2026-09-08 15. Bijlage 1 - Programmaplan
Tekst van het document
Programmaplan Samen voor Veilig Van voorkomen tot beschermen 2027 t/m 2031 Programmatische aanpak in de regio Noord- en Midden-Limburg gericht op het vroegtijdig signaleren en duurzaam stoppen van onveiligheid in gezinnen en huishoudens.
Over wie gaat dit? Een man (52 jaar) en vrouw (46 jaar) zijn onlangs formeel gescheiden en woonachtig in onze regio, Noord- en Midden-Limburg. Na het laatste geweldsincident zijn ze uit elkaar gegaan, dit is 1,5 jaar geleden. Ze hebben drie kinderen (16, 14 en 11 jaar). In het laatste 1,5 jaar zijn er (minimaal) acht organisaties in beeld geweest die nu niet meer actief betrokken zijn. Op dit moment zijn er nog zeven partijen in beeld én daarnaast nog de gemeente zelf (ambtenaar openbare orde en veiligheid). Er zijn twee tijdelijk huisverboden geweest (in 2020 en 2023), beide opgelegd aan meneer. Bij het laatste huisverbod is mevrouw dermate mishandeld door meneer dat zij per ambulance is afgevoerd naar het ziekenhuis, waar ze twee dagen verbleef. Het geweld zou bestaan uit slaan, schoppen, duwen. Er is zichtbaar en zeer ernstig letsel geconstateerd bij mevrouw. Vanwege deze mishandeling loopt er momenteel een strafprocedure. Na dit laatste incident zat meneer in hechtenis en zijn de kinderen uit huis geplaatst. De uithuisplaatsing heeft enkele maanden geduurd. De kinderen wonen nu bij vader, omdat moeder verblijft in een GGZ-organisatie voor beschermd wonen. Waarschijnlijk gaat ze binnenkort uitstromen. De kinderen praten niet of nauwelijks met hulpverlening waardoor het bijna niet mogelijk is om te achterhalen welke last zij ervaren.
Een zeer complexe factor in dit verhaal is, dat de strafzitting nog moet plaatsvinden. Dat hangt alle gezinsleden boven het hoofd en maakt dat zij zich “in de pauzestand” voelen staan. De zaak is nu, na ruim twee jaar, ingepland voor oktober 2026.
Samen voor Veilig Omdat ieder kind het recht heeft om veilig op te groeien en iedere volwassene het recht heeft om in veiligheid te leven. Voorwoord Thuis. De plek waar je tot rust komt, jezelf kunt zijn en waar kinderen onbezorgd kunnen opgroeien. Voor veel mensen is dat vanzelfsprekend. Maar voor een te grote groep niet. Achter hun voordeuren leven gezinnen en huishoudens in angst en onzekerheid, soms elke dag opnieuw. Het gebeurt niet ergens anders, maar hier, veel dichterbij dan we ons soms beseffen: in onze buurten, binnen families en kringen van vrienden en kennissen, op scholen en verenigingen. De impact van geweld en onveiligheid in gezinnen en huishoudens is diep en blijvend. Wat kinderen thuis meemaken, dragen zij hun leven lang met zich mee. Het vormt hun ontwikkeling, hun vertrouwen in anderen en hun kansen voor de toekomst. Geweld stopt zelden vanzelf en laat sporen na die generaties lang doorwerken. De onderzoeksresultaten naar de effecten van de aanpak in Noord- en Midden-Limburg laten zien dat we goed op weg zijn, maar ook dat we nog flinke stappen te zetten hebben. Daarom hebben we de afgelopen periode bewust de tijd genomen om samen opnieuw te kijken: waar kan het anders en waar moet het beter? In gesprekken, reflectie en samenwerking hebben we onze aanpak kritisch tegen het licht gehouden.
Deze gezamenlijke zoektocht heeft niet alleen nieuwe inzichten opgeleverd, maar ook het besef versterkt dat het anders moet: scherper, meer samenhangend en met meer focus op wat écht werkt. Met het programma Samen voor Veilig zetten we een volgende stap. We bouwen voort op wat werkt en kiezen bewust voor versterking, verdieping en waar nodig verandering. Wat ons betreft markeert dit een belangrijke mijlpaal in de aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties in Noord- en Midden-Limburg. Samen voor Veilig vraagt om inzet van ons allemaal. Gemeenten hebben een belangrijke rol als regisseur en verbinder, maar we kunnen het niet alleen. Deze opgave vraagt om sterke regionale en lokale samenwerking en om verbinding tussen gemeenten, zorg- en welzijnsorganisaties, veiligheidspartners en het onderwijs. Alleen samen kunnen we de samenhang en slagkracht organiseren die nodig is. Dat vraagt om keuzes. Om volhouden. Om verantwoordelijkheid nemen, ook als het ingewikkeld wordt. Want uiteindelijk gaat het niet over systemen of structuren, maar over mensen. Over gezinnen en huishoudens waar veiligheid niet vanzelfsprekend is. Over kinderen en ouders die afhankelijk zijn van de keuzes die wij vandaag maken. Laten we in hun belang, samen blijven werken aan continue verbetering van onze aanpak.
Namens de Stuurgroep Geweld in Afhankelijkheidsrelaties Noord- en Midden-Limburg, Jozanne van der Velden, voorzitter en wethouder gemeente Venlo. Inleiding Dit programmaplan vormt de praktische vertaling van de visie Samen voor Veilig Noord- en Midden-Limburg. Het is tot stand gekomen door en voor gemeenten, zorg- en veiligheidspartners. Het plan maakt concreet wat we de komende jaren doen om onveiligheid in gezinnen en huishoudens beter te voorkomen, vroegtijdig te signaleren en duurzaam te beëindigen. Zowel landelijke ontwikkelingen als de actuele situatie in onze regio rondom de aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties vragen om aanscherping van onze uitgangspunten en prioriteiten. Het programma Samen voor Veilig bouwt voort op het Regionale Meerjarenplan Geweld in Afhankelijkheidsrelaties Noord- en Midden-Limburg (2021) en verbindt dit met de inzichten en leidende principes uit het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming en de Hervormingsagenda Jeugd. De urgentie is groot. Ondanks alle inzet blijft het geweld in deze regio in 94 van de 100 huishoudens na één jaar voortduren. De maatschappelijke impact hiervan is aanzienlijk, mede doordat geweld zich vaak van generatie op generatie herhaalt. Zonder een gerichte en effectieve aanpak blijven de negatieve effecten zich cumuleren, zowel voor de betrokkenen zelf als voor de samenleving als geheel.
Onderzoek laat zien hoe hardnekkig geweld in gezinnen en huishoudens is en onderstreept dat een lange adem nodig is om deze cirkel te doorbreken. Dat vraagt niet alleen om langdurige betrokkenheid bij gezinnen en huishoudens, maar ook om een blijvende, gezamenlijke investering van gemeenten, onderwijs en zorg- en veiligheidspartners. Gemeenten en kernpartners delen de overtuiging dat zij samen onveiligheid in gezinnen en huishoudens effectiever willen én kunnen aanpakken. Dat is ambitieus en vraagt om gezamenlijk commitment en inzet. De doelstellingen van het programma sluiten aan bij de organisatiedoelstellingen van alle betrokken partijen. De investering die van eenieder wordt gevraagd, betaalt zich terug en levert waardevolle uitkomsten en baten op voor alle kernpartners. Er is bewust gekozen voor een meerjarige, programmatische aanpak waarin activiteiten in samenhang worden uitgevoerd. Die samenhang is essentieel vanwege de onderlinge afhankelijkheid, de kracht van het programma ligt in de synergie; het geheel levert meer op dan de som der delen. De inhoud -het ‘wat’- verandert niet wezenlijk; de nadruk ligt op verbetering van het hoe. Dit programmaplan biedt de coördinatiestructuur die nodig is om afspraken scherp voor ogen te houden en ondersteunt samenwerkingsvormen die bijdragen aan een gedeelde basis voor ons handelen.
Juist daarin ligt de grootste uitdaging: in cultuur, houding en gedrag van alle betrokkenen, op alle niveaus. Het programma biedt ontwikkelruimte om te experimenteren, waarbij samen leren en reflecteren centraal staan. Inhoud 1. Strategisch kader 2 1.1. Visie 3 1.2. Missie 3 1.3. Strategie 3 1.3.1. Samenwerkingsprincipes 4 1.3.2. Samenwerkingsafspraken 4 1.3.3. Lessen uit de Meerjarenaanpak GIA 2020-2024 4 2. Focusprojecten 8 2.1. Focusproject 1: Sterke lokale teams 8 2.2. Focusproject 2: Implementatie visie GSV 13 2.3 Focusproject 3: MDA++ 17 2.4. Focusproject 4: Handle with Care 22 2.5. Focusproject 5: Kennis- en lerend netwerk 24 3. Focusthema’s 29 3.1. Samenwerking zorg & straf 30 3.2. Hulpverlening voor mannen die betrokken zijn bij GiA 31 3.3. Samenwerken met ervaringsdeskundigen 32 3.4. Accounts GiA 32 3.5. Belangrijkste activiteiten en tijdpad 33 4. Communicatie 35 5. Programmastructuur & governance 38 6. Monitoring 41 7. Begroting 2027 t/m 2031 45 8. Bijlagen 49 1: Regionale kwaliteitsnorm Samen voor Veilig Noord- en Midden-Limburg. 2: Profielbeschrijving bijblijver. 3: Samenwerkingsafspraken Veilig Thuis & Lokale teams Noord- en Midden-Limburg. 4: Plan van aanpak regionale uitrol integrale triage GiA. 5: Projectplan Handle with Care Noord- en Midden-Limburg. 6: Regionaal scholing- en trainingsaanbod Samen voor Veilig.
1 “Veiligheid is de aanwezigheid van krachten, die hebben laten zien voldoende en gedurende langere tijd te beschermen tegen het gevaar. Het gevaar bestaat uit de feitelijke onveilige gebeurtenissen die zich hebben voorgedaan, en waarover zorg is dat ze zich herhalen”. 2 1. Strategisch kader De visie “Samen voor Veilig” vormt het kader voor dit programmaplan. Dit hoofdstuk schetst dat kader. 3 1.1. Visie (waar we voor staan) Iedereen heeft recht op een veilig bestaan. Die basis begint thuis: in een vertrouwde omgeving waarin ieder mens zich veilig kan ontwikkelen en ontplooien. 1.2. Missie (waar we voor gaan) Samen met het gezin/huishouden1, gemeenten, onderwijs, zorg- en veiligheidspartners voorkomen of stoppen we onveiligheid in gezinnen en huishoudens in Noord- en Midden-Limburg. Het gezin/huishouden staat centraal: wat hebben zij samen en ieder voor zich, nodig om het geweld duurzaam te stoppen? Dat doen we met een systeemgerichte aanpak. Professionals werken als één netwerk rondom het gezin of huishouden. Daarbij werken zij samen met informele steunfiguren. Met een integrale blik op alle leefgebieden en oog voor álle betrokkenen richten we ons allereerst op het zo snel mogelijk stoppen van acute onveiligheid en daarna op het creëren van stabiele veiligheid2 door onderliggende factoren aan te pakken.
Hoofddoelen We gaan voor een versterking van de regionale aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties waarbij onze 3 hoofddoelen zijn: 1. We willen met preventieve maatregelen, lokaal en regionaal, inzetten op het voorkomen van onveiligheid en geweld in gezinnen en huishoudens. 2. We willen de kinderen, gezinnen en huishoudens waar geweld speelt, zo vroeg en goed mogelijk in beeld hebben. 3. We willen geïntegreerd de hulp bieden die effectief is in het stoppen van het geweld en die nodig is om de veiligheid te herstellen en te borgen voor alle betrokkenen van -10 maanden tot 100+- jarigen. Beoogd eindresultaat Het meten van de impact van dit programma is complex: wat we aan onveiligheid en geweld weten te voorkomen, laat zich niet direct in cijfers uitdrukken. Toch kiezen we bewust voor een concrete indicator. Deze biedt richting, maakt onze ambitie tastbaar en helpt ons om voortgang te volgen en bij te sturen. Wanneer sprake is van onveiligheid in gezinnen en huishoudens, richten we ons op het daadwerkelijk stoppen van het geweld. Daarom formuleren we het volgende beoogde eindresultaat: Binnen één jaar na melding bij Veilig Thuis is in 25% van de gezinnen en huishoudens in Noord- en Midden-Limburg het geweld gestopt. We monitoren dit resultaat doorlopend en gebruiken de inzichten om onze aanpak verder te verbeteren. In hoofdstuk 6 lichten we toe hoe we dit meten en volgen.
1.3. Strategie (de weg daarnaar toe) Om de noodzakelijke verandering in het HOE voor elkaar te krijgen is allereerst commitment nodig. 1 Er wordt gesproken over gezin en huishouden om zowel gezinnen met als zonder kinderen aan te duiden en om aan te geven dat het niet alleen gaat over mensen die op één locatie samenleven. 2 Er is sprake van stabiele veiligheid wanneer gedurende tenminste 6 maanden er geen geweldsincidenten zijn geweest , wanneer alle (direct)betrokkenen gezamenlijk met tussenpozen meerdere malen beoordeeld hebben dat de veiligheid in het systeem goed genoeg is, er is voldaan aan de veiligheidsvoorwaarden, de 3 belangrijkste oorzaken/risicofactoren van de onveiligheid zijn aangepakt, oftewel beheersbaar en er is of wordt gewerkt aan herstel van schade als gevolg van huiselijk geweld of kindermishandeling. 4 Commitment betekent dat je je actief inzet voor de programmadoelstellingen en dat je aanspreekbaar bent op die inzet. Daarnaast is er vertrouwen nodig. omdat dat altijd de basis is van een succesvolle samenwerking. En dat ontstaat door het met elkaar geduldig op te bouwen, elkaar ruimte te geven, transparant te zijn, successen te delen maar ook openlijk problemen en uitdagingen te bespreken. 1.3.1.
Samenwerkingsprincipes We spreken de volgende samenwerkingsprincipes met elkaar af: • We zijn nieuwsgierig naar elkaars kennis, kunde en context en werken op basis van partnerschap. We versterken elkaar in dat wat nodig is. • Principes gaan vóór afspraken en daar hebben we ook het bestuurlijke lef voor. • We hebben een lange adem en steunen elkaar in die vasthoudendheid. • We faciliteren onze professionals in het kunnen doen wat nodig is en te laten wat niet werkt. 1.3.2. Samenwerkingsafspraken De huidige samenwerkingsovereenkomst GiA Noord- en Midden-Limburg wordt, in afstemming met gemeentelijke juristen, zo snel mogelijk geactualiseerd. Vervolgens sluiten we met zorg- en veiligheidspartners een intentieverklaring om het gezamenlijke commitment te bekrachtigen. In contracten met zorgaanbieders kunnen aanvullende afspraken over dit programma worden opgenomen. 1.3.3. Lessen uit de Meerjarenaanpak GIA 2020-2024 Uit de evaluatie van de “Meerjarenaanpak Geweld in Afhankelijkheidsrelaties 2020-2024” leren we een aantal belangrijke lessen voor de toekomst. De essentie van de gemeenschappelijke basis “It’s in the people, not in the paper”.
Er is een omslag nodig van structuur gedreven werken naar dichtbij en daadwerkelijk helpen in het dagelijks leven, zodat het lukt om gezinnen en huishoudens met complexe hulpvragen eerder, sneller en beter te ondersteunen zodat de onveiligheid duurzaam wordt gestopt. De gemeenschappelijke basis die nodig is om cultuur gedreven te werken bestaat uit werken vanuit de visie Gefaseerd Samenwerken voor Veiligheid, eenzelfde grondhouding, goede gespreksvaardigheden en vakkennis. Het handelingskader Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming3 heeft dat mooi verwoord in een aantal essentiële kenmerken waar we met deze regio op aansluiten. Tegelijkertijd is alleen het uitspreken dat we vanuit die gemeenschappelijke basis werken niet voldoende om een daadwerkelijke omslag teweeg te brengen. Nog te vaak is fragmentatie aan de orde en is systeemdenken leidend. Geweld in afhankelijkheid is zodanig complex en persoonsafhankelijk dat het blijven uitvoeren van universele en gefragmenteerde systemen het niet alleen niet oplost, maar verergert, en in een deel van de gevallen zelfs heeft bijgedragen aan het initiële ontstaan van het geweld. Om geweld écht duurzaam te stoppen is het van belang om continue aandacht te hebben voor een denk- en werkwijze waarin de inhoud centraal staat en systemen, kaders en processen ondersteunen, in plaats van leidend zijn.
Lokaal integraal eigenaarschap Door het domeinoverstijgende karakter van GiA zijn er vaak verschillende uitvoerders, beleidsmakers en meerdere bestuurders betrokken bij (een deel van) de aanpak. Het expliciet beleggen van integraal eigenaarschap (WMO, Jeugd, Veiligheid, beleid en uitvoering ) is een cruciale succesfactor voor het daadwerkelijk tot uitvoering brengen van alle plannen, zo leert de evaluatie ons ook. Het moet duidelijk zijn wie regionaal en lokaal eerstverantwoordelijke is voor het programma Samen voor Veilig. Verdere informatie volgt in het hoofdstuk over de programmastructuur en governance. 3 Hyperlink: kader en ruimte voor professionals Toekomstscenario Kind-en Gezinsbescherming “It’s in the people, not in the paper”. 5 Regionale kwaliteitsnorm is geen vrijblijvend kader De afgelopen jaren is het gemeenten niet altijd goed genoeg gelukt om te komen tot een planmatig verbetertraject van hun lokale teams in relatie tot de aanpak van onveiligheid in huishoudens. In 2020 is daar wel op ingezet en werd aangesloten bij VNG-richtlijn “Kwaliteitskader werken aan veiligheid voor lokale (wijk)teams en gemeenten”. In het programma Samen voor Veilig stellen we een regionale kwaliteitsnorm, waarmee we afstappen van de vrijblijvendheid en met elkaar de voortgang steviger gaan monitoren. Daarover meer in hoofdstuk 2: Sterke lokale teams.
Leren in en van de praktijk Op lokaal niveau vinden nu nog weinig casusevaluaties plaats. In Samen voor Veilig bouwen we “leerloops” in, waarbij geleerd wordt met én van de praktijk. In leer- en ontwikkeltafels gaan we interdisciplinair met casusreviews aan de slag, waarbij we zoeken naar verbeterpunten die we direct kunnen toepassen in de praktijk. Er kan ook aanleiding zijn voor beleidsmatige actie of een bestuurlijk standpunt, gericht op verbetering op de langere termijn. De governance is daarop afgestemd en borgt een goede kruisbestuiving tussen besluitvorming en leereffecten uit de praktijk. Meer informatie komt aan de orde in hoofdstuk 5. Communicatie De evaluatie heeft ook opgeleverd dat professionals, beleidsmakers en bestuurders niet altijd een duidelijk beeld hadden van wat precies gedaan werd in de regionale aanpak van GiA. Als we meer betrokkenheid willen creëren is het nodig dat we helder communiceren over het programma Samen voor Veilig, dat we inspirerend zijn, ontwikkelingsmogelijkheden bieden en dat we iedereen uitnodigen om actief mee te denken en mee te doen. Meer informatie volgt in hoofdstuk 4. Domeinoverstijgende aanpak: van preventie tot repressie De afgelopen jaren leren ons dat integraal en systemisch werken -van preventie tot repressie- niet vanzelfsprekend ontstaat maar voortdurend aandacht moet blijven krijgen.
Professionals moeten de mogelijkheden én beperkingen kennen van vrijwillige hulp en steun. Ook moeten zij weten wanneer het gedwongen kader nodig is en hoe zij dit kunnen inzetten. Passend bij wat het gezin of huishouden nodig heeft, zo laagdrempelig als mogelijk en zo zwaar als noodzakelijk. Omdat we onveiligheid in gezinnen en huishoudens het liefst voorkomen en zo vroeg mogelijk signaleren, wordt samengewerkt met preventieve programma’s zoals Kansrijke Start Noord- en Midden-Limburg4. Een stevige lokale verbinding met onderwijs en gemeenschappen (buurten, wijken) is nodig om zo preventief als mogelijk te werken, maar ook om de gemeenschapskracht te activeren in het signaleren en organiseren van veiligheid in gezinnen en huishoudens. We sluiten aan bij de sociale basis en combineren professionele inzet zoveel als mogelijk met de inzet van informele steunfiguren. Dat vult elkaar mooi aan, zowel wanneer het gelijktijdig wordt ingezet of opvolgend aan elkaar. Wanneer de leden van het gezin/ huishouden wel willen stoppen met het vertonen van onveilig gedrag, maar het zelfstandig niet lukt, dan moet niet alleen wordt gedacht in zorgoplossingen, maar ook in andere vormen van dienstverlening, zoals huisvesting of schuldhulpverlening en interventies vanuit het strafrecht.
Het gaat dan om domeinoverstijgende samenwerking met bijvoorbeeld justitie, medische zorg en jeugd- en volwassenenzorg of tussen zorg, straf en bestuur als er sprake is van een hoog veiligheidsrisico. Het uitgangspunt is dat wat nodig is om duurzame veiligheid te organiseren, bereikbaar is en wordt ingezet. Als lokaal gewerkt wordt met bijvoorbeeld de Doorbraakmethode of Stabiliteitsaanpak, dan wordt geadviseerd om daar een goede verbinding mee te leggen omdat het complementair is aan de visie Gefaseerd samenwerken voor veiligheid5. De samenloop tussen zorg en veiligheid is geïntegreerd in alle 4 Voor meer informatie zie www.kansrijkestart.nl. 5 Voor meer informatie wordt verwezen naar het onderzoek dat het Instituut Publieke Waarde (IPW) in 2022 uitvoerde i.o.v. Programma Geweld Hoort Nergens Thuis, naar de verhouding tussen de visie Gefaseerd samenwerken voor veiligheid en de Doorbraakmethode. 6 focusprojecten. Aanvullende activiteiten waarmee we aansluiten op de zorg-straf samenwerking in Veiligheid Voorop, komen aan bod in hoofdstuk 3. Bijschalen van aanvullende expertise Wanneer de onveiligheid (ondanks alle inspanningen) door blijft gaan en er onmacht ontstaat, dan is het risico dat gewerkt wordt van crisis naar crisis en dat de casus vaak wordt overgedragen, of soms zelf wordt afgesloten terwijl het geweld thuis doorgaat.
Het is belangrijk dat professionals tijdig een beroep kunnen doen op aanvullende expertise en dat duidelijk is waar die gehaald kan worden. Vanzelfsprekend biedt dat geen garantie voor een doorbraak in de casus, omdat niet iedere casus (direct) oplosbaar is. Maar ook juist dan is “er samen van zijn” belangrijk doordat partners samen een besluit nemen over waar zij de grens trekken ten aanzien van het verdragen van onveiligheid in gezinnen/huishoudens en toekomstige scenario’s bedenken. De Aanpak Voorkomen Escalatie (AVE) biedt een overzichtelijke werkstructuur die duidelijkheid biedt zodat voor iedereen duidelijk is wanneer, waarheen en hoe moet worden bijgeschaald. Regiobrede implementatie van het AVE model wordt daarom aanbevolen, maar is op zichzelf geen onderdeel van het programma Samen voor Veilig. Provinciaal samenwerken Met de gemeenten van Zuid-Limburg is verkend waarin beter samen kan worden opgetrokken omdat dat efficiënter en effectiever werkt en het onnodig is om in beide regio’s dezelfde “wielen” uit te vinden. Op de volgende onderdelen willen we op Limburgse schaal optrekken: • Kennisplatform. Noord- en Midden- en Zuid-Limburg sluiten straks aan op “1 Sociaal Domein”. Het ontwikkelen en het up to date houden van een digitale kennisbank (toolboxen, -kits en instrumenten) kan net zo goed gezamenlijk gedaan worden. • Scholing en training.
Omdat dit zowel in deze regio als in Zuid-Limburg prioriteit is, worden overeenkomstige leeractiviteiten als mogelijk gezamenlijk georganiseerd en aangeboden. • Communicatie. De afgelopen jaren werd al samengewerkt in de campagne van de “Week tegen kindermishandeling”. Zodra beide regio’s hun campagnekalender klaar hebben, wordt bekeken waar dat nog meer kan. • Landelijke overleggen en kennisnetwerken. Waar dat kan vertegenwoordigen we elkaar in landelijke overleggen en landelijke kennisgroepen. • Samenwerking provinciale partners en lokale teams. Samen met een aantal partners van het Regionaal Netwerk Zorg Straf gaan we aan de slag met een werkplan gericht op het versterken van de samenwerking tussen lokale teams en provinciale partners. 7
8 2. Focusprojecten In dit hoofdstuk komen de geprioriteerde focusprojecten aan bod welke in stevige samenhang met elkaar tot uitvoering worden gebracht. Bij de keuze en uitwerking van de focusprojecten zijn de basisprincipes van het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming (gezinsgericht, rechtsbeschermend en transparant, eenvoudig en lerend) en de regionale uitgangspunten uit de visie Samen voor Veilig leidend geweest.
9 2.1. Focusproject 1 Sterke lokale teams6 De lokale teams geven uitvoering aan de wettelijke taken van de gemeenten in relatie tot gezinnen/huishoudens waar (een dreiging van) geweld of onveiligheid speelt. Een stevig lokaal team dat toegankelijk is en stevig verankerd is in de leefwereld van kinderen en volwassen is nodig om geweld in gezinnen duurzaam te stoppen. De beoogde hervormingen als gevolg van het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming en de Hervormingsagenda Jeugd versterken de centrale rol van de lokale teams alleen nog maar verder. De lokale teams vormen het fundament, voor hen is een centrale rol weggelegd in het signaleren en bespreekbaar maken van geweld en onveiligheid in huishoudens, het direct stoppen van acute onveiligheid en het inzetten van zorg- en/of hulpverlening om de risicofactoren van onveiligheid weg te nemen. Het lokale team is ook verantwoordelijk voor het in gang zetten van zorg- en/of hulpverlening gericht op herstel van de gevolgen. Dit doen de lokale teams in nauwe samenwerking met andere partners en instanties. De professional van het lokale team heeft daarin een coördinerende rol waarbij hij/zij voortdurend zicht houdt op de veiligheid en pas loslaat wanneer stabiele veiligheid is bereikt.
Waarom prioriteit Op basis van de geleerde lessen uit hoofdstuk 1 in combinatie met de uitkomsten van de werkgroep komen we tot de volgende belangrijkste inzichten: - Gemeenten hebben nog niet altijd goed zicht op hoe binnen hun lokale teams gewerkt wordt aan het stoppen van onveiligheid in gezinnen en huishoudens, het effect daarvan en hun lokale verbetermogelijkheden. - Het takenpakket van VT is niet altijd goed genoeg bekend bij zorg- en veiligheidspartners waardoor onjuiste verwachtingen ontstaan. - De samenwerking tussen VT en de lokale teams (in algemeenheid) moet beter. De praktijk wijst onder andere uit dat de overdracht van VT nog niet altijd goed aansluit op de startpositie van het lokale team. Het merendeel van de casuïstiek wordt “koud” overgedragen waardoor het voor lokale teams niet altijd goed mogelijk is om de verkregen informatie in de juiste context te plaatsen, te beoordelen en de juiste interventies (en de snelheid daarvan) te bepalen. Warme overdrachten en gezamenlijke huisbezoeken (VT-lokale team) helpen professionals van het lokale team om een goede start te maken in de verdere opvolging van hetgeen er nodig is in de casus. 6 In dit document wordt onder lokale (wijk)teams verstaan alle teams of professionals die de opdracht hebben om zich te richten op (een dreiging van) geweld c.q. onveiligheid in huishoudens.
In Noord- en Midden-Limburg hebben gemeenten daar verschillend vorm en inhoud aan gegeven. Sommige gemeenten werken met generalistische (wijk)teams, andere gemeenten hebben specialistische teams opgezet of werkt met een combinatie van beide. Waar in dit document wordt gesproken over lokale (wijk)teams, dan worden daar al deze vormen onder verstaan. - 87% van alle meldingen die binnenkomen bij VT, worden na een veiligheidsbeoordeling direct doorgezet aan het lokale team en/of aan betrokken hulpverlening (CBS). - Verhoudingsgewijs wordt er in Noord- en Midden-Limburg minder vaak een dienst ingezet door VT na de veiligheidsbeoordeling (CBS). - In Noord- en Midden-Limburg lukt het ons om in 6 van de 100 gezinnen/huishoudens het geweld binnen 1 jaar te stoppen (VJI). - Medewerkers van lokale teams hebben dikwijls een gevarieerde caseload, waaronder GiA casuïstiek (generalistisch werken).
10 - We willen toe naar een vast aanspreekpunt voor gezinnen/huishoudens: één vaste professional die betrokken blijft totdat stabiele veiligheid is bereikt, een vertrouwensband opbouwt, de problematiek in samenhang beoordeelt, onderliggende patronen ontrafelt en integraal werkt aan oplossingen. Dat vraagt om specifieke rollen met specialistische kennis en de juiste randvoorwaarden om het werken volgens de visie op systemische wijze uit te voeren in de praktijk. Nu dat vaak nog niet het geval is wordt casuïstiek te vaak van organisatie naar organisatie doorgegeven (etafettemodel). - We willen beter gebruik maken van het inzetten van informele steunfiguren (mensen uit het eigen, de directe leefomgeving of vrijwilligers) omdat dat een waardevolle aanvulling is voor gezinnen en huishoudens. Informele steun is meer verweven met het alledaagse leven, zij zijn laagdrempelig en langdurig beschikbaar voor het gezin/huishouden in kwestie. - In het verleden is ingezet op het aanstellen van aandachtsfunctionarissen huiselijk geweld en kindermishandeling binnen gemeenten, onderwijs en zorg- en veiligheidspartners. Aandachtsfunctionarissen hebben binnen de eigen organisatie een belangrijke en steunende rol naar collega’s wanneer zij te maken hebben met gezinnen waar onveiligheid speelt.
In hoeverre er momenteel nog aandachtsfunctionarissen actief zijn, welke positie zij hebben of welke training zij daarvoor gevolgd hebben is niet duidelijk. - De samenwerking tussen lokale teams en de strafrechtketen willen we versterken omdat in casuïstiek met een hoog veiligheidsrisico en waar zorgoplossing niet leiden tot stabiele veiligheid ook gedacht moet worden in bestuurs- of strafrechtelijke interventies. VT en de Zorg- en Veiligheidshuizen zijn daarin belangrijke schakels, aangezien zij in verbinding staan met de lokale teams en vast deelnemer zijn aan het actie-overleg7. Projectdoelstellingen, beoogde resultaten en activiteiten in tijdpad Van de projectdoelstellingen zoals in onderstaand overzicht opgenomen, wordt verwacht dat zij bijdragen aan het behalen van alle programmadoelstellingen zoals omschreven in het strategisch kader (hoofdstuk 1). Projectdoelstelling Belangrijkste activiteiten Wanneer Wie Vroegtijdig signaleren van onveiligheid in gezinnen/huishoudens en weten hoe te handelen. Voorlichting wet op de meldcode Doorlopend VT Voorlichting over rol en taken van VT Doorlopend VT Borgingsvoorstel aandachtsfunctionarissen. Q1 2027 Werkgroep Beoogd resultaat • Aantal geweldsincidenten voorafgaand aan de eerste melding neemt af. • 20 voorlichtingen per jaar door VT rondom de meldcode.
• Men weet VT te vinden en duidelijk is wat van hen verwacht mag worden (en wat niet). Zicht op en versterken van lokale teams. Regionale kwaliteitsnorm. Gereed Programmaleider 14 gemeentelijke versterkingsplannen o.b.v. lokale kwaliteitsbeeld. Q4 2026 Lokale gemeenten Regionaal plan van aanpak gezamenlijke verbetermogelijkheden. Q1 2027 Programmaleider Jaarlijkse herscan o.b.v. regionaal kwaliteitskader. Jaarlijks Q1 Lokale gemeenten Beoogd resultaat De lokale teams voldoen (steeds meer) aan de regionale kwaliteitsnorm (zie bijlage 1) waarvan de voortgang jaarlijks in beeld wordt gebracht. Bijblijver Regionale profielschets bijblijver (bijlage 2). Gereed Werkgroep Notitie omvang caseload en afwegingsinstrument voor de inzet ervan. Q3 2026 7 Het Actieoverleg is bedoeld om samen met Veilig Thuis, politie en justitiepartners casuïstiek vroegtijdig af te stemmen indien sprake is van samenloop straf/zorg en/of bij (vermoedens van) een strafbaar feit. Voor meer informatie zie https://vng.nl/sites/default/files/2021-02/bundel_actieoverleg.pdf. 11 Implementatie in lokale teams. Gestart Evalueren a.d.h.v. praktijkinzichten en bijstellen als nodig. Doorlopend Uitwerken inzet informele steunfiguren Q1 2027 Werkgroep Beoogd resultaat • De gemeenten hebben de rol van bijblijver belegd en voldoende gefaciliteerd. Hoe deze rol geborgd wordt is aan de lokale gemeenten.
• Er wordt gewerkt als 1 netwerk en niet langer in een “estafette-aanpak”. Verbeteren samenwerking VT-lokale teams Actualiseren samenwerkingsafspraken VT- Lokale teams (bijlage 3), evalueren tijdens leer- en ontwikkeltafels en bijstellen als nodig. Gestart en doorlopend Werkgroep 0-meting aantal her- en vervolgmeldingen bij VT inclusief inbedden monitoring voortgang middels kwartaalrapportages van VT. Q2 2026 VT Analyseren onderliggende oorzaken van hermeldingen van lokale team naar VT d.m.v. casusreviews. Op basis van de uitkomsten daarvan, de inzichten die voortkomen uit de pilot Triagetafel Horst aan de Maas en de eerder beproefde Routeertafel in Midden-Limburg, voorstel regionale werkwijze8. Als nodig aanpassen samenwerkingsafspraken. Gestart en doorlopend Werkgroep Integreren van verbeterkansen die voortkomen uit de regioronde door VT waarbij zij in gesprek met alle lokale teams gaan over de voortgang van de samenwerking . Q3 2026 VT en programmaleider Beoogd resultaat • Afname aantal her- en vervolgmeldingen VT. • Verbeterde samenwerking tussen VT-lokale teams. We werken samen als 1 netwerk rondom het gezin/huishouden. Presenteren van elkaars rol, taak, werkwijze en handelingsrepertoire. Onderdeel van focusproject 5: kennis- en lerend netwerk.
Verkenning en pilot versterking samenwerking GGZ en lokale teams gericht op het beter gebruik maken van elkaar kennis en handelingsrepertoire. Gestart Werkgroep (inclusief VVGI en MetGGZ. Werksessie verbeterkansen ter voorkoming van inzet van gedwongen jeugdmaatregelen. Q4 2026 Werkgroep Er is aanvullende expertise beschikbaar waarop lokale teams tijdig een beroep doen. Komt verder aan de orde bij focusproject 5:kennis- en lerend netwerk. Terugkerende leer- en ontwikkeltafels om te toetsen of acties effectief zijn en om samen te bepalen wat verder nodig is om de samenwerking te versterken. Beoogd resultaat Casusreviews die we aan de leer- en ontwikkeltafels doen laten zien dat: • we werken op basis van de afgesproken samenwerkingsprincipes en de grondhouding die we voorstaan, iedere partner is daarop aanspreekbaar. • We afstappen van het estafettemodel omdat de bijblijver doorlopend betrokken blijft en aanvullende expertise invoegt als nodig (GGZ en GI). Versterking domeinoverstijgende aanpak GiA Plan van aanpak domeinoverstijgend samenwerken in aanpak GiA: lokale teams en strafpartners. Gestart, PVA gereed in Q3 2026 Programmaleider i.s.m. RNZS Limburg. 8 In bijlage 4 is het plan van aanpak regionale uitrol integrale triage GiA opgenomen.
12 Beoogd resultaat Effectiever stoppen van onveiligheid in gezinnen en huishoudens door integrale aanpak, specifiek gericht op situaties waarin de mogelijkheden in het vrijwillige kader zijn uitgeput en/of een combinatie aan de orde van lokale teams gemeenten, straf- en bestuursrecht (benutten mogelijkheden drang en dwang). Randvoorwaarden Om Focusproject 1 tot uitvoering te brengen is het noodzakelijk dat: - er commitment is van gemeenten en kernpartners over wat we gaan doen en wie, waarvoor verantwoordelijk is. - professionals van gemeenten, zorg en veiligheidspartners deelname aan de werkgroep voortzetten. - De regionale kwaliteitsnorm voor de lokale teams wordt vastgesteld en lokaal geïmplementeerd. - lokale gemeenten integraal eigenaarschap borgen ten aanzien van het programma Samen voor Veilig (zoals beschreven in het strategisch kader. - lokale gemeenten de rol van bijblijver in de praktijk brengen, intern positioneren en de juiste randvoorwaarden organiseren op basis van de regionale profielbeschrijving. Monitoring - De voortgang van de versterking van de lokale teams wordt gemonitord door jaarlijks in het eerste kwartaal (m.i.v. 2028) een nieuwe scan af te nemen op basis van het regionaal kwaliteitskader. - Door middel van de leer- en ontwikkeltafels monitoren we de effecten van de activiteiten en brengen we in beeld waar bijgesteld moet worden.
Dit wordt verder toegelicht in paragraaf 3.5. - Aan de hand van informatie over het aantal hermeldingen via de kwartaalrapportage van Veilig Thuis. Kostenraming De regionale inzet wordt gedaan door de regionale programmaleider. Stel dat we (omwille van positieve praktijkinzichten) toe willen werken naar meerdere triagetafels in de regio, dan zal bekeken moeten worden of en welke extra investering dat vraagt van gemeenten en kernpartners. Lokaal Omdat de lokale startsituatie van gemeenten verschillend zijn, lopen de kosten voor de implementatie van de regionale kwaliteitsnorm ook uiteen. Zo hebben een aantal gemeenten al (meer) specialistische bijblijvers georganiseerd, terwijl andere gemeenten nog werken met generalistische teams. Het lokale versterkingsplan (dat aan de hand van de scan o.b.v. regionale kwaliteitsnorm wordt opgesteld door iedere gemeente) geeft inzicht in wat hen nog te doen staat en welke (extra) financiële middelen daarvoor eventueel nodig zijn en waarvoor lokaal dekking gezocht moet worden. Zorg- en veiligheidspartners Eventuele scholingskosten voor aandachtsfunctionarissen komen voor rekening van de organisatie waar zij werkzaam zijn. 13 2.2.
Focusproject 2: Implementatie visie Gefaseerd Samenwerken voor Veiligheid Zoals in het strategisch kader al genoemd: de gemeenschappelijke basis die nodig is om cultuur gedreven te werken bestaat uit werken vanuit de visie Gefaseerd Samenwerken voor Veiligheid, eenzelfde grondhouding, goede gespreksvaardigheden en vakkennis. Eén taal en één gezamenlijke aanpak is van fundamenteel belang voor het duurzaam stoppen van onveiligheid in gezinnen en huishoudens. Het is de basis van alles wat we doen en hoe we het samen doen. Daarom blijven we aansluiten op de visie Gefaseerd Samenwerken voor Veiligheid (Vogtländer en Van Arum, 2016) en werken we regionaal met de Top-3 methodiek van Civil Care. Daarin staan drie stappen centraal: om de cirkel van geweld te doorbreken is eerst directe veiligheid noodzakelijk, waarvoor een veiligheidsplan wordt opgesteld. Daarna is er pas ruimte om de oorzaken van de onveiligheid aan te pakken met behulp van risicogestuurde zorg. Vervolgens kan er gewerkt worden aan herstel van de opgelopen (ontwikkelings- )schade. Waarom prioriteit Sinds 2020 zijn circa 400 professionals uit deze regio getraind in de Top-3 methodiek. Hiermee is een goede basis gelegd.
Het trainen van professionals is een cruciale stap in de implementatie van de Visie Gefaseerd Samenwerken voor Veiligheid, maar we missen nog een aantal aspecten: • Het ontbreekt aan een gefundeerd en duurzaam implementatieproces wat ervoor zorgt dat de visie en methodiek daadwerkelijk duurzaam beslag krijgt in de uitvoeringspraktijk. De taken en rollen die nodig zijn voor een gedegen implementatie zijn niet belegd. Dat geldt voor de inhoudelijke en projectmatige voortrekkersrol, maar ook voor een middenkadergroep van kernpartners die zorg draagt voor de juiste randvoorwaarden die nodig zijn om de interne implementatie te laten slagen. • Er wordt nu vooral gewerkt vóór veiligheid, maar nog te weinig sámen voor veiligheid. Een integraal werkproces ontbreekt. De vertaling van de visie en de Top-3-methodiek naar de interne werkwijzen van organisaties is nog onvoldoende gemaakt of krijgt in de praktijk te weinig aandacht. • De professionals die zijn getraind werken vooral bij gemeenten, AMW/CJG, Veilig Thuis, de Raad voor de Kinderbescherming en BJZ. Andere samenwerkingspartners hebben nog te weinig kennis van de visie en de Top-3-methodiek. Dit bemoeilijkt de samenwerking, vooral met organisaties die zich richten op volwassenen. • Er zijn verschillende interpretaties van wat systemisch werken inhoudt en hoe dit in de praktijk moet worden toegepast.
Verdere scholing op dit gebied is opgenomen in Focusproject 5: kennis en lerend netwerk. De visie Gefaseerd samenwerken voor veiligheid vormt ook de basis in de ontwikkeling Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming.
14 • De randvoorwaarden om volgens de visie en de Top-3-methodiek te werken zijn nog niet op orde. Professionals geven aan dat ze te weinig tijd hebben om de methodiek goed toe te passen en dat ze behoefte hebben aan beter onderhoud van hun kennis. • Noord- en Midden-Limburg hebben ieder hun eigen aanpak gekozen bij het trainen van professionals. Multidisciplinair trainen was geen standaard en er was weinig samenwerking tussen trainers in de regio. Projectdoelstellingen, beoogde resultaten en activiteiten in tijdpad Een belangrijke verandering is dat trainers samen een regionaal implementatie- en aanjaagteam gaan vormen. Hun rol wordt breder dan alleen het geven van trainingen in de Top-3-methodiek. Zij worden de drijvende kracht achter de implementatie en bieden een gevarieerd aanbod van trainingen en kennisactiviteiten rondom de visie en de methodiek. Dit aanbod is bedoeld voor zowel kernpartners als andere betrokken organisaties en richt zich op het opbouwen én onderhouden van kennis. Daarnaast krijgt de nog op te richten werkgroep bestaande uit GW’ers en middenmanagement van gemeenten en kernpartners, een belangrijke rol. Zij ondersteunen de interne implementatie en coachen professionals in de praktijk. Door middel van casusbesprekingen in hernieuwde leer- en ontwikkeltafels wordt regelmatig stilgestaan bij de toepassing van de Top-3-methodiek.
Daarbij toetsen we ons werk aan de afgesproken samenwerkingsprincipes en de bijbehorende grondhouding (zie hoofdstuk 1). De regionaal implementatiecoach is verantwoordelijk voor het uitvoeren van het gevarieerd leeraanbod, daarnaast is rekening gehouden projectleiderstaken (coördinatie, organisatie van alle deelactiviteiten en het bewaken van de samenhang). Projectdoelstelling Belangrijkste activiteiten Wanneer Wie Op basis van “1 taal en 1 visie” werken professionals effectief samen zodat onveiligheid in gezinnen snel en duurzaam wordt gestopt en de schade ervan wordt beperkt. Uitwerking rol en taken van regionaal implementatieteam inclusief competentieprofiel voor de leden ervan. Q3 2026 Reg. implementatiecoach i.s.m. Civil Care. Werven en opleiden van nieuwe trainers (bij voorkeur GI en VT). Q3 2026 Aftrapmoment regionaal implementatieteam Q4 2026 Reg. implementatiecoach Ontwikkelen van gevarieerd aanbod: • 3-daagse training voor bijblijvers van gemeenten en kernpartners (met regierol). • Boostersessies voor getrainde professionals zodat hun kennis onderhouden blijft. • Workshops voor schilpartners zodat zij basiskennis ontwikkelen over wat de visie en de methodiek inhoudt. • Leer- en ontwikkeltafels waar getrainde professionals gezamenlijk in beeld brengen hoe gewerkt wordt vanuit de visie. Gereed Reg. implementatiecoach in afstemming met trainers en Civil Care.
Jaarlijks beschikbaar stellen van: • 4 tot 6 meerdaagse trainingen • 4 boostersessies • 4 Workshops • 4 leer- en ontwikkeltafels Gestart Reg. implementatiecoach en trainers. Kernpartners (GI’s, VT, RvdK en BJZ) stellen een intern implementatieplan op (bij gemeenten is dat onderdeel van bredere versterkingsplan) en wijzen een inhoudelijk (GW) en facilitair (middenkader) verantwoordelijke aan. Visie en Top 3 wordt verankert in eigen inwerk- en scholingsprogramma’s. De voortgang daarvan wordt gemonitord in de werkgroep. Q3 2026 Werkgroep Ontwikkelen van 1 integraal werkproces: Top 3 methodiek als “kapstok” met invlechten van andere Q3 2026 Reg. implementatiecoach methodieken en instrumenten (JIM, SNS, Verklarende | i.s.m. werkgroep analyse) waarbij we komen tot 1 gezamenlijke taal/terminologie en minder bureaucratie voor professionals waar dat kan. • Regionaal multidisciplinair implementatie- en aanjaagteam up en running. • Bereik van de implementatie van de visie wordt vergroot door gevarieerder aanbod gericht op kernpartners én schilpartners. • Duurzaamheid van de kennis wordt verhoogd doordat kennis onderhouden wordt (leer | - en Beoogd resultaat | ontwikkeltafels en boostersessies). • Partners hebben een eigen implementatieplan waardoor binnen alle organisaties het werken volgens de visie beter geborgd wordt.
• De samenwerking verloopt beter doordat we samen een integraal werkproces ontwikkelen dat helderheid geeft over wie, wanneer waarvoor aan de lat staat. Randvoorwaarden Om Focusproject 2 tot uitvoering te brengen is het noodzakelijk dat: - er commitment is van gemeenten en kernpartners over wat we gaan doen en wie, waarvoor verantwoordelijk is. - de werkgroep wordt voortgezet en de leden ervan een ambassadeursrol vervullen ten aanzien van het implementatieproces van de visie en methodiek binnen de eigen organisatie. - er uren voor projectleiderstaken worden gefaciliteerd en bij voorkeur belegd bij één van de trainers. Hij/zij is namens de regio procesmatig verantwoordelijk voor het regionaal implementatieteam, heeft een coördinerende rol en vormt een stevig duo met de regionale implementatiecoach. - er een regionale implementatiecoach beschikbaar is (naar voorbeeld van Zuid-Limburg). Hij/zij is inhoudelijk trekker van de doorontwikkeling en centraal aanspreekpunt voor professionals (ook gedragswetenschappers), ontwikkelt en trekt de leer- en ontwikkeltafels en ondersteunt bij experimentele praktijken. - structurele administratieve ondersteuning wordt georganiseerd voor het openstellen van het leeraanbod, inschrijving en planning, locaties en faciliteiten, mailverkeer rondom huiswerkopdrachten en werk rondom SKJ-accreditatie.
- met Civil Care overeenstemming wordt bereikt over dat zij “kwaliteitsbewaker” zijn over hoe getraind wordt op het toepassen van de methodiek in de praktijk, maar dat ook ruimte wordt geboden voor het implementatieteam zodat zij aan kunnen sluiten op waar deze regio staat en wat onze professionals daarin nodig hebben. - bijblijvers georganiseerd zijn conform de profielbeschrijving (bijlage 2). Kostenraming Omdat we vanaf 2025 gedifferentieerd aanbod ontwikkelen i.c.m. dat we de meerdaagse Top 3 training selectiever inzetten en het maximaal aantal deelnemers aanhouden per groep, gaan we ervan uit dat 6 trainingen per jaar (voor nieuwe professionals) voldoende is. Onderstaand de kostenraming voor de uitvoering van prioriteit 2.
Onderdeel | Wat | Toelichting | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | 2031 Projectleiderstaken | 4 u/wk | € 18.932 | € 18.932 | € 18.932 | € 18.932 | € 18.932 Personeel | Regionale | Ontwikkeling | € 7.388 | € 7.388 | € 7.388 | € 7.388 | € 7.388 implementatiecoach | 60 u/jr Uitvoering | € 11.083 | € 11.083 | € 11.083 | € 11.083 | € 11.083 90 u/jr Ondersteuning | 4 u/wk | € 8.513 | € 8.513 | € 8.513 | € 8.513 | € 8.513 Inzet trainers 3- | 4 trainingen/jr | € 34.265 | € 34.265 | € 34.265 | € 34.265 | € 34.265 daagse Trainingen | Locatie en | € 900 p/training | € 3.855 | € 3.855 | € 3.855 | € 3.855 | € 3.855 15 faciliteiten Licentiebehoud | 1 x per jaar | € 6.425 | € 6.425 | € 6.425 | € 6.425 | € 6.425 Accreditatie | € 100 p/training | € 428 | € 428 | € 428 | € 428 | € 428 deelnemers Opleiden nieuwe | Stelpost | € 5.354 | € 5.354 | € 5.354 | € 5.354 | € 5.354 trainers Civil Care | Stelpost t.b.v. ondersteuning en | € 5.198 | € 5.198 | € 5.198 | € 5.198 | € 5.198 kwaliteitsbewaking. Totaal Focusproject 2: implementatie visie GSV | € 101.440 | € 101.440 | € 101.440 | € 101.440 | € 101.440 16 17 2.3. Focusproject 3: MDA++ MDA++ is een aanpak die sinds augustus 2024 in Noord- en Midden-Limburg als pilot is toegepast voor complexe GiA-casuïstiek. In MDA++ wordt expertise gebundeld9 voor de aanpak van de meest ernstige en structurele vormen van geweld in gezinnen/huishoudens.
De eerste plus staat voor de intersectorale/domeinoverstijgende samenwerking, de tweede plus staat voor de specialistische kennis van alle vaste partners van het analyseteam. De leden van het analyseteam hebben naast hun eigen specifieke expertise ook veel ervaring en kennis op het gebied van geweld in afhankelijkheidsrelaties. De uitvoering van MDA++ is ondergebracht bij de Zorg- en Veiligheidshuizen in onze regio. Waarom prioriteit Het lukt ons in deze regio niet goed genoeg om de meest ernstige vormen van geweld in gezinnen/huishoudens te stoppen en stabiele veiligheid te bereiken. Het risico op hulpverleningsonmacht bij professionals is groot. Laat staan bij de betrokkenen zelf die steeds weer hun verhaal moeten doenTyp hier uw vergelijking. bij verschillende organisaties en professionals. De betrokkenheid bij dit type casuïstiek is doorgaans langdurig. Tegelijkertijd worden casussen regelmatig overgedragen tussen organisaties (het zogeheten estafettemodel) of afgesloten, terwijl er nog geen sprake is van stabiele veiligheid. Pilot MDA++ 2024 tot en met 2025 Vanaf de zomer 2024 tot en met 2025 is geëxperimenteerd in pilotvorm met de aanpak MDA++.
Doelstelling was het stoppen en duurzaam doorbreken van ernstige vormen van structurele onveiligheid in huishoudens doordat: - onderliggende factoren en patronen ontrafeld worden en de aanmelder -met de vertaling daarvan naar het vervolgplan- verder kan. - nieuwe perspectieven op casusniveau helpen om niet te vervallen in het estafettemodel, maar vast te houden totdat het daadwerkelijk stabiel veilig is. - het een belangrijke bijdrage levert aan de versterking van de samenwerking in de breedste zin van het woord. Ook wanneer het nog (steeds) niet is gelukt om de onveiligheid te stoppen. MDA++ is een belangrijke katalysator voor het werken volgens de visie Gefaseerd Samenwerken voor Veiligheid op basis van 1 gezamenlijke taal en juiste grondhouding. - zorgaanbod ingezet wordt op het moment dat dat kansrijk is, namelijk in fase 2 en 3: risicogestuurde en herstelgerichte zorg. Verkregen inhoudelijke inzichten tot nu toe Naast de verzamelde casuïstiekinformatie heeft een student van Avans Hogeschool onderzoek gedaan 9 Vaste kernpartners van het analyseteam zijn de reclassering, GGZ, Veilig Thuis, Bureau Jeugdzorg. Relevante achtergrondinformatie • Het geweld in deze regio is ernstiger, structureler en chronischer van aard afgezet tegen de rest van Nederland (VJI).
• In deze regio blijkt er vaker sprake te zijn van problematisch alcoholgebruik door de leden van het gezin of huishouden waar geweld aan de orde is. • Van alle casussen die worden overgedragen door Veilig Thuis aan de lokale teams is in 49,5% sprake van multi-problematiek waarvan in 17,3 % van de casussen geen mogelijkheden zijn tot hulp (CBS).
18 naar de impact van de pilot MDA++. Dit onderzoek richtte zich op de ervaringen van aanmelders en vaste kernpartners van het analyseteam. Op basis van casusanalyses en interviews zijn factoren in kaart gebracht die het succes of falen van de aanpak beïnvloeden. De pilot laat zien dat MDA++ effectief bijdraagt aan het inzichtelijk maken van onderliggende patronen die chronische en ernstige onveiligheid in gezinnen en huishoudens in stand houden. Tijdens de pilot zijn minder casussen aangemeld dan vooraf verwacht. Dit wijst op het belang van goede communicatie en korte lijnen met lokale teams, zodat professionals MDA++ weten te vinden en op het juiste moment inzetten. Overige belangrijke inzichten zijn: De rol van de bijblijver / intensief casusregisseur is essentieel MDA++ is alleen effectief als de uitkomsten van het analyseteam worden opgevolgd in een integrale casusaanpak. Deze aanpak moet worden aangestuurd door een bijblijver of intensief casusregisseur. MDA++ als leertafel voor samenwerking Waar complexe casuïstiek vaak leidt tot onbegrip en frustratie, zorgt MDA++ juist voor meer verbinding tussen professionals. De pilot laat zien dat MDA++ samenwerking versterkt. De visie Gefaseerd Samenwerken voor Veiligheid en de Top-3-methodiek vormen hierbij de rode draad. Professionals oefenen samen in het bepalen van de juiste volgorde en timing van interventies.
Verrijken, verdragen en vertragen Het vooraf verrijken van casussen levert vaak nieuwe inzichten op, ook voor de aanmelder. Het ordenen van informatie in een tijdlijn en genogram helpt om patronen beter te analyseren (van ‘foto’ naar ‘film’). MDA++ biedt ruimte om gezamenlijk afstand te nemen, te reflecteren en – waar nodig – te stoppen met het stapelen van interventies als de veiligheid niet verbetert. Dit leidt tot nieuwe perspectieven en helpt professionals om niet telkens mee te gaan in terugkerende crisissituaties. Inzet van procesregisseur (Zorg- en Veiligheidshuis) In sommige casussen speelt het strafrecht een grote rol, of ontbreekt betrokkenheid vanuit de strafrechtketen terwijl dit wel nodig is. In zulke situaties is inzet van een procesregisseur vanuit het Zorg- en Veiligheidshuis belangrijk. Deze zorgt voor afstemming tussen domeinen, zodat andere professionals zich kunnen richten op het gezin of huishouden. Eenduidigheid over systemisch werken ontbreekt De pilot laat zien dat systemisch werken verschillend wordt geïnterpreteerd. De invulling hangt vaak af van de rol en taak(afbakening) van de professional. Hierdoor blijven onderliggende oorzaken soms buiten beeld en ligt de focus te veel op symptomen. Heldere definities en vertaling naar ieders rol zijn nodig.
Onvoldoende kennis van bijschalingsmogelijkheden In de praktijk blijkt dat professionals vaak langdurig betrokken blijven bij casussen, terwijl duurzame veiligheid uitblijft. Tijdig bijschalen blijft daarom een belangrijk aandachtspunt. Professionals zijn niet altijd goed bekend met de mogelijkheden binnen het straf- en bestuursrecht, of weten niet hoe ze deze moeten inzetten. Een duidelijk overzicht van opschalingsopties en wanneer deze passend zijn, zou helpen. Brede behoefte aan analysecapaciteit De coördinator van MDA++ vervulde tijdens de pilot ook een belangrijke adviesrol. Hieruit blijkt dat de behoefte aan gezamenlijke analyse, kennisdeling en expertise breder is dan alleen MDA++-casuïstiek. Tegelijkertijd gelden voor MDA++ specifieke toelatingscriteria. GGZ-expertise is onmisbaar Kennis van psychische en psychiatrische problematiek is essentieel binnen het analyseteam. Het helpt 19 om gedrag beter te duiden en onderscheid te maken tussen psychiatrische en sociaal-maatschappelijke oorzaken. Dit leidt tot betere analyses en voorkomt onjuiste doorverwijzingen. Verkregen cijfermatige inzichten tot nu toe De verzamelde casusinformatie gedurende de pilotperiode laat zien dat: • er 27 unieke aanmeldingen voor het analyseteam MDA++ zijn gedaan; • in 63% (17 v.d. 27) minderjarige kinderen betrokken zijn; • in 70% (19 v.d.
27) de partners niet (meer) samenwonend zijn; • In 66% (18 v.d. 27) bekend is dat bij één of meerdere personen uit het gezin/huishouden sprake van psychiatrische problematiek en/of middelenafhankelijkheid; • van de 27 aanmeldingen 55% (12 NL en 3 ML) uiteindelijk gelabeld zijn als MDA++ waarop ook procesregie is ingezet. Daarvan: - is in 8 van de 15 cases een afname zichtbaar van het aantal meldingen bij politie en veilig thuis. - is in sommige cases is een toename zichtbaar van crisissituaties. - is in 11 cases is een gedwongen maatregel jeugd aan de orde. - is de gemiddelde bestaansduur van de onveiligheid in deze gezinnen/huishoudens 9,7 jaar; - zijn ten tijde van de aanmelding gemiddeld 5 zorgorganisaties betrokken bij het gezin/ huishouden. MDA++ vanaf 2026 Deze vorm van casusaanpak past binnen de opdracht en werkwijze van de Zorg- en Veiligheidshuizen. Aansluiting bij het Zorg- en Veiligheidshuis zorgt ervoor dat samenwerking en gegevensdeling plaatsvinden binnen bestaande juridische kaders, waaronder de WGS, en binnen de afspraken die hierover zijn vastgelegd in het convenant tussen de betrokken partners. Belangrijkste activiteiten & tijdsplanning Activiteiten Wanneer Wie Start overdracht casuïstiek van coördinator naar procesregisseurs ZVH. Gereed Coördinator MDA++ en procesregisseurs ZVH’s. Opleveren eindrapport pilot MDA++ Gereed Coördinator MDA++ en programmaleider.
Monitor MDA++ actualiseren Gereed Coördinator MDA++ en programmaleider. Totaaloverzicht bijschalingsmogelijkheden ter ondersteuning van professionals (proces met afwegingsvragen: wanneer/waarom/hoe). Q3 2026 Coördinator MDA++ en procesregisseurs ZVH’s. Onderzoeken naar -en experimenteren met- deelname van de leden van het gezin/huishouden aan het analyseteam en casusteam. Q4 2026 Coördinator MDA++ met leden analyseteam en bijblijvers. Monitoring Op basis van de ervaringen uit de pilot is de monitor voor MDA++ verder doorontwikkeld. Vanaf 1 januari 2026 worden zowel kwalitatieve als kwantitatieve gegevens verzameld. De monitor heeft als doel om de uitvoering van de aanpak te volgen, leerinzichten op te halen en inzicht te krijgen in de bijdrage van MDA++ aan duurzame veiligheid voor betrokken gezinnen en huishoudens. Kwalitatief De coördinator MDA++ signaleert leerinzichten uit de casuïstiek en bespreekt deze binnen het analyseteam. Knelpunten, succesfactoren en ontwikkelpunten worden periodiek gedeeld met de programmaleider Samen voor Veilig en de ambtelijke kerngroep GiA Noord- en Midden-Limburg. De kerngroep beoordeelt welke opvolging of bijsturing nodig is. Deze terugkoppeling is twee keer per jaar (juli en januari) een vast agendapunt.
Kwantitatief Vanaf 2026 wordt casusinformatie vastgelegd in PGAx, het zaakssysteem van de Zorg- en 20 Veiligheidshuizen voor persoons- en systeemgerichte aanpak. Per casus worden de volgende gegevens geregistreerd: - aanmelder (functie en organisatie); - gemeente van herkomst; - of er een gemeentelijk casusregisseur betrokken is; - reden van aanmelding en of betrokkenen op de hoogte zijn; - aanwezigheid van minderjarige kinderen (en of zij thuis wonen); - woonsituatie van partners/ouders; - middelengebruik (ja/nee); - vermoedens van GGZ-problematiek; - duur van de onveiligheid (in maanden); - betrokken hulpverlening bij aanmelding (organisatie en op wie waar het op gericht is); - actuele betrokkenheid van strafrecht (ja/nee); - actueel verplicht kader (straf-, bestuurs- of civiel recht); - veiligheidstaxatie bij aanmelding, na 6 en 12 maanden. Effectevaluatie In aansluiting op de bredere evaluatie van het programma Samen voor Veilig wordt onderzocht of een selectie van MDA++-casussen kan worden betrokken bij de vierde cohortstudie van het Verwey-Jonker Instituut. Hiermee ontstaat aanvullend en onafhankelijk inzicht in de mate waarin de aanpak bijdraagt aan het realiseren van stabiele en duurzame veiligheid in gezinnen en huishoudens waar sprake is van structurele en chronische onveiligheid.
Randvoorwaarden Om Focusproject 3 tot uitvoering te kunnen brengen is het noodzakelijk dat: - er commitment is van gemeenten en kernpartners over de voorzetting van MDA++ en dat kernpartners hun capaciteit blijven afvaardigen t.b.v. het analyseteam. - De werkgroep MDA++ wordt voortgezet. - er concrete afspraken worden gemaakt met lokale teams en kernpartners over wanneer en hoe casuïstiek wordt aangemeld. - gemeenten de rol van bijblijver hebben geborgd in het lokale team en de bijblijver verantwoordelijk is voor het samenstellen van het benodigde casusteam wat aan de slag gaat met de vervolgaanpak waarin de uitkomsten van de analyse worden geïntegreerd. Kostenraming In tegenstelling tot de pilotperiode komt het analyseteam MDA++ vanaf 2026 op afroep van de coördinator bijeen, die het team als onafhankelijk voorzitter blijft leiden. De rol van de coördinator wordt daarbij teruggebracht naar 4 uur per week en richt zich primair op het voorzitterschap. Tegelijkertijd krijgen de procesregisseurs van de Zorg- en Veiligheidshuizen in de regio een grotere en meer centrale rol. Er is één procesregisseur voor Noord- en één procesregisseur voor Midden-Limburg gepositioneerd voor specifiek GiA-casuïstiek. Zij adviseren bij complexe GiA-casuïstiek en voeren systeemgerichte procesregie ter ondersteuning van de bijblijver c.q. casusregisseur.
Daarbij richten zij zich op het organiseren en regisseren van domeinoverstijgende samenwerking en zorgen zij voor afstemming met onder andere het Actie-overleg en ZSM. Deelname van kernpartners aan het analyseteam wordt vanaf 2026 niet langer aanvullend gefinancierd. Op basis van het huidige aantal aanmeldingen is berekend dat in Noord- en Midden-Limburg in totaal 30 uur per week nodig is voor procesregie op GiA/MDA++-casuïstiek. De Zorg- en Veiligheidshuizen financieren hiervan 50% vanuit hun bestaande begroting, waarin al capaciteit is gereserveerd voor procesregie bij multi-complexe casuïstiek, waaronder GiA. De overige 50% (15 uur) wordt gefinancierd vanuit de regionale GiA-begroting en is derhalve opgenomen in onderstaand kostenoverzicht. Onderdeel | Wat | Toelichting | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | 2031 Voorzitter analyseteam | 4 u/wk | € 14.688 | € 14.688 | € 14.688 | € 14.688 | € 14.688 Personeel Procesregie GiA | 15 u/wk | € 54.094 | € 54.094 | € 54.094 | € 54.094 | € 54.094 Ondersteuning | 6 u/wk | € 15.411 | € 15.411 | € 15.411 | € 15.411 | € 15.411 Totaal Focusproject 3: MDA++ | € 84.193 | € 84.193 | € 84.193 | € 84.193 | € 84.193 21 22 2.4. Focusproject 4: Handle with Care (HwC) Het voornemen om Handle with Care (HwC) te implementeren in Noord- en Midden-Limburg bestaat al langer.
Het was eerder opgenomen als ambitie in het meerjarenprogramma ‘Geweld Hoort Nergens Thuis 2018–2021’ en in de daaropvolgende regionale Meerjarenaanpak Geweld in Afhankelijkheidsrelaties. Toch is het tot op heden niet gelukt om HwC daadwerkelijk te implementeren. Uit het doorlopen visietraject met gemeenten, zorg- en veiligheidspartners blijkt opnieuw dat Handle with Care één van de prioritaire thema’s is binnen het programma Samen voor Veilig. In november 2024 is daarom een concreet projectplan voor HwC opgesteld (zie bijlage 4). Op basis hiervan is subsidie aangevraagd bij de Provincie Limburg, welke inmiddels is gehonoreerd. Waarom prioriteit Handle with Care (HwC) is een prioriteit omdat we kinderen die thuis een geweldsincident meemaken snel sociale steun op school willen bieden. In Noord- en Midden-Limburg is nog geen structurele samenwerking met onderwijspartners ingericht. Met de implementatie van HwC zetten we de komende jaren in op het versterken van deze samenwerking. Wij zijn ervan overtuigd dat het onderwijs een belangrijke rol speelt in het signaleren en stoppen van geweld, maar ook in het beperken van de schadelijke gevolgen voor kinderen. De gemeenten in Zuid-Limburg zijn ons hierin al voorgegaan; de resultaten van de implementatie van Handle with Care daar zijn positief.