2026-09-08 11. Bijlage - Ruimtelijke Bouwsteen Omgevingsvisie Nederweert (definitief)
Tekst van het document
Sommigen benadrukken het toekomstperspectief van de agrarische sector, terwijl anderen inzetten op efficiënt energiebeleid en natuurbehoud. Het belang van waterbeheer en groenvoorzieningen bij toekomstige bouwplannen wordt unaniem onderkend. 7. Verhaallijnen 32 HeusschenCopier Landschapskracht | Juli 2025
Deel Kwantiteit Groei met en vanuit kwaliteiten Nu er vandaag de dag verschillende opgaven en ambities spelen rijst de vraag hoe Nederweert kan groeien op een manier die haar identiteit versterkt en tegelijkertijd inspeelt op lokale en regionale ontwikkelingen? Ook ruimtelijke trends in de regio geven aanleiding om vooruit te kijken. In algemene zin kan er gesteld worden dat er in Nederland sprake is van druk op de ruimte en behoefte aan nieuwe woningen. In onze regio is de druk op de ruimte extra merkbaar als gevolg van groei van Brainport Eindhoven en de aantrekkingskracht die dat heeft op nieuwkomers. In de gemeente Nederweert zelf spelen daarnaast vraagstukken gerelateerd aan het leefbaar houden van de verschillende kernen door ervoor te zorgen dat voorzieningen op peil blijven, sociale verbanden behouden blijven en de identiteit van de afzonderlijke kernen overeind blijft. Binnen het gemeentebestuur van Nederweert leeft dan ook de overtuiging dat groei, in zowel inwonersaantal als economische activiteit, geen doel op zich is, maar een (noodzakelijk) middel om de gemeente veerkrachtig en toekomstgericht te positioneren. De vraag lijkt daarmee steeds minder te zijn of de gemeente Nederweert gaat groeien, maar veel meer hoe deze groei het beste kan worden vormgegeven, met behoud en versterking van bestaande kwaliteiten.
De geschetste toekomstperspectieven gaan dan ook uit van een groei van het totaal aantal inwoners en economische activiteit. Hiermee is er dus geen toekomstperspectief opgenomen dat stagnatie of krimp van het aantal inwoners, economische activiteiten en ruimtelijke ontwikkelingen als uitgangspunt heeft. Toch zijn er ook kanttekeningen te plaatsen bij dit uitgangspunt van groei, mede om het feit dat de toekomst zich moeilijk laat voorspellen en een (forse) groei van het aantal inwoners en economische activiteit daarmee allerminst zeker is. Daarnaast is de vraag hoe het uitgangspunt van groei samen kan gaan met het behoud van de aanwezige kwaliteiten en de aanwezige functies. De noodzaak voor slimme, ruimtelijke keuzes, aandacht voor het veranderende economische profiel van Nederweert, en een integrale blik op groei in relatie tot thema’s als maatschappelijke voorzieningen en identiteit, infrastructuur, duurzaamheid en klimaatadaptatie is daarmee dan ook evident. Immers, groei van de gemeente Nederweert kan alleen worden vormgegeven als kwaliteiten worden versterkt. De focus van deel 2 van deze rapportage ligt op het schetsen van een mogelijk toekomstperspectief voor de gemeente Nederweert vanuit een kwalitatieve groei. De focus in dit deel ligt daarbij op de thema’s wonen en bedrijvigheid.
De groei van het aantal woningen en werklocaties staat echter niet op zichzelf, maar gaat hand in hand met andere thema’s zoals economische activiteiten en sociaal-maatschappelijke opgaven. Disclaimer deel ‘Kwantiteit’ De in deze rapportage getoonde kaarten, barcodes en tegels zijn het product van werksessies met het ambtelijke projectteam. Ook de inbreng van de gemeenteraad van Nederweert tijdens informatiesessies is meegenomen. De kaarten, barcodes en tegels in deze rapportage schetsen mogelijke toekomstige ontwikkelrichtingen, zijn illustratief en doen geen uitspraken op kavelniveau. Aan deze beelden zijn dan ook geen rechten te ontlenen. 8. Groei I Waarom groeien we? Figuur 20 - De focus ligt op de thema’s identiteit, leefomgeving, wonen en bedrijvigheid, verschillende thema’s zijn echter onlosmakelijk met elkaar verbonden Een belangrijk antwoord op de vraag hoe te groeien met en vanuit kwaliteit is dat groei van het aantal woningen en werklocaties alleen maar kan binnen een integrale afweging met andere thema’s zoals mobiliteit, landbouw en natuur. De thema’s identiteit en leefomgeving werken daarbij overkoepelend en zijn onlosmakelijk verbonden met kwalitatieve groei (zie ook Hoofdstuk 1).
Gedurende het proces van het opstellen van het deel ‘Kwantiteit’ is vanuit het ambtelijke projectteam, het college en de gemeenteraad dan ook veelvuldig stilgestaan bij het belang van een integrale aanpak (Figuur 20). Zo werd onder meer aandacht gevraagd voor de aanwezigheid en strategische spreiding van maatschappelijke voorzieningen in de kernen als basis voor een herkenbare identiteit en een sterke leefomgeving. Deze voorzieningen faciliteren immers niet alleen de dagelijkse behoeften van inwoners, maar versterken ook het sociaal-maatschappelijk netwerk en het gemeenschapsgevoel. Ook werd gewezen op het gegeven dat de belevingswaarde van de leefomgeving wordt bepaald door de herkenbaarheid en kwaliteit van de landschappelijke, cultuurhistorische en ruimtelijke waarden in zowel het buitengebied als de kernen. In dit kader is aangegeven dat een toekomstbestendige leefomgeving afhankelijk is van het integraal realiseren van ambities op het gebied van schone lucht, mobiliteit, klimaatadaptatie, groenblauwe infrastructuur, recreatie en sociale ontmoetingsplekken. Ambities en opgaven “De gemeente Nederweert onderscheidt zich door haar landelijke karakter, hechte kernen, cultureel erfgoed en rijke natuurlijke omgeving met prachtige natuurgebieden. Het behouden en versterken van deze unieke identiteit speelt een cruciale rol in de planvorming en toekomstige ontwikkelingen.
Dit maakt het behoud van de identiteit een belangrijke opgave bij alle toekomstige ontwikkelingen.” Kwaliteitsaspecten De leefbaarheid, eigenheid en identiteit van de verschillende kernen worden vaak als kwaliteit van de gemeente Nederweert genoemd. Hierdoor lijkt (maatschappelijk) draagvlak voor ambitieuze vernieuwing samen te hangen met de mate waarin het landelijk karakter en de Nederweerter identiteit behouden kan blijven. Bij grote, ambitieuze vernieuwing en uitbreiding rijst echter de vraag of de huidige identiteit behouden kan blijven of zich eveneens zal ontwikkelen. Groei met en vanuit kwaliteit • Elke kern heeft zijn eigen identiteit. Ruimtelijke ontwikkelingen sluiten aan bij deze identiteit en dragen bij aan het versterken van de identiteit of dragen bij aan het doorontwikkelen van de identiteit; • Cultuurhistorische waarden zijn onlosmakelijk verbonden met de (plattelands-)identiteit van de gemeente. Een ruimtelijke ontwikkeling voor groei respecteert het aanwezige cultureel erfgoed en, indien aanwezig, draagt deze bij aan de beleefbaarheid en toekomstbestendigheid hiervan; • Groei en ruimtelijke ontwikkeling van Nederweert dient samen te gaan met behoud en versterking van immateriële waarden zoals de saamhorigheid van de inwoners en de sociale en culturele samenhang in de kernen.
Identiteit Dit hoofdstuk geeft een samenvatting van de inbreng van de ambtelijke projectgroep, het college en de gemeenteraad wat betreft de vraag hoe te groeien met en vanuit kwaliteit. De ambities en opgaven zijn reeds in het deel ‘Kwanliteit’ toegelicht (zie Hoofdstuk 1) en hier nogmaals herhaald. De inbreng van de ambtelijke projectgroep, het college en de gemeenteraad vormt zo een belangrijk uitgangspunt voor een nadere concretisering van hoe kwaliteiten meegenomen moeten worden. 9. Koers I Hoe groeien we met en vanuit kwaliteit? 36 HeusschenCopier Landschapskracht | Juli 2025 Ambities en opgaven “Om te voorzien in de woningbehoefte dienen de komende jaren honderden nieuwe woningen gebouwd te worden, voor verschillende doelgroepen en woonbehoeften. Woonbehoeften veranderen namelijk, mede door demografische ontwikkelingen zoals vergrijzing en toename van het aantal 1-en-2-persoons huishoudens. Maar ook door de toenemende groei van de Brabantse Brainportregio is de vraag naar woningen groot.” Kwaliteitsaspecten Om te voorzien in de vraag naar woningen, zal voor alle doelgroepen (bijv. (sociale) huur-, koop- en seniorenwoningen) moeten worden gebouwd. Dit kan op traditionele wijze, maar kern- of gebiedsafhankelijk is een afwijkende bouwhoogte of andere woonvormen ook voorstelbaar.
Bij ontwikkeling dient altijd rekening te worden gehouden met het versterken van de leefomgeving en de omgevingskwaliteit, bijvoorbeeld door het voorzien in voldoende ruimte voor groen, klimaatadaptatie en ontmoeten. Groei met en vanuit kwaliteit • Bij woningbouw wordt rekening gehouden met de aanwezige context en wordt er bijgedragen aan het behoud en de versterking van de landschappelijke leesbaarheid en een groene leefomgeving; • De identiteit en maat en schaal van de kern en context zijn bepalend voor de maat en schaal van de ontwikkeling; • Woningbouwinitiatieven respecteren in alle gevallen de zichtlijnen op kenmerkende gebouwen (bijv. kerktorens); • Kansen voor transformatie en behoud van cultuurhistorisch waardevolle objecten en ensembles binnen dorpskernen worden aangegrepen; • Bij groei van het aantal woningen dient ook rekening gehouden te worden met ruimte voor maatschappelijke voorzieningen (zoals ontmoetingsplekken, zorg e.d.); • De te realiseren woonvormen nodigen uit tot onderling contact en zorg voor elkaar, zijn passend bij de identiteit van het dorp en zorgen voor sociale en fysieke veiligheid. Ambities en opgaven “Voor de groei van lokale ondernemingen is de opgave om 15 hectare aan ruimte voor bedrijvigheid te realiseren. Bovendien vereist het potentiële aantrekken van bedrijvigheid uit de Brainportregio extra ruimte voor ontwikkeling.
In een recent PBL -rapport ‘Ruimte voor circulaire economie’ wordt gesteld dat voor de transitie naar een circulaire economie in 2050 tot 40% extra ruimte t.o.v. het huidige ruimtegebruik nodig is.” Kwaliteitsaspecten Bedrijvigheid in en rondom de kernen en in verschillende sectoren (recreatie en toerisme, agrarische sector en maakindustrie) is een belangrijke kwaliteit in relatie tot lokale werkgelegenheid. Regionale samenwerking en de zoektocht naar nieuwe economische dragers (o.a. Lokale economie versterken met ruimte voor ondernemen, ontmoeten en beleveing en een leefbare, gezonde woonomgeving met oog voor duurzaamheid en natuur. Zie Economisch Profiel Nederweert) kunnen mogelijk bijdragen aan het versterken van het economisch profiel. Zo wordt er gewerkt aan het verstevigen van het ondernemersnetwerk, het stimuleren van kennisdeling en het verbinden van partijen. Groei met en vanuit kwaliteit • Bij uitbreiding en/of nieuwvestiging van economische activiteiten wordt rekening gehouden met de aanwezige context en het behoud en de versterking van de landschappelijke leesbaarheid; • Op bestaande en nieuwe werklocaties wordt ingezet op attractieve werkgebieden, waarbij de openbare en onbebouwde ruimte wordt ingezet voor klimaatadaptatie, recreatieve routestructuren (t.b.v. ommetjes en lunchwandelingen) en een goede landschappelijke inpassing van de ontwikkeling.
Ambities en opgaven “Op het gebied van leefomgeving is het van belang om groen toe te voegen in de bestaande kernen en nieuwe woongebieden moeten in het kader van klimaatadaptatie voorzien worden van een groenblauwe dooradering. Ook heeft de gemeente zich gecommitteerd aan het Schone Lucht Akkoord en is een Programma Luchtkwaliteit vastgesteld. Er wordt de ambitie uitgesproken om te werken aan het permanent verbeteren van de luchtkwaliteit.” Kwaliteitsaspecten De lees- en beleefbaarheid van de landschappelijke, cultuurhistorische en ruimtelijke waarden van het buitengebied en de kernen, dragen bij aan de belevingswaarde van de leefomgeving. Het belang van het behouden en versterken van deze waarden bij toekomstige ontwikkeling is daarmee dan ook evident. Daarnaast hangt een toekomstbestendige leefomgeving ook samen met de mate waarin doelen en ambities, zoals een schone lucht, het realiseren van ontmoetingsplekken, het ontwikkelen van een (lokaal) recreatief netwerk en klimaatadaptatie, gerealiseerd worden. Groei met en vanuit kwaliteit • Nederweert kent een grote diversiteit in landschapstypen.
Ontwikkelingen dragen bij aan het behouden en/of versterken van de lees- en beleefbaarheid van deze landschapstypen; • Maatregelen voor klimaatadaptatie en de versterking van de groenblauwe dooradering zijn noodzakelijk voor het behalen van de klimaatdoelstellingen; • Bestaand groen in de kernen wordt behouden en verder versterkt als onderdeel van een klimaatadaptieve leefomgeving; • Er wordt gestreefd naar een gezonde leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten. Leefomgeving Wonen Bedrijvigheid 37 Juli 2025 | HeusschenCopier Landschapskracht Ambities en opgaven “De leefbaarheid van een gemeenschap hangt nauw samen met de aanwezigheid van sociaal-maatschappelijke voorzieningen. Het behoud en versterking van deze voorzieningen zijn cruciaal voor het creëren van vitale kernen.” Kwaliteitsaspecten De aanwezigheid en spreiding van verschillende voorzieningen in de verschillende kernen wordt gezien als een grote kwaliteit. De aanwezigheid en het op peil houden van de maatschappelijke voorzieningen en ruimte voor ontmoeting draagt bij aan het behouden van de leefbaarheid en het gemeenschapsgevoel en versterkt daarmee de lokale Nederweerter identiteit. Groei met en vanuit kwaliteit • De aanwezigheid en strategische spreiding van maatschappelijke voorzieningen in de kernen vormt de basis voor een dynamische leefomgeving.
Deze voorzieningen faciliteren niet alleen de dagelijkse behoeften van inwoners, maar versterken ook het sociaal-maatschappelijk netwerk en het gemeenschapsgevoel. Door deze voorzieningen op peil te houden en waar mogelijk te versterken, behouden we vitale en veerkrachtige kernen met een herkenbare identiteit en een hoge leefkwaliteit; • Leefbaarheid gaat over de aantrekkelijkheid om er te wonen, leven, sporten, elkaar te ontmoeten, te spelen, elkaar hulp te vragen, elkaar te ondersteunen en veilig te voelen. Het gaat over fysieke aspecten van een leefomgeving in samenhang met sociale aspecten. De aanwezigheid van voldoende maatschappelijke voorzieningen, een diversiteit aan voorzieningen met mogelijkheden tot multifunctioneel gebruik en een goede bereikbaarheid is essentieel; • Iedere kern heeft passende maatschappelijke voorzieningen, gelegenheid tot ontmoeten en een uitnodigende, gezonde en veilige leefomgeving. Sociaal domein Toerisme en recreatie Ambities en opgaven “De gemeente Nederweert werkt samen met ondernemers en omliggende gemeenten om toerisme en recreatie steviger op de kaart te zetten.
De ambities binnen dit thema richten zich op het verbinden van natuurgebieden, het versterken van toeristisch-recreatieve infrastructuur, het erkennen en zichtbaar maken van cultuurhistorisch erfgoed en het beleefbaar maken van de landschappelijke kwaliteiten.” Kwaliteitsaspecten De aanwezigheid en nabijheid van grote natuurgebieden, de beleefbaarheid van het landschap en de recreatieve ontsluiting van het buitengebied vormen belangrijke kwaliteiten voor toerisme en recreatie. Niet alleen voor de toeristen en recreanten die de gemeente aandoen, maar ook voor de lokale inwoners zijn deze kwaliteiten van groot belang. Er wordt werk gemaakt van het versterken van het netwerk van en voor lokale ondernemers gericht op toerimse en recreatie, het bevorderen van verblijfsmogelijkheden voor bezoekers en het bereikbaar maken, promoten en verbinden van natuur en bezienswaardigheden door middel van recreatieve ontsluitingen (fiets- en wandelroutes).
Groei met en vanuit kwaliteit • Historische relicten zoals de Peel-Raamstelling, landgoederen en molens worden als onderdeel van toeristisch-recreatieve route’s beter ontsloten; • Groen- en recreatiegebieden worden zo ingericht dat ze uitnodigen tot ontmoeting en sociale interactie/verbinding; • Nieuwe initiatieven moeten aansluiten op de bestaande toeristische- recreatieve structuren; • De kanalenviersprong wordt toeristisch-recreatief ontsloten en vormt een belangrijke toeristische en recreatieve kwaliteit nabij de kern van Nederweert. Landbouw Ambities en opgaven “De agrarische sector in Nederweert staat voor grote uitdagingen. Het aantal bedrijven en de bedrijfsvoering van agrarische ondernemingen zal wijzigen als gevolg van wet- en regelgeving en als gevolg van eisen op het gebied van gezondheid, dierwelzijn en duurzaamheid. Ook zoeken stoppende agrariërs naar mogelijkheden om door te ontwikkelen en invulling te geven aan Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB).” Kwaliteitsaspecten De agrarische sector is van oudsher de economische drager van de gemeente Nederweert. De sector zal onder invloed van wet- en regelgeving en eisen op het gebied van gezondheid, dierwelzijn en duurzaamheid echter veranderen.
Een vitaal buitengebied waarin water en bodem sturend zijn en landbouw, natuur en landschap hand in hand gaan is een belangrijke kwaliteit voor zowel huidige als toekomstige generaties. Groei met en vanuit kwaliteit • De agrarische sector werkt met schone innovatieve technieken. Agrarische transitie naar schone technieken in de landbouw is een gezamenlijke inspanning van zowel de primaire landbouw en ketenpartners. Alle partijen dragen bij aan de identiteit van een schone duurzame landbouw in balans met landschap en natuur; • Agrarische ondernemers zoeken naar (nieuwe) activiteiten die passend zijn bij het landschapstype waar zij zich bevinden (zie inspiratiekader); • Nieuwe landbouwconcepten worden onderdeel van de transitie naar een water- en bodem sturende landbouw, waarbij de verweving met andere functies de landbouw ook meer verbinding met de burger geeft; • Landbouw levert een belangrijke bijdrage aan landschap en natuur met graslanden, maar ook met erfbeplantingen en de wisselende gewassen op akkers.
38 HeusschenCopier Landschapskracht | Juli 2025 Ambities en opgaven “Met het nieuwe mobiliteitsprogramma zet Nederweert in op verkeersveiligheid, een logisch en veilig netwerk voor fiets-, landbouw- en vrachtverkeer, betere toegang tot het OV en het verbeteren van de doorstroming op de provinciale wegen.” Kwaliteitsaspecten Bereikbaarheid en goede verbindingen voor wegverkeer, OV en langzaam verkeer zijn belangrijke kwaliteiten. Het realiseren van een veilig netwerk voor fiets-, landbouw- en vrachtverkeer, het verbeteren van het lokale en regionale fietsnetwerk en de verduurzaming van mobiliteit (modal shift) kunnen bijdragen aan een optimale doorstroming en bereikbaarheid. Het nieuwe mobiliteitsprogramma en een groeigerichte mobiliteitsstudie leveren een bijdrage aan bereikbaarheid en goede verbindingen en daarmee aan kwaliteit. Groei met en vanuit kwaliteit • De leefomgeving is klimaatbestendig, veilig en bevordert het welzijn van inwoners (bijvoorbeeld door schaduw, waterberging en geluidsreductie); • Inzetten op lokale en regionale fietsnetwerken i.c.m. verduurzaming mobiliteit leidt tot positieve gezondheidseffecten (betere luchtkwaliteit). • Bij groei in woningen en werklocaties dient aandacht te zijn voor passende verkeersontsluiting, ook in relatie met de regio.
Mobiliteit Energie Ambities en opgaven “De gemeente Nederweert is aangesloten op de Regionale Energie Strategie Noord- en Midden Limburg (RES) en heeft als gemeente doelen gesteld in het kader van de energietransitie. Hierbij zijn de ambities geformuleerd om in 2035 energieneutraal te zijn, in 2030 25% minder CO2 uit te stoten dan in 2015 en 20% minder aardgas te gebruiken in de gebouwde omgeving dan in 2018.” Kwaliteitsaspecten Het realiseren van doelen en ambities om energieneutraal te zijn, minder CO2 uit te stoten en minder aardgas te gebruiken dragen bij aan een duurzame toekomst van Nederweert. Door de groeiambitie neemt energiebehoefte in totale omvang toe, waardoor de focus in eerste instantie ligt op het voorzien in eigen energiebehoefte, boven het faciliteren van opwek voor de gehele regio. Ter voorkoming van netcongestie ligt prioriteit bij interne maatregelen voor zowel eigen opwek als verbruik. Door de aanwezigheid van een uitgebreid buitengebied biedt groen gas hierin ook mogelijkheden.
Groei met en vanuit kwaliteit • Er wordt ingezet op dubbel ruimtegebruik, met behulp van de Provinciale zonneladder; • Inzetten op opwekken van groengas, als mogelijk nieuw verdienmodel voor stoppende agrariërs; • Infrastructuur voor energiegemeenschappen dragen bij aan het lokaal opwekken van duurzame energie; • Inzetten op besparing en slim gebruik van energie om ambities te kunnen realiseren. Natuur Ambities en opgaven “Binnen de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR) zijn doelen geformuleerd om een gunstige staat van instandhouding te realiseren voor een aantal beschermde soorten (planten en dieren) en habitattypen (natuurtypen). Een ander belangrijk doel op het gebied van natuur is het verminderen van de stikstofbelasting. De uitbreiding van het natuurareaal in het kader van de realisatie van het Natuurnetwerk Nederland (NNN) is een opgave die vanuit het Rijk bij de provincies is neergelegd. Andere opgaven omvatten onder meer het aanleggen van nieuw bos conform de Bossenstrategie en de realisatie van groenblauwe dooradering van het landelijke gebied.” Kwaliteitsaspecten Het buitengebied van Nederweert heeft verschillende en afwisselende natuurgebieden waarvan er een aantal aangemerkt zijn als Natura 2000 gebied.
Ook de aanwezigheid van groen in en nabij de kernen is een belangrijke kwaliteit en dient bij ontwikkeling versterkt te worden om hiermee de overgang naar het buitengebied te verzachten en ruimte te bieden voor klimaatadaptatie. Groei met en vanuit kwaliteit • In overgangszones naar natuurgebieden is een transformatie van landgebruik noodzakelijk om natuurdoelen te realiseren; • Natuurgebieden in de gemeente Nederweert worden gekoesterd en versterkt als belangrijke kwaliteit van het buitengebied; • Groen- en recreatiegebieden worden zo ingericht dat ze uitnodigen tot ontmoeting en sociale interactie/verbinding; • Instandhouden van waardevolle landschapselementen met oog voor biodiversiteit; • Behoud van bestaand groen in de kernen; • Groenstructuren nabij de kern worden gekoesterd en versterkt als belangrijke overgang naar het buitengebied. 39 Juli 2025 | HeusschenCopier Landschapskracht Versterken TransformerenAanpassen Koesteren Figuur 21 - Kaart met ontwikkelrichtingen Nederweerter iconen Nu de opgaven, ambities en uitgangspunten voor groei van woningen en werklocaties duidelijk zijn, begint de ruimtelijke vertaling van deze opgaven, ambities en uitgangspunten. Met andere woorden, er wordt een beeld geschetst waar en hoe groei ruimtelijk kan landen, met behoud en versterking van kwaliteiten. Om deze vraag te beantwoorden wordt eerst teruggegrepen naar deel 1 ‘Kwaliteit’.
Als samenvatting van de geduide kwaliteiten, is in deel 1 een kaart met het kapitaal van Nederweert opgenomen (zie Figuur 21). Op deze kaart wordt met een aantal termen (‘versterken’, ‘aanpassen’, ‘transformeren’ en ‘koesteren’) de ontwikkelrichting voor een bepaald gebied geduid. In de gebieden geduid als ‘koesteren’ en ‘versterken’ liggen bepaalde kwaliteiten of is het landschap in gebruik en inrichting passend. Hier ligt groei van woningen en werklocaties niet direct voor de hand. Bij gebieden geduid als ‘aanpassen’ zijn nieuwe functies voornamelijk mogelijk binnen bestaande structuren, waardoor groei in deze gebieden al meer voor de hand ligt. De gebieden die geduid zijn met ‘transformeren’ kenmerken zich door een veelvoud aan (ruimtelijke) opgaven en/of een slecht of niet leesbaar landschap. Hier liggen kansen om het landschap en gebruik ervan grondig te veranderen, waarbij inspiratie gehaald kan worden uit oorspronkelijke functies, structuren of ecologie. Groeien met en vanuit kwaliteit betekent daarmee ook dat er, in eerste instantie, wordt gekeken naar plekken waar opgaven aangepakt moeten worden en waar er mogelijkheden liggen om (ruimtelijke) kwaliteit te versterken. Daarmee zijn dit dus 10.
Structurerende keuzes I Waar groeien we? 40 HeusschenCopier Landschapskracht | Juli 2025 niet de gebieden die als ‘koesteren’ en ‘versterken’ geduid zijn, maar de gebieden waar reeds opgaven liggen (aanpassen en transformeren). Als groei met en vanuit kwaliteit het uitgangspunt is, dan betekent dit ook dat we groeien vanuit een waardering voor de identiteit en de eigenheid van een plek of gebied. Om ervoor te zorgen dat bestaande kwaliteiten van de gemeente behouden en versterkt worden bij groei van woningen en werklocaties en groei plaatsvindt op de meest geschikte plekken, geeft dit hoofdstuk een aantal structurerende keuzes die sturend zijn voor de positionering van ruimtelijke ontwikkelingen. Deze structurerende keuzes komen voort uit het bestaande beleid van de gemeente, de Provincie en het Rijk, deel 1 ‘Kwaliteit’ en de uitgangspunten voor groei met en vanuit kwaliteit (zie Hoofdstuk 9). Ook worden de afwegingsprincipes voor een verstandige omgang met opgaven en ruimte, zoals benoemd in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI), als structurerende keuze meegenomen. Zo kent de NOVI drie belangrijke inrichtingsprincipes: • Combineren boven enkelvoudig; • Kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal; • Afwentelen voorkomen.
Met andere woorden, de NOVI streeft naar gebruik van de grond voor meer dan één functie of doel, op plekken waar dit passend is bij de kwaliteiten van een gebied en zonder negatieve gevolgen van een ontwikkeling op andere plekken te laten landen. In lijn met de inrichtingsprincipes, is het uitgangspunt voor de groei van woningen en werklocaties in Nederweert ook dat groei zo vorm gegeven wordt dat dit meerwaarde oplevert voor alle inwoners. Ook de Omgevingsvisie Limburg (POVI) kent Limburgse principes die streven naar de balans tussen het beschermen én benutten van de fysieke leefomgeving waarin we leven, wonen, werken, leren en onze vrije tijd besteden. Het POVI-principe ‘De kenmerken en identiteit van gebieden staat centraal’ luidt: “Als we ruimte bieden aan nieuwe ontwikkelingen of oplossingen zoeken voor maatschappelijke vraagstukken, vertrekken we vanuit gebieds- en cultuurkenmerken zoals het historisch perspectief, landschap en erfgoed. We streven naar het behoud van deze kenmerken en de identiteit van het gebied. Het resultaat is vaak een gebiedsgerichte aanpak, met ruimte voor maatwerk, die de basis vormt voor samenwerking met andere partijen en initiatiefnemers.” 41 Juli 2025 | HeusschenCopier Landschapskracht De elf volgende structurerende keuzes zijn kaderscheppend voor de groei van woningen en werklocaties met en vanuit kwaliteit.
De structurerende keuzes zorgen ervoor dat groei van woningen en werklocaties ook in (ruimtelijke) samenhang met andere thema’s (zie Hoofdstuk 9) wordt vormgegeven, maar ook dat ongewenste vormen of positionering van groei voorkomen kunnen worden. De structurerende keuzes dragen hiermee bij aan het maken van integrale en coherente keuzes voor de toekomstige ontwikkelingen in de gemeente Nederweert. De structurerende keuzes hebben niet alleen als houvast en onderbouwing gediend bij het opstellen van de twee toekomstperspectieven, maar kunnen ook kaderscheppend door de gemeente gebruikt worden bij de beoordeling van toekomstige, ruimtelijke ontwikkelingen. Het zijn als het ware basisuitgangspunten die ervoor moeten zorgen dat kwaliteiten behouden en versterkt worden bij ruimtelijke ontwikkelingen en dat de juiste keuzes worden gemaakt bij toekomstige planvorming. 1 2 Woningbouw dient aandacht te hebben voor ruimtelijke-, functionele aspecten en sociaal-maatschappelijke voorzieningen. Bij ontwikkelingen en uitbreidingen wordt rekening gehouden met maat en schaal van de huidige bebouwing in de kernen en de gemeente. Nieuwe bebouwing dient passend te zijn in het straatbeeld en cultuurhistorisch herkenbare objecten te respecteren. Cultuurhistorische landmarks (kerktorens of de torens van de mengvoederbedijven) kunnen als referentie voor hoogbouw dienen.
Hoogbouw in een omgeving die verder gedomineerd wordt door laagbouw is niet passend, terwijl hoogbouw op andere plekken juist een bijdrage kan leveren aan de identiteit van de kern. Bij groei in woningen en werklocaties dient aandacht te zijn voor de historie en eigenheid van Nederweert. Met name de cultuurhistorische waarden en bestaande (landschappelijke) kwaliteiten, zoals geduid in deel 1, vormen belangrijke elementen van de Nederweerter identiteit. Historische relicten zoals de Peel- Raamstelling, landgoederen en molens worden als cultuurhistorisch waardevolle elementen gekoesterd. Bijzondere plekken zoals de kanalenviersprong worden toeristisch-recreatief ontsloten en vormen zo een kenmerkend onderdeel van de kern Nederweert. Daarnaast vormen ook de kenmerken en kwaliteiten van de verschillende landschaps- en gebiedstypen de basis van de positionering en vorm van de ontwikkeling (zie Hoofdstuk 13). Koester en ontwikkel vanuit de (bestaande) kenmerken en kwaliteiten van een plek Relevante thema’s Relevante thema’s Ontwikkel passend bij de maat, schaal en identiteit van de kernen en context 42 HeusschenCopier Landschapskracht | Juli 2025 Conform de ‘Ladder voor duurzame verstedelijking’ gaan we in Nederweert zorgvuldig om met ruimtegebruik en voorkomen we onnodige verstedelijking.
We zoeken allereerst naar ruimte voor nieuwe woningen binnen het bestaand bebouwd gebied (alleen als de ruimte er is, zie keuze 3), vervolgens aan de randen van het bestaand bebouwd gebied en daarna naar de mogelijkheden buiten het bestaand bebouwd gebied. Door woningbouw zoveel mogelijk binnen het bestaand bebouwd gebied plaats te laten vinden, vrijwaren we het (agrarisch) buitengebied, werken we aan een beleefbare overgang van kern naar buitengebied én ontstaat er ruimte voor het versterken van de directe leefomgeving van de kernen (bijv. in de vorm van kernrandzones). 4 Bij transformatie van vastgoed worden gebouwen omgebouwd tot of vervangen door een andere bestemming, bijvoorbeeld een bedrijventerrein naar woon- werkgebied en/of maatschappelijke voorziening(en). Dit kan leiden tot een betere benutting van bestaande bebouwing en zo bijdragen aan de vitaliteit van dorpen door leegstand te voorkomen en woningen toe te voegen. Ook vernieuwing van bestaande gebieden (bijv. bedrijventerreinen), het benutten van vrijkomende locaties bij mogelijke verplaatsing maatschappelijk programma en een nieuwe invulling van vrijkomende agrarische bebouwing bieden mogelijkheden voor transformatie.
5 Zoek, binnen of aangrenzend aan het bestaand bebouwd gebied, naar transformatiemogelijkheden Relevante thema’s Relevante thema’s Volg de ‘Ladder voor duurzame verstedelijking’3 Realiseer groene en klimaatadaptieve kernen Relevante thema’s Bestaande open plekken in kernen zijn schaars en dienen verschillende functies. Woningbouw behoort hier tot de mogelijkheden, maar er moet ook ruimte blijven voor groen, klimaatadaptatie en sociaal-maatschappelijk programma. Open plekken vervullen dan ook een belangrijke rol als groene ontmoetingsplek en als plek om te werken aan een klimaatadaptieve leefomgeving in de kernen. Hier kan gewerkt worden aan het behouden en versterken van groen in de kernen, het opvangen van water en het tegengaan van hittestress. Ook bij nieuwe ontwikkelingen aan de randen van kernen is aandacht voor een klimaatadaptieve leefomgeving met voldoende groene ontmoetingsplekken. 43 Juli 2025 | HeusschenCopier Landschapskracht Om de (ruimtelijke) identiteit van de verschillende kernen te behouden is het belangrijk om ervoor te zorgen dat kernen niet aan elkaar groeien. Open ruimtes tussen de kernen zijn dus belangrijk om te voorkomen dat kernen aan elkaar groeien, maar ze voegen ook kwaliteiten toe aan de directe omgeving van de afzonderlijke kernen.
Tegelijkertijd ontstaat een logische overgang tussen kern en buitengebied, wordt de leesbaarheid van het landschap vergroot en voorkomen we versnippering van landschappen. Behoud en versterk de open ruimte tussen de kernen 8 Water- en bodemsturend wil zeggen dat we rekening houden met het systeem van water en bodem en de logica van het landschap. Dit betekent dat de inrichting van de leefomgeving moet worden aangepast aan de grenzen en mogelijkheden van het water-bodemsysteem, en niet andersom. De laagste en natste delen van het landschap worden zoveel mogelijk gevrijwaard van bebouwd programma, deze komen juist op hogere en drogere delen van het landschap. We houden rekening met doelen wat betreft waterkwantiteit en -kwaliteit en werken aan een gezonde bodem. We werken aan het vasthouden, bergen en infiltreren van water. Ontwikkel vanuit het principe water- en bodemsturend 7 Relevante thema’sRelevante thema’s Ruimtelijke ontwikkelingen worden ingezet als vliegwiel door te zoeken naar mogelijke koppelkansen. Koppelkansen bij ruimtelijke ontwikkelingen zijn mogelijkheden om verschillende, vaak losstaande, projecten en opgaven in één project te bundelen en te optimaliseren. Dit kan leiden tot meerwaarde voor projecten en een hogere kwaliteit van de leefomgeving.
Tegelijkertijd wordt voor verschillende ruimtelijke vraagstukken integraal naar oplossingen gezocht en kunnen er dus meerdere opgave in één keer aangepakt worden. 6 Ontwikkel daar waar al (ruimtelijke) opgaven liggen en zoek naar mogelijke koppelkansen Relevante thema’s 44 HeusschenCopier Landschapskracht | Juli 2025 In en rondom de kern Nederweert zijn vandaag de dag al problemen omtrent de verkeersontsluiting en de grote hoeveelheid verkeer dat door de kern van Nederweert moet. Bij groei in woningen en werklocaties zal de behoefte aan een toereikende en veilige verkeersontsluiting alleen maar toenemen. Bij ruimtelijke ontwikkelingen dient dus aandacht te zijn voor passende verkeersontsluiting, waarbij ook aandacht is voor verschillende vervoersmodaliteiten zoals OV, fiets en auto. Zorg voor toereikende verkeersontsluiting10 11 Bij ontwikkelingen wordt werk gemaakt van het bouwen aan een ruimtelijk raamwerk. Dat wil zeggen dat er landschappelijke en natuurlijke verbindingszones ontstaan rondom en tussen kernen, maar ook als overgangsgebieden naar het buitengebied en nabijgelegen natuurgebieden. Deze structuren – bijvoorbeeld ook de groene omkadering van woonwijken of bedrijventerreinen – dragen bij aan een leesbaar landschap en het versterken van de groenblauwe dooradering.
Door het ontwikkelen van een sterk raamwerk, onstaat de mogelijkheid om flexibel invulling te geven aan de open ruimtes en ruimte te bieden aan nieuwe functies. Bouw aan een ruimtelijk raamwerk Relevante thema’s Relevante thema’s 9 Om te komen tot een aantrekkelijke leefomgeving streven we naar optimaal ruimtegebruik. Het landschap wordt leidend bij het vormgeven van ruimtelijke ontwikkelingen. Nabijheid en toegankelijkheid van maatschappelijke voorzieningen dragen bij aan de leefbaarheid van een gebied. Zo ontstaat een leesbaar en beleefbaar landschap waarin prettig gewoond en geleefd kan worden. Het aanpakken van milieuproblemen en het werken aan een gezonde leefomgeving dragen bij aan een aantrekkelijke leefomgeving. Streef naar een aantrekkelijke leefomgeving Relevante thema’s 45 Juli 2025 | HeusschenCopier Landschapskracht Nu de structurerende keuzes hebben laten zien hoe kwaliteiten meegenomen moeten worden bij het vormgeven van groei- ambities wat betreft woningen en werklocaties kunnen deze worden toegepast om twee uiteenlopende ruimtelijke toekomstperspectieven te schetsen. Deze toekomstperspectieven zijn bedoeld als inspirerende, maar indicatieve stip op de horizon om te laten zien waar en hoe groei mogelijk kan plaatsvinden in nauwe samenhang met wat Nederweert bijzonder maakt.
Met het opstellen van de twee toekomstperspectieven voor groei met en vanuit kwaliteit komt er ook een indicatief aantal van de groei in woningen, inwoners en ruimtebeslag naar voren, de potentiële ‘kwantiteit’ van Nederweert. Samen met een toelichting van de kansen en uitdagingen per toekomstperspectief wordt zo een compleet beeld geschetst van hoe de gemeente Nederweert zich kan ontwikkelen. Voordat de toekomstperspectieven getoond worden, volgt eerst een toelichting op de totstandkoming ervan, die tevens dient als disclaimer. De toekomstperspectieven zijn in nauwe afstemming met het ambtelijk projectteam opgesteld en ook de inbreng vanuit de gemeenteraad van Nederweert tijdens de raadsinformatiesessies is meegenomen. Ze komen daarmee ook voort uit de vier verhaallijnen, gepresenteerd in deel 1 ‘Kwaliteit’. Bij het opstellen van de toekomstperspectieven zijn de structurerende keuzes en ontwikkelprincipes als methodiek gehanteerd voor de verschillende groeistudies op de maat en schaal van de individuele kernen en de gehele gemeente. De gebieden die zijn ingekleurd als mogelijke locaties voor woningbouw of werklocaties zijn daarmee dus ook juist daar ingetekend waar de nieuwe ontwikkelingen bijdragen aan het herstel of een verbetering van de leefomgeving.
In de beschrijving van de twee toekomstperspectieven wordt duidelijk gemaakt welke structurerende keuzes en ontwikkelprincipes de basis hebben gevormd voor het perspectief. Het opstellen van de perspectieven is gebeurd vanuit een integrale blik. In Hoofdstuk 9 is duidelijk geworden dat uitbreidingen van woningen en werklocaties ook consequenties met zich meebrengt voor andere thema’s zoals mobiliteit, maatschappelijke voorzieningen, sport, water en groen. Ondanks de focus op wonen en bedrijvigheid zijn andere thema’s, daar waar mogelijk, meegenomen in de perspectieven. Ook is er zoveel mogelijk gestreefd naar functiecombinaties, het voorkomen van afwenteling en zorgvuldig en efficiënt ruimtegebruik. Dit laatste wil zeggen dat in de perspectieven is gewerkt met verschillende stedenbouwkundige woonmilieus (zie Kader ‘Variatie in woonmilieus’). Op plekken waar dit passend is (bijv. vanwege een goede ontsluiting en locatie ten opzichte van een bestaande kern) worden stedenbouwkundige typologieën met hogere dichtheden toegepast. Op andere plekken worden juist stedenbouwkundige typologieën met lagere dichtheden toegepast, waar wonen gecombineerd kan worden met groen.
Benadrukt moet worden dat er bij het opstellen van de toekomstperspectieven geen studie is gedaan naar mogelijkheden voor kleinschalige inbreidingslocaties, een verdichting door ‘optoppen’ of transformatiemogelijkheden binnen de bestaande kernen. De studie naar het schetsen van een toekomstperspectief voor de gemeente heeft voor elk van de twee toekomstperspectieven geresulteerd in een kaartbeeld op gemeenteniveau en in een kwantitatieve barcode die de groei van het bebouwde programma duidt. De kaartbeelden zijn niet locatie specifiek. Dat wil zeggen dat ontwikkelingen die in een bepaald landschapstype of gebied zijn ingekleurd ook op een soortgelijke manier op andere plekken in dat landschapstype of gebied toegepast kunnen worden. Het is dus niet gezegd dat de locaties die ingetekend zijn ook daadwerkelijk ontwikkeld gaan worden. De kaarten doen daarmee dan ook geen uitspraken op kavelniveau. Voor afzonderlijke elementen op de kaarten, zoals bedrijventerreinen, parken langs het kanaal, dorpsmantels of een noordelijke ontsluiting geldt hetzelfde; het zijn elementen binnen een integraal perspectief, maar hier slechts indicatief of als kans opgetekend. 11.
Toekomstperspectieven I Hoe geven we groei vorm? 46 HeusschenCopier Landschapskracht | Juli 2025 Variatie in woonmilieus De wijze waarop de toekomstige groei van de gemeente, en daarmee de toekomstige (ruimtelijke) kenmerken en kwaliteiten, worden vormgegeven, is gekoppeld aan de keuze voor het stedenbouwkundige woonmilieu. Ook de benodigde ruimtevraag voor groei hangt sterk af van de keuze voor het woonmilieu. Bij het schetsen van de toekomstperspectieven is er gebruik gemaakt van vijf verschillende woonmilieus, allemaal met hun eigen kenmerken en dichtheid. Hoogstedelijk woonmilieu (>50 woningen / ha) Het hoogstedelijk woonmilieu heeft intensief ruimtegebruik met een hoge woningdichtheid (meer dan 50 woningen per hectare), passend bij een locatie met goede ontsluitingen en nabijheid van voorzieningen. Het hoogstedelijk woonmilieu kent een mix van wonen, bedrijvigheid en maatschappelijke voorzieningen. Stedelijk woonmilieu (50 woningen / ha) Het stedelijk woonmilieu heeft eveneens ook een hoog aantal woningen per hectare (50 woningen per hectare) en een intensief ruimtegebruik, maar minder hoogbouw dan het hoogstedelijk woonmilieu. Ook in het stedelijk woonnmilieu vinden we een mix van wonen, bedrijvigheid en maatschappelijke voorzieningen.
Groenstedelijk woonmilieu (30 woningen / ha) Het groenstedelijk woonmilieu kent een lagere dichtheid (30 woningen per hectare), maar is vergeleken met het dorpse woonmilieu nog altijd dichter bebouwd. In dit woonmilieu vinden we een mix van woningen, van vrijstaand tot kleinschalig appartementencomplex en openbaar groen. Dorps woonmilieu (20 woningen / ha) Het dorps woonmilieu kent een lagere dichtheid qua woningen (20 woningen per hectare) en komt overeen met de ‘traditionele’ woonwijk. Hier vinden we een mix van woningen, van vrijstaand tot rijtjeswoning, eigen tuinen en weinig tot geen voorzieningen. Landschappelijk woonmilieu (10 woningen / ha) Het landschappelijk woonmilieu kent de laagste dichtheid (10 woningen per hectare). De nadruk ligt daarmee niet op het wonen, maar op de omliggende ruimte. De lage dichtheid betekent niet per definitie dat dit woonmilieu voornamelijk bestaat uit grote kavels, ook gemeenschappelijke open ruimtes waar ruimte is voor groen, speelplekken en waterretentie vinden we in dit woonmilieu. 47 Juli 2025 | HeusschenCopier Landschapskracht In het eerste toekomstperspectief vormt de rijke (agrarische) geschiedenis en de Nederweertse identiteit het fundament voor een groeiperspectief waarbij het behoud en versterking van de vitaliteit van de kernen centraal staat.
De autonome groei, vooral voortkomend uit de organische groei voor lokale bewoners en een kleine instroom van woningzoekenden vanuit de Brainportregio, is hierbij als uitgangspunt genomen. Met deze beperkte autonome groei is het mogelijk om de (maatschappelijke) voorzieningen, die in de meeste kernen onder druk staan, te behouden, zonder de identiteit van de kernen en de sterke verbinding van inwoners met het lokale verenigingsleven onder druk te zetten. In het toekomstperspectief wordt onder andere ingezet op een organische groei van elke kern, kleinschalige vormen van woningbouw, het versterken van bedrijvigheid rondom de kernen, het inrichten van zogenaamde kernrandzones met een multifunctioneel programma variërend van energieopwekking tot recreatie en een gevarieerder en toekomstbestendiger, maar nog steeds agrarisch georiënteerd, buitengebied. Het toekomstperspectief autonome groei ligt hiermee grotendeels in lijn met het huidige beleid van de gemeente. De uitbreiding van het woonprogramma in de kernen is vooral gericht op organische groei voor de lokale bewoners, terwijl nieuwkomers van buiten de regio hun plek voornamelijk in de kern van Nederweert zullen vinden. Deze woningbouw vindt plaats volgens het principe dat inbreiding boven uitbreiding gaat, wat zorgt voor het behoud van compacte kernen.
Ook het toepassen van laagbouw, passend bij de maat en schaal van de kern, zorgt ervoor dat de identiteit van de diverse kernen overeind blijft, bijvoorbeeld doordat zichten op historische herkenningspunten (bv. kerktorens) behouden blijven. Om te voorkomen dat kernen aan elkaar groeien, worden rondom de kernen kernrandzones ontwikkeld. Het effect van het ontwikkelen van de kernrandzones is tweeledig. Enerzijds wordt hiermee gewerkt aan de ‘afronding’ van de kern, de kernrandzones vormen hiermee ook direct de grens van de kern en uitbreidingen zijn in deze zones in de toekomst dan ook vrijwel uitgesloten. Anderzijds vormen de kernrandzones ook de overgangszone van de kern naar het buitengebied. De identiteit van deze kernrandzones sluit naadloos aan op het omliggende landschapstype, wat bijdraagt aan de bereikbaarheid van het buitengebied en de versterking van de lokale identiteit. In de kernrandzones is ook ruimte voor een multifunctioneel (maatschappelijk) programma, variërend van energieopwekking tot economische activiteit en van (kleinschalige) agrarische activiteit tot recreatie. Hierdoor vindt duurzame energieopwekking met name plaats rondom de bestaande kernen, waarbij elke kern moet investeren in duurzame energieoplossingen, met name kleinschalige zonneparken.
Op enkele plekken in het buitengebied zal vanwege de toenemende energievraag ook gezocht moeten worden naar ruimte voor grootschaligere energielandschappen. In alle kernen wordt gezorgd dat de identiteit, het lokale verenigingsleven en de (maatschappelijke) voorzieningen behouden blijven. Ieder dorp behoudt zijn huidige voorzieningen 11.1 Toekomstperspectief 1 I Autonome groei Structurerende keuzes Enkele van de structurerende keuzes (zie Hoofdstuk 10) spelen een bepalende rol bij de invulling van dit toekomstperspectief. Zo spelen de open ruimtes tussen de kernen, in de vorm van kernrandzones, een essentiële rol bij het behouden van de identiteit van de kernen en het ontwikkelen van een aantrekkelijke leefomgeving. Ook wordt ontwikkeld passend bij de maat, schaal en identiteit van de kern. Daarnaast volgt het toekomstperspectief de ‘Ladder voor duurzame verstedelijking’, waarbij eerst wordt gezocht naar mogelijkheden binnen de bestaande kern, alvorens er aan de randen van de kern uitgebreid wordt. Tegelijkertijd wordt hiermee gezocht naar koppelkansen in en rondom de bestaande kernen. De agrariërs met stopperswens in de directe omgeving van de kernen krijgen bijvoorbeeld de mogelijkheid om woningen te bouwen.
En daar waar de landschappelijke structuren versterkt moeten worden, wordt dit gedaan als onderdeel van de ontwikkeling op basis van de ontwikkelprincipes (zie Hoofdstuk 13). Tegelijkertijd beperken de gemaakte keuzes binnen dit toekomstperspectief de mogelijkheid voor het toepassen of optimaal benutten van andere structurerende keuzes. Zo wordt alleen maar gewerkt aan het versterken van het ruimtelijke raamwerk in de directe omgeving van de kern en worden mogelijke koppelkansen in het buitengebied niet verzilverd. Rechts: Figuur 22 - Toekomstperspectief 1 48 HeusschenCopier Landschapskracht | Juli 2025 NederweertNederweert BudschopBudschop OspelOspel OspeldijkOspeldijk Aan VeertienAan Veertien Nederweert-EindNederweert-Eind LeveroyLeveroy Hoogstedelijk woonmilieu Inbreiden waar mogelijk Velden Natuurgebieden Wonen, bedrijvigheid en mobiliteit Landschap, recreatie en natuur Groenstedelijk woonmilieu Bos- en mozaïeklandschap ‘Ommetjes’ Landschappelijk woonmilieu Beekdalen Kampen Kernrandzone Dorps woonmilieu Veenontginningen Bedrijvigheid Jonge heideontginningen 49 Juli 2025 | HeusschenCopier Landschapskracht Rechts: Figuur 23 - Toekomstperspectief 1 op het Eiland van Weert 1 2 3 4 5 Nederweert, Budschop, Nederweert-Eind en Ospel Organische groei verschillende dorpen Om de kernen ook in de toekomst vitaal te houden, wordt er ingezet op organische woningbouw en het versterken
van bedrijvigheid rondom de verschillende kernen. Bij elke kern wordt gewerkt aan het versterken van de bedrijvigheid, zodat lokale werkgelegenheid dicht bij huis verbeterd wordt. Behouden van de compacte kern De woningbouw vindt plaats volgens het principe dat inbreiding boven uitbreiding gaat, wat zorgt voor het behoud van compacte kernen. Hierbij wordt gezocht naar ruimte voor groei binnen de bestaande kern, passend bij de maat en schaal van de context. Versterken groene kernrandzones Om te voorkomen dat kernen aan elkaar groeien, worden rondom de kernen kernrandzones ontwikkeld. In deze groene kernrandzones is ook ruimte voor een multifunctioneel (maatschappelijk) programma, variërend van energieopwekking tot recreatie. Ingetekend zijn de indicatieve recreatieve routes, welke de mogelijkheid bieden voor ‘ommetjes’. De woninguitbreidingen aan de randen van de kern versterken het landschappelijk raamwerk (zie Hoofdstuk 13). Levendige kernen In alle kernen wordt er gezorgd dat de identiteit, het lokale verenigingsleven en de (maatschappelijke) voorzieningen overeind blijven. Ieder dorp behoudt zijn huidige voorzieningen en enkele verouderde buurtcentra of scholen kunnen dankzij de beperkte groei van de kernen opgeknapt worden.
Een agrarisch buitengebied In het buitengebied verduurzaamt de landbouw langzaam maar zeker al is er geen grote stimulans om op korte termijn tot grote veranderingen in het buitengebied over te gaan. en enkele verouderde buurtcentra of scholen kunnen dankzij de beperkte groei van de kernen opgeknapt of vervangen worden. Het behouden en opknappen van dit soort ontmoetingsplekken zorgt ervoor dat de sterke band van inwoners met het lokale verenigingsleven overeind blijft. Voor stedelijke voorzieningen blijft Nederweert afhankelijk van Weert. Ook het behouden en versterken van lokale bedrijvigheid rondom de kernen draagt bij aan de vitaliteit van de kernen. Lokale ondernemers werken hier samen met de overheid aan versterking van de economische activiteit, zodat lokale werkgelegenheid dicht bij huis verbeterd wordt. De werkzaamheden van de mkb’ers hebben een sterke relatie met de agrarische productie en de productie van biobased bouwmaterialen; zo vinden we er kleinschalige logistieke bedrijven, timmerwerkplaatsen en voedselverwerkers. Grootschalige bedrijventerreinen passen niet bij het idee van vitale kernen. Vanwege de nabijheid van (maatschappelijke) voorzieningen, bedrijvigheid en groene kernrandzones zal veel van het dagelijkse leven van de inwoners zich in of tussen de diverse kernen van de gemeente afspelen.
In dit toekomstperspectief zijn geen grootschalige mobiliteitsingrepen voorzien. Groei van hoogwaardige OV en deelmobiliteit passen niet in dit toekomstperspectief. De aanvullingen in het mobiliteitssysteem bestaan vooral uit het organiseren van buurtbussen voor het lokale vervoer van senioren en de verbetering en aanleg van veilige fietspaden als aanvulling op het vervoer per auto. In het buitengebied verduurzaamt de landbouw langzaam maar zeker, mede dankzij de steeds grotere vraag naar gezond, lokaal voedsel. De productie wordt ook steeds gevarieerder; zo neemt de productie van biobased bouwmaterialen een vlucht om te voorzien in de toenemende regionale vraag. De eerste stappen voor de verduurzaming van de landbouw vinden plaats in de overgangszones rondom de natuurgebieden en de zones rondom de kernen. Op de langere termijn zal deze verduurzamingsslag zich ook in de rest van het buitengebied voortzetten, al is er niet direct een stimulans om tot grote veranderingen in het buitengebied over te gaan. Naast de steeds duurzamer wordende agrarische productie vinden we in het buitengebied, in beperkte mate, ook verblijfsrecreatie. Deze verblijfsrecreatie vinden we vooral nabij de kernen, bijvoorbeeld in de eerdergenoemde kernrandzones. Dit toeristisch aanbod bestaat uit kleinschalige campings, agrotoerisme en kamperen bij de boer.
Dit zijn toeristische concepten die passen bij de maat en schaal van vitale kernen. Doordat het buitengebied maar langzaam verandert, zullen de natuurgebieden gevoelsmatig op enige afstand van de kernen blijven liggen. Ook de bereikbaarheid en toeristisch-recreatieve aantrekkingskracht richting de natuurgebieden zal slechts beperkt geoptimaliseerd worden. Wel worden de natuurgebieden en de directe overgangszones rondom de natuurgebieden verder versterkt. In de overgangszones is ruimte voor productie, bijvoorbeeld van biobased bouwmaterialen. 50 HeusschenCopier Landschapskracht | Juli 2025 5 1 1 1 1 1 3 3 3 4 4 4 4 2 2 2 NederweertNederweert BudschopBudschop OspelOspel Aan VeertienAan Veertien Nederweert-Nederweert- EindEind Ospeldijk Ook in Ospeldijk vindt, in de maat en schaal van de kern, groei plaats. Rondom Ospeldijk worden de groenstructuren versterkt en de mogelijkheden voor het maken van ommetjes verbeterd door de aanleg van struinpaden langs kavelgrenzen (zie Hoofdstuk 13.3). Hoewel Ospeldijk geen aangewezen plek voor geconcentreerde bedrijvigheid kent, is er binnen de kern wel ruimte voor bedrijvigheid in de vorm van een bedrijf aan huis. Deze vorm van bedrijvigheid is passend bij de ruime opzet van de kern en de uitbreidingen.
Figuur 24 - Toekomstperspectief 1 in en rondom Ospeldijk Leveroy Met het vrijvallende maatschappelijke programma in de kern van Leveroy, ligt een deel van de groei in de bestaande kern. De compacte uitbreiding van de kern vindt plaats als onderdeel van de dorpsmantel tussen de Tungelroyse Beek en de kern (zie Hoofdstuk 13.2). De kernrandzone van Leveroy wordt ingericht met een uitbreiding van de dorpsmantel en enkele nieuwe recreatieve routes, waardoor een nieuw recreatief netwerk ontstaat. Figuur 25 - Toekomstperspectief 1 in en rondom Leveroy OspeldijkOspeldijk LeveroyLeveroy LeveroysebeekLeveroysebeek Tungelroyse BeekTungelroyse Beek HorickheideHorickheide BientjeBientje de Groote Peelde Groote Peel de Aade Aa 52 HeusschenCopier Landschapskracht | Juli 2025 Ruimtebeslag In het eerste toekomstperspectief zal het ruimtebeslag aan | uitbreidingen in een dorps woonmilieu vinden we voornamelijk | Doordat er in dit toekomstperspectief gekozen is voor een woningen, (maatschappelijke) voorzieningen en bedrijvigheid | in en aangrenzend aan de kernen, in gebieden waar weinig tot | groei van de bedrijvigheid bij vrijwel elke kern, vinden we deze toenemen met 88 hectare (Figuur 26). Passend bij de gegeven | geen bestaande groene structuren te vinden zijn. Het woonmilieu | verspreid over de gemeente.
Zo vinden we groei in Nederweert toelichting op het toekomstperspectief, vindt uitbreiding van | landschappelijk wonen – lage dichtheid, veel groen, zichtbaar | (+13 hectare), in de randen van Nederweert-Eind (+5 hectare), het woonprogramma vooral plaats in de vorm van organische | landschap – vinden we voornamelijk aan de randen van de | Ospel (+10 hectare), en in mindere mate als onderdeel van de groei, veelal met inbreiding zodat de compacte kernen behouden | kernen, daar waar al veel bestaand groen aanwezig is (bijv. in de | dorpsmantel van Leveroy (+2 hectare). blijven. | dorpsmantel van Leveroy). In de kern Nederweert voorziet dit toekomstperspectief in één | Hiermee kan ook per kern een inschatting van de toename van hectare hoogstedelijk wonen, wat verwijst naar het lopende | het aantal inwoners gemaakt worden. Hierbij is gerekend met project ‘Staat’. Hoogstedelijk wonen verwijst naar wonen in een | een gemiddelde grootte van een huishouden van 2,4 personen. bijna stedelijk omgeving met een hoog aantal woningen per | Hiermee groeit het aantal inwoners per kern als volgt: hectare (meer dan 50 woningen per hectare) en een intensief | • | Nederweert & Budschop: +1.600 inwoners; ruimtegebruik.
Ook vinden we één hectare groenstedelijk | • | Nederweert-Eind: +225 inwoners; woonmilieu (30 woningen per hectare), wat verwijst naar | • | Ospel: +450 inwoners; het lopende project ‘Gutjesweg’. De rest van de groei vindt | • | Ospeldijk: +75 inwoners; grotendeels plaats als dorps- (20 woningen per hectare) en | • | Leveroy: +150 inwoners. | + 1.040 landschappelijk (10 woningen per hectare) woonmilieu. De + 2.500 Figuur 26 - De indicatieve toename in oppervlakte wonen (rood), maatschappelijke voorzieningen (blauw) en bedrijvigheid (paars), rechts de indicatieve toename van het aantal inwoners per kern 53 Toekomstperspectief 1 schetst een perspectief dat zich vooral richt op autonome groei, waarbij er op verschillende logische locaties nabij de bestaande kernen, kleinschaligere woningbouwlocaties en werklocaties ontwikkeld kunnen worden. Dit toekomstperspectief vraagt geen grootschalige aanpassingen in het huidige, gemeentelijke beleid of de politieke en ambtelijke werkwijze. Met andere woorden, de komende jaren kan de gemeente Nederweert met dit toekomstperspectief vooruit bij het vormgeven van toekomstige ontwikkelingen (woningbouw en werklocaties) in samenhang met kwaliteit. Echter, waar dit toekomstperspectief wellicht een perspectief biedt voor de komende jaren, is het maar de vraag of het ook beantwoord aan opgaven op de middellange en lange termijn.
Met dit toekomstperspectief worden immers geen uitspraken gedaan over de groei die mogelijk gaat plaatsvinden op de middellange en lange termijn of hoe er op de lange termijn gewerkt kan worden aan een nieuw, inspirerend verhaal voor de gemeente Nederweert. Kansen • De ‘Nederweerter identiteit’ blijft behouden en kan worden versterkt; • Directe leefomgeving van de kernen verbetert; • Evenwichtige groei, behoud van leefbaarheid in diverse kernen; • Toekomstbestendige, vitale, maatschappelijke voorzieningen in alle kernen; • Bij Nederweert passende organische groei, op logische, relatief ‘gemakkelijke’ locaties nabij bestaande kernen; • Het toekomstperspectief vraagt geen grootschalige aanpassingen in het huidige gemeentelijke beleid. Uitdagingen • Het scenario biedt mogelijk onvoldoende oplossingen voor de regionale woningdruk, geen prikkels om het woningvraagstuk op te lossen; • Er zijn weinig vliegwieleffecten voor verandering in het buitengebied, er zijn weinig alternatieve verdienmodellen voor stoppende agrariërs te bedenken; • Woningbouwinitiatieven in het buitengebied zijn uitgesloten; • Landschappelijke structuren en de leesbaarheid van afzonderlijke landschapstypen worden nauwelijks hersteld; • Het toekomstperspectief biedt wellicht een perspectief voor de komende jaren, maar beantwoordt niet aan mogelijke opgaven op lange termijn.
Kansen en uitdagingen Rechts: Figuur 27 - Zicht op de toren van de Sint-Lambertuskerk van Nederweert 54 HeusschenCopier Landschapskracht | Juli 2025
Voor de grootschalige heideontginningen kende het landschap een duidelijke scheiding: de mensen woonden en werkten voornamelijk op het hoger gelegen Eiland van Weert, terwijl er een ring van woeste gronden, vennen en heide rond het eiland lag. Hoewel tegenwoordig het grootste deel van de gemeente is ontgonnen, vinden we op het Eiland van Weert nog steeds de hoogste concentraties aan woon- en werkgebieden. Hier bevinden zich de vier grootste kernen, de bedrijventerreinen en een groot deel van de grootschalige landbouwbedrijven. Hoewel deze ontwikkeling vanuit de ondergrond en historie gezien logisch is, heeft dit in de laatste decennia geleid tot veel problemen. Vanuit ruimtelijk en maatschappelijk oogpunt liggen hier dan ook de grootste uitdagingen en de meeste kansen voor verbetering. Aan de basis van dit groeiperspectief ligt een herwaardering voor de nog altijd aanwezige cultuurhistorische en landschappelijke waarden, met de visie dat deze waarden alleen door het opnieuw aanbrengen van structuur hersteld en beleefbaar gemaakt kunnen worden. De groei van kernen zal zorgen voor een aantrekkelijk nieuw verhaal waarvan ook de huidige inwoners en ondernemers, zoals agrariërs met een stopperswens, profiteren. Om te komen tot groei van de gemeente bouwt men aan nieuwe aantrekkelijke woon- en werkplekken voor de vele nieuwe inwoners.
Het nieuwe woonprogramma vindt met name in en rond de kern van Nederweert en Budschop zijn plek, waar stedelijke woon-werkmilieus worden ontwikkeld en er nieuwe kernranden ontstaan. Om te voldoen aan de groeiende vraag naar woningen, mede veroorzaakt door de komst van werknemers uit de regio Eindhoven, wordt er ook gezocht naar ruimte voor groei buiten de huidig bebouwde gebieden, in het buitengebied. De ontwikkeling van nieuwe woongebieden biedt hier ook de mogelijkheid om de kwaliteit van het landschap te herstellen. Een woonlocatie in de kampen gaat bijvoorbeeld uit van het herstellen van het kleinschalige landschap en het aanbrengen van variatie in landgebruik. De woongebieden van de kampen vormen zo een krans van woonlocaties op afstand van de kern, waar tussen de kampen en de kern de herkenbare open ruimten (de velden) een bufferzone en tevens uitloopgebied voor inwoners vormen. Woningbouw gaat op deze manier hand in hand met landschapsherstel en natuurontwikkeling en het realiseren van doelen qua bodem en water. Waar het toekomstige (klein)stedelijke woon-, werk en voorzieningenprogramma zich met name concentreert rondom de kern van Nederweert, wordt er in de andere kernen vooral gezocht naar mogelijkheden voor kleinschalige uitbreidingen om de identiteit van de kernen te behouden.