2021-066 Bijlage A Omgevingsvisie Nieuwegein verstedelijkt en vergroent.pdf

2021-066 Bijlage A

Nieuwegein verstedelijkt en vergroent Omgevingsvisie

Voorwoord

Koesteren van historie

In deze omgevingsvisie staat de ambitie centraal dat iedere ontwikkeling in Nieuwegein bijdraagt aan de volgende doelen: A. versterking van de ruimtelijke kwaliteit B. verduurzamen van de stad C. borgen van de veiligheid van inwoners D. gezond stedelijk leven voor iedereen

Nieuwegein is een stad van 50 jaar oud met 6.000 jaar historie. Die historie koesteren we door ons erfgoed te beschermen en zichtbaar te maken. Bij de herinrichting van gebieden hebben we oog voor historische landschapskenmerken.

Klimaatdoelstellingen

Beste lezer, Voor u ligt de omgevingsvisie van Nieuwegein. Hierin staan de belangrijkste ambities en keuzes voor de Nieuwegeinse fysieke leefomgeving. Of beter gezegd: alles wat u in Nieuwegein om u heen ziet, voelt, hoort en ruikt. Denk aan de huizen en andere gebouwen, maar ook aan groen, water of wegen. De omgevingsvisie beschrijft wat voor stad we in 2040 willen zijn. En wie vooruit wil, moet weten waar hij vandaan komt. Onze jonge stad bestaat sinds 1971, toen de oude kernen Jutphaas en Vreeswijk zijn samengevoegd tot Nieuwegein. Na de snelle kwantitatieve groei in de afgelopen 50 jaar verschuift nu de ruimtelijke hoofdopgave voor Nieuwegein naar gerichte groei en ruimtelijke kwaliteit. In 2016 zijn we begonnen met de voorbereidingen voor de Omgevingswet. Het opstellen van de omgevingsvisie is daar een belangrijk onderdeel van. Vanaf 2018 hebben we deze omgevingsvisie stapsgewijs opgebouwd met het vaststellen van het plan van aanpak, de omgevingsagenda en de aanvullende keuzes. Dit hebben we zoveel mogelijk samen gedaan met onze inwoners, partners en ondernemers, zodat het een visie is voor en door Nieuwegein.

Hiermee vervolgen we de koers die met onze toekomstvisie - in 2015 samen met de stad opgesteld - is ingezet. In hoofdstuk 2 van de omgevingsvisie zijn de speerpunten uit de toekomstvisie verder uitgewerkt.

Wijken met ruimte voor ontmoeten en groen Nieuwegein heeft een sterk stedelijk karakter en tegelijkertijd ook rustige woonwijken met veel groen. We vinden het belangrijk dat de openbare ruimte uitnodigt om naar buiten te gaan, te spelen en te bewegen. Daarom letten we er op dat de openbare ruimte voor iedereen toegangelijk is

Veiligheid

Versterking van de groenbeleving is een belangrijk thema. Daarom willen we bij elke nieuwbouwlocatie ten minste 30% onverhard (groen) afspreken. Ook grijpen we nieuwe ontwikkelingen aan om de ecologische hoofdstructuur binnen de stad af te maken. We benutten de kwaliteit van ons water en creëren waar mogelijk nieuw water. Dit past ook bij de doelstelling om klimaatadaptief (zie pag. 55) te worden. Bij vernieuwing van de openbare ruimte in de woonwijken werken we aan vergroening.

Bouwen van woningen We verbinden aan deze omgevingsvisie diverse beleidsdoelstellingen, waaraan de ruimtelijke koers een bijdrage kan leveren. Dat vraagt om verdere uitwerking in omgevingsprogramma’s en omgevingsplannen. Daarbij willen we per wijk maatwerk leveren. Dat gaan we de komende jaren, in gesprek met inwoners, vormgeven. De omgevingsvisie richt zich op de toekomst, maar blijft ook steeds actueel. Het is een levend document. We zoeken daarbij de balans tussen zekerheid voor de langere termijn en wendbaarheid als dit nodig is. Zo werken we samen aan een duurzaam, veilig en gezond Nieuwegein. Ik hoop dat u, net als ik, door deze omgevingsvisie geïnspireerd raakt. Hiernaast beschrijf ik kort wat voor mij de kern van de omgevingsvisie is. Maar vergeet vooral ook niet om verder te bladeren en de mooie kaarten te bekijken. Heeft u zelf een plan oom aan de slag te gaan in Nieuwegein? Op pagina 86 vindt u meer informatie. Veel leesplezier! Namens het college van Burgemeester en Wethouders,

In 2040 is Nieuwegein energieneutraal. Dat vraagt aanpassing op verschillende vlakken: energie besparen, mobiliteit en duurzame warmte en energie. Voor nieuwe woningen en bedrijfsgebouwen stellen we hoge duurzaamheidseisen. Bij alle ontwikkelingen is klimaatadaptatie een belangrijke voorwaarde om in 2050 klimaatbestendig 1 te zijn. De stad is dan zo ingericht dat we de effecten van klimaatverandering, zoals hitte, droogte en extremere neerslag, kunnen opvangen.

De behoefte aan woningen in de stad en in de regio is groot. Nieuwegein draagt bij aan een oplossing door woningbouw. Dat doen we gericht op twee grote locaties, namelijk City en Rijnhuizen. Ook zijn er 65 kleinere locaties aangewezen waar woningbouw mogelijk is. Daarnaast hebben we een positieve grondhouding bij rood-voor-rood transformaties. We bouwen voor de behoefte van onze inwoners, voor starters, senioren en stijgers. Dichtbij voorzieningen (binnen de zorgcirkels op p.74) zijn nieuwe woningen altijd geschikt om wonen en zorg te kunnen combineren. 50% van de nieuwe woningen is betaalbaar (tot €991, prijspeil 2020). Na 2030 zien wij de A12-zone zich ontwikkelen naar een gebied met een groot aantal woningen. Voorwaarde is dat er op rijksniveau geïnvesteerd wordt in goede verbindingen met openbaar vervoer en (snel)wegen. Ook moet er in het gebied voldoende ruimte ontstaan voor groen en recreatie. In Laagraven ontwikkelt zich een parklandschap met woningbouw in het hogere segment, passend binnen de randvoorwaarden van de Nieuw Hollandse Waterlinie.

De veiligheid en veiligheidsbeleving van onze inwoners en bedrijven is ook afhankelijk van de ruimtelijke inrichting. Bijvoorbeeld overzichtelijke straten en voldoende verlichting. Daarom willen we bij nieuwe ontwikkeling en herinrichting de kans benutten om zowel de daadwerkelijke veiligheid als de veiligheidsbeleving te verbeteren.

Voorzieningen dichtbij We vinden het belangrijk dat winkels voor iedereen in de buurt zijn. Met CityPlaza als hoofdwinkelcentrum, Hoogzandveld en Muntplein als wijkwinkelcentra en de buurtwinkelcentra. In nieuwe woongebieden (Rijnhuizen, Blokhoeve) is er ruimte voor nieuwe supermarktontwikkelingen. We ontwikkelen (ver)nieuw(d)e schoollocaties voor het primair onderwijs, voormalige schoollocaties zetten we in voor de stedelijke opgave.

Foto omslag (vorige pagina) Zicht op Merwedekanaal Locatie Jutphaas, Herenstraat .

Bedrijventerreinen De Liesbosch, Plettenburg, De Wiers en het Klooster zijn economische kerngebieden. Bij herontwikkeling zetten we in op het beter gebruiken van de ruimte op deze bedrijventerreinen. In de Liesbosch kan hierbij een combinatie van wonen en werken ontstaan aan de kanaalzijde. Vernieuwing is nodig op de oudere bedrijventerreinen om deze toekomstbestendig te mkaen, daarbij zetten we in op verdichting en gaan we slimmer om met de beschikbare ruimte. We koesteren de groene structuren in deze gebieden.

Colofon Aan deze uitgave werkten mee:

Vervoer

Redactie

Nieuwegein is ontworpen als autostad. Tegenwoordig is er meer behoefte aan openbaar vervoer en fietsverbindingen. We willen de komende jaren het samenhangend netwerk van fietsroutes, ov-verbindingen en autowegen versterken. Bedrijventerreinen moeten duurzaam toegankelijk blijven voor vrachtverkeer. De langzaamverkeerroutes zijn aantrekkelijk, veilig en kwalitatief hoogwaardig ingericht. We hebben aandacht voor mogelijke knelpunten van het verkeer, dat vanwege de groei van het aantal inwoners en arbeidsplaatsen zal toenemen.

Gemeente Nieuwegein

Hans Adriani

Fotografie Neeltje Klein Wardie Hellendoorn (drone) Vormgeving Studio Lammert Jonkman ism Errol Konat

1 Klimaatbestendige stad: een stad zodanig ingericht dat de effecten van de klimaatverandering,

Oktober 2020

zoals meer hitte, droogte en extremere neerslag, opgevangen kunnen worden

2

Omgevingsvisie Nieuwegein

Inleiding

↗

01 Toen, nu en straks

↗

02 Hier gaan we voor

↗

03 Vervolg en uitvoering

↗

Voorwoord

Omgevingsvisie Nieuwegein

3

Inleiding Leeswijzer

01 Toen, nu en straks

↗ ↗

↗

02

↗

Hier gaan we voor

03

↗

Vervolg en uitvoering

1 Verbonden met de stad, verbonden met elkaar

↗

2 Fijne en groene stad met een levendig centrum

↗

3 Een toekomstbestendige stad voor jong en oud

↗

4 Een bedrijvige stad in een sterke regio

↗

↗ Heeft u een plan?

↗ Bijlagen

4

Omgevingsvisie Nieuwegein

Omgevingsvisie Nieuwegein

5

Inleiding

Waarom een omgevingsvisie? De gemeente Nieuwegein wil samen met inwoners, ondernemers en initiatiefnemers werken aan een duurzaam, veilig en gezond Nieuwegein. Met de omgevingsvisie als leidraad voor het Nieuwegein van de toekomst wil de gemeente goed voorbereid zijn op de grote ruimtelijke uitdagingen waar Nieuwegein voor staat, zoals voldoende passende woningen, toekomstbestendige bedrijventerreinen en veilige wijken. De omgevingsvisie draagt op verschillende manieren bij aan een duurzaam, veilig en gezond Nieuwegein: Langetermijnvisie voor de fysieke leefomgeving In de omgevingsvisie staan strategische langetermijnkeuzes voor de fysieke leefomgeving. De visie geeft op hoofdlijnen antwoord op de volgende vragen: – Welke uitdagingen en ruimtelijke ontwikkelingen kent Nieuwegein? – Welke ambities hebben we voor het toekomstig Nieuwegein? Hoe willen we dat Nieuwegein er in 2040 uitziet? – Welke keuzes maken we vandaag om het toekomstige Nieuwegein vorm te geven?

thema of gebied, zie pag. 84) is de omgevingsvisie ook een belangrijk en verplicht op te stellen onderdeel voor elke gemeente. De omgevingsvisie is deels de opvolger van de structuurvisie. Maar de omgevingsvisie gaat ook verder door veel verschillende beleidsthema’s samen te brengen en tegelijkertijd te verwijzen naar beleid voor specifieke thema’s of sectoren.

De relatie tot nationaal, provinciaal en regionaal beleid De Nieuwegeinse omgevingsvisie omschrijft onze visie op de fysieke leefomgeving van Nieuwegein. Deze visie staat niet op zichzelf, maar hangt samen met andere visies. Zo heeft de Rijksoverheid een landelijke omgevingsvisie opgeleverd (NOVI), heeft de Provincie Utrecht de provinciale omgevingsvisie en heeft de U16, het regionale samenwerkingsverband van Nieuwegein, ook ruimtelijk beleid geformuleerd. De gemeentelijke omgevingsvisie schetst het perspectief van Nieuwegein op deze (boven)regionale visies.

Leeswijzer De omgevingsvisie heeft drie inhoudelijke hoofstukken: 1 Nieuwegein, toen, nu en straks 2 Hier gaan we voor: de Nieuwegeinse ambities en keuzes 3 Vervolg en uitvoering van de omgevingsvisie

Breed beleidsoverzicht De gemeente Nieuwegein maakt beleid en regels voor verschillende thema’s in de fysieke leefomgeving. Dit staat beschreven in beleidsstukken zoals de woonvisie, het milieubeleid en het groenstructuurplan. De omgevingsvisie geeft aan waar die verschillende thema’s elkaar kunnen versterken en welke keuzes er worden gemaakt bij botsende belangen. De omgevingsvisie is daarmee de kapstok voor omgevingsbeleid in samenhang.

Hoofdstuk 2 ‘Hier gaan we voor’ beschrijft welke ambities Nieuwegein heeft en welke keuzes Nieuwegein maakt om de geschetste toekomstige stad te realiseren. De speerpunten zijn: 1. Verbonden met de stad, verbonden met elkaar 2. Fijne en groene stad met een levendig centrum 3. Een toekomstbestendige stad voor jong en oud 4. Een bedrijvige stad in een sterke regio

Op 1 januari 2022 treedt de Omgevingswet in werking. Een nieuwe wet die gemeenten de mogelijkheid geeft om samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties meer lokale keuzes te maken voorde fysieke leefomgeving. De Omgevingswet biedt een aantal nieuwe instrumenten om beleid en juridische regels op te stellen voor de omgeving. Naast het omgevingsplan (de opvolger van bestemmings­ plannen, zie pag. 85) en programma’s (de uitwerking van beleid per

6

Omgevingsvisie Nieuwegein

Inleiding

↗

Regionale Adaptatiestrategie (RAS)

In de nationale omgevingsvisie staan vier prioriteiten als toekomstperspectief voor 2050: 1. Ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie 2. Duurzaam economisch groeipotentieel 3. Sterke en gezonde steden en regio’s 4. Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied De eerste drie zijn op Nieuwegein van toepassing. Met de Nieuwegeinse omgevingsvisie werken we aan een duurzame en veilige stad, gebruiken en versterken we onze economische positie in de regio, werken we aan fijn en groen wonen rondom een levendig centrum en aan een gezonde stad. Het Rijk geeft aan dat het cruciaal is om investeringen in bereikbaarheid goed af te stemmen. Voor Nieuwegein, centraal in de Utrechtse regio als draaischijf van Nederland, is dit van groot belang. Indien het Rijk zou besluiten de A12-zone als verstelijkingslocatie te markeren, krijgt dit bij het Rijk hogere prioriteit en komt daarmee de haalbaarheid en uitvoerbaarheid dichterbij.

In het regionale samenwerkingsverband Water & Klimaat waarin Nieuwegein deelneemt is de regionale klimaatadaptatiestrategie (RAS) vastgesteld. Doel is dat de regio in 2050 de gevolgen van klimaatverandering op kan vangen. De RAS verbindt regionale klimaatenwatervraagstukken. Met de RAS sluiten we aan op landelijke en provinciale visies en programma’s gericht op klimaatadaptatie.

Ruimtelijke economische programma (REP) In U16-verband maken gemeenten en waterschappen regionale strategische keuzes op het gebied van wonen, economie, energie, landschap en mobiliteit. Nieuwegein kan een belangrijke bijdrage leveren op het gebied van wonen en economie, maar heeft andere gemeenten nodig om te voorzien in de bovenlokale behoefte voor recreatie en landschap en om de energiestrategie uit te voeren. Daarnaast is een intensieve samenwerking met de provincie en het Rijk nodig om de bereikbaarheid te garanderen. Deze samenwerking vindt vooral plaats in het bereikbaarheidsprogramma UNed.

Provinciale omgevingsvisie (POVI)

Uitnodiging aan de stad Inwoners, ondernemers en bezoekers vormen het Nieuwegein van nu en het Nieuwegein van straks. Daarom is de omgevingsvisie een uitnodiging om met elkaar Nieuwegein nog duurzamer, veiliger en gezonder te maken. Zo zorgen gemeente, inwoners, ondernemers en initiatiefnemers er samen voor dat Nieuwegein ook in 2040 een fijne stad is om te wonen, werken en verblijven. Zoals de keuzes in de jaren zestig en zeventig de stad hebben gevormd, zo bepalen de keuzes die nu worden gemaakt hoe de stad er straks uit ziet.

Wat is een omgevingsvisie?

Nationale omgevingsvisie (NOVI)

In hoofdstuk 1 ‘Toen, nu en straks’ zijn de historie, de huidige uitdagingen en het toekomstbeeld van ruimtelijk Nieuwegein beschreven. De drie hoofdopgaven gezondheid, veiligheid en duurzaamheid zijn daarin de leidraad.

De omgevingsvisie van de provincie Utrecht wordt ongeveer gelijktijdig met de Nieuwegeinse omgevingsvisie vastgesteld. De provincie werkt hierin met zeven beleidsthema’s: stad en land gezond, klimaatbestendig en waterrobuust, duurzame energie, vitale steden en dorpen, duurzaam, gezond en veilig bereikbaar, levend landschap, erfgoed en cultuur, toekomstbestendige natuur en landbouw. De beleidsdoelen van de provincie en van Nieuwegein hebben veel inhoudelijke overlap. Zo staat onder andere de A12-zone als verstedelijkingslocatie genoemd, net als de noodzaak om een schaalsprong te maken voor openbaar vervoer en fiets. De provinciale omgevingsvisie is zelfbindend voor de provincie. Daarnaast ligt er een ontwerpverordening die straks bindend wordt voor de gemeente.

Regionale energiestrategie (RES) Het regionale U16-verband werkt samen met de provincie Utrecht aan een regionale energiestrategie. Er ligt een voorlopig bod op tafel voor de hoeveelheid duurzaam op te wekken elektriciteit. Duurzame warmte (zoals geothermie, warmte uit oppervlaktewater of biomassa) zit nog in de onderzoeksfase. Met dit bod geeft de regio aan welke bijdrage zij verwacht te kunnen leveren aan de landelijke energiedoelen. Hoe we hier in Nieuwegein aan werken omschrijven we in deze omgevingsvisie en is verder uitgewerkt in de Routekaart Energieneutraal Nieuwegein 2040. Onze Nieuwegeinse bijdrage bestaat vooral uit het benutten van de mogelijkheden voor zon op daken en het verduurzamen van het bestaande stadsverwarmingsnet.

In hoofdstuk 3 ‘Vervolg en uitvoering van de omgevingsvisie’ beschrijven we wat de gemeente Nieuwegein gaat doen om de stad op koers te houden. Hierin leest u ook wat inwoners, ondernemers en initiatiefnemers kunnen doen om aan de ambities bij te dragen. Heeft u een plan? Een handreiking en de spelregels voor grote initiatieven vindt u in dit laatste hoofdstuk.

De regionale visie, zoals beschreven in de ruimtelijke contour, de daar op volgende verstedelijkingsstrategie en het integraal ruimtelijk perspectief landt in onze omgevingsvisie. Nieuwegein draagt bij aan verstedelijking op knooppunten en op de grote U, waar voor ons de A12 zone in zit. Het commitment van het rijk op de regionale opgaven en de bijdragen die vanuit Nieuwegein en de regio gedaan kunnen worden aan de nationale opgaven is daarbij essentieel. De regionale visie, zoals beschreven in de ruimtelijke contour, verstedelijkingsstrategie en het integraal ruimtelijk perspectief landt in onze omgevingsvisie. Nieuwegein draagt bij aan verstedelijking op knooppunten en op de grote U, waar voor ons de A12 zone in zit. Het commitment van het rijk op de regionale opgaven en de bijdragen die vanuit Nieuwegein en de regio gedaan kunnen worden aan de nationale opgaven is daarbij essentieel.

Onderaan de pagina’s kunt u de hoofdstuktitels terugvinden om gemakkelijk te navigeren door de omgevingsvisie.

01 Toen, nu en straks

↗

02 Hier gaan we voor

↗

03 Vervolg en uitvoering

↗

Inleiding

Omgevingsvisie Nieuwegein

7

01 Toen, nu en straks — Nieuwegein, dynamische groeikern in de 21e eeuw

8

Omgevingsvisie Nieuwegein

Omgevingsvisie Nieuwegein

9

Deze omgevingsvisie geeft een beeld waar Nieuwegein als stad heen wil. Wie vooruit wil, moet weten waar hij vandaan komt.

Deze omgevingsvisie geeft een beeld waar Nieuwegein als stad naartoe wil. Wie vooruit wil, moet weten waar hij vandaan komt. In dit hoofdstuk blikken we daarom eerst kort terug op de geschiedenis van Nieuwegein, om vervolgens vooruit te kijken. Wat is kenmerkend voor Nieuwegein? En hoe zetten we die kenmerkenin om verder te bouwen aan een echt Nieuwegeins verhaal? Wat zijn de belangrijkste aandachtspunten voor de toekomst? De toekomstvisie, samen met de stad opgesteld in 2015, vormt vervolgens de basis voor ‘Nieuwegein straks’; een toekomstig beeld van Nieuwegein in 2040. Dat lijkt nog ver weg, maar er komen grote veranderingen aan waar we nu al rekening mee moeten houden. Dat toekomstbeeld bereiken we als stad niet vanzelf, maar door onze ambities vast te stellen en uit te voeren. Ook dagen we initiatiefnemers uit bij te dragen aan de toekomst die we schetsen in deze omgevingsvisie.

10

Omgevingsvisie Nieuwegein

Inleiding

↗

01 Toen, nu en straks

↗

02 Hier gaan we voor

↗

03 Vervolg en uitvoering

↗

Locatie Achtertuin in Fokkesteeg .

01 Toen nu en straks

Omgevingsvisie Nieuwegein

11

Verplaatste kazemat van de Nieuwe Hollandse Waterlinie die als kunstobject is teruggelegd in het landschap Locatie Bedrijventerrein Het Klooster .

12

Omgevingsvisie Nieuwegein

Omgevingsvisie Nieuwegein

13

Nieuwegein toen

Lang voordat de mens in de omgeving van Nieuwegein zijn stempel drukte op het gebied, deed het water dat. Rivieren als de Lek, de Enge IJssel en de Kromme Rijn slingerden door een uitgestrekt veengebied. Vanwege de regelmatige overstromingen stond het land vaak onder water. Op de hoger gelegen stroomruggen ontstonden de eerste nederzettingen. We weten steeds meer over de Swifterbanters en Romeinen; oude culturen die hun stempel op het gebied drukten. De Friezen bouwden Vreeswijk, in de vijfde eeuw Fresionowic oftewel Friezenwijk, lange tijd de enige bewoonde kern in de omgeving. Daar kwam in de elfde eeuw verandering in, toen de eerste pioniers startten met de ontginning van het komgebied tussen de hoger gelegen stroomruggen. De noeste werkers en latere boeren kregen van de Bisschop van Utrecht, landheer van het gebied, percelen in bruikleen. Op de stroomrug ontstond Jutphaas en in de dertiende eeuw ook ‘t Gein.

In 2021 viert de gemeente Nieuwegein haar vijftigste verjaardag. De vele jonge gezinnen van toen zijn nu ouder en veelal hier gebleven. Het zijn de pioniersdie de eerste palen de grond in zagen gaan. De ‘handen uit de mouwen’ mentaliteit is nog steeds echt Nieuwegeins, maar de stad is wel degelijk veranderd. Er wonen nu bijna vijf keer zoveel mensen in Nieuwegein als begin jaren zeventig en dat brengt nieuwe uitdagingen en mogelijkheden met zich mee. Zo staan we nu, na de vorming van groeikern Nieuwegein, op het punt een nieuw hoofdstuk aan de geschiedenis van onze stad toe te voegen.

Nieuwegein in

Nieuwegein in

Nieuwegein in

Nieuwegein in

1954

1970

1985

2020

Inwonersaantal

Inwonersaantal

Inwonersaantal

Inwonersaantal

7.427

12.366

54.727

63.462

Het water bleef van grote betekenis in Nieuwegein. In de twaalfde eeuw verzandde de Kromme Rijn. Om Utrecht en Amsterdam bereikbaar te houden is toen een van de eerste kanalen van Nederland gegraven: de Vaartsche Rijn. De handel en daarmee de kernen, verplaatsten zich langzaam naar dit nieuwe water. Rondom de sluizen en langs de vaarten ontstond een levendige economie. Veel later, in de negentiende eeuw, vormde de Nieuwe Hollandse Waterlinie zich. Een lange slinger van dijken, kanalen, forten en bunkers die loopt van het IJsselmeer tot aan de Biesbosch, en dus ook dwars door Nieuwegein. Door grote stukken land onder water te zetten werd de vijand tegengehouden. De forten Jutphaas, Vreeswijk en de Plofsluis zijn de bekendste Waterliniewerken in Nieuwegein. Lang bleef het karakter van Jutphaas en Vreeswijk als kleine kernen in een landelijk, waterrijk gebied onveranderd. Tot zo’n vijftig jaar geleden. Begin jaren zeventig ttrokken grote groepen mensen de stad uit na enorme bevolkings- en welvaartsgroei, ook in Utrecht. Om deze uitstroom in goede banen te leiden wees de Rijksoverheid in 1972 ‘groeikernen’ aan. Op deze locaties werd groei gestimuleerd met actief economisch en ruimtelijk beleid. De oprichting van de gemeente Nieuwegein, door de fusie van Vreeswijk en Jutphaas in 1971, werd zo onderdeel van een van de grootste woningbouwprojecten uit onze geschiedenis.

Het startsein van een nieuw tijdperk, waarin de dorpjes veranderden in een stedelijk gebied met voorzieningen, bedrijven, woningen en parken, gebouwd voor de werkende middenklasse uit de stad. Nieuwegein werd zo een stad voor gezinnen, met eengezinswoningen, ruim opgezette wijken en groen. Een veilige, overzichtelijke woonomgeving waar ook bezoekers zich snel thuis voelen.

14

Omgevingsvisie Nieuwegein

Inleiding

↗

01 Toen, nu en straks

↗

02 Hier gaan we voor

↗

03 Vervolg en uitvoering

↗

Nieuwegein toen

Omgevingsvisie Nieuwegein

15

Nieuwegein nu Galecop

Laagraven Wie in het huidige Nieuwegein rondloopt herkent de historische kernen Vreeswijk en Jutphaas, de forten en waterwegen. Het zijn de oude bakens in een volwassen geworden groeikern. Hoewel veel Nieuwegeiners van toen hier nog steeds prettig wonen zijn de stad en haar inwoners beiden ouder geworden. De jonge gezinnen van toen zijn in veel gevallen de ouderen van nu; in 2040 is naar verwachting ongeveer 1 op de 4 inwoners 65 jaar of ouder. Het aantal 80-plussers zal naar verwachting verdubbelen, terwijl het aantal jongeren relatief gezien afneemt. Deze ontwikkelingen vraagt om het aanpassen van onze openbare ruimte, gebouwen en voorzieningen.

De Liesbosch

Huis de Geer/ Blokhoeve

Weergave van de huidige structuur van Nieuwegein

Gebieden Woonwijken van Nieuwegein Het Klooster Bedrijventerreinen IJsselbos Grote groengebieden OV- en voorzieningencentrum Historische kern Gebieden in ontwikkeling Bebouwd gebied/gebouwen

Laagraven

Doorslag

Tegelijkertijd groeit Nieuwegein door. Van grote invloed op de ontwikkeling van Nieuwegein is de snelheid en dynamiek in de Metropoolregio Utrecht. De aard van de groei is anders dan voorheen. In veel gevallen gaat het niet om gezinnen, maar om een- of tweepersoonshuishoudens. Ook door de vergrijzing worden de huishoudens gemiddeld kleiner. De trend om langer zelfstandig thuis te wonen vraagt daarnaast om geschikte woningen in de buurt van voorzieningen. Er is daarom meer variatie nodig in het woningaanbod.

Batau Noord Zuilenstein

Batau Zuid

Infrastructuur Wegennetwerk Tramlijn en -halte Regionale hoofdfietsroute Stedelijke hoofdfietsroute Toekomstige fietsroute

Jutphaas/ Wijkersloot

City

Ondergrond Water Grasland Bos Akkerland/kwekerij Zand

Nieuwegein heeft fijne groene woonwijken en een stadscentrum waar volop ruimte is voor ontwikkeling. Hier ligt de kans om de gewenste variatie in woningbouw en meer stedelijke woonvormen te koppelen aan een hoogwaardig ov-knooppunt. Daarmee blijft de rust en het groene karakter in de bestaande wijken geborgd en krijgt het levendige centrum het woningbouwprogramma dat daarbij past. Het is de kunst om deze kwaliteiten met elkaar te verbinden en de groei te gebruiken om de stad aan te passen aan de eisen van de tijd: een duurzaam, veilig en gezond Nieuwegein.

Rijnhuizen

Merwestein

Plettenburg

Doorslag

Fokkesteeg

Het Klooster Park Oudegein

De Wiers - Zuid IJsselbos (Hoog) Zandveld Vreeswijk

Lekboulevard

16

Omgevingsvisie Nieuwegein

Inleiding

↗

01 Toen, nu en straks

↗

02 Hier gaan we voor

↗

03 Vervolg en uitvoering

↗

Nieuwegein nu

Omgevingsvisie Nieuwegein

17

Duurzaamheid

Veiligheid

Gezondheid

Nieuwe opgaven, nieuwe kansen

De verandering van het klimaat heeft duidelijke gevolgen, zoals opwarming. Zowel het voorkomen hiervan als het omgaan met opwarming is een uitdaging. De gebouwde omgeving van nu heeft een kwaliteits- en verduurzamingsslag nodig van woningen, bedrijventerreinen, voorzieningen en openbare ruimte. Nieuwegein heeft relatief veel betaalbare woningen: 235.000 euro tegenover een Nederlands gemiddelde van 248.000 euro in 2019. Veel van deze woningen zijn gebouwd in de jaren zeventig en tachtig, dus inmiddels verouderd. De komende decennia is het noodzakelijk om deze woningen op grote schaal isoleren en duurzaam verwarmen.

Een veilige omgeving is een basisvoorwaarde voor fijn wonen en werken. Veiligheid is een breed begrip met allerlei concrete voorbeelden: van rampenbestrijding en brandveilige gebouwen tot dementievriendelijke buurten, straatverlichting of een buurt-app. De Nieuwegeinse samenleving verandert snel: van jonge gezinsstad naar een meer diverse, meer stedelijke samenleving. Deze snelle verandering heeft effect op onder andere veiligheid en leefbaarheid. Het veiligheidsgevoel van inwoners is de afgelopen jaren gedaald. De veiligheid en het veiligheidsgevoel in Nieuwegein zijn vergelijkbaar met dat van de stad Utrecht, maar gemiddeld lager dan in andere regiogemeenten. De leefbaarheid krijgt van inwoners een 6.8, tegenover 7.0 gemiddeld in de Utrechtse regio.

De bevolking van Nieuwegein veroudert, waardoor de gezondheid van mensen steeds meer aandacht vraagt. Driekwart van de volwassenen in Nieuwegein ervaart de eigen gezondheid als (zeer) goed, maar er zijn wel degelijk uitdagingen. Zo voldoet 52% van de Nieuwegeiners aan de beweegrichtlijn, beduidend lager dan de stad Utrecht (ca. 64%) en de GGD-regio Utrecht (ca. 58%). Ook zien we een toename van het aantal geestelijke en lichamelijke aandoeningen. Daarnaast laten prognoses zien dat dementie een steeds grotere uitdaging wordt; het aantal mensen met dementie zal tot 2030 naar verwachting verdubbelen. De behoefte aan levensloopgeschikte woningen in nabijheid van voorzieningen en zorg neemt eveneens toe. Niet alleen door de vergrijzing, maar ook door het beleid om ouderen langer thuis te laten wonen. Deze ontwikkeling vraagt vooral inzet in de wijken uit de jaren zeventig en tachtig. Het bestaande programma Betere Buurten is hier een voorbeeld van.

Onze stad gebouwd op de idealen van de jaren zeventig en tachtig maakt zich op voor de uitdagingen van de eenentwintigste eeuw. De transformatie van woonwijken, duurzame energie, klimaatadaptatie en de opwaardering van bedrijventerreinenhebben vergaande impact op de fysieke leefomgeving. Als we willen dat Nieuwegein ook in de toekomst een duurzame, gezonde en veilige plek blijft om te wonen, moeten we onze stad aanpassen aan de eisen van de tijd. Deze omgevingsvisie gaat daarom in op het aanpakken van uitdagingen en het benutten van nieuwe kansen.

Ook het grootschalig opwekken van duurzame energie is een grote opgave in de komende decennia. Afspraken in het Klimaatakkoord en de Regionale Energiestrategie (RES) gaan uit van een reductie van broeikasgassen met 49% in 2030 en 95% in 2050. Het toenemend aantal zonnepanelen op daken en windmolens in de gemeente draagt hieraan bij, maar dit is gezien de doelen nog maar het begin. De stedelijkheid van Nieuwegein maakt dat grootschalig energieopwekking waar grond voor nodig is (wind- en zonneparken) lastiger is dan in gemeenten met veel buitengebied. Slimme inpassing en goede regionale samenwerking zijn daarom van groot belang. Sinds de jaren zestig is de auto sterk in opkomst. Nieuwegein is gebouwd met een goede autobereikbaarheid: de stad heeft een ontsluiting met drie snelwegen, ruime autowegen door de stad en parkeerruimte in de wijken. Door economische groei en de groei van huishoudens neemt de drukte toe. Naast het belang van verduurzamen maakt ook deze toenemende drukte het noodzakelijk om anders over mobiliteit te denken. Het hoofdwegennet loopt verder vol en het snelwegennetwerk waarin de regio Utrecht als draaischijf van Nederland fungeert loopt vast. We zien de afgelopen jaren al een toename van het elektrisch vervoer, deelauto’s en fietsgebruik, maar deze blijft nog achter bij het Nederlands gemiddelde.

Er is dus een verschuiving nodig naar minder milieubelastende mobiliteitsconcepten (‘modal shift’) , zoals de fiets en het openbaar vervoer. Nieuwegein wil de economische kerngebieden toekomstbestendig houden en maken. Duurzame bereikbaarheid en het verdichten en vernieuwen van bedrijventerreinenmaken daar deel van uit.

18

Omgevingsvisie Nieuwegein

Inleiding

↗

We willen ervoor zorgen dat Nieuwegein ook in de toekomst een veilige stad is. Het verbinden van veiligheid aan maatschappelijke activiteiten is een belangrijk aandachtspunt in een snel veranderende samenleving. Door globalisering, digitalisering en automatisering van onze economie groeit de kans op ongelijkheid, sociale uitsluiting en polarisatie. Deze sociale oorzaken van onveiligheid vragen van Nieuwegein om een inclusieve stad te zijn, waar alle inwoners zich thuisvoelen. De fysieke leefomgeving speelt een rol in het versterken van sociale interactie, participatie en het veiligheidsgevoel.

De groei van de stad legt druk op een gezonde leefomgeving. In verstedelijkt gebied hebben lucht- en bodemverontreiniging en geluidsoverlast invloed op de gezondheid van mensen, dieren en planten. Door klimaatverandering wordt aandacht voor gezondheid steeds belangrijker. De kans op wateroverlast in stedelijke gebieden zal toenemen en het aantal extreem warme dagen - met bijbehorende gezondheidsrisico’s - ook.

De toenemende druk op de ruimte in de gemeente, zowel boven als onder de grond, maakt het een uitdaging om alle vraag naar beschikbare ruimte voor bijvoorbeeld woningen, energieopwekking of mobiliteit een veilige plek te geven in Nieuwegein. Klimaatverandering zorgt voor meer extreme weersomstandigheden. Om de veiligheid te vergroten moeten we gebouwen, wegen en dijken anders bouwen. Zo voorkomen we letsel, overlast en (economische) schade door overstroming, piekbuien, droogte en hitte.

01 Toen, nu en straks

↗

02 Hier gaan we voor

↗

03 Vervolg en uitvoering

↗

Nieuwegein nu

Omgevingsvisie Nieuwegein

19

Veilig fietsen langs een bloemrijke groenstrook Locatie Hoek Structuurbaan en Martinbaan .

20

Omgevingsvisie Nieuwegein

Omgevingsvisie Nieuwegein 21

Straks: Nieuwegein 2040

Deze omgevingsvisie schetst de uitdagingen, ambities en keuzes richting 2040. De drie opgaven - duurzaamheid, veiligheid en gezondheid hebben een ruimtelijke vorm gekregen in vier speerpunten:

Ruimtelijke ontwikkeling van Nieuwegein richting 2040

1 Verbonden met de stad, verbonden met elkaar 2 Fijne en groene stad met een levendig centrum 3 Een toekomstbestendige stad voor jong en oud 4 Een bedrijvige stad in een sterke regio

Fijn en groen wonen in een schone, stille en duurzame omgeving Duurzame, innovatieve bedrijventerreinen

Wat heeft dit voor gevolgen voor het verhaal van Nieuwegein? Wat is ons gezamenlijke toekomstperspectief? In deze paragraaf beschrijven we de Nieuwegeinse leefomgeving van de toekomst: een gezond, veilig en duurzaam Nieuwegein. Nieuwegein als dynamische stad in de eenentwintigste eeuw.

A12 zone Galecopperzoom: ontwikkelgebied voor regionale verstedelijking

Toekomstig Nieuwegein

Liesbosch west: mogelijke verkleuring naar woningbouw

Nieuwegein heeft zich opnieuw uitgevonden. Onze stad heeft invulling gegeven aan haar positie als jonge stad in een snel veranderende stedelijke regio. Hier kun je gezond leven in een stedelijke regio. Nieuwegein benut de kracht van twee werelden. We zijn enerzijds een stad die voortbouwt op haar geschiedenis; hier kan jong en oud betaalbaar en rustig wonen in groene, veilige en duurzame wijken. Anderzijds zijn we een stad die van aanpakken weet; waar City en de A12-zone (zie kaart ‘Ruimtelijke ontwikkeling van Nieuwegein richting 2040’), voor nieuwe stedelijkheid en diversiteit zorgen en waar duurzame bedrijventerreinen stad en regio voorzien van innovaties, producten en werkgelegenheid. Het Nieuwegein dat we hier beschrijven blijft zo de stad van de doeners en de stad voor de nieuwkomers. De stad van ons allemaal.

Rijnhuizen: ontwikkelgebied voor energieneutraal en -positief wonen en werken City: Stedelijk ontwikkelgebied met hoge duurzaamheidsambities Laagraven: landschapspark voor beleving van Nieuwe Hollandse Waterlinie Groene hoofdstructuur Nieuwegein Nieuwe Hollandse Waterlinie als groene en historische recreatierzone Beleefbare historische kernen Elke wijk heeft voorzieningen op loop- of fietsafstand (indicatief) Bevorderen van de beleefbaarheid van het water Goede regionale fietsverbindingen Indicatief: toekomstige fietsverbinding Tramverbinding Nieuwe HOV verbinding Snelweg

22

Omgevingsvisie Nieuwegein

Inleiding

↗

01 Toen, nu en straks

↗

02 Hier gaan we voor

↗

03 Vervolg en uitvoering

↗

Nieuwegein straks

Omgevingsvisie Nieuwegein 23

Verbonden met de stad, verbonden met elkaar

Fijne en groene stad met een levendig centrum

Toekomstbestendige stad voor jong en oud

Een bedrijvige stad in een sterke regio

Nieuwegein is ook in 2040 een stad om thuis te komen. We waarderen onze geschiedenis, van de oudheid tot groeikern. Wie door Nieuwegein loopt ervaart dat en kan onserfgoed beleven en gebruiken. Inwoners en bezoekers recreëren, leren en ontmoeten elkaar in en rondom de oude forten en kernen. Jutphaas en Vreeswijk zijn historische plekken waar we trots op zijn. De cultuurhistorische verbindingslijnen zien we goed terug in onze leefomgeving. Ook het water weten mensen beter te vinden, of ze er nu wandelen, spelen of sporten. Vreeswijk profileert zich als toeristisch punt met volop horeca aan het water. Bijzonder is de waardering voor de herkenbare jaren-zeventig-en-tachtigstijl, die ondanks veranderingen goed zichtbaar blijft in het straatbeeld. Zo geeft de historie een gevoel van verbinding en geborgenheid.

In 2040 is Nieuwegein een stad met ruimtelijke kwaliteit. De verouderde gebouwen en openbare ruimte uit de jaren zeventig en tachtig zijn opgewaardeerd en de leefbaarheid in de wijken is sterk verbeterd. De wijken ogen niet alleen beter, het is ook veiliger en schoner op straat. Hierdoor maken mensen veel meer gebruik van de openbare ruimte en voorzieningen. Vaker nemen we de fiets of lopen we naar de voorzieningen die aanwezig zijn in de wijk. Hier ontmoeten we elkaar. Behalve het groen in de wijken kunnen inwoners voor een wandeling terecht in een van de gewaardeerde parken zoals Park Oudegein of een fietstocht maken langs het water en door het goed toegankelijke buitengebied.

In 2040 is Nieuwegein een energieneutrale en klimaatadaptieve gemeente. Als stad van doeners hebben we ook na 2020 veel gepionierd. Onze buurten hebben een stevige kwaliteitsslag doorgemaakt. Een transformatie van versteende en verouderde buurten naar buurten waar we extreem weer ter plaatse opvangen. Wie Nieuwegein van bovenaf bekijkt, ziet groene daken en daken die intensief worden gebruikt voor zonne-energie. Veel stenen uit de openbare ruimte en tuinen zijn verwijderd. De groene netwerken en verbindingen met het buitengebied zijn de stad binnengedrongen. In bijna elke wijk zijn wadi’s (Water afvoer drainage infiltratie) te vinden, evenals veel bomen. We maken gebruik van nieuwe duurzame energiebronnen, kennen innovatieve energiecoöperaties en werken nauw samen met de regio. Daar wordt een belangrijk deel van onze energie opgewekt.

In 2040 heeft Nieuwegein een sterke positie in de regio. In de afgelopen twintig jaar hebben we onze stad gepositioneerd als plek waar innovatie echt tot bloei komt. De positie als nationale distributie-hotspot is verstevigd, net als onze regionale bekendheid als mbo-stad. We zijn een proeftuin voor nieuwe logistiek; innovatieve manieren van goederenvervoer worden hier getest en verbeterd. Via het praktijkgerichte onderwijs werken jonge Nieuwegeiners hier intensief aan mee. Zo worden ze goed opgeleid in onze bedrijvige stad met ruimte voor dienstverlening en logistiek. Inwoners profiteren van de nabijheid van kennis op het Utrecht Science Park en van de sterk verbeterde bedrijventerreinen De Liesbosch, Plettenburg en De Wiers Zuid. Deze terreinen zijn veiliger en schoner dan voorheen door transformatie en intensivering. Ook de duurzaamheid en klimaatadaptatie is verbeterd; op de bedrijventerreinen wordt veel duurzame energie opgewekt en is het groener dan voorheen.

Tegelijkertijd is Nieuwegein veranderd; onze gemeente is stedelijker geworden. Door deze ontwikkeling zijn hier nieuwe mensen komen wonen. De verbinding van deze nieuwe stedelijkheid met het groene, meer geborgen Nieuwegein zorgt voor een fijne dynamiek; het beste van twee werelden. Samen bouwen we aan nieuwe historie, de monumenten van de toekomst vinden hun plek. Met de groei en herontwikkeling is ook de openbare ruimte aangepakt, die samen met de inwoners toegankelijk, veilig en gezond is gemaakt. Enthousiast en vrijwillig zetten mensen zich hiervoor in en ontmoeten elkaar op tal van evenementen. Hier voelen we ons nog echt verbonden met de stad en verbonden met elkaar. In 2040 is dit de troefkaart van Nieuwegein.

24

Omgevingsvisie Nieuwegein

Inleiding

↗

Natuurlijk vindt niet iedereen alles op loopafstand, want de nieuwe stedelijke voorzieningen en levendigheid vinden we in City en de A12zone. Het makkelijkst kom je er met de fiets, tram of bus, die deze locaties goed bereikbaar maken voor de inwoners van de andere wijken. Mensen ontmoeten elkaar hier en maken er een uitje van. City is ontwikkeld tot een veelzijdig, persoonlijk en comfortabel centrum en profileert zich als duurzaamste binnenstad van Nederland. Het is een compact en toekomstgericht regionaal winkelcentrum voor de Nieuwegeiner en regiobezoeker. Stedelijkheid, duurzame energie en klimaatadaptatie gaan hier hand in hand.

01 Toen, nu en straks

↗

02 Hier gaan we voor

↗

03 Vervolg en uitvoering

↗

Ook op de woningmarkt denken we aan de huidige en toekomstige generatie. Starters, jonge gezinnen en ouderen kunnen in Nieuwegein terecht voor een geschikte en betaalbare woning. Men kan hier blijven wonen en een wooncarrière makenVooral de A12-zone is ontwikkeld tot stedelijk woon- en werkgebied waarin verdichting, bereikbaarheid en gezondheid een duidelijke plek hebben gekregen. Hier voel je het bruisen. Mensen verplaatsen zich hier duurzaam en wonen energieneutraal. De openbare ruimte is zeer hoogwaardig; klimaatadaptatie en natuur hebben een prominente plek gekregen in de ontwikkelingen. Door een mix van functies voelt het gebied veilig en is er altijd wat te doen. Ook in Rijnhuizen is het mooi wonen. Door het creëren van een nieuw park is het er bijvoorbeeld ook fijn thuiswerken. Deze nieuwe ontwikkelingen maken Nieuwegein toekomstbestendig voor jong en oud.

Nieuwegein straks

Die economische ontwikkeling van Nieuwegein en de omliggende regio vraagt veel van het mobiliteitssysteem. De bereikbaarheid is goed, doordat er sterk is ingezet op openbaar vervoer en de fiets. Meer mensen hebben de vrijheid om te kiezen hoe ze zich van A naar B verplaatsen. We zijn in de regio een inspirerend voorbeeld van de mobiliteitstransitie: van de stad gericht op de auto naar de stad met kwalitatieve en duurzame mobiliteitsconcepten. De elektrische fiets heeft een vlucht genomen in het woon-werkverkeer door de snelle fietsroutes. De mobiliteitsknooppunten in City en de A12-zone zijn een spil in het uitgebreide vervoersnetwerk. Mensen stappen er met het grootste gemak over. Van en naar de sterke regio, van en naar onze bedrijvige stad.

Omgevingsvisie Nieuwegein

25

Impressie van de nieuwbouw in de Doorslagzone Locatie Langs De Doorslag aan de rand van City .

26

Omgevingsvisie Nieuwegein

Omgevingsvisie Nieuwegein 27

02 Hier gaan we voor — De Nieuwegeinse ambities en keuzes

28

Omgevingsvisie Nieuwegein

Omgevingsvisie Nieuwegein

29

De omgevingsvisie gaat over de fysieke leefomgeving. Die fysieke omgeving is niet statisch, maar dynamisch en speelt een belangrijke rol in ons dagelijks leven. Het is de plek waar we wonen, werken, recreëren en ons verplaatsen.

Woningen op een voormalig bedrijventerrein aan het Merwedekanaal Locatie Passantenhaven Nieuw Vreeswijk .

Het vorige hoofdstuk ‘Toen, nu en straks’ schetst het toekomstbeeld van de gezonde, veilige en duurzame Nieuwegeinse leefomgeving. Dit hoofdstuk beschrijft in vier punten welke concrete ambities Nieuwegein heeft en welke keuzes Nieuwegein maakt in de fysieke leefomgeving om bij te dragen aan een gezond, veilig en duurzaam Nieuwegein: 1 2 3 4

30

Omgevingsvisie Nieuwegein

Inleiding

↗

Verbonden met de stad, verbonden met elkaar Fijne en groene stad met een levendig centrum Een toekomstbestendige stad voor jong en oud Een bedrijvige stad in een sterke regio

01 Toen, nu en straks

↗

02 Hier gaan we voor

↗

03 Vervolg en uitvoering

↗

02 Hier gaan we voor

Omgevingsvisie Nieuwegein

1 Verbonden met de stad, verbonden met elkaar Verbonden met de stad gaat over de identiteit van Nieuwegein. Wat kenmerkt Nieuwegein en waar zijn inwoners en gebruikers trots op waardoor ze zich verbonden voelen met de stad? Verbonden met elkaar gaat over de rol die de fysieke leefomgeving heeft bij het samenbrengen van de inwoners van Nieuwegein en bij (het oplossen van) maatschappelijke vraagstukken.

Historisch erfgoed en cultureel/ maatschappelijke functies die zorgen voor binding met de stad en elkaar

Erfgoed Historische waterwegen Verdwenen historische wegen Historische wegen Route Imperiale Hoge archeologische verwachting IJzertijd - Romeinse tijd en middelhoge archeologische verwachting Midden Neolithicum - Late Bronstijd Hoge archeologische verwachting Middeleeuwen - Nieuwe tijd Genomineerd UNESCO Werelderfgoed: Nieuwe Hollandse Waterlinie Verdigingswerken Nieuwe Hollandse Waterlinie Ontmoeten Gebouwen met een bijeenkomstsfunctie (kunst, cultuur, godsdienst, communicatie, kinderopvang, horeca, aanschouwen van sport) Markt Park

32

Omgevingsvisie Nieuwegein

Inleiding

↗

01 Toen, nu en straks

↗

02 Hier gaan we voor

↗

03 Vervolg en uitvoering

↗

1 Verbonden met de stad, verbonden met elkaar

Omgevingsvisie Nieuwegein

33

1A Verbonden met de stad

Naast het zichtbare verleden bestaat er ook een ‘verborgen’ verleden. Dankzij archeologische onderzoeken weten we steeds meer over oude culturen in Nieuwegein. Zoals de bewoners uit de steentijd, de Swifterbantcultuur, die hier zo’n 7.000 jaar geleden leefden en jaagden. De Romeinen die hier een aantal eeuwen handelden met de lokale bevolking hebben zichtbare en onzichtbare sporen achtergelaten, net als de middeleeuwse bewoners. Onze indrukwekkende historie is een belangrijke inspiratiebron voor het heden. Over de historische structuren is vanaf de jaren zeventig een ‘deken van nieuwbouw’ gelegd. Op verschillende plaatsen zijn bijzondere of experimentele vormen van moderne architectuur toegepast. Voorbeelden hiervan zijn nieuwe verkavelingsvormen in de woonbuurt ‘De Zwaluw’ in de wijk Doorslag en de recentere herstructurering van het stadscentrum. Nieuwegein heeft een unieke stedenbouwkundige structuur met zowel historische als moderne elementen.

1B - 4 | Ruimte voor aantrekkelijke evenementen

1B - 3 | Inwoners betrekken bij het vormgeven van de leefomgeving

Ambities 1B - 5 | Aanbod van cultuur en sport stimuleren

Het rijke historische verleden van Nieuwegein, net als de groene wijken, parken en het water, zijn kernkwaliteiten van de stad. Deze parels zijn echter niet altijd goed zichtbaar of beleefbaar. Hier ligt dus een grote kans. We kunnen de identiteit van en de verbondenheid met de stad versterken door de unieke en karakteristieke kenmerken van Nieuwegein ruimtelijk nog meer tot hun recht te laten komen. Verbondenheid met de stad of op wijkniveau versterkt ook de onderlinge verbondenheid. Enerzijds koesteren en beschermen we de bestaande ruimtelijke kwaliteiten. Anderzijds zetten we het erfgoed en andere kwaliteiten juist in als identiteitsmaker voor bezoekers, inwoners en ondernemers in Nieuwegein. Dankzij stadsvernieuwing, -transformatie en -marketing kan het groen, water en erfgoed dat Nieuwegein kenmerkt nog beter zichtbaar, herkenbaar en bereikbaar worden.

1A-2 1A-3 1A-4

De gemeente stimuleert duurzame instandhouding en herbestemming van cultuurhistorische gebouwen en objecten. Daarbij heeft de gemeente oog voor de samenhang met het omliggende landschap. Bij ruimtelijke projecten stimuleert de gemeente het gebruik van erfgoed en cultuurhistorie als inspiratiebron. De gemeente zet in op een betere beleving van erfgoed voor inwoners en bezoekers. De gemeente wil de ruimtelijke kwaliteit en identiteit van Nieuwegein als groene stad aan het water beter benutten.

U IS HU

PO DIU

Sw

Keuzes 1A-1

L OO H SC

U R T-

Het grondgebied van Nieuwegein kent een rijk en boeiend verleden dat goed zichtbaar is op plekken zoals Jutphaas, Vreeswijk, de buitenplaatsen en rondom de forten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Ook zijn oude dijken en ontginningslinten nog goed herkenbaar in het landschap. Verder vormen waterwegen, vooral de Lek, de Doorslag en het Merwedekanaal, belangrijke historische structuren. Vreeswijk en Jutphaas danken er hun bestaan aan. Al deze plekken geven de stad karakter. Het gezamenlijk verleden van de inwoners zorgt voor verbondenheid met de stad, maar ook met elkaar.

1B - 2 | Openbare ruimte voor iedereen toegankelijk

de stedelijke ruimte, de schaal van de bebouwing en karakteristieke architectuur geven de fysieke omgeving betekenis, vergroten de ontmoetingskansen tussen inwoners en versterken de binding met de stad. Die eigenheid is belangrijk om anonieme stedelijke structuren te voorkomen; structuren die niet als eigen worden ervaren en waar (dus) minder collectieve aandacht naar uit gaat.

B

Nieuwegein is een van de negentien Nederlandse gemeenten die in de jaren zeventig werden aangewezen als groeikern. Er moest in korte tijd een enorm aantal woningen gebouwd worden en een weids en dorps buitengebied veranderde in een stedelijk gebied met woningen, bedrijven, groen en parken. De tijd van spectaculaire groei is nu voorbij en Nieuwegein staat voor nieuwe uitdagingen en ontwikkelingen. In plaats van uitbreiden in landelijk gebied dient Nieuwegein slim en efficiënt om te gaan met de beschikbare ruimte binnen de stad. Nieuwegein blijft daarbij een groene stad met karakteristieke oude dorpskernen. Juist de combinatie van een nieuwe stad met een rijke historie maakt Nieuwegein mooi en uniek.

1A - 3 | Betere beleving van erfgoed voor inwoners en bezoekers

M

ift er ba

nt e Ro rs m ein e

n

1A - 1 | Cultuurhistorische objecten duurzaam in stand houden

1A - 2 | Erfgoed en cultuurhistorie als inspiratiebron 1B - 1 | Aantrekkelijke inrichting van de openbare ruimte

1A - 4 | Nieuwegein als groene stad aan het water

Deze combinatie van historische en moderne elementen kenmerkt het hedendaagse Nieuwegein. Inwoners en ondernemers benoemen de volgende kernkwaliteiten van de Nieuwegeinse identiteit: • De cultuurhistorische elementen (zoals de Nieuwe Hollandse Waterlinie, Vreeswijk en Jutphaas) • De centrale ligging in het land • Het groene en blauwe karakter van de wijken Deze kwaliteiten zijn kenmerkend voor Nieuwegein. Herkenbaarheid van

34

Omgevingsvisie Nieuwegein

Inleiding

↗

01 Toen, nu en straks

↗

02 Hier gaan we voor

↗

03 Vervolg en uitvoering

↗

1 Verbonden met de stad, verbonden met elkaar

Omgevingsvisie Nieuwegein

35

Het hoofdgebouw van kasteel Rijnhuizen uit de middeleeuwen

(Foto rechts) Drie generaties Nieuwegeiners

Locatie Landgoed Rijnhuizen .

Locatie Lekboulevard .

36

Omgevingsvisie Nieuwegein

Inleiding

↗

01 Toen, nu en straks

↗

02 Hier gaan we voor

↗

03 Vervolg en uitvoering

↗

Omgevingsvisie Nieuwegein

37

1B Verbonden met elkaar

Nieuwegein heeft een aantal maatschappelijke vraagstukken waaraan de fysieke leefomgeving een bijdrage kan leveren enomgekeerd. Ten eerste het versterken van de onderlinge verbondenheid van inwoners. Verbonden inwoners zijn eerder geneigd elkaar een helpende hand toe te steken of zich in te zetten voor een schone en nette buurt. Verbinding tussen inwoners kan al vanaf jonge leeftijd effect hebben. In een fijne en groene speeltuin leren buurtkinderen elkaar kennen. Naast onderlinge verbondenheid wil de gemeente Nieuwegein ook inclusieve buurten. In een inclusieve en verbonden buurt voelen inwoners van verschillende leeftijden, inkomens, etniciteiten, religies en seksuele geaardheid zich thuis. De derde maatschappelijke uitdaging is: het ondersteunen van ouderen en kwetsbare groepen. Ouderen en kwetsbaren wonen steeds meer en langer in de wijk, en minder in zorg- tehuizen of instellingen. Nieuwgein wil hen een geschikte woning en een woonomgeving kunnen bieden. Om met deze maatschappelijke vraagstukken aan de slag te gaan dient de fysieke leefomgeving bij te dragen aan verbonden inwoners van verschillende leeftijden en achtergronden.

Ambities De fysieke leefomgeving kan op verschillende manieren bijdragen aan onderlinge verbondenheid, bijvoorbeeld door: • Een uitnodigende openbare ruimte; • Toegankelijke buitenvoorzieningen; • Initiatieven van inwoners; • Kunst en cultuur; • Evenementen. Uitnodigende en veilige openbare ruimte De openbare ruimte is bij uitstek het verbindende element voor de stad. Mensen ontmoeten elkaar op fysieke plaatsen zoals pleinen, parken en kades. Inzetten op de kwaliteit van de openbare ruimte vergroot ontmoetingskansen tussen buurtbewoners en versterkt de binding met de stad. De herkenbaarheid van de stedelijke ruimte, de historische elementen, de schaal van de bebouwing, karakteristieke en lokale architectuur geven de fysieke omgeving betekenis voor inwoners. Verbondenheid met elkaar en met de omgeving ontstaat door de inrichting van de openbare ruimte aantrekkelijk te maken en de kwaliteit en veiligheid van bestaande plekken te vergroten. In het programma Betere Buurten verbinden we het verbeteren van de openbare ruimte aan het oplossen van maatschappelijke vraagstukken.

buurtplekken waar voldoende speeluitdaging is voor iedereen. Zodat voor alle inwoners de omgeving uitnodigt om buiten te spelen en sporten. In de buitenvoorzieningen verwijzen we naar de lokale geschiedenis. Op deze manier verbinden we jongeren hieraan en ervaren ouderen deze plekken als prettig. Het kan zelfs het gesprek op gang brengen tussen de verschillende groepen. Daarom zorgen we ervoor dat de plekken functioneel zijn ingericht en zijn afgestemd op de ontwikkeling van verschillende leeftijdsgroepen. Om de openbare ruimte ook geschikt te maken voor ouderen en kwetsbare groepen zijn bovendien fysieke ingrepen nodig. Denk aan het rollatortoegankelijk maken van de openbare ruimte of het verbeteren van het voorzieningenniveau. Voldoende, aantrekkelijke maar vooral toegankelijke publieke ruimte en voorzieningen zijn niet alleen belangrijk voor de onderlinge verbondenheid, maar ook voor het sociaal welzijn van verschillende groepen. Initiatieven van de inwoners - buurtkracht In de huidige participatiesamenleving nemen inwoners meer regie op hun leven en omgeving. De gemeente Nieuwegein sluit hierbij aan door ruimte te bieden aan initiatieven vanuit de samenleving en door inwoners de ruimte te geven zelf verantwoordelijkheid te nemen. Zo maken we gebruik van de aanwezige krachten in de stad bij het aantrekkelijk maken en houden van de buurt.

De gemeente wil aansluiten bij de beweging vanuit de samenleving door ruimte te bieden aan initiatieven die het leven in de buurt beter, veiliger en mooier maken. Wanneer de regie bij de inwoners ligt, moet de gemeente ervoor zorgen dat bepaalde groepen niet buiten spel komen te staan. Burgerparticipatie is niet overal gelijk. In wijken met veel actieve inwoners, zal eerder een impuls tot verbetering komen dan in wijken met weinig actieve bewoners. In dat geval zet de gemeente in op het structureel betrekken van inwoners, die niet vanzelfsprekend meedoen in de Nieuwegeinse samenleving. Want hoe meer initiatief er van de bewoners uitgaat, hoe vitaler de samenleving is. Nieuwegein zet daarom in op het bouwen aan krachtige gemeenschappen en het helpen van maatschappelijke organisaties. Ook voor Nieuwegeinse ondernemers liggen hier kansen om zich in te zetten voor de stad.

Omgevingsvisie Nieuwegein

Inleiding

Evenementen De gemeente biedt ruimte aan evenementen die de stad aantrekkelijk maken voor gebruik, verblijf en bezoek. Dat doen we om de eigenheid van Nieuwegein te versterken en ontmoeting te bevorderen. Daarbij is speciale aandacht voor evenementen die zorgen voor de verhoging van sport- en cultuurparticipatie en voor evenementen die bijdragen aan het beleven van het Nieuwegeinse erfgoed, zoals de Open Monumentendag en de Nationale Archeologiedagen. Hetzelfde geldt voor evenementen die bijdragen aan het gemeenschapsgevoel in de gemeente. Er is zowel ruimte voor grotere, bijzondere evenementen als voor evenementen op buurt- of wijkniveau. Het gaat dan om evenementen zoals ‘Vreeswijk bij Kaarslicht’ of de PLOFparade enerzijds en straatbarbecues of buurtfeesten anderzijds. Daarbij zoeken we naar een balans tussen enerzijds het faciliteren en stimuleren van evenementen en anderzijds het sturen op de locatie en de uitstraling van de evenementen om belasting op de omgeving te beperken.

Keuzes 1B-1

1B-2

1B-3

1B-4

Toegankelijke buitenvoorzieningen Het aanbod van speel- en beweegvoorzieningen vormt een belangrijk onderdeel van de openbare ruimte. De gemeente zet in op een eerlijke verdeling van speelruimte voor alle leeftijds- en doelgroepen, met speciale aandacht voor de inrichting van aantrekkelijke centrale

38

Kunst en cultuur Kunst en cultuur kan mensen een stem geven, bijdragen aan sociale ontwikkelingen en de saamhorigheid in wijken vergroten. Cultuur maakt de stad levendiger en brengt verschillende groepen bij elkaar. Daarom wil de gemeente ruimte bieden aan culturele initiatieven die hieraan bijdragen. Het gaat hierbij om kunstzinnige activiteiten die de stad verlevendigen, om projecten die Nieuwegein op de kaart zetten, initiatieven die de historie van Nieuwegein in beeld brengen en kunstuitingen die vernieuwend zijn en getuigen van ondernemingszin.

1B-5

↗

01 Toen, nu en straks

↗

02 Hier gaan we voor

↗

03 Vervolg en uitvoering

↗

S  amen met de stad zet de gemeente in op het aantrekkelijk inrichten van de openbare ruimte om binding met elkaar te vergroten en ontmoetingen mogelijk te maken. D  e gemeente zet in op een toegankelijke openbare ruimte die door inwoners als eigen wordt ervaren en waar de stad samen zorg voor wil dragen. D  e gemeente wil inwoners de mogelijkheid geven om te participeren bij het vormgeven van de leefomgeving. Daarom zet de gemeente in op het verbinden, faciliteren en enthousiasmeren van de stad. D  e gemeente biedt ruimte aan diverse en aantrekkelijke evenementen in Nieuwegein. D  e gemeente stimuleert aanbod van cultuur en sport om inwoners met elkaar en de stad te verbinden. We geven daarbij ruimte aan sport op sportpark Galecop en Parkhout-Zandveld.

1 Verbonden met de stad, verbonden met elkaar

Omgevingsvisie Nieuwegein

39

2 Fijne en groene stad met een levendig centrum Weergave van de woonwijken, de groenstructuur en het voorzieningennetwerk Nieuwegein heeft groene en ruime woonwijken rondom een levendig centrum dat nog volop in ontwikkeling is. Hoe zorgen we ervoor dat het in de toekomst ook nog fijn wonen is in de bestaande wijken en dat er in de ontwikkelgebieden ook fijne groene plekken ontstaan, passend bij het karakter van Nieuwegein? Daarover gaat deze paragraaf.

Wijktype CITY: Gemengd en levendig centrum Rijnhuizen: Gemengde woon- en werkwijk Juthpaas en Vreeswijk: Levendige historische centra Fijn en groen wonen Project Betere Buurten toekomstig/gestart/afgerond Voorzieningen Dagelijkse boodschappen Winkelgebied Zorgvoorziening Ziekenhuis Hoofdsportvelden Sport- en speelplekken Theater en musea Scholen met veilige omgeving Groenstructuur Lokale ecologische verbinding: - Bestaand - Te ontwikkelen - Aan te leggen Natuur Stapstenen Gebruiksgroen Pauzelandschap Galecopperzoom Zichtbaarheid van het water Duidelijk gezicht langs het water ontwikkelen Ondergrond Groengebieden

40

Omgevingsvisie Nieuwegein

Inleiding

↗

01 Toen, nu en straks

↗

02 Hier gaan we voor

↗

03 Vervolg en uitvoering

↗

2 Fijne en groene stad met een levendig centrum

Omgevingsvisie Nieuwegein

41

2A Fijne en groene stad

Keuzes 2A-1

2A-2 In Nieuwegein streven we naar een veilige, gezonde en aantrekkelijke leefomgeving waarin het fijn verblijven is voor iedereen in iedere fase van zijn of haar leven. Het woongenot wordt onder andere bepaald door de kwaliteit van de leefomgeving, van de woning en de aanwezigheid van groen en voldoende voorzieningen. Veel woonwijken zijn nu bijna vijftig jaar oud, waardoor ze toe zijn aan verbetering. Ook de bevolkingssamenstelling is veranderd. Daardoor voldoet de inrichting van de leefomgeving niet altijd meer aan de wensen van de huidige bewoners. Nieuwegein wil een aantrekkelijke stad blijven met veel groen en water. Dit verfraait de stad niet alleen, maar zorgt ook voor een gezondere lucht en leefomgeving. Bovendien zijn groen en water noodzakelijk voor het opvangen van de gevolgen van klimaatverandering. De leefomgeving moet netjes, veilig en gezond blijven om ook in de toekomst fijn te kunnen wonen en verblijven in onze stad. De gemeente maakt onderscheid tussen twee gebiedstypes: de beheergebieden en de ontwikkelgebieden. Bestaande woonwijken, zoals de Doorslag, Fokkesteeg en Galecop vallen onder de beheergebieden en behouden hun huidige hoofdopzet en functie. In deze gebieden sturen we op toekomstbestendige woonwijken. Veel wijken hebben de komende twintig jaar een opknapbeurt nodig.

In de beheerwijken gaat de gemeente terughoudend om met het vooraf bieden van ruimte aan nieuwe ontwikkelingen en wordt gewerkt met bestemmingen gericht op behoud. Ontwikkelgebieden zoals City, Rijnhuizen en in de toekomst de A12-zone zijn de gebieden waar wordt gewerkt aan nieuwe structuren. Via gebiedsprogramma’s geven we invulling aan de gewenste ontwikkelingen.

Fijne leefomgeving Ambities

2A-3

Nieuwegein streeft naar een fijne leefomgeving waar inwoners en ondernemers zich prettig en veilig voelen. Daarvoor is het belangrijk om de ruimtelijke kwaliteit te beschermen en te verbeteren. Ruimtelijke kwaliteit gaat onder andere over de aantrekkelijkheid van gebouwen en de openbare ruimte. Een fijne leefomgeving in Nieuwegeinse woonwijken betekent ook weinig tot geen geluidhinder, luchtvervuiling, wind- of lichthinder, hittestress en bodemverontreiniging. Veel van de bestaande woonwijken (beheerwijken) in Nieuwegein hebben een bloemkoolstructuur. Wijken met comfortabele eengezinswoningen en veel groen en water waar het doorgaande verkeer omheen wordt geleid. Dat zorgt voor een rustige en veilige leefomgeving, maar ook voor barrières tussen buurten. De gemeente werkt aan een betere (langzaamverkeers-)verbinding tussen buurten en wijken.

2A-4

2A-5

We streven naar woonbuurten met voldoende ruimte om elkaar te ontmoeten, te spelen en te bewegen. De gemeente zet daarom in op een beweegvriendelijke, goed toegankelijke omgeving met een breed aanbod van voorzieningen en een optimale spreiding van ontmoetingsplekken, speel- en beweegmogelijkheden voor alle doelgroepen. Bijvoorbeeld ook voor mensen met een handicap of die zich met een hulpmiddel verplaatsen. Iedereen moet zich op een veilige manier kunnen verplaatsen in de leefomgeving. Daarom streven we naar basisvoorzieningen dichtbij in de wijk en goed bereikbare overige voorzieningen. De gemeente hecht waarde aan de nabijheid van winkelcentra als sociaal hart van de wijk. Voor een gezonde leefomgeving stimuleren we het gebruik van de fiets en het openbaar vervoer. De gemeente draagt zorg voor een zo veilig mogelijke woon- en werkomgeving. Hierbij houden we rekening met het voorkomen, beperken en bestrijden van branden, rampen en crises.