2014-259 Stv Gedragscode integriteit politiek ambtsdragers gem. Nieuwegein dd 22-01-2015

STREKT TER ¥Efl¥!18I!

bh.-'L

Nieuwegein

20 14-259 Gemeenteraad

Onderwerp gedragscode integriteit politiek ambtsdragers gemeente Nieuwegein Datum 22 januari 2015

Raadsvoorstel

Afdeling Concernstaf Portefeuillehouder F.T.J.M. BaCkhUijS

1

Onderwerp

Gedragscode integriteit politiek ambtsdragers gemeente Nieuwegein 2

Gevraagd besluit 1.

De gedragscode integriteit politiek ambtsdragers Gemeente Nieuwegein Vast te stellen 2. De gedragscode college van burgemeester en wethouders d.d. 6 maart 2003 en gedragscode raadsleden en commissieleden niet-raadsleden d.d. 6 maart 2003 in te trekken.

3

Aanleiding en probleembeschrijving

Op grond van de artikelen 15, lid 3, 41c en 69 van de Gemeentewet dient de raad een gedragscode vast te stellen voor raadsleden, wethouders en burgemeester. De huidige gedragscodes voor college en raad dateren uit 2003. In 2013 is door de VNG een handreiking integriteit van politiek ambtsdragers bij gemeenten, provincies en waterschappen opgesteld. Voorgesteld wordt om een nieuwe gedragscode vast te stellen gebaseerd op het nieuwe model van de VNG. 4

Gewenst maatschappelijk effect

De gedragscode is bedoeld als normenkader om de bestuurlijke integriteit te versterken. Met de gedragscode hebben de politieke ambtsdragers een instrument in handen dat dient als houvast in hun functioneren. Wat integer is en wat niet, is in een veranderende maatschappij niet altijd even duidelijk aan te geven. Normen en waarden veranderen en soms is niet helder wat we van elkaar kunnen verwachten en toestaan. Dat kan misverstanden opleveren. In veel situaties is de grens "goed/fout "haarscherp" te trekken, maar juist de schemerzones verdienen aandacht, omdat zich daar vooral de dilemma's voordoen. De gedragscode is bedoeld als toetssteen om te beoordelen of er sprake is van niet-integer handelen.

5 Bestaand beleidskader Gemeentewet, artikelen 15, 41c en 69.

Bladnummer 2/3 Raadsvoorstel 22 januari 2015

Voorgestelde oplossing Het vaststellen van een gedragscode voor de politieke ambtsdragers van de gemeente Nieuwegein waarin een aantal regels en procedures zijn vastgelegd. Deze gedragscode is bedoeld als toetssteen om te beoordelen of er sprake is van niet-integer handelen. Veel belangrijker is het echter dat integriteit een grondhouding is, een kwestie van mentaliteit en gedrag, iets waar men aan kan werken en waar men in kan groeien. Daarom zal in het integriteitsbeleid een belangrijke plaats moeten worden ingeruimd voor de cultuur. Dil noet ee

ir zijn van openheid, waarin men elkaar aanspreekt

op gedrag en handelen. Het met elkaar bespreekbaar maken van dilemma's in alle openheid

oorkomt veelal

n niet-integer h

;n. V

n gr ag sa nen met u dit

proces vorm en inhoud geven en stellen voor het onderwerp minimaal een keer per jaar te b

e co

sie A \Z.

De nu voorgelegde gedragscode bevat een aantal basisregels m.b.t. integriteit, waarin de onderwerpen belangenverstrengeling, hoe om te gaan met informatie, geschenken, diensten en uitnodigingen en bestuurlijke uitgaven, onkostenvergoedingen en buitenlandse dienstreizen worden behandeld. De vraag is echter of de code zich tot deze onderwerpen zou moeten beperken. Naar aanleiding van de hierover door u te voeren discussies kan in de toekomst het nu voorgelegde basispakket worden uitgebreid.

7

Alternatieven

De oude gedragscodes handhaven. Deze zijn echter niet meer up to date. Bovendien wordt in de toelichting die aan de nieuwe gedragscode is toegevoegd een uitgebreide handreiking gegeven hoe in bepaalde situaties te handelen.

8

Financiële aspecten

Dit voorstel heeft geen financiële consequenties.

9

Communicatie aspecten lat de (

Jrags

ook

d als uitingsvorm waarop politieke ambtsdragers in

Nieuwegein - niet alleen onderling, maar ook naar de samenleving toe - aanspreekbaar willen zijn, zal

3de worden g

iceerd in he

e ge

ad.

10 Juridische aspecten Gedragscodes zijn een belangrijk instrument en hulpmiddel om een open, transparante en integere organisatiecultuur te realiseren. Gedragscodes zijn voor gemeente verplicht op grond van de artikelen 15, lid 3 (raadsleden), artikel 41c lid 2 (wethouders) en artik ïl 69 lid : (burger leester) van de gemeentewet. Er is een wetsvoorstel tot wijziging van de gemeentewet in voorbereiding waarin wordt geregeld dat de burgemeester expliciet verantwoordelijk is voor het bevorderen van de bestuurlijke integriteit. Deze wetswijziging voorziet er ook in dat de Commissaris van I de Koning wordt belast met het adviseren en bemiddelen als de bestuurlijke integriteit

Bladnummer 3/3

20 1 4 - 2 5 9

Raadsvoorstel 22 januari 2015

in een gemeente in het geding is. 11 Risico's

Aan dit voorstel zijn geen risico's verbonden. 12 Bijlagen

Gedragscode integriteit politiek ambtsdragers Nieuwegein

burgemeester en wethouders,

drs. P.C.M, van Elteren Secretaris

F.T.J.M. Backhuijs burgemeester

STREKT TER VERVANGING

Uk, (o , ik Nieuwegein

//f(p\ft

20 14-259

ft \

• *5

Gedragscode integriteit politieke ambtsdragers Nieuwegein

Auteur

Concerncontrol 8 juli 2014

Inhoud Algemene bepalingen

3

Terminologie

3

Leeswijzer

3

1 Kernbegrippen integriteit van politiek ambtsdragers

4

2 Gedragscode integriteit politiek ambtsdragers

5

Alg

5

2.2

Belangenverstrengeling

5

2.3

Informatie..

2.4

Geschenken, diensten en uitnodigingen

6

2.5

Voorzieningen, bestuurlijke uitgaven, onkostenvergoedingen en buitenlandse dienstreizen

6

Toelichting

8

Bijlage

..6

1

Inleiding

8

2

Belangenverstrengeling

9

3

Informatie

19

4

Geschenken, diensten en uitnodigingen

22

5

Voorzieningen politiek ambtsdragers

Gedragscode integriteit politiek ambtsdragt "s Nieuwegein

,

25

Algemene bepalingen Deze Gedragscode is geschreven voor de raadsleden, commissieleden niet raadsleden, de wethouders en de burgemeester. Op een enkele uitzondering na richten de gedragsregels zich tot al deze politiek ambtsdragers1. De Gedragscode heeft vooral bestuurlijke en politieke relevantie. U bent op de naleving hiervan aanspreekbaar. Als u zich er niet aan houdt, kan dat gevolgen hebben voor uw functioneren en voor uw positie. Het rechtskarakter van een Gedragscode is dat van een interne regeling in aanvulling op de wettelijke regels. De Gemeentewet laat gemeenten veel vrijheid bij de inhoudelijke invulling. Naast deze Gedragscode bestaan er voorschriften die in de wet of elders geregeld zijn, bijvoorbeeld over fraude en valsheid in geschrifte. Dergelijke voorschriften zijn hierin niet opgenomen. De Gedragscode is belangrijk als beoordelingskader voor de politiek ambtsdragers bij vragen, twijfels en discussies. De Gedragscode bevat zowel normen over hoe in een bepaalde situatie te handelen als regels over procedures die moeten worden gevolgd. Procedureafspraken kunnen een onlosmakelijk onderdeel zijn van een gedragsregel en de transparantie en daarmee de controleerbaarheid vergroten. Een duidelijke normstelling biedt immers houvast.

Terminologie politiek ambtsdragers: gemeentebestuurders: gedragscode: q.q.-functie:

gemeentebestuurders en/of raadsleden en/of commissieleden niet raadsleden burgemeester en wethouders Gedragscode integriteit politiek ambtsdragers Nieuwegein qualitate qua-nevenfunctie: ambtsgebonden nevenfunctie

Leeswijzer De Gedragscode bestaat uit drie onderdelen, te weten: Hoofdstuk 1 beschrijft een aantal kernbegrippen van integriteit en plaatst daarmee het vraagstuk in een breder kader. Zij vormen als het ware de algemene uitgangspunten voor de G dragscode; Hoofdstuk 2 bevat de feitelijke gedragsre els, te weten algemene bepalingen, belangenverstrengeling, informatie, geschenken, diensten en uitnodigingen, de bestuurlijke uitgaven, onkostenvergoedingen, buitenlandse dienstreizen en voorzieningen; Bijlage geeft een nadere toelichting op de feitelijke gedragsregels.

1

Wanneer de mannelijke vorm wordt aangegeven, wordt hiermee ook de vrouwelijke varm bedoeld.

Gedragscode integriteit politiek ambtsdragers Nieuwegein

1 Kernbegrippen integriteit van politiek ambtsdragers De politiek ambtsdragers stellen bij hun handelen de kwaliteit van het openbaar bestuur centraal. Integriteit van het openbaar bestuur is daarvoor een belangrijke voorwaarde. De belangen van de gemeente en in het verlengde daarvan die van de burgers, zijn het primaire richtsnoer. Integriteit van politiek ambtsdragers houdt in dat de verantwoordelijkheid die met de functie samenhangt, wordt aanvaard en dat er de bereidheid is om daarover verantwoording af te leggen. Verantwoording wordt intern afgelegd aan mede-politiek ambtsdragers, maar ook extern aan organisaties en burgers voor wie gemeentebestuurders en de gekozen raadsleden hun funct e vervullen. Een a al kernbegrippen is daarbij leidend en plaatst integ it van politiek ambt: }ers in een breder perspecl ef. baarh Het handelen van een politiek ambtsdrager is altijd en volledig gericht op het gemeentelijk belang waarbij belangen van organisaties en bjrgers in acht worden genomen. Functionaliteit Het handelen van een politiek ambtsdrager heeft een herkenbaar verband met zijn functie. Onafhankelij kheid Het handelen van een politiek ambtsdrager wordt gekenmerkt door onpartijdigheid, dat wil zeggen dat g n ve engii g op It met be n die niet tot die van het openbaar bestuur kunnen worden gerekend en dat ook iedere schijn van een dergelijke vermenging wordt vermeden.

Openheid Het I andelen va n po k an jer is tran ant, tenzi; de informatie een vertrouwelijk karakter draagt. Het streven behoort gericht te zijn op optimale verantwoording zodat de controlerende organen volledig inzie t hebben in het handelen van de politiek ambtsdrager en zijn beweegredenen daarbij. Betrouwbaarheid Op een politiek ambtsdrager moet men kunnen rek ïen. Die hou Kennis en informatie waarover hij uit hoofde van zijn fi ctie besi doel waarvoor die zijn gegeven.

ich aan zijn afspraken. t, wenc ij aan voor het

Zorgvuldigheid Het handelen van een politiek ambtsdrager is zodanig dat alle organisatie 5 en burgers met respect worden bejegend en dat belangen van partijen op correcte wijze worden afgewogen. Deze kernbegrippen zijn de toetssteen voor de nu volgende gedragsafspraken.

Gedragscode integriteit politiek ambtsdragers Niew jein

2 Gedragscode integriteit politiek ambtsdragers 2.1 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

Algemene bepalingen

Deze Gedragscode geldt voor politiek ambtsdragers van de gemeente tenzij uit de tekst van een gedragsregel anders blijkt. In gevallen waarin de Gedragscode niet voorziet of waarbij de toepassing niet eenduidig is, vindt bespreking plaats in het college of raadspresidium. De Gedragscode is openbaar en voor iedereen gemakkelijk toegankelijk. Politiek ambtsdragers ontvangen (bij hun aantreden) een exemplaar van de Gedragscode, waarbij voor ontvangst wordt getekend. Een politiek ambtsdrager is aanspreekbaar op de naleving van deze Gedragscode.

2.2

Belangenverstrengeling

2.1 2.2

Een politiek ambtsdrager doet opgave van zijn financiële belangen. Bij privaat-publieke samenwerkingsrelaties voorkomt de politiekambtsdrager (de schijn van) bevoordeling in strijd met eerlijke concurrentieverhoudingen. 2.3 Een oud-politiek ambtsdrager wordt het eerste jaar na de beëindiging van zijn ambtstermijn uitgesloten van het tegen beloning verrichten van werkzaamheden die direct of indirect voor rekening van de gemeente komen. 2.4 Indien de onafhankelijke oordeelsvorming van een politiek ambtsdrager over een onderwerp in het geding kan zijn, geeft hij bij de besluitvorming daarover aan in hoeverre het onderwerp hem persoonlijk aangaat. 2.5 Een politiek ambtsdrager die familie- of vriendschapsbetrekkingen of anderszins persoonlijke betrekkingen heeft met een aanbieder van diensten of zaken aan de gemeente, onthoudt zich van deelname aan de besluitvorming over de betreffende opdracht. 2.6 Een politiek ambtsdrager neemt van een aanbieder van diensten aan de gemeente geen geschenken, faciliteiten of diensten aan die zijn onafhankelijke positie ten opzichte van de aanbieder kunnen beïnvloeden. 2.7 Een po itiek ambtsdrager vervult geen nevenfuncties die een (structureel) risico vormen voor een integere invulling van de politieke functie.

2.8 Een politiek ambtsdrager geeft ten behoeve van de openbaarmaking van zijn nevenfuncties en q.q-nevenfuncties aan voor welke organisatie de functies worden verricht, wat het tijdsbeslag is en of de functies bezoldigd zijn. De inkomsten uit de nevenfuncties van een gemeentebestuurder worden openbaar gemaakt. 2.9 Een politiek ambtsdrager behoudt geen inkomsten uit een q.q.-nevenfunctie, tenzij dat op grond van de wet geheel of gedeeltelijk is toegestaan. De inkomsten komen ten goede aan de kas van de gemeente. Voor een voltijds gemeentebestuurder vindt bepaalde verrekening plaats met inkomsten uit niet aan het ambt gebonden nevenfuncties. 2.10 Een politiek ambtsdrager onthoudt zich van activiteiten die het vertrouwen in het bestuur kunnen schaden.

Gedragscode integrite t politie

btsdragers Nieuwegein

2.3 3.1

3.2 3.3 3.4 3.5

2.4 4.1

4.2

4.3

4.4 4.5

5.2 5.3

5.4

Geschenken, diensten en uitnodigingen

Een politiek ambtsdrager accepteert geen geschenken, faciliteiten of diensten indien zijn onafhankelijke positie hierdoor kan worden beïnvloed. In onderhandelingssituaties weigert hij door betrokken relaties aangeboden geschenken of andere voordelen. Geschenken en giften die een politiek ambtsdrager uit hoofde van zijn functie ont angt, worden geme :t bestuursorgaan waar hij deel van uitmaakt en deze worden gere ird. Geschenken en giften die een politiek ambtsdrager uit hoofde van zijn functie ontvangt en die een ge rde var neer dan € 50 ve egen ^oordigf n zijn eigendom van de gemeente. Er wordt een gemeentelijke bestemming voor gezocht. Geschenken en giften die een waarde van € 50 of minder vertegenwoordigen worden wel gemeld, maar kunnen worden behouden. Aanbiec ingen voor privéwerkzaamheden of privégoe eren worden niet eaccepteerd. Een politiek ambtsdrager meldt in het bestuursorgaan waar hij deel van uit maakt voornemens tot het bijwonen van excursies en evenementen op kosten van derden.

2.5 5.1

Informatie

Een politiek ambtsdrager gaat zorgvuldig en correct om met informatie waarover hij uit hoofde van zijn ambt beschikt. Hij zorgt ervoor dat stukken met vertrouwelijke gegevens veilig worden opgeborgen en dat computerbestanden beveiligd zijn. Een politiek ambtsdrager houdt geen informatie achter, voor zover het geen partijpolitieke informatie betreft en 3.3. niet van toepassing is. Een politiek ambtsdrager verstrekt geen informatie die vertrouwelijk of geheim is dan wel mag aannemen d it die dat karakter draagt. Een politiek ambtsdrager maakt niet ten eigen bate of ten bate van zijn persoonlijke betr gen gebrui ï in d jitoefeninc /an he ambt verkreg ï infc Een politiek ambtsdrager gaat verantwoord om met de e-mail- en ii ciliteiten a van en over de gemeente.

Voorzieningen, bestuurlijke uitgaven, onkostenvergoedingen en buitenlandse dier streizen

Uitgaven worden uitsluitend vergoed als de hoogte en de functionaliteit ervan kunnen worden aangetoond. Een politiek ambtsdrager is terughoudend bij het in rekening brengen van uitgave die zich op het gren en [ ïn. Een politiek ambtsdrager declareert geen kosten die r< ;ds op andere wijze worden vergoed. In geval van twijfel over een declaratie door een gemeentebestuurder, wordt dit voorgele de bu :meester en zo nodig ter besluitvorming aan h aadspresidium. Wanneer het een declaratie van de burgemeester betreft wordt deze voorgelegd aan het presidium. Een politiek ambtsdrager die het voornemen heeft een buitenlandse dienstreis2 te maken of is uitgenodigd voor een buitenlandse dienstreis of werkbezoek op kosten van derden, heeft vooraf toestemming nodig van het raadspresidium indien het een raadslid betreft of het college wanneer het collegelid betreft. Het gemeentelijk belang van de dienstreis is

2 Hieronder valt ook een reis naar landen van het Koninkrijk in de Caraïben en de BES-eilanden. Gec iscode integriteit politiek ambtsdragers Nieuwegein

5.5

5.6

5.7

5.8

5.9

voorwaarde voor het verlenen van toestemming. Indien het toestemming aan een gemeentebestuurder betreft wordt de gemeenteraad hierover geïnformeerd. Een politiek ambtsdrager meldt het voornemen tot een buitenlandse dienstreis of een uitnodiging daartoe in het raadspresidium (raadsleden) of het college (collegeleden) en verschaft daarbij informatie over het doel van de dienstreis, de bijbehorende beleidsoverwegingen, de samenstelling van het gezelschap, de geraamde kosten en de wijze waarop van de dienstreis verslag wordt gedaan. Het ten laste van de gemeente meereizen van de partner van een politiek ambtsdrager naar en in het buitenland is uitsluitend toegestaan als dit gebeurt op uitnodiging van de ontvangende partij en de kosten niet ten laste van de gemeente komen. Het meereizen van de partner wordt bij de besluitvorming betrokken. Het anderszins meereizen naar en in het buitenland van derden op kosten van de gemeente is niet toegestaan. Het meereizen van derden op eigen kosten is weliswaar niet verboden, maar wordt in het algemeen ontraden. In ieder geval wordt dit bij de besluitvorming betrokken. Heb verlengen van een buitenlandse dienstreis voor privédoeleinden is slechts beperkt toegestaan en moet betrokken worden bij de besluitvorming. De extra reis- en verblijfkosten en de fiscale gevolgen komen in dat geval volledig voor rekening van de politiek ambtsdrager zelf.

Tenzij anders bepaald, is het gebruik van gemeentelijke eigendommen of voorzieningen voor privédoeleinden niet toegestaan.

Gedragscode integriteit politiek an sdragers Nieuwegein

Bijlage 1

Toelichting

Inleiding

1.1 Kwaliteit van het openbaar bestuur en integriteit Integriteit leeft alles te nric <en met d it va >aar b ur. Ook kan int het vertrouwen van de burgers in hun overheid maken of breken. De overheid moet dus prioriteit geven aan integ iteit, temeer omdat zij werkt met publieke middelen en op veel terreinen een monopolypositie heeft. Tegelijkertijd staat de integriteit van p litiek ambtsdragers onder druk, wat vo< il het gevolg is van allerlei maatschappelijke ontwikkelingen. ; n het publieke en het private domein meer met elkaar < eraakt i agres :akel e lot nuit de samenleving en krijgt het overheidsman igement bedrijfseconomische normen op elegd. Bovendien is de belangst Hing voor integriteitsvraagstukken sterk toegenomen. Elke politiek ambtsdrager op elk bestuurlijk niveau kan bij alle afwegingen, soms plotseling, vragen krijgen over zijn integriteit. Wetenschappers doen onderzoek naar corruptie en fraude, journalisten vragen declaraties van gemeentebestuurders op en doen verslag van lokale affaires. Parlementariërs stellen Kamervragen. En terecht, want belangenverstrengeling, misbruik van positie, corruptie, fraude en dergelijke kunnen niet worden getolereerd. Politiek ambtsdragers vervullen een voorbeeldfunctie voor de burgers en voor hun ambtenaren.

De handel en wandel van politiek ambtsdragers heeft zijn weerslag op de hele organisatie, zowel in positieve als in negatieve zin. Politiek ambtsdragers zijn verantwoordelijk voor de integriteit van hun organisatie en dus voor de integriteit van hun ambtenaren. De politiek ambtsdrager heeft uiteraard net als iedere andere burger recht op een privéleven, maar hij leeft in een glazen huis, waardoor ook privégedragingen onderwerp van (brede) publieke aandacht kunnen zijn. Daarom moet een p ek ambtsdn :jer 24 uur per dag ale t zijn op handelingen of gedragingen die het aanzien en de integriteit van het politieke ambt kunnen schaden. Deze Gedragscode is bedoeld om de bestuurlijke integriteit te versterken. De primaire verantwoordelijkheid voor integriteit ligt bij elke gemeente, maar vóór alles bij u als politiek ambtsdrager persoonlijk. 1.2 er dan regel n pr Dm het integriteitsbeleid handen en voeten te geven is een aantal regels en procedures ontwikkeld. Echter, wat nog belangrijker is: integriteit is een grondhouding, een kwestie van mentaliteit en gedrag, iets waar je aan kunt werken en waar je in kunt groeien. In het integriteitsbeleid zal dan ook een belangrijke plaats moeten worden ingeruimd voor de cultuur in de organisatie en in de politieke arena. Dit moet een cultuur zijn van openheid, waarin men elkaar aanspreekt op gedrag en handelen.

Het vaststellen van regels en procedures is van groot belang, maar het mag nooit leiden tot een houding dat de integriteit daarmee is 'geregeld'.

Gedragscode integriteit politiek ambtsdragers Nieuwegein

Integriteit vraagt om een heldere verdeling van taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden, waarbij checks en balances centraal staan. Daarmee wordt het overheidshandelen transparant en controleerbaar. De taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de bestuursorganen in gemeenten zijn wettelijk geregeld. Daarom is het van groot belang dat de bestuursorganen voor de juiste checks en balances zorgen als zij hun bevoegdheden delegeren en mandateren. Daarbij moet rekening worden gehouden met eventuele integriteitsrisico's. Het voeren van een integriteitsbeleid is een wettelijke verplichting op grond van de Ambtenarenwet. Er moet aandacht worden besteed aan het bevorderen van integriteitsbewustzijn en aan het voorkomen van misbruik van bevoegdheden, belangenverstrengeling en discriminatie. Elke overheid moet op grond van die verplichting een Gedragscode hebben voor goed ambtelijk handelen. Deze verplichting is mede reden geweest om ook afspraken over basisnormen integriteit in te voeren voor politiek ambtsdragers. Deze zijn vervolgens omgezet in een eigen Gedragscode voor politiek ambtsdragers. 1.3 Gedragscodes Gedragscodes zijn een belangrijk instrument en hulpmiddel om een open, transparante en integere organisatiecultuur te realiseren. Gedragscodes zijn voor gemeenten verplicht op grond van de Gemeentewet3.

De gemeenteraad stelt voor de politiek ambtsdragers een Gedragscode vast. Voor de opstelling van deze Gedragscode is gebruik gemaakt van bestaande voorbeelden. De Gedragscode heeft bestuurlijke en politieke relevantie. Politiek ambtsdragers zijn op de naleving hiervan aanspreekbaar. Als zij zich er niet aan houden, kan dat gevolgen hebben voor hun functioneren en positie. Het rechtskarakter van een Gedragscode is dat van een interne regeling in aanvulling op de wettelijke regels. Deze moet de integriteit van de politiek ambtsdragers waarborgen. De gemeentebesturen hebben veel vrijheid om deze zelf in te vullen. Gebeurt dat niet, dan is de Gedragscode een dode letter. Naast deze Gedragscode bestaan er voorschriften die in wet of elders geregeld zijn bijvoorbeeld over fraude, valsheid in geschrifte en over nevenfuncties. De Gedragscode bevat zowel normen over hoe in een bepaalde situatie te handelen als regels over procedures die moeten worden gevolgd. Procedureafspraken kunnen een onlosmakelijk onderdeel zijn van een gedragsregel en de transparantie, en kunnen daarmee de controleerbaarheid vergroten.

2

Belangenverstrengeling

2.1 Omschrijving en wettelijke bepalingen Van belangenverstrengeling is sprake als het publiek belang wordt vermengd met het persoonlijk belang van een politiek ambtsdrager of dat van derden. Hierdoor is zuiver besluiten of handelen in het publiek belang niet langer gewaarborgd. Niet alleen feitelijke belangenverstrengeling, maar ook de schijn ervan moet worden vermeden. In deze Gedragscode worden partijpolitieke belangen niet opgevat als (schijn van belangenverstrengeling. 3

Gemeentewet Artikel 15, lid 3 (raadsleden); artikel 41c lid 2 (wethouders) en artikel 69 lid 2

(burgemeester). Gedragscode integriteit politiek ambtsdragers Nieuwegein

Het risico van belangenverstrengeling kan bijvoorbeeld ontstaan als een gemeentebestuurder een nevenfunctie vervult die raakvlakken heeft met de uitoefening van het politieke ambt. Dit geldt ook voor een nevenfunctie waarin de gemeentebestuurder qualitate qua is benoemd: de zogenoemde q.q.-nevenfunctie. Een voorbeeld is het commissariaat van een overheidsbedrijf of een bestuursfunctie bij een gemeenschappelijke regeling. Ook bij een q.q.-nevenfunctie kunnen immers de belangen van de gemeente en die van de organisatie waarvoor de functie wordt vervuld, niet altijd dezelfde zijn. Het onaf lank c handelen van pol ek ambt ;dragers staat zowel in de eed of belofte 4 , als in een aantal \ lijke ;n. Ce Gemeentewet vei It in it verbant efening van rr )t on zie : epaalde handeling^ van k an zie 2.4: deelname van gemeentebestuurders en volksvertegenwoordigers aan stemming in bepaalde gevallen; zie 2.6: nevenfuncties waarvan de uitoefening ongewenst is met het oog op een goede vervulling van de politieke functie. Overigens heeft het verbod op het vervullen van dergelijke nevenfuncties niet uitsluitend te maken met het al dan niet onafhankelijk handelen van de politiek ambtsdrager. Het kan hier bijvoorbeeld ook gaan om imagobeschadiging van het ambt.

Dp grond van e Algemene v\ stuurs :ht tei tte, moet een bestuursorgi an ervoor waken dat de besluitvorming wordt beïnvloed door persoonlijke belangen (zie 2.5). Belangenverstrengeling kan worden tegeng jgaan door onder meer: zie 2.10: een meldingsregeling van financiële belangen; zie 2.11: afspraken die voorkomen dat politiek ambtsdragers na hun aftreden direct weer voor betaald werk worden binnengehaald. 2.2 Financiële belangen Het gevaar van belangenverstrengeling doet zich voor als een gemeentebestuurder financiële belangen bezit die een onafhankelijke besluitvorming kunnen beïnvloeden. Het betreffen dan vooral financiële belangen (bijvoorbeeld deelneming, effecten onroerend goed, vorderingen) die een relatie met de gemeente hebben of kunnen krijgen en ten aanzien waarvan de gemeente besluiten neemt. In de praktijk kan dit risico optreden bij besluiten over bijvoorbeelc . aanbesteding, . subsidieverstrekking/garantstellingen, . steunverlening, . verstr king van leningen en . verlening van advies- en onderzoeksopdrachten. Gemeentebestuurders zouden in de verleiding kunnen worden gebracht zich bij het nemen van functionele besli ingen m« e te laten leiden door persoonlijk financieel belang. Integriteitsincidenten doen zich vaak voor in het domein van de ruimtelijke ordening en gronden bouwzaken.

Daarom is het raadzaam om niet alleen actueel grondbezit te melden, maar ook voorgenomen vastgoedtransacties.

4

Artikelen 14, 4V,, 65 Gemeentewet

Gedragscode integriteit politiek ambtsdragers Nieuwegein

10

Voorzichtigheid, openheid en controleerbaarheid zijn hier van groot belang. 2.3 Onverenigbaarheid van functies Als een politiek ambtsdrager andere functies uitoefent naast zijn politieke ambt, kan dit leiden tot belangenverstrengeling. Dat kan de ambtsdrager in kwestie bij zijn onafhankelijk oordeel in de weg staan. Daarom is voor alle groepen politiek ambtsdragers op vrijwel dezelfde wijze vastgelegd welke functies hoe dan ook onverenigbaar zijn met het politieke ambt 5 . Bij het onderzoek naar de geloofsbrieven wordt dit gecontroleerd. Onverenigbaar met het politieke ambt zijn onder meer de betrekkingen van minister, lid van de Raad van State en de Algemene Rekenkamer, lid van de lokale rekenkamer, van Nationale ombudsman en van ambtenaar aangesteld of ondergeschikt aan het desbetreffende bestuursorgaan. 2.4 Verboden handelingen Om de verhouding tussen politiek ambtsdrager en bestuursorgaan zuiver te houden, zijn bepaalde handelingen, vooral in de economische sfeer, verboden. Welke dat zijn en op wie dit verbod betrekking heeft, staat in de Gemeentewet6. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om werkzaamheden als advocaat of adviseur voor het gemeentebestuur of voor de tegenpartij daarvan.

Ook is het verboden om een derde te vertegenwoordigen ofte adviseren die met het bestuursorgaan een bepaalde overeenkomst sluit, bijvoorbeeld voor de verkoop of verhuur van onroerend goed of het aannemen van werk. 2.5 Deelname aan stemming Soms moet een politiek ambtsdrager stemmen over een onderwerp waar hij direct of indirect persoonlijk bij betrokken is. De wet noemt dat 'een aangelegenheid die hem rechtstreeks of middellijk persoonlijk aangaat of waarbij hij als vertegenwoordiger is betrokken', of 'de vaststelling of goedkeuring der rekening van een lichaam waaraan hij rekenplichtig is of tot welks bestui ij behoort'7. In deze gevallen moet betrokkene zelf de afweging maken of het nodig is zich van stemming te onthouden. Als hij concludeert dat hij beter niet mee kan stemmen, dan moet hij zich daar ook aan houden. De verantwoordelijkheid daarvoor legt de wet dus allereerst bij de betrokkene zelf. In het Reglement van Orde van de raad van de gemeente Nieuwegein van 10 juni 2009 is hiervoor een regeling opgenomen. Zaken die de gemeentebestuurder of volksvertegenwoordiger direct of indirect aangaan, zijn bijvoorbeeld familierelaties, eigendommen, financiële belangen (zoals aandelen), of bestuurslidmaatschappen van gesubsidieerde instellingen.

Belangenverstrengeling ontstaat bijvoorbeeld als een wethouder beslist over het verlenen van een vergunning aan zichzelf of iemand uit zijn persoonlijke omgeving. Ook een raadslid dat mee besluit over de bestemming van het buitengebied waar hij zelf een boerenbedrijf bezit, maakt zich schuldig aan belangenverstrengeling. De gemeentebestuurder of volksvertegenwoordiger zal hier steeds zelf de afweging moeten maken of hij kan deelnemen aan beraadslagingen en stemming.

5 Artike en 13, 16b, 68 Gemeentewet 6 Artikelen 15, 41c, 69 Gemeentewet 7 Artikelen 28 en 58 Gemeentewet.

11 Gedragscode integriteit politiek ambtsdragers

Nieuwegein

Politiek ambtsdragers zi jn tegelijkertijd ook burgers: zi j maken deel ui t van het economi sche en sociale leven i n de gemeenschap di e ze besturen. Net als i edere andere burger zi jn zi j afnemer van di ensten, li d van vereni gi ngen en wijkbewoner. Daarom kan een raadsli d zonder bezwaar meestemmen over bi jvoorbeeld de afvali nzameli ng of het openbaar vervoer i n zijn ei gen wi jk. 2.6 Deelname aan besluitvorming Het zal ni et alti jd meteen dui deli jk zi jn of de gemeentebestuurder of volksvertegenwoordi ger zich bi j de beslui tvormi ng door zi jn ei gen belangen laat lei den, dan wel of de schi jn daarvan wordt gewekt. Een en ander hangt af van de feiten en omstandi gheden. Het bestuursorgaan kan de gemeen jestuurder of volksvertegenwoordiger i n kwesti e, i n elk geval nooi t verbi eden om te stemmen. H :t stemrecht i s een gewaarborg ht. Het betrokken li d besli st te allen ■ gem estuurder of n jsli d, als ee jgel i jk i nl jk belê e orde i s, dit n de discussie aangeeft. Het i s zinvol i n dat geval vooraf bi nnen de fractie af te stemmen, met de fractievoorzitter en/< de voorzitter van het bestuursorgaan, en vervolgens een beslui t te nemen over het al dan ni et deelnemen aan het debat en de stemmi ng over het onderwerp.

Door daar open over te zi jn, kan worden voorkomen dat een beslui t wordt verni eti gd of dat de zaak achteraf i n een kwade reuk komt te staan. Net als i n de Gemeentewet, staat ook i n de Algemene wet bestuursrecht een bepali ng over onafhankelijke beslui tvormi ng door het openbaar bestuur. / ti kel 2:4 van di e wet bepaalt dat het be |aan :i jn taak vervi It zonder voori ni omenr ;i d. Het b stuursorgaan moet ervoor waken dat personen di e er deel van ui tmaken of ervoor werken, de beslui tvormi ng beïnvloeden doordat zi j een persoonli jk belang bi j een beslui t hebben. De Algemene wet bestuursrecht gaat hi er verder i n dan de artikelen over deelname aan stemming i n de Gemeentewet. Het begri p 'persoonli jk belang' in artikel 2:4 Algemene wet bestuursrecht betekent 'i eder belang dat ni et behoort tot de belangen di e het bestuursorgaan behoort te beharti gen'. Het begri p 'beïnvloedi ng van de beslui tvormi ng' gaat ni et alleen over de stemming, maar over het gehele proces van beslui tvormi ng. Di t betekent dat zowel de poli ti ek ambtsdrager zelf, als het gehele bestuursorgaan, elk een eigen verantwoordeli jkhei d heeft. Zi j moeten afwegen of de onafhankelijke beslui tvormi ng (of de schijn daarvan) van de betrokken ambtsdrager i n het gedi ng i s. Het bestuursorgaan heeft de pli cht om de nodi ge voorzorgsmaatregelen te treffen.

De vraag daarbi j i s hoe deze verantwoordelijkheid van het bestuursorgaan zi ch verhoudt tot de individuele besli ssi ngsbevoegdhei d van een poli ti ek ambtsdrager. Het gaat hi erbi j met andere woorden om de verhouding tussen arti kel 2:4 Algemene wet bestuursrecht en respecti eveli jk artikel 28 van de Gemeentewet. De afgelopen jaren zi jn hi erover ui tspraken door bestuursrechter gedaan.

In de uitspraak

'Winsum'

van de Afdeling bes tuurs rechts praak van de Raad van State van 7 augustus 2002, werd een besluit van een gemeenteraad vernietigd omdat het in strijd was met artikel 2:4 Algemene wet bes tuurs recht. De rechter be oogde dat de gemeenteraad, vanwege de door een raadslid gewekte s chijn van

Gedragscode integriteit

politiek ambts dragers

Nieuwegein

12

belangenverstrengeling, had moeten voorkomen dat over de desbetreffende zaak een besluit werd genomen met de kleinst mogelijke meerderheid, waarbij de stem van het bewuste raadslid doorslaggevend had kunnen zijn.

In de uitspraak

'Loenen'

van de Raad van State8 van 22 juni 2011 worden de criteria uit de /insumuitspraak bevestigd en zelfs aangescherpt. De Raad van State overwoog dat indien er een persoonlijk belang is bij een bepaald besluit een raadslid niet mag meestemmen over dat besluit, ongeacht de vraag of zijn stem wel of niet beslissend is. In recente uitspraken 9 geeft de Raad van State nadere uitleg over wat onder persoonlijk belang moet worden verstaan. Met het begrip persoonlijk belang in artikel 2:4 Algemene wet bestuursrecht wordt gedoeld op ieder belang dat niet behoort tot de belangen die het bestuursorgaan uit hoofde van de hem opgedragen taak behoort te behartigen. "In aanmerking genomen dat het hier gaat om besluitvorming door de gemeenteraad die een belangenafweging vergt waarbij politieke inzichten een belangrijke rol spelen, ligt het in de rede voor de invulling van het begrip 'persoonlijk belang' aansluiting te zoeken bij artikel 28, eerste lid, onder a, van de Gemeentewet. Deze bepaling dient strikt te worden uitgelegd, nu daarbij het fundamentele recht van een raadslid om deel te nemen aan een stemming wordt ingeperkt".

Volgens de Raad van State volgt uit artikel 2:4 Algemene wet bestuursrecht in het algemeen niet dat een persoon die deel uitmaakt van een democratisch gekozen bestuursorgaan zoals de gemeenteraad en die bij een besluit belanghebbende is als bedoeld in artikel 1:2, lid 1 Algemene wet bestuursrecht, zich zou moeten onthouden van deelname aan de besluitvorming. Er kunnen zich echter bijkomende omstandigheden voordoen die maken dat de behartiging van het persoonlijk belang van een raadslid zodanig aan de orde is bij het onderwerp van de besluitvorming, dat hij daaraan niet behoort deel te nemen. Als dat het geval is kan de bestuursrechter tot het oordeel komen dat het desbetreffende besluit is genomen in strijd met artikel 2:4 Algemene wet bestuursrecht. Wat de gemeenteraad, en dat geldt ook voor andere bestuursorganen, in het kader van zijn zorgplicht kan doen, ligt vooral in de preventieve sfeer. Het onderwerp kan in zijn algemeenheid aan de orde komen, maar vooral ook in het concrete geval. Dat betekent dat op het moment dat het op stemming aankomt, de gemeenteraad of de voorzitter daarvan ervoor waarschuwt dat het te nemen besluit aanvechtbaar zou kunnen zijn bij de bestuursrechter of bij de Kroon in het kader van vernietiging.

De gemeenteraad dient er als collectief voor te waken dat tot bestuursorganen behorende personen die een persoonlijk belang hebben, de besluitvorming beïnvloeden. Maar uiteindelijk blijft het individuele raadslid degene die beslist tot deelname aan de stemming.

8 UN: BQ8863, Raad van State, 201007983/1/R2 9 UN: BZ0796, Raad van State, 201008516/1/R1 en UN: BZ4957, Raad van State 201207503/1/R2 Gedragscode integriteit politiek ambtsdragers Nieuwegein

2.7 Nevenfuncties Naast hun politieke ambt hebben veel politiek ambtsdragers (neven)functies, betaald of onbetaald. Voor raadsleden en parttime wethouders zijn deze vaak hun hoofdfunctie. Ook voor fulltime gemeentebestuurders zijn nevenfuncties positief te waarderen: uit maatschappelijk, bestuurlijk en persoonlijk oogpunt. Er zit echter ook een risico aan nevenfuncties, vooral die buiten het pub ek domein. IN snfunctii kunnen het ifhankel oord ;l van de ambtsdrager in gevaar brengen, het aanzien van het ambt schaden en de ambtsdrager belemmeren om optimaal te functioneren. Wettelijk is bepaald dat onder andere de volgende ambtsdrac waarvan de uitoefening ongewenst is met het oog op een goe ambt 10 : a. wethouder; b. burgemeester.

s geen nevenfui /ervullen ervulling van het politieke

Bij het aanvaarden van nevenfuncties zijn de volgende afwegingen van belang: 1. Tussen het ambt en de nevenfunctie mag geen belangenverstrengeling optreden of de schijn daarvan worden gewekt. Het gaat daarbij niet alleen over mogelijk persoonlijk voordeel voor de politiek ambtsdrager zelf, maar ook voor personen, bedrijven of instellingen in zijn ome ng. Cit vo staan uit het doorgeven van vertrouwelijke overheidsinformatie. Het risico van belangenverstrengeling hoeft overigens niet altijd te betekenen dat de nevenfunctie moet opge even. Soms is incidenteel. Een mogelijke oplossing is dat de betrokken politiek ambtsdrager zich in dat geval buiten de concrete besluitvorming houdt (zie paragraaf 2.4 en 2.5). Terughoudendheid is in elk geval geboden bij functies in organisaties die substantieel subsidie ontvangen of die op welke manier dan ook, betrokken (kunnen) zijn bij de overheid waar men het politieke ambt vervult. 2. Het ve e ma een afbreul< Joen aan het aanzien van het ambt 3. De nevenfunctie mag niet zoveel tijd kosten dat het functioneren als politiek ambtsdrager in het geding komt. 4. De (hoogte van de) honorering van de nevenactiviteiten mag geen aanleiding geven tot discussies.

De beslissing om een nevenfunctie te aanvaarden of aan te houden is primair de verantwoordelijkheid van de politiek ambtsdrager zelf, maar hij moet er wel open over z en zich erover verantwoorden. Hij moet daarom zijn nevenfuncties zelf openbaar maken (zie paragraaf 2.8) alsmede de inkomsten daaruit en de manier van verrekening van die inkomsten (zie paragraaf 2.9). 2.8 Q.q.-nevenfuncties Sommige nevenfuncties vervullen gemeentebestuurders en in mindere mate raadsleden, uit hoofde van hun politieke functie. Dat zijn de nevenfuncties waarin zij 'qualitate qua' zijn benoemd. Aan de hand van de volgende criteria kan worden bepaald of een nevenfunctie een q.q.-nevenfunctie is: 1. Er is een aantoonbaar belang voor de gemeente dat de nevenfunctie door een politiek ambtsdrager wordt vervuld. Hij behartigt dan (in)direct de b angen van de gemeente.

10 Artikel 41b en 67 Gemeentewet

Gedragscode integriteit politiek ambtsdragers N,

gein

in beslag nemen. Op (burger)raadsleden is de verplichting om inkomsten uit andere functies openbaar te maken, niet van toepassing. Bij het openbaar maken van de neveninkomsten gaat het om het vermelden van het belastbaar loon (bedrag waarover loonbelasting wordt berekend) en niet om winst uit een onderneming. De reden van deze uitzondering is dat de hoogte van dit soort inkomsten sterk fluctueert en dat het hier kan gaan om bedrijfsgevoelige informatie. Inkomsten uit q.q.-nevenfuncties mogen niet worden behouden. I ij wet is geregeld dat de wethouder/ burgemeester geen vergoedingen, in welke vorm dan ook, geniet voor q.q.nevenfuncties. Dit geldt ongeacht of de vergoeding ten laste van de gemeentekas komt. De q.q.-functie wordt beschouwd als behorend bij het ambt. De bezoldiging voor dat ambt is daarom tevens voor de q.q.-werkzaamheden. Eventueel persoonlijk ontvangen inkomsten uit q.q.-functies moeten dan ook in de gemeentekas worden gestort, bij voorkeur rechtstreeks en niet via de privérekening. De Gemeentewet voorziet in een ontheffingsmogelijkheid voor gemeentebestuurders in bijzondere omstandigheden. De genoemde stortingsplicht betreft alleen de beloning voor geleverde diensten. De vergoeding voor (daadwerkelijk gemaakte) onkosten voor een q.q.-functie hoeft dus niet in de gemeentekas te worden gestort.

Voor gemeentebestuurders die het ambt voltijds uitoefenen, worden ook de inkomsten verrekend uit nevenfuncties die niet behoren bij het ambt. Voor hen geldt daarmee dezelfde verrekeningssystematiek als voor leden van de Tweede Kamer. De eerste 14% zijn vrij van de bezoldiging. Onder bezoldiging wordt verstaan: de bezoldiging én vakantie-uitkering (dus exclusief toelagen). Boven deze 14% wordt de bezoldiging verminderd met de helft van de inkomsten uit de niet ambtsgebonden neveninkomsten. Deze vermindering bedraagt nooit meer dan 35% van de bezoldiging. Bij het niet verstrekken van de inkomensgegevens bedraagt de korting standaard 35%. De systematiek van verrekening is vastgelegd in de circulaire verrekening neveninkomsten politieke ambtsdragers van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 4 maart 2014 2.11 Draaideurconstructie Een 'draaideurconstructie' betekent dat de gemeentebestuurder direct na zijn aftreden een hoofdfunctie gaat vervullen bij dezelfde gemeente. De algemene gedragsregel bij de overheid is dat draaideurconstructies niest zijn toegestaan. Het is niet raadzaam om daarvan af te wijken. Het voorkomt de schijn van belangenverstrengeling.

Dit risico ontstaat ook als een gemeentebestuurder en een bedrijf die in een functionele relatie tot elkaar staan in de verleiding komen om afspraken te maken over toekomstige betaalde activiteiten van de gemeentebestuurder. Als het echter de voormalig werkgever betreft, en afspraken zijn gemaakt over een terugkeer, dan is belangenverstrengeling niet aan de orde.

Praktijkvoorbeeld

1

Een plafond met een luchtje

Een raadslid is betrokken bij de stichting Maatschappelijk Werk dat van de gemeente subsidie krijgt. Op een kwade dag komt het plafond van het gebouw van de stichting naar beneden. Het raadslid, dat al bijna tien jaar in de gemeenteraad zit en de ambtenaren in de gemeente inmiddels goed kent, belt met een ambtenaar van de eenheid Maatschappelijke Ontwikkeling met de

Gedragscode integriteit politiek ambtsdragi rs Nieuwegein

2. De nevenfunctie is gekoppeld aan de inhoud en duur van het politieke ambt. Wordt die beëindigd, dan moet de nevenfunctie ook worden neergelegd. Of sprake is van een q.q.-nevenfunctie zal uiteindelijk uit de feitelijke context moeten blijken. Het kan bijvoorbeeld zijn dat de statuten van een stichting geen grenzen stellen aan de termijn waarin een commissariaat of bestuursfunctie wordt vervuld, zodat deze niet lijkt te voldoen aan de criteria voor een q.q. nevenfunctie. Echter, als er ook gemeentebestuurders (of raadsleden) van andere gemeenten, in hetzelfde stichtingsbestuur zitting hebben, dan kan er wel degelijk sprake zijn van een q.q.-nevenfunctie. Net als bij 'algemene' nevenfuncties, kan zich ook bij q.q.-nevenfuncties belangenjngeling voordoen. Het belang van de regi ) waarvan de t gem< r voorzi er is, is niet altijd :lijk aan dat van de gemeente. Een q.q.-nevenfunctie waai ir veel a indacht be , is die van het commissariaat bij bedrijven. De rijksoverheid is zeer terughoudend geworden in het benoemen van overheidscommissarissen. De Staat wil transparante verhoudingen met zijn deelnemingen en wil daarom geen bijzondere positie innemen jegens private aandeelhouders. Ook de andere overheden hebben - mede onder invloed van het rijksbeleid en de ontwikkelingen op het gebied van corporate governance - de positie van de overheidscommissaris tegen het licht gehouden.

Gemeenten hebben overigens ook de mogelijkheid om anderen dan overheidsbestuurders als nissarissen te 3eno< en. Dat kan hel e schijn van I elangenverstrengeling gen te gaan. 2.9 Melding en openbaarmaking nevenfuncties Gemeentebestuurders hebben een wettelijke meldplicht als zij het voornemen hebben om een nevenfunctie te en 11 . Zij nelde an de gemeenteraad. Alle poli ek ambtsdra ers zijn wettelijk verplicht om hun (neven)- functies openbaar te maken. Dat gebeurt dan via de website van de gemeente Nieuwegein. Gemeentebestuurders hoeven hun q.q.-functies wettelijk niet te melden of openbaar te maken, maar het wordt wel raadzaam geacht. Het is van groot belang om de lijst van nevenfuncties actueel te houden. De inhoud van de hoofd- of de nevenfunctie kan bijvoorbeeld veranderen, of de instantie waarbij de nevenfunctie wordt vervuld kan een andere relatie krijgen tot de overheid in kwestie. Bij dit soort veranderingen kan ook de toelaatbaarheid van de nevenfunctie anders worden beoordeeld dan in de oorspronkelijke situatie. 2.10 Inkomsten uit nevenfuncties en q.q.-nevenfuncties / melding en verrekening ervan Gemeentebestuurders moeten de inkomsten uit hun nevenfuncties openbaar maken 12 . Die verplichting is het gevolg van de wetgeving die voortkomt uit de voorstellen van de commissie Dijkstal.

Het is wenselijk en gebruikelijk dat bij de openbaarmaking van de nevenfuncties en de inkomsten daaruit (zie paragraaf 2.8), tevens wordt aangegeven hoeveel tijd de nevenfuncties

11 Artikelen 41b en 67 Gemeentewet. 12 Artikelen 41b en 67 Gemeentewet. edragscode integriteit

politiek ambtsdragers

Nieuwegein

vraag of hij zo snel mogelijk er voor kan zorgen dat het plafond wordt gerepareerd. Op de vraag van de ambtenaar hoe dit wordt gefinancierd, antwoordt het raadslid dat het college daar natuurlijk voor zal zorgen. Al gauw weet een groot deel van de gemeente van dit voorval en laaien de discussies op. Maakt het raadslid hier misbruik van zijn positie? Ook het raadslid wordt hier op aangesproken. Maar het raadslid vindt het gewoon belangrijk dat de stichting een nieuw plafond krijgt, want daar komen dagelijks mensen. Dat is zijn bijdrage aan de gemeenschap, daarvoor zit hij in de gemeenteraad. 'Wat zeur je nou?' De griffier analyseert: 'De crux zit hem in de rolopvatting van zo'n raadslid. Daarom moeten raadsleden bewust worden gemaakt van de rol die zij hebben; dat daar twee kanten aan zitten. Het geeft je macht. Wanneer ben je nog volksvertegenwoordiger en wanneer ben je cliëntelisme13 aan het bedrijven? Dat is niet uit te schrijven. Maatschappelijke betrokkenheid van raadsleden willen we graag, maar het kan ook problemen geven'. Relevante wet- en regelgeving - Gedragscode, de volgende onderwerpen: Onafhankelijkheid: 'Het handelen van een raadslid wordt gekenmerkt door onpartijdigheid'. - Openheid: 'Het handelen van een raadslid is transparant, opdat optimale verantwoording mogelijk is'.

- Zorgvuldigheid: 'Het handelen van een raadslid is zodanig dat alle organisaties en burgers op gelijke wijze worden bejegend'. - Algemene wet bestuursrecht: 'Ambtenaren staan onder de bevoegdheid van het dagelijks bestuur van de gemeente, het college van burgemeester en wethouders. Een raadslid is niet bevoegd om ambtenaren directe opdrachten te geven'.

Praktijkvoorbeeld

2

Drie petten

tegelijk

Een raadslid is bestuurslid van een stichting die een evenement organiseert in de gemeente. De stichting krijgt daar subsidie voor op basis van een subsidieverordening. Echter, de subsidie is niet genoeg om de hoge kosten van het evenement te dekken. Daarom dient de fractie van het betreffende raadslid een motie in om de subsidie te verhogen. Het is duidelijk dat het raadslid als drijvende kracht achter de motie zit, maar omdat hij betrokken is bij de stichting gaat hij tijdens de stemming over de motie op de tribune zitten. De schijn wordt hiermee gewekt dat het allemaal keurig is geregeld. De motie komt in stemming en de gemeenteraad stemt voor de motie, waardoor de stichting 12.000 euro extra subsidie krijgt. Het is duidelijk dat dit bedrag niet voor het raadslid persoonlijk is, maar als het evenement plaatsvindt, blijkt dat apparatuur wordt gebruikt van het bedrijf van hetzelfde raadslid.

13

Cliëntelisme = het verlenen van diensten aan (potentiële) kiezi rs door een politicus tijdens diens

pol itiek mandaat

Gedragscoi

teit politiek ambtsdragers Nieuwegein

17

Hier lijkt dus wel degelijk sprake te zijn van een direct financieel belang. De griffier spreekt het raadslid hierop aan, waarop deze zegt dat hij de apparatuur beneden de kostprijs heeft verstrekt en er in feite dus op toe heeft gelegd. Maar, iedereen in de stad weet dat dit raadslid dit bedrijf heeft en ziet die apparatuur daar staan. Dat hoor je gonzen in de gemeente. De griffier: 'De imagoschade die dat toebrengt, daar kan geen interactief vergaderstelsel of hippe website tegenop. De schijn van belangenverstrengeling en eigenbelang is hier gewoon gewekt. Deze casus is eigenlijk een voorbeeld van de integriteitsrisico's die oelen in een stad i rin je elkaar vaak tec ?mt In allerlei verschillende rollen'. e griffier analyseert hot 'Er had v< in deze zaak kunnen worden voorkomen door vanaf het begin volledig transparant te zijn over de betrokkenheid van het raac slid b het evenement. Maar nog belangrijker is het zelfreinigend vermogen binnen de gemeenteraad. Waar ijk is intern in de fractie wel discussie geweest over de zaak, maar een ander raadslid had moeten zeggen dat hij dit niet accepteert en dat het niet voldoende is om bij de stemming plaats te nemen op de tribune.

Niet alleen de sterke persoonlijke invloed van het raadslid op het dossier (wellicht heeft hij zelfs de motie zelf geschreven) zou onacceptabel moeten worden gevonden, maar ook zou hij als raadslid niet in het bestuur van die stichting moeten gaan zitten. Zeker omdat hij er ook nog dubbel in zit als leverancier. Juist omdat er een raadslid betrokken is bij de stichting had iedereen zich gewoon aan de besta inde subsidieverordening moeten houden. Extra centen moetje in zo'n geval helemaal niet willen omdat dat altijd op enigerlei wijze in je gezicht ontploft. En eigenlijk is het b an d ; gen ad als g iel nog belangrij r. Je ?ze manier snel je betrouwbare imago verliezen'. Relevante wet- en regelgeving - Art. 28 Gemeentewet: 'Een lid van de gemeenteraad neemt niet deel aan de stemming over een aangelegenheid die hem rechtstreeks of middellijk persoonlijk aangaat of waarbij hij als vertegenwoordiger is betrokken'. - Art. 2:4 Algemene wet bestuursrecht: 'Het bestuursorgaan waakt ertegen dat tot het bestuursorgaan behorende of daarvoor werkzame personen die een persoonlijk belang bij een besluit hebben, de besluitvorming beïnvloeden'. - Gedragscode, onderwerp 'belangenverstrengeling': 'Een raadslid doet opgave van zijn financiële bela igen in ondernemingen en anisa' ies waarmee de g ente jke betrekkingen onderhoudt. De op is o >or d n'.

- Gedragscode, onderwerp 'nevenfuncties': 'Een raadslid maakt melding van al zijn nevenfuncties. Bij het aangaan of aanhouden van toegestane nevenfuncties wordt afgewogen of hierdoor mogelijke belangenverstrengeling zou kunnen ontstaan'.

Gedragscode integriteit politiek amb\

Vieuwegein

18

3

Informatie

3.1 Basisregels voor omgaan met informatie Politiek ambtsdragers beschikken over veel informatie. Gaan zij daar verkeerd mee om, dan wordt al snel de geloofwaardigheid van zowel henzelf als van hun organisatie aangetast. Daarom geldt een aantal basisregels voor hoe een integer politiek ambtsdrager met informatie moet omgaan: 1. Ga zorgvuldig en correct om met informatie waarover u uit hoofde van uw ambt beschikt. 2. Verstrek geen onjuiste informatie. 3. Gebruik informatie die u hebt gekregen bij de uitoefening van het ambt niet ten eigen bate often bate van derden. 4. Verstrek geen geheime informatie. 3.2 Oneigenlijk gebruik van niet-openbare informatie De integriteit van een politiek ambtsdrager komt in gevaar als hij informatie die (nog) niet openbaar is, gebruikt om er zichzelf of anderen mee te bevoordelen. Het kan dan gaan om informatie waar hij vanuit zijn ambt over beschikt, of die hem ongevraagd wordt toegespeeld door relaties, of onbedoeld in bezit zijn gekomen. De verleiding kan groot zijn om hierover uiting te geven aan een ander of in de privésfeer melding te maken van informatie die voor anderen van direct belang is. Soms is dat informatie die weliswaar ooit openbaar wordt, maar waarbij voordeel ontstaat door het eerder verkrijgen ervan. Voorbeelden zijn de aan- en verkoop van een huis of een stuk grond, de gunning van opdrachten, et cetera.

Het "niet achterhouden van informatie" is natuurlijk niet van toepassing indien het partijpolitieke informatie betreft. Een bijzondere vorm van oneigenlijk gebruik van informatie is het lekken daarvan naar 'de media', om zo politieke doelen te bereiken. Dat is natuurlijk niet toegestaan. Zorg er verder voor dat stukken met vertrouwelijke gegevens veilig worden opgeborgen ('clean desk policy'), en dat computerbestanden beveiligd zijn. Ook in de thuissituatie is dat van belang. Het open laten staan van een beeldscherm als de computer tijdelijk onbeheerd is, kan eveneens een risico inhouden. 3.3 Beslotenheid en geheime informatie In de Gemeentewet staan regels over de beslotenheid van vergaderingen en de geheimhouding over wat in een vergadering is behandeld. Uiteraard mag de mogelijkheid om in beslotenheid te vergaderen, niet worden misbruikt om burgers in onwetendheid te laten over bepaalde zaken. In meer algemene zin moet worden voorkomen dat om bijvoorbeeld politieke redenen informatie wordt achtergehouden die eigenlijk helemaal niet vertrouwelijk is. Wettelijk is voorgeschreven dat er onderwerpen zijn die nooit in beslotenheid mogen worden behandeld, zoals de begroting en de jaarrekening, evenals de invoering, wijziging en afschaffing van een belasting.

Het feit dat een zaak in een besloten vergadering wordt behandeld en de notulen niet openbaar zijn, betekent niet zonder meer dat de leden verplicht zijn tot geheimhouding. Deze moet nadrukkelijk worden opgelec

;dragscode integriteit politiek ambtsdragers Nieuwegein

Op grond van een belang, genoemd in artikel 10 van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob), kan geheimhouding worden voorgesteld door14: . gemeenteraad/ (raads)commissie; . college van b en w; . burgemeester. De verplichting tot geheimhouding van een raadsvoorstel moet worden bekrachtigd door de gemeenteraad. Het schenden van een geheimhoudingsplicht is een misdrijf in de zin van het Wetboek van Strafrecht 15 . 3.4 Vertrouwelijke informatie e omgang met > trouv irmatie ersch t in w szen ni« /an ( jang m< geheime informe k van Strafrecht (art. 27 :elt dat als 'hij die enig jeheim waarvan hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden dat hij uit hoofde van ambt, beroep of wettelijk voorschrift dan wel van vroeger ambt of beroep verplicht is het te bewaren' dat geheim schendt, gestraft kan worden met een celstraf of een geldboete. urisprui sntie heeft uitgewezen dat daarbij geen onderscheid gemaakt wordt tussen vertrouwelijke en geheime informatie. Beide termen hebben als strekking dat de bewuste informatie niet openbaar gemaakt mag worden. 3.5 E-mail- en internetgebruik Vanuit het oogpunt van voorbeeldwerking kan het beste worden aangesloten bij de regels die hierover voor de Nieuwegeinse ambtenaar geldt. Deze regels zijn neergelegd in het Privacyreglement, e-mail- en internetgebruik. Enkele relevante passages hieruit zijn hierna toegespitst op de politiek ambtsdrager: .

De elektronische communie emidc elen worden pr ïair g voor gem itelijke taken. . Het privégebruik van de elektronische communicatiemiddelen is niet, of slechts bij uitzondering toegestaan, mits dit gebruik in overeenstemming is met het Privacyreglement. . Het is niet toegestaan met behulp van de e-mailfaciliteiten kettingbrieven te versturen of pornografisch materiaal te versturen of op te vragen, dan wel dreigende, seksueel intimiderende, racistische of discriminerende opmerkingen te maken. . Het is niet toegestaan met behulp van de e-mailfaciliteiten illegale software te verzenden of op te vragen, dan wel bestanden zonder voorafgaand overleg met de gemeentelijke systeembeheerder(s) te verzenden of op te vragen waarvan de politiek ambtsdrager redelijkerwijs moet aannemen dat deze te omvangrijk zijn. . Het is niet toegestaan met behulp van de internetfaciliteiten bewust internetsites die pornografisch, dan wel racistisch materiaal bevatten te bezoeken, mee te doer chat-sessies, online te gokken, illegale sof ware te downlc den dan wel zonder voorafgaand overleg met de systeembeheerder(s) bestanden te downloaden waarvan betrokkene redelijkerwijs moet aannemen dat deze te omvangrijk zijn. .

Zonder voorafgaande toestemming van de systeembeheerder(s) is het niet toegestaan met behulp van de e-mailfaciliteiten een elektronisch bericht aan alle of vrijwel alle medewerkers van de gemeente tegelijkertijd te versturen. Bij het gebruik van de elektronische communicatiemiddelen wordt door de politiek

14 Artikelen 23 , 24 en 55 Gemeentewet itboek van Strafrecht, artikel ; Gedragscode integriteit

politi

itsdragers

Nieuwegein

7(1

ambtsdrager de nodige zorgvuldigheid in acht genomen om de integriteit en goede naam van de gemeente te waarborgen. . Indien er een sterk vermoeden bestaat van onrechtmatig gebruik, dan wel misbruik van de elektronische communicatiemiddelen door de politiek ambtsdrager, zal daar conform het Privacyreglement onderzoek naar worden ingesteld. 3.6 Sociale media Collegeleden (en gemeenteraadsleden) gebruiken steeds vaker sociale media zoals weblogs en Twitter om hun mening over onderwerpen te geven en de dialoog met burgers aan te gaan. Het is voor u als politiek ambtsdrager een van de mogelijkheden om de dialoog met burgers aan te gaan. Net als voor ambtenaren geldt dat het gebruik van sociale media correct en verstandig gedaan moet worden. Bestuurder of politicus? Collegeleden schakelen regelmatig tussen twee verschillende rollen: de rol van bestuurder en de rol van politicus. Publiek en media kunnen vaak moeilijk onderscheid maken tussen deze rollen en op het podium van zijn politieke partij krijgt een politicus veelvuldig te maken met zaken waar hij als bewindspersoon voor verantwoordelijk is. Het is belangrijk om bewust te zijn van de rol waar vanuit gehandeld wordt bij het plaatsen van of reageren op berichten binnen sociale media. Naast gemeenteweblogs worden vaak ook de weblogs van politieke partijen gebruikt door collegeleden.

Voor de lezers moet duidelijk zijn vanuit welke rol (bestuurder/politicus) deze blogs geplaatst worden. Dit betekent dus dat bij politiek gekleurde blogs, duidelijk vermeld moet worden dat deze als politicus (en dus niet als lokaal bestuurder) geschreven zijn. Woordvoering Net als bij traditionele media geldt dat het college de woordvoerder is bij het reageren op berichten in de pers. De afdeling communicatie coördineert de woordvoering via (sociale media. Realiseert u zich bij gebruik het volgende: . U blijft zelf verantwoordelijk. . Bij twijfel, plaats dan geen bericht. . Blijf alert bij het mixen van uw persoonlijke leven met uw zakelijke activiteiten. . Geef nooit vertrouwelijke informatie van de gemeente.

Praktijkvoorbeeld

3

Voorkennis voor je houden, ook in verkiezingstijd

In een gemeente wordt een woonwijk ontwikkeld. Naar buiten toe lijkt het alsof het allemaal soepel verloopt; bij wijze van spreken kan morgen de eerste paal de grond in gaan. In een recente collegevergadering echter, is een geheime memo besproken dat een heel and >r beeld geeft. Op het te ontwikkelen gebied staat een gebouw dat de gemeente moet kopen om ruimte te maken voor de woonwijk. Maar, de onderhandelingen met de eigenaar van dat gebouw willen niet vlotten. Er is zelfs een kans dat de gemeente de Wet voorkeursrecht gemeenten moet gaan gebruiken, waardoor de eigenaar de verplichting krijgt dat het gebouw in de

Gedragscode integriteit politiek ambtsdragers Nieuwegein

21

komende drie jaar alleen aan de gemeente kan worden verkocht. Dat is zeer vertrouwelijke informatie. Als de betreffende eigenaar dat zou weten dan zou hij het gebouw snel aan iemand anders kunnen verkopen. erwijl deze zaak loopt, wordt het verkiezingstijd. De be brokken wethouder is lijsttrekker namens zijn partij en neemt deel aan een verkiezingsdebat. Daar steekt een van zijn opponenten de loftrompet over de voortgang van het woningbouwproject. De wethouder weet dat de situatie heel anders is, wil zijn opponent niet laten 'scoren', maar kan de strikt vertrouwelijke informatie uit het college niet gebruiken. Dit soort dilemma's speelt meer in verkiezingstijd. Als wet ïouder wee meer dan 'e in het oenbaar kunt en weten, wat voor ezinc attei moei is, wa, <r va, :herpst van de on lerwe