen veel tijd en onzekerheid. Projecten zijn daardoor beter te plannen en sneller uit te voeren. Gemeente Houten Ook gemeente Houten werkt vanuit een visie op biodiversiteit, de ‘Visie Groen en Biodiversiteit’, vastgesteld in oktober 2020, die samen met bewoners tot stand is gekomen. De gemeente heeft alle informatie gebundeld op de website ‘duurzaamhouten.nl’. Op deze website wordt bijvoorbeeld in beeld gebracht welke maatregelen de gemeente uitvoert, worden allerlei tips voor burgers aangedragen en wordt achtergrondinformatie en educatie gegeven over het belang van natuur en biodiversiteit.

Thema’s als energieverbruik en hergebruik komen op deze website ook aan bod zodat burgers over diverse aanverwante thema’s worden ingelicht. Naast de Visie is voor 2020 en 2021 een Uitvoeringsprogramma opgesteld waarin projecten zijn opgenomen ter verbetering en uitbreiding van het groen en de biodiversiteit in de gemeente en waarmee de ambities uit de Visie kunnen worden vormgegeven. Het realiseren van de ambities willen Houten samen doen met haar inwoners en met organisaties die op dit gebied in Houten werkzaam zijn. Ook voor toekomstige jaren zullen Uitvoeringsprogramma’s worden opgesteld.