CConstaterende datNederweert
Koppel je AI →
Document · PDF

2026-09-08 11. Bijlage - 25141 - 260813 Omgevingsvisie (Voorontwerp)

Raadsvergadering 8 september 2026, gemeente NederweertBij agendapunt: Voorontwerp Omgevingsvisie Nederweert33.487 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

Omgevingsvisie Nederweert Augustus 2026 | Voorontwerp Met en vanuit kwaliteit Colofon Deze Omgevingsvisie is opgesteld in opdracht van de gemeente Nederweert. De gemeente Nederweert is verantwoordelijk voor de inhoud van de Omgevingsvisie. HeusschenCopier Landschapskracht heeft hierbij redactioneel geadviseerd en is verantwoordelijk voor de vormgeving, opmaak en het kaartmateriaal. Het in deze Omgevingsvisie opgenomen beeld- en kaartmateriaal van HeusschenCopier Landschapskracht mag uitsluitend met derden worden gedeeld onder vermelding van HeusschenCopier Landschapskracht als bron en/of met behoud van het bijbehorende logo. HeusschenCopier L A N D S C H A P S K R A C H T DEEL A INTRODUCTIE 6 1. Inleiding 9 2. Het verhaal van Nederweert 21 Inhoud DEEL C UITWERKING 48 6. Themagerichte uitwerking 51 Sociaal domein 52 Toekomstbestendige woningvoorraad 56 Economie en bedrijvigheid 60 Mobiliteit en bereikbaarheid 64 Duurzame leefomgeving 68 Milieu en omgevingseffecten 74 Fysieke en sociale veiligheid 78 7. Landschappelijke uitwerking 83 Velden 86 Kampen 87 Heideontginningen 88 Nat(uur) productieland 89 Bos- en mozaïeklandschap 90 Beekdal 91 Veenontginningen 92 Natuurgebieden 93 8. Gebiedsgerichte uitwerking 95 Bebouwd gebied 98 Overgangsgebied 110 Agrarisch buitengebied 114 Bufferzone 116 Natuurgebieden 118 DEEL D DOORKIJK 120 9. Blijvende participatie 123 10.

Doorkijk en bijstelling 127 DEEL B VISIE 28 3. Toekomstperspectief voor Nederweert 31 4. Visiekaart 39 5. Structurerende keuzes 43

5 Samen vooruit Deze Omgevingsvisie laat zien waar Nederweert voor staat: een gemeente met een sterke identiteit, hechte kernen en een waardevol buitengebied. Tegelijkertijd staat Nederweert voor grote opgaven. De groei van de regio, de woningbouwopgave, de transitie van de landbouw, en de noodzaak voor een gezonde leefomgeving vragen om duidelijke keuzes en een integrale aanpak. In de verdere uitwerking van de visie is daarom nadrukkelijk gekozen voor een ontwikkelgerichte benadering. De gemeente wil de kwaliteiten van haar kernen en buitengebied behouden én benutten als fundament voor een sterke economie, toekomstbestendige landbouw en aantrekkelijke woonkernen. Daarbij worden economische ontwikkeling, woningbouw, natuur, leefbaarheid en voorzieningen niet als losse opgaven beschouwd, maar als onderdelen van één samenhangende toekomststrategie. De ligging van Nederweert biedt daarbij bijzondere kansen. De economische dynamiek van de omliggende regio’s vraagt om een actieve koers, waarbij de gemeente bewust stuurt op een aantrekkelijk woon- en vestigingsklimaat, ruimte biedt aan ondernemerschap en investeert in voldoende woningen, bereikbaarheid en voorzieningen. Groei is daarbij geen doel op zich, maar een middel om de leefbaarheid van de kernen, het voorzieningenniveau en de economische vitaliteit ook op de lange termijn veilig te stellen.

Bouwen aan de toekomst van Nederweert Ook het buitengebied krijgt een duidelijk toekomstperspectief. Naast natuur, landschap, bodem en water is er ruimte voor een toekomstbestendige agrarische sector die zich ontwikkelt door te vernieuwen en te verduurzamen. Een vitaal buitengebied ontstaat juist door landbouw, natuur en landschap in samenhang te ontwikkelen en elkaar te laten versterken. Deze visie vormt daarmee niet alleen een ruimtelijk toekomstbeeld, maar ook een uitnodiging om gezamenlijk te werken aan de verdere ontwikkeling van Nederweert. De komende jaren krijgt deze visie stap voor stap uitvoering via programma’s, investeringen en andere instrumenten uit de Omgevingswet. Zo groeit de Omgevingsvisie uit tot een gezamenlijk kompas om te bouwen aan de toekomst van Nederweert. 6 DEEL A INTRODUCTIE 7 In dit deel In dit deel leggen we uit waarom we deze Omgevingsvisie opstellen en welke rol de Omgevingswet daarbij speelt. We beschrijven het doel van de visie, de bouwstenen waarop we voortbouwen en de manier waarop inwoners en partners hebben bijgedragen. Tot slot introduceren we de hoofdgebiedsindeling die als basis dient voor de verdere uitwerking van de visie.

9 In deze inleiding leggen we uit waarom we deze Omgevingsvisie opstellen en welke rol de Omgevingswet daarbij speelt. We laten zien hoe de Omgevingsvisie zich verhoudt tot andere instrumenten, zoals het Omgevingsprogramma, het Omgevingsplan en de Omgevingsvergunning. Ook beschrijven we het doel van deze visie voor Nederweert en lichten we toe op welke bestaande bouwstenen we voortbouwen en hoe we samen met partners en inwoners aan deze visie hebben gewerkt. Tot slot tonen we de hoofdgebiedsindeling die in deze Omgevingsvisie wordt gebruikt. 1. Inleiding De Omgevingswet, die op 1 januari 2024 van kracht is gegaan, verplicht zowel het Rijk, als alle provincies en gemeenten in Nederland om een visie op de fysieke leefomgeving te ontwikkelen. Het doel van de Omgevingswet is om duurzame ontwikkeling te stimuleren. De wet maakt regels eenvoudiger en overzichtelijker door ze te bundelen en beter op elkaar af te stemmen. Dit zorgt voor snellere en transparante besluitvorming, doordat procedures worden vereenvoudigd en belanghebbenden vroeg in het ontwikkeltraject worden betrokken. Tegelijkertijd krijgen overheden meer ruimte voor maatwerk en lokale afwegingen. Zo beschermt de wet een veilige en gezonde leefomgeving met omgevingskwaliteit én biedt zij ruimte voor maatschappelijke behoeften. De fysieke leefomgeving van Nederweert staat onder toenemende druk.

Opgaven rondom wonen, economie, landbouw, natuur, water, energie en gezondheid vragen steeds vaker om keuzes die niet los van elkaar kunnen worden gemaakt. Daarom zien we deze Omgevingsvisie niet alleen als een wettelijke verplichting, maar vooral als een kans om richting te geven aan de toekomst van onze leefomgeving vanuit samenhang, identiteit en kwaliteit. De gemeente maakt gebruik van verschillende instrumenten binnen de Omgevingswet om de ontwikkeling en bescherming van de fysieke leefomgeving te sturen: • Omgevingsvisie | De Omgevingsvisie beschrijft een samenhangend toekomstbeeld voor de leefomgeving op de lange termijn waarin ambities, keuzes en prioriteiten zijn vastgelegd. De Omgevingsvisie is strategisch en richtinggevend. De planhorizon is ca. 15 tot 20 jaar. • Omgevingsprogramma | Het Omgevingsprogramma werkt de Omgevingsvisie concreter uit en is beleidsmatig gericht op uitvoering. Hierin staat wat de gemeente de komende ca. 5 tot 10 jaar gaat doen om de ambities uit de visie voor een bepaald thema of gebied te realiseren. Wettelijk kader • Omgevingsplan | Het Omgevingsplan bevat de juridisch bindende regels voor de fysieke leefomgeving binnen de gemeente. Het bepaalt wat waar is toegestaan en onder welke voorwaarden. Het Omgevingsplan vormt het toetsingskader voor vergunningen en initiatieven.

• Omgevingsvergunning | De Omgevingsvergunning is de juridische toestemming van de gemeente voor de praktische uitvoering van het Omgevingsplan. Met de vergunning wordt bekrachtigd dat plannen passen binnen de regels van het Omgevingsplan. 10 De Omgevingsvisie gaat over de vraag hoe we een veilige, gezonde en aantrekkelijke leefomgeving kunnen doorgeven aan volgende generaties. We geven richting aan de toekomst van onze leefomgeving vanuit samenhang en kwaliteit. Daarbij zoeken we een balans tussen ruimte voor eigen initiatief en het beschermen van belangen. De Omgevingsvisie biedt richting aan toekomstige ontwikkelingen, zonder alles vast te leggen. Zo creëren we duidelijkheid waar dat nodig is en laten we ruimte waar dat kan. Doel Omgevingsvisie 11 Omgevingskwaliteit: van sectoraal naar integraal De afgelopen decennia zijn ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving vaak sectoraal benaderd. Hierdoor zijn veel ontwikkelingen, soms zonder samenhangend plan, in de fysieke leefomgeving terechtgekomen. Deze aanpak heeft er mede toe geleid dat functies en ontwikkelingen zijn gerealiseerd op locaties die niet aansluiten bij bredere opgaven, zoals een gezonde woon- en leefomgeving. Ontwikkelingen kunnen daarom niet langer los van elkaar worden bekeken, maar moeten altijd worden afgewogen in relatie tot andere opgaven en ontwikkelingen.

Met een integrale benadering worden keuzes gemaakt vanuit een gedeeld belang. Daardoor neemt de kans af dat ontwikkelingen strijdig zijn met overkoepelende doelen of opgaven uit andere sectoren. Omgevingskwaliteit biedt richting bij ruimtelijke afwegingen en helpt bij het vinden van een balans tussen verschillende belangen. Daarbij is het geen vaststaand of objectief gegeven, maar afhankelijk van de lokale context, maatschappelijke waarden en ontwikkelingen in de tijd. Wat op de ene plek bijdraagt aan de omgevingskwaliteit, kan die elders juist aantasten. Als doel, afwegingskader en toetsingscriterium kan het begrip omgevingskwaliteit het gesprek over de meerwaarde van ruimtelijke ontwikkelingen stimuleren. Omgevingskwaliteit gaat daarbij verder dan het beschermen van bestaande kwaliteiten alleen. De kern ligt in het toevoegen van toekomstwaarde: het vermogen van een gebied om kwaliteiten op lange termijn te behouden, zich aan te passen aan veranderingen en ruimte te bieden aan nieuwe functies. Omgevingskwaliteit wordt doorgaans gezien als het geheel van gebruikswaarde, belevingswaarde en toekomstwaarde dat de kwaliteit van de fysieke leefomgeving bepaalt. Het begrip is per definitie integraal en omvat aspecten als cultureel erfgoed, stedenbouwkundige kwaliteit en de kwaliteit van natuur en landschap. 12 De Omgevingswet vraagt om een samenhangende blik op de leefomgeving.

Die richt zich in de kern op de fysieke leefomgeving, maar daarin nemen we ook het sociaal domein mee. In het sociaal domein gaat het over hoe mensen leven en elkaar ontmoeten. Met fysieke maatregelen en duidelijke randvoorwaarden die richting geven aan hoe we de omgeving gebruiken, proberen we een omgeving te creëren die prettig is om in te wonen en te verblijven. We kijken daarbij niet uitsluitend naar afzonderlijke beleidsvelden, maar naar de onderlinge samenhang tussen landschap, water, bodem, natuur, economie, wonen en samenleving. Juist in die samenhang ontstaan de meest toekomstbestendige oplossingen. Daarbij beschouwen we het landschap niet als het resultaat van ruimtelijke keuzes, maar als het vertrekpunt ervan. De eigenschappen van bodem, water, natuur, cultuurhistorie en gebruik vormen samen het fundament waarop toekomstige ontwikkelingen worden afgewogen. De keuzes die we in deze visie maken, staan niet op zichzelf. Nederweert bevindt zich in een bredere context van maatschappelijke trends en ruimtelijke opgaven die zich op verschillende schaalniveaus voordoen. Deze ontwikkelingen – van demografische veranderingen en klimaatopgaven tot economische en technologische transities – bieden kansen, maar brengen ook dilemma’s en spanningen met zich mee. Op Europees, nationaal, provinciaal en gemeentelijk niveau wordt beleid ontwikkeld om hier richting aan te geven.

Betekenis voor Nederweert Europa stelt bijvoorbeeld bindende doelen en grensvoorwaarden voor het nationale beleid. Op nationaal niveau worden deze kaders uitgewerkt in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) en zijn vervanger de Nota Ruimte 2050, waarin de strategische koers voor de fysieke leefomgeving wordt bepaald. Centraal staan thema’s als water en bodem, landbouw en natuur, economie en energie en wonen, werken en bereikbaarheid. De provincie Limburg vertaalt deze uitgangspunten in de Provinciale Omgevingsvisie 2026 (POVI) en de Omgevingsverordening Limburg 2026 (OVL), met aandacht voor regionale opgaven en ruimtelijke keuzes. Een groot deel van de keuzes die we in deze visie maken (80%) komt dus voort uit beleid op andere schaalniveaus. Binnen de resterende 20% geven we als gemeente Nederweert zelf invulling aan deze ambities en leggen we onze eigen accenten. Samen met nationale en provinciale visies vormt de Gemeentelijke Omgevingsvisie (GOVI) een gelaagd stelsel dat vraagt om afstemming en samenwerking. 13 De keuzes uit deze Omgevingsvisie worden uitgewerkt in het Omgevingsplan, dat als toetsingskader dient voor initiatieven en ontwikkelingen. Daarbij worden belangen en beleidsvelden integraal beschouwd en zorgvuldig met elkaar in balans gebracht. Met deze aanpak geven we invulling aan het ‘ja, mits’-principe van de Omgevingswet.

We maken zichtbaar onder welke voorwaarden ontwikkelingen mogelijk zijn. Onze groei wordt gestuurd door kwaliteit in plaats van door vooraf vastgestelde aantallen of termijnen. Centraal staat het versterken van landschap, leefomgeving en toekomstbestendigheid. Groei is daarbij geen doel op zichzelf, maar een middel om deze kwaliteiten duurzaam te versterken. Het begrip omgevingskwaliteit biedt hierbij een bruikbaar kader om te sturen op een hoogwaardige leefomgeving die ruimte biedt aan verschillende functies en tegelijkertijd aantrekkelijk en beleefbaar is (zie pagina 7). Tot slot is het goed te vermelden dat dit document geen vast eindbeeld schetst, maar een ruime bandbreedte waarin de kwaliteit van Nederweert verankerd zit. Binnen die ruimte kunnen nieuwe plannen en ideeën bijdragen aan het gewenste toekomstperspectief van Nederweert. DSO De Omgevingsvisie wordt digitaal ontsloten via het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO), zodat inwoners, initiatiefnemers, ondernemers en andere belanghebbenden de kern van het gemeentelijk beleid eenvoudig kunnen raadplegen. Samen met het Omgevingsplan en andere instrumenten draagt dit bij aan transparantie, samenhang en duidelijkheid over de gewenste ontwikkeling van de leefomgeving.

Voorzienbaarheid Bij het vaststellen van nieuw beleid, een nieuwe visie of een nieuw Omgevingsplan houden we rekening met de gevolgen voor bestaande functies, gebruiksmogelijkheden en ontwikkelruimte. Nieuwe keuzes kunnen bestaande belangen raken. Daarom maken we veranderingen tijdig kenbaar en zorgen we voor een zorgvuldige afweging van belangen, bijvoorbeeld via deze Omgevingsvisie. Dat vergroot de voorzienbaarheid van ontwikkelingen en helpt om mogelijke schade en juridische onzekerheid zoveel mogelijk te beperken. Status en werking van de Omgevingsvisie Deze Omgevingsvisie geeft de strategische koers en ontwikkelrichting voor de fysieke leefomgeving van Nederweert. De visie is zelfbindend voor de gemeente, maar stelt niet automatisch concrete locatiekeuzes, investeringen, maatregelen of juridisch bindende regels vast. Verdere uitwerking en besluitvorming vindt plaats via onder meer de Ruimtelijke Ontwikkelstrategie, programma’s, projecten, het Omgevingsplan en de begroting. De kaarten in deze Omgevingsvisie zijn strategische visiekaarten en geven ontwikkelrichtingen weer. Zij hebben niet de status van een bestemmings- of verbodskaart en wijzigen op zichzelf geen bestaande rechten. Aan aanduidingen of kleuren op de kaarten kunnen daarom niet rechtstreeks mogelijkheden of beperkingen voor individuele percelen worden ontleend.

De gemeentelijke gebiedsaanduidingen geven strategische ontwikkelrichtingen weer en vervangen geen geldende beschermingsregimes van Rijk of provincie en lopen evenmin vooruit op eventuele wijzigingen daarvan. Juridisch bindende regels worden, waar nodig, afzonderlijk vastgesteld via het Omgevingsplan en de daarvoor geldende besluitvormingsprocedures. 14 De Omgevingsvisie staat niet op zichzelf. Zij bouwt voort op bestaand gemeentelijk, regionaal en landelijk beleid. Bij de totstandkoming van deze visie zijn diverse beleidsstukken betrokken. Hieronder worden enkele belangrijke bouwstenen genoemd die richting hebben gegeven aan deze Omgevingsvisie. Ook andere relevante documenten, zoals het coalitieakkoord, het mobiliteitsplan, de begroting, het visiedocument Energiesystemen van de Toekomst en de analyse maatschappelijke voorzieningen, hebben als bouwstenen input geleverd voor deze Omgevingsvisie. Door deze bouwstenen niet afzonderlijk maar in samenhang te beschouwen, ontstaat een integrale basis voor keuzes. Hieronder volgt een opsomming van belangrijkste bouwstenen die de basis vormen voor de Omgevingsvisie van Nederweert: • De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) | De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) en de Nota Ruimte bieden het nationale ruimtelijke kader van het rijksbeleid voor de fysieke leefomgeving. Daarin staat een samenhangende ontwikkeling van Nederland centraal.

Daarbij gaat het niet alleen om ruimte voor wonen, werken en mobiliteit, maar ook om de kwaliteit van landschap, natuur, water, gezondheid, veiligheid en erfgoed. De NOVI gaat uit van een schaarse ruimte en van opgaven die steeds sterker met elkaar samenhangen. Daarom vraagt de toekomst om samenhangende keuzes waarbij functies worden gecombineerd, gebiedskenmerken richting geven en afwenteling op andere gebieden of toekomstige generaties wordt voorkomen. Beschrijving van bouwstenen 15 • NOVEX De Peel | In NOVEX De Peel komen de grote opgaven voor het landelijk gebied samen. Het ontwikkelperspectief richt zich op een meerkleurige Peel: een gebied waar ruimte is voor agrarische en andere ondernemers, bewoners, natuur en bezoekers. Daarbij staan drie perspectieven centraal: de ondernemende Peel, de natuurlijke Peel en de leefbare Peel. Water en bodem zijn hierbij sturend. De eigenschappen van het gebied bepalen waar en hoe functies als landbouw, natuur, recreatie en wonen zich duurzaam kunnen ontwikkelen. • Omgevingsvisie Buitengebied - Vastgesteld in juli 2021 | Het buitengebied van Nederweert is een waardevol en herkenbaar landschap met ruimte voor natuur, landbouw en recreatie. Kenmerkende gebieden zoals Natura-2000 gebieden; De Groote Peel, het Weerterbos en Sarsven en de Banen vormen samen met het agrarisch cultuurlandschap de identiteit van het buitengebied.

In de Omgevingsvisie Buitengebied is vastgelegd hoe het gebied op een zorgvuldige en toekomstgerichte manier wordt beheerd en ontwikkeld. Daarbij staan kwaliteit, duurzaamheid en samenwerking met buurgemeenten centraal, met respect voor de eigenheid van het gebied. • Omgevingsvisie Kernen en Bedrijventerreinen - Vastgesteld in december 2023 | Aan de hand van scenario’s zijn verschillende toekomstbeelden verkend voor de ontwikkeling van de kernen en bedrijventerreinen, variërend van behoud van rust en leefkwaliteit tot groei met meer woningen en bedrijvigheid. De Omgevingsvisie Kernen en Bedrijventerreinen biedt ruimte voor ontwikkeling, maar bewaakt tegelijkertijd de menselijke maat. Leefbaarheid, bereikbaarheid en een prettige woon- en werkomgeving vormen daarbij de rode draad. • Inspiratiekader Vitaal Buitengebied - Vastgesteld als onderdeel van interimbeleid in juni 2024 | Het Inspiratiekader Vitaal Buitengebied ondersteunt de transitie naar een toekomstbestendig buitengebied. Het kader biedt een inspirerende stip op de horizon die laat zien hoe de transformatie van het buitengebied vorm kan krijgen. Het maakt onderdeel uit van het interim beleid voor vrijkomende agrarische bebouwing en biedt richting aan initiatieven van ondernemers en bewoners. Daarmee draagt het inspiratiekader bij aan een vitaal, aantrekkelijk en veelzijdig buitengebied.

• Ruimtelijke Bouwsteen Omgevingsvisie Nederweert - Vastgesteld in september 2025 | De Ruimtelijke Bouwsteen brengt in beeld wat Nederweert onderscheidt en verbindt. In deze bouwsteen zijn de (ruimtelijke) kwaliteiten van de gemeente beschreven, waaronder landschap, cultuurhistorie, bereikbaarheid en voorzieningen. Deze bouwsteen vormt een belangrijke inhoudelijke basis voor de toekomstige Omgevingsvisie Nederweert. Het geeft richting aan een evenwichtige ontwikkeling, waarbij groei hand in hand gaat met herkenbaarheid en ruimtelijke kwaliteit. • Economisch profiel - Ter kennis gebracht gemeenteraad 7 oktober 2025 | Het economisch profiel schetst een toekomstgericht beeld van de economie van Nederweert en geeft richting aan ruimtelijke keuzes, beleid en samenwerking. Het profiel vormt de inhoudelijke basis voor afstemming tussen verschillende beleidsvelden en gebiedsontwikkelingen. De focus ligt op het versterken van het bestaande bedrijfsleven, het benutten van kansen in sectoren als technologische maakindustrie en toerisme, en het intensiveren van de samenwerking met de gemeente Weert. 16 Bij vaststelling van deze nieuwe Omgevingsvisie komen de bestaande Omgevingsvisie Buitengebied en Omgevingsvisie Kernen & Bedrijventerreinen te vervallen. De overige bouwstenen blijven wel van kracht als achtergronddocument en inhoudelijke basis voor de verdere uitwerking.

Door deze bouwstenen integraal te bekijken, waar nodig te actualiseren en samen te voegen, is de basis voor deze Omgevingsvisie gelegd. Ook sluiten de strategische keuzes in deze Omgevingsvisie aan bij de nationale koers uit de NOVI en de Nota Ruimte. Net als het Rijk kiest Nederweert voor een integrale benadering van ruimtelijke vraagstukken, waarbij ontwikkelingen en opgaven in samenhang worden beschouwd. Omgevingseffectenrapportage De Omgevingswet verplicht gemeenten om bij het opstellen van een Omgevingsvisie de gevolgen voor de leefomgeving te onderzoeken. Voor de Omgevingsvisie Nederweert is dit gedaan via een Omgevingseffectrapportage (OER), waarin niet alleen milieu, maar ook sociale, economische en gezondheidsaspecten zijn meegenomen. Parallel aan het opstellen van deze Omgevingsvisie is een OER doorlopen, zo versterken beide trajecten elkaar. De inzichten uit de OER helpen om keuzes beter te onderbouwen en waar nodig aan te scherpen. Het traject is daarbij stapsgewijs ingericht: naarmate de visie verder vorm kreeg, bewoog ook de rol van de OER mee en werden resultaten in de visie verwerkt. De OER helpt daarbij niet alleen om effecten inzichtelijk te maken, maar ondersteunt ook het vooruitdenken over de lange termijn.

Zo kunnen keuzes worden gemaakt die niet alleen vandaag passend zijn, maar ook bijdragen aan een veilige, gezonde en aantrekkelijke leefomgeving voor toekomstige generaties. De eerste stap in het OER-traject is een leefomgevingsfoto van de huidige situatie om kansen en knelpunten in beeld te brengen. Vervolgens is de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) opgesteld en ter inzage gelegd. Daarna zijn drie toekomstrichtingen beoordeeld: ‘Groei als motor’ , ‘Bodem, water en natuur als kompas’ en ‘Gemeenschap en identiteit centraal’. Op basis daarvan is een voorkeursalternatief (VKA) samengesteld en beoordeeld op de gevolgen voor de fysieke leefomgeving, inclusief mogelijke maatregelen. Het OER-rapport is opgenomen in de bijlagen. 17 Bij het opstellen van deze Omgevingsvisie bouwen we voort op de hiervoor genoemde bouwstenen. Voor elk van deze beleidsstukken is een eigen participatietraject doorlopen, waarbij verschillende stakeholders zijn betrokken. De vorm en intensiteit van de participatie verschilden per bouwsteen. Voor de Omgevingsvisie Buitengebied en de Omgevingsvisie Kernen en Bedrijventerreinen is een uitgebreid participatietraject doorlopen. Bij de overige bouwstenen lag de nadruk vooral op informeren. Ook tijdens het opstellen van deze Omgevingsvisie, in december 2025 en januari 2026, hebben participatiemomenten plaatsgevonden.

De uitkomsten hiervan zijn verwerkt in deze visie en zijn opgenomen in het participatieverslag in de bijlage. Participatie Leeswijzer Deze Omgevingsvisie is opgebouwd vanuit één centrale gedachte: ruimtelijke keuzes kunnen alleen in samenhang worden gemaakt. Daarom bouwt ieder deel voort op het vorige. Eerst wordt inzicht gegeven in de identiteit van Nederweert en de opgaven die op de gemeente afkomen. Vervolgens wordt een gezamenlijk toekomstperspectief voorgesteld, dat stap voor stap wordt vertaald naar structurerende keuzes en richtinggevende uitspraken. De visie eindigt met de manier waarop deze keuzes in de praktijk worden toegepast en samen met inwoners, ondernemers en partners verder worden ontwikkeld. Zo vormt de Omgevingsvisie één samenhangend verhaal: van het begrijpen van de kwaliteiten van Nederweert, via het maken van keuzes, naar het realiseren van een toekomstbestendige leefomgeving. Het vertrekpunt in ‘Deel A | Introductie’, ligt in het verhaal van Nederweert. De ontstaansgeschiedenis, de landschappelijke structuur en de huidige maatschappelijke en ruimtelijke opgaven laten zien welke kwaliteiten behouden moeten blijven en waar verandering nodig is. Vanuit dit fundament wordt in ‘Deel B | Visie’ het gewenste toekomstbeeld geschetst. Eerst beschrijft het hoofdstuk toekomstperspectief waar de gemeente naartoe wil.

Vervolgens krijgt dit toekomstperspectief een ruimtelijke vertaling in de visiekaart. De kaart brengt de verschillende opgaven samen in één integraal beeld en laat zien hoe wonen, economie, landschap, natuur, landbouw, mobiliteit en voorzieningen elkaar versterken. De structurerende keuzes vormen daarna het verbindende hoofdstuk tussen ambitie en uitwerking. Hier worden de belangrijkste principes vastgelegd die richting geven aan alle toekomstige ontwikkelingen en die groei in samenhang met omgevingskwaliteit stimuleren. In ‘Deel C | Uitwerking’ wordt de visie op drie manieren verder uitgewerkt. In de themagerichte uitwerking wordt per beleidsthema beschreven welke ambities en richtinggevende uitspraken gelden. De gebiedsgerichte uitwerking brengt deze thema’s vervolgens samen op gebiedsniveau. In de uitwerking per landschapstypen en de uitwerking per deelgebieden komen de kenmerken van het gebied en landschapstype aan bod en wordt richting gegeven aan wat waar passend is en welke ontwikkelingen bijdragen aan de kwaliteit van Nederweert. Daarbij vormt de hoofdgebiedsindeling – bestaande uit het bebouwd gebied, het overgangsgebied, het agrarisch buitengebied, bufferzone en natuurgebieden - het ruimtelijk raamwerk. Dit helpt om per gebied duidelijke keuzes te maken en fysieke en sociale belangen zorgvuldig tegen elkaar af te wegen.

In sommige gebieden leggen we het accent op gezondheid en leefbaarheid, in andere gebieden geven we juist meer ruimte aan economie, woningbouw of de agrarische sector. De hoofdstukken van ‘Deel D | Vervolg’ maken duidelijk dat de Omgevingsvisie geen eindpunt is, maar het begin van een doorlopend proces. Zo wordt er beschreven hoe inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties ook tijdens de uitvoering betrokken blijven en wordt geschetst hoe de visie periodiek wordt gemonitord en waar nodig wordt aangepast aan nieuwe inzichten, maatschappelijke ontwikkelingen en veranderende opgaven. Zo blijft de Omgevingsvisie een actueel en flexibel kompas voor de ontwikkeling van Nederweert. 18 Hoofdgebiedsindeling Recreatie Om de verschillende ruimtelijke opgaven in Nederweert in samenhang te kunnen realiseren, is een goede balans nodig tussen wonen, landbouw, natuur en andere gebruiksfuncties. Juist in een gemeente met een versnipperd buitengebied en een sterke verwevenheid van opgaven vraagt dit om een gebiedsgerichte benadering. De provinciale gebiedsindeling uit de Provinciale Omgevingsvisie (POVI) en Provinciale Omgevingsverordening, met een vaste afstandslijn vanaf de kernen, doet onvoldoende recht aan de feitelijke ruimtelijke structuur en de dagelijkse werkelijkheid.

De generieke begrenzing sluit niet altijd aan op de landschappelijke opbouw en houdt onvoldoende rekening met de ruimtelijke en functionele samenhang van het gebied. Daarom kiest Nederweert voor een eigen zonering, die beter aansluit bij de lokale opgaven en ruimte biedt om wonen, de transitie van de landbouw, natuur en andere functies zorgvuldig met elkaar te verbinden en onderlinge spanningen te beperken. Binnen deze gebiedsgerichte benadering worden vijf hoofgebieden onderscheiden: het bebouwd gebied, het overgangsgebied, het agrarisch buitengebied, de bufferzone en de natuurgebieden. Elk gebied kent een eigen karakter, opgaven en ontwikkelrichting. Zo ontstaan per gebied passende accenten, die richting geven aan toekomstige ontwikkelingen en tegelijkertijd zorgen voor duidelijkheid voor inwoners, ondernemers, initiatiefnemers, bestuur en organisatie. Bebouwd gebied Maatschappelijke voorzieningen Wonen Economie en bedrijvigheid Overgangsgebied Maatschappelijke voorzieningen Wonen Leefomgeving Natuurgebieden Natuur / water Kort samengevat ontwikkelt het bebouwd gebied zich tot een aantrekkelijk woon- en vestigingsgebied waar leefbaarheid, voorzieningen en economie elkaar versterken.

Het overgangsgebied ontwikkelt zich tot een gezonde leefomgeving waar verbetering van de luchtkwaliteit, zorgvuldig gekozen locaties voor kernuitbreidingen en een transitie naar omgevingsgerichte landbouw hand in hand gaan met behoud van het karakteristieke kampen- en veldenlandschap. Het agrarisch buitengebied blijft primair een gebied voor landbouw, met ruimte voor toekomstbestendig agrarisch ondernemerschap binnen randvoorwaarden. De bufferzone vormt de schakel tussen natuur en agrarisch gebied, waar natuur, water en biodiversiteit worden versterkt en extensieve, natuurinclusieve landbouw deze ontwikkeling ondersteunt. De natuurgebieden vormen de ecologische ruggengraat van Nederweert, waar behoud, bescherming en versterking van natuurwaarden en een robuust watersysteem vooropstaan. 19 Agrarisch buitengebied Agrarisch Natuur / water Bufferzone Natuur / water Agrarisch Recreatie

21 Verleden, heden en toekomst zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De oorsprong van Nederweert en het karakter van het gebied vertellen een verhaal dat door de tijd heen is gevormd en nog altijd zichtbaar is in herkenbare (landschappelijke) structuren en historische overblijfselen. Daarnaast ligt de kracht van Nederweert onder meer in het unieke karakter waarin respect voor het verleden hand in hand gaat met vooruitgang. Juist dat verhaal en de balans tussen traditie en vernieuwing bieden houvast voor de toekomst: structuren en kwaliteiten zijn het waard om te behouden, te versterken en zorgvuldig door te ontwikkelen. Tot slot brengen we de belangrijkste maatschappelijke en ruimtelijke opgaven voor de komende jaren in beeld en plaatsen we deze in de bredere regionale context. Het verhaal van Nederweert begint met nederzettingen die zich concentreerden op een eiland van oude bouwlanden (de oude ontginningen) gelegen in een zee van heide, moeras, vennen en hoogveen – het Eiland van Weert. Rondom dit Eiland van Weert lag de Peel, een ooit uitgestrekt hoogveengebied. Als we vandaag de dag door onze oogharen naar Nederweert kijken, dan zien we een herkenbaar landschap met het Eiland van Weert als centrale structuur.

Hier liggen de kernen Nederweert, Budschop, Nederweert-Eind en Ospel, omringd door een krans van agrarische productielandschappen en natuurgebieden aan de randen van de gemeente. Kanalen, historische ontginningswegen en linten verbinden de kernen met het buitengebied en geven het landschap zijn karakter. Vanuit de kernen lopen deze structuren richting het Weerterbos en De Peel, ooit onderdeel van een uitgestrekt hoogveengebied. Samen met de Peelvennen, waarvan nog slechts beperkte oppervlakten resteren, vormen deze gebieden de belangrijkste ecologische verbindingen binnen de gemeente Nederweert. 2. Het verhaal van Nederweert De oorsprong Van oudsher is Nederweert een sterk op landbouw georiënteerde gemeente. In de loop van de geschiedenis zien we een agrarische ontwikkeling waarbij de ondernemende pioniers uit Nederweert steeds op zoek zijn gegaan naar nieuwe kansen en mogelijkheden. Van kleinschalige agrarisch ontwikkelingen (de oude ontginningen) te midden van een ruig gebied, heeft men het ruige gebied getransformeerd naar een grootschalig productielandschap (de jonge ontginningen). Het verleden, de nog aanwezige landschappelijke structuren en (cultuurhistorische) overblijfselen én de Nederweerter mindset bieden dan ook aanknopingspunten voor de toekomst. Samen vertellen zij niet alleen het verhaal van het verleden, maar geven ze ook richting aan de keuzes van morgen.

Door te begrijpen hoe landschap, water, natuur en mens elkaar door de tijd heen hebben beïnvloed, ontstaat een steviger fundament voor toekomstige ontwikkelingen. Vandaag de dag worden de gevolgen zichtbaar van een verstoorde balans tussen mens, bodem, water en natuur (zie ook leefomgevingsfoto OER). Dit leidt tot uitdagingen voor een gezonde leefomgeving, zoals verdroging van natuur, stikstofbelasting, een afnemende waterkwaliteit, klimaatstress en een verminderde luchtkwaliteit. Daarnaast zien we ook sociale veranderingen. Door veranderende werkgelegenheid (forenzen), minder vrijwilligersparticipatie, verdwijnen van voorzieningen, toename mobiliteit en digitalisering is er een verandering van sociale samenhang. De geschiedenis van Nederweert laat echter zien dat haar inwoners met innovatiekracht en doorzettingsvermogen steeds weer voorop hebben gelopen bij veranderingen. Diezelfde kracht vormt de basis om toekomstige opgaven met vertrouwen tegemoet te treden. 22 Het karakter In Nederweert kijken we naar elkaar om en staan we open voor nieuwe ideeën, nieuwkomers zijn welkom, maar om aansluiting te krijgen moet men ook zelf moeite doen. De sociale samenhang verandert en lijkt soms af te nemen. Tegelijkertijd kent Nederweert een lange traditie van samenwerking en nabuurschap.

Onder oudere inwoners leeft nog sterk het ‘ons kent ons-gevoel’ en in de kernen zijn hechte dorpsgemeenschappen met trotse en honkvaste inwoners te vinden, waarbij dialect vaak heilig is. Verenigingen, buurtinitiatieven en evenementen brengen jong en oud samen en zorgen voor een hechte gemeenschap waarin iedereen welkom is. Nu Nederweert gaat groeien met en vanuit kwaliteit is het des te belangrijker om de kwaliteit van hechte gemeenschappen overeind te houden en nieuwe inwoners daarbij mee te nemen. De identiteit van Nederweert is geworteld in een evenwicht tussen traditie en vooruitgang: met een nuchtere blik wordt gewerkt aan een duurzame, leefbare en verbonden toekomst. Zo blijft Nederweert een gemeenschap waar mensen zich thuis voelen — open, nuchter, samen en groen. We zijn trots op onze herkomst en houden van een praktische aanpak. De meeste inwoners hebben een ingetogen karakter en stellen zich bescheiden op. Onderling heerst de mentaliteit ‘Afspraak is afspraak’ en is er een groot onderling vertrouwen. De uitspraak ‘Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg’ is vaak van toepassing. Van oudsher is Nederweert een sterk op landbouw georiënteerde gemeente, waarbij pioniers steeds op zoek zijn gegaan naar nieuwe kansen en mogelijkheden.

Deze vooruitstrevendheid en ondernemersmentaliteit kan bijdragen om toekomstige veranderingen vorm te geven en te werken aan een toekomst waarin bedrijvigheid, wonen en voorzieningen in balans zijn met de kwaliteiten die Nederweert uniek maken. Open en verbonden Nuchter en vooruitstrevend 23 Of het nu gaat om zorg voor elkaar, culturele evenementen of duurzame projecten, in Nederweert zetten we samen de schouders eronder. We zijn van nature ondernemend en veerkrachtig en gaan uitdagingen niet uit de weg. Daarbij dragen we allemaal iets bij, zodat we samen werken aan een toekomstbestendige gemeente waar kwaliteiten worden behouden, versterkt en zorgvuldig worden doorontwikkeld. We versterken de sociale structuren en bieden iedereen – van jong tot oud – kansen om zich te ontwikkelen en actief deel te nemen aan het dorpsleven. Alle kernen binnen de gemeente Nederweert kennen daardoor een rijk verenigingsleven dat veel activiteiten en ontmoetingen organiseert. Nederweert is een plattelandsgemeente waar natuur, landschap, landbouw en de kernen onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. De agrarische sector speelt hierin een belangrijke rol als gebruiker van het buitengebied. We koesteren onze groene omgeving en werken aan een duurzame toekomst, waarin natuur, landbouw, leefbaarheid en groen hand in hand gaan.

Onze landschappen en natuurgebieden bieden niet alleen ruimte voor rust, recreatie en natuurbeleving, maar vormen ook de basis voor biodiversiteit, een gezond bodem- en watersysteem en een klimaatbestendige leefomgeving. Ze dragen bij aan de identiteit van Nederweert en maken de gemeente aantrekkelijk om te wonen, werken en ondernemen. Daarom zetten we in op het beschermen, herstellen en versterken van natuur en landschap. We verbeteren de samenhang tussen natuurgebieden, versterken de groenblauwe structuur en zorgen ervoor dat nieuwe ontwikkelingen bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving. Samen sterk Groen in balans 24 De context Nederweert kijkt vooruit zonder haar karakter te verliezen. Open, nuchter, samen en groen – dát typeert de gemeente. Vanuit deze identiteit werken we aan een aantrekkelijke, gezonde en toekomstbestendige leefomgeving, waarin ruimte is voor ontwikkeling én voor het beschermen en versterken van de kwaliteiten die Nederweert bijzonder maken. Daarbij benaderen we opgaven niet afzonderlijk, maar in samenhang, zodat ontwikkelingen bijdragen aan de kwaliteit van het geheel en aan een leefomgeving die we met vertrouwen kunnen doorgeven aan toekomstige generaties. Samen met Weert vormt Nederweert het hart van het Weerterland.

Het Weerterland is de bestuurlijke samenwerking tussen de gemeenten Nederweert en Weert, waarin beide gemeenten gezamenlijk werken aan opgaven die de gemeentegrenzen overstijgen. Weert vervult daarbij de rol van centrumstad, terwijl Nederweert een vitaal en zelfstandig dorp blijft met een eigen identiteit. De woningmarkt, arbeidsmarkt, bedrijvigheid, mobiliteit en voorzieningen functioneren steeds meer op regionale schaal. Beide gemeenten delen belangrijke infrastructuur, zoals de A2, de Zuid-Willemsvaart, het kanaal Wessem-Nederweert, het spoor en regionale busverbindingen, en profiteren gezamenlijk van een breed aanbod aan voorzieningen op het gebied van onderwijs, zorg, cultuur en recreatie. Door ruimtelijke ontwikkelingen goed op elkaar af te stemmen, versterken Weert en Nederweert elkaar en kunnen maatschappelijke opgaven gezamenlijk worden opgepakt. Binnen Midden-Limburg werkt Nederweert samen met omliggende gemeenten aan opgaven die de gemeentegrenzen overstijgen. Thema’s als wonen, economie, mobiliteit, energie, klimaatadaptatie, water, natuur en recreatie vragen om een gezamenlijke aanpak. Door kennis, voorzieningen en investeringen te bundelen, ontstaat een sterke regio waarin de kwaliteiten van stad en platteland elkaar aanvullen en versterken.

25 Hoewel Nederweert geen onderdeel uitmaakt van de Metropoolregio Eindhoven (MRE), grenst de gemeente aan de Brainportregio en ervaart zij de effecten van deze groei. De toenemende vraag naar woningen, bedrijventerreinen, mobiliteit en voorzieningen werkt door in de regio en biedt tegelijkertijd kansen voor Nederweert. Dit vraagt om een zorgvuldige ruimtelijke ontwikkeling, met ruimte voor wonen, werken en voorzieningen, zonder de kwaliteit van de leefomgeving uit het oog te verliezen. Om deze ontwikkeling in goede banen te leiden, stemt Nederweert af met omliggende gemeenten, provincies en andere partners. Zo leveren we een bijdrage aan een evenwichtige regionale ontwikkeling, waarbij ruimte wordt geboden aan wonen, werken en voorzieningen, zonder de kwaliteit van de leefomgeving uit het oog te verliezen. Een goede bereikbaarheid, een gezonde leefomgeving en een zorgvuldige afweging van ruimtelijke ontwikkelingen zijn daarbij belangrijke uitgangspunten. Tegelijkertijd vraagt de opvang van een deel van de groei die samenhangt met de Brainportregio om een passende bijdrage van alle betrokken partijen. Daarbij gaat het niet alleen om financiële middelen, maar ook om gezamenlijke keuzes, passende regelgeving en voldoende uitvoeringskracht.

Alleen wanneer opgaven, middelen en verantwoordelijkheden met elkaar in balans zijn, kan deze ontwikkeling bijdragen aan een sterke en toekomstbestendige leefomgeving. Daarnaast maakt Nederweert deel uit van de NOVEX-regio De Peel. Binnen deze samenwerking werken Rijk, provincies, waterschappen en gemeenten aan de grote transities op het gebied van landbouw, natuur, water, klimaat, energie en verstedelijking. Voor Nederweert betekent dit dat keuzes over de inrichting van de leefomgeving steeds vaker in regionaal verband worden gemaakt. 26 De hoofdopgaven Nederweert is een landelijke gemeente met een sterke identiteit, hechte kernen en een waardevol buitengebied. De gemeente staat de komende jaren voor een aantal grote maatschappelijke en ruimtelijke opgaven, waaronder klimaatadaptatie, duurzame energieopwekking, natuurherstel, de transitie van de landbouw en de woningbouwopgave. Al deze ontwikkelingen (die samenhangen met de hierboven beschreven context) vragen om ruimte en raken elkaar in de fysieke leefomgeving. Daarom is een integrale benadering noodzakelijk, waarbij ruimtelijke, functionele en sociaal-maatschappelijke belangen zorgvuldig tegen elkaar worden afgewogen.

Door opgaven in samenhang te bekijken, ontstaan kansen om ontwikkelingen te combineren, de beschikbare ruimte efficiënter te benutten en tegelijkertijd de kwaliteit van de leefomgeving te versterken (in samenhang met de kwaliteiten zoals hierboven beschreven). De integrale benadering krijgt vooral vorm in twee grote opgaven die nauw met elkaar verweven zijn: de woningbouwopgave en de transitie van het landelijk gebied. Beide vragen om duidelijke ruimtelijke keuzes, waarbij een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving het uitgangspunt vormt. De verstedelijkingsopgave vraagt om ruimte voor wonen, werken, mobiliteit (goede verbinding tussen kernen en verkenning van een noordelijke ontsluiting) en voorzieningen, passend bij de ontwikkeling van de bevolking en de economie. Tegelijkertijd vraagt de transitie van het landelijk gebied om een toekomstbestendig perspectief voor landbouw, natuur, landschap en leefbaarheid, waarbij het natuurlijke systeem leidend is. Hoewel deze opgaven soms met elkaar lijken te concurreren, bieden zij juist kansen om elkaar te versterken wanneer zij integraal worden benaderd. Groei als middel Voor de woningbouw geldt dat de toekomst zich moeilijk laat voorspellen. Een sterke groei van het aantal inwoners of de economische activiteit is niet vanzelfsprekend, maar de behoefte aan woningen neemt hoe dan ook toe doordat huishoudens steeds kleiner worden.

Hierdoor moet de woningvoorraad sneller groeien dan het aantal inwoners om iedereen een passend thuis te kunnen bieden. Afwachten is daarbij geen optie. De ontwikkelingen in de regio en de veranderende huishoudenssamenstelling vragen om een doordachte en proactieve aanpak, met ruimte voor monitoring en bijsturing. Nederweert is ambitieus en kiest daarom voor een beheerste groei: niet om alle regionale woningvraag op te vangen, maar om de eigen positie te versterken, verdringing op de woningmarkt te voorkomen en ruimte te bieden aan huidige en nieuwe inwoners die bijdragen aan de leefbaarheid, voorzieningen en werkgelegenheid. Zo blijft de gemeente toekomstbestendig en vitaal. Landbouw in balans met landschap Ook de transitie van het landelijke gebied vraagt om duidelijke keuzes. Voor Nederweert is het buitengebied meer dan een achtergrond voor landbouw en natuur. Het vormt een essentieel deel van de identiteit en kwaliteit van de gemeente. De combinatie van open landschappen, agrarische bedrijven, natuurgebieden, beekdalen en dorpsranden zorgt voor een karakteristieke omgeving waarin wonen, werken, recreëren en ondernemen nauw met elkaar verweven zijn. Deze transitie vraagt om gebiedsgericht maatwerk. Iedere locatie kent eigen kwaliteiten, functies en ontwikkelkansen.

In sommige gebieden ligt de nadruk op een toekomstbestendige landbouw, terwijl op andere plekken versterking van natuur, water of landschappelijke kwaliteit vooropstaat. Daarbij zijn water en bodem sturend: de natuurlijke eigenschappen van het gebied bepalen in belangrijke mate welke ontwikkelingen duurzaam en passend zijn. Woningbouwambities laten zich slecht verenigen met milieubeperkingen van bestaande functies en bedrijven, daarom dient voldaan te worden aan wettelijk geldende milieunormen. Door water en bodem sturend te maken en te voldoen aan milieunormen, werken we aan een structurele versterking van een gezonde leefomgeving. Daarbinnen zijn verschillende vormen van agrarisch gebruik nog steeds mogelijk op locaties die daarvoor - binnen kaders vanuit natuur en milieu - het meest geschikt zijn. Nederweert kijkt vooruit zonder haar eigen karakter te verliezen. Open, nuchter, samen en groen: deze kernwaarden vormen de basis voor de manier waarop de gemeente met veranderingen omgaat. Juist de combinatie van ondernemerschap, verbondenheid en respect voor de leefomgeving maakt het mogelijk om de woningbouwopgave en de transitie van het landelijk gebied in samenhang te benaderen. Daarbij wordt steeds gezocht naar oplossingen die niet alleen een antwoord geven op afzonderlijke opgaven, maar ook bijdragen aan de kwaliteit van het geheel.

De geschiedenis van Nederweert laat zien dat inwoners en ondernemers veranderingen steeds met innovatiekracht, veerkracht en doorzettingsvermogen hebben opgepakt. Die kwaliteiten vormen ook vandaag de basis om nieuwe uitdagingen met vertrouwen tegemoet te treden. Samen werkt Nederweert aan een gezonde, aantrekkelijke en toekomstbestendige leefomgeving, met ruimte voor initiatief én met oog voor het behoud en de versterking van de kwaliteiten die de gemeente waardevol maken voor huidige en toekomstige generaties. 27 28 DEEL B VISIE 29 In dit deel In dit deel schetsen we het toekomstperspectief voor Nederweert. We bouwen voort op de oorsprong en het karakter van de gemeente en verbinden deze met de belangrijkste opgaven voor de toekomst. Centraal staat een toekomstgerichte ontwikkeling van de leefomgeving, waarbij kwaliteit leidend is voor groei. De visiekaart geeft hieraan een ruimtelijke vertaling en laat zien hoe deze koers vorm krijgt.

3. Toekomstperspectief voor Nederweert 31 In dit hoofdstuk schetsen we een toekomstperspectief voor onze gemeente. Het is een inspirerend toekomstbeeld dat voortbouwt op de oorsprong, het karakter, de context en de belangrijkste opgaven van Nederweert. Het toekomstperspectief is geen vastomlijnd eindbeeld, maar laat zien hoe de gemeente zich kan ontwikkelen met en vanuit haar bestaande kwaliteiten. We kiezen voor een ontwikkeling die past bij de schaal en identiteit van Nederweert, waarbij we voortbouwen op de dorpsstructuur, het landschap en de kwaliteiten die de gemeente zo herkenbaar maken. Dit toekomstperspectief is opgebouwd aan de hand van de hoofdgebiedsindeling bestaande uit het bebouwd gebied, het overgangsgebied, het agrarisch buitengebied, de bufferzone en de natuurgebieden. Droombeeld We lopen samen door de gemeente Nederweert. Niet met plannen en kaarten onder de arm, maar door te kijken hoe de keuzes uit deze Omgevingsvisie het dagelijks leven, het landschap en de kernen kunnen versterken. 32 Bebouwd gebied De Kerkstraat is groener en rustiger, met bomen die schaduw geven, gevels die zijn opgeknapt en hier en daar een groen dak. Auto’s zijn te gast, fietsen en lopen zijn vanzelfsprekend.

Rond de Lambertushof en het Raadhuisplein is het dagelijks leven dichtbij georganiseerd: wonen boven winkels, zorg en andere voorzieningen op loopafstand, een plein waar markt, ontmoeting en kleine evenementen samenkomen. Wie van Budschop naar Nederweert loopt, ervaart de route niet meer alleen als een oversteek, maar ook als een stukje van het dagelijkse leven langs water en groen. Het kanaal is groener ingericht en langs de Zuid-Willemsvaart is ruimte gemaakt om te wandelen en te ontmoeten. Het Aerthijsplein in Ospel is vergroend en verbonden met routes richting nationaal park De Groote Peel, maar de grootste verandering zien we bij sportpark de Houwakker. Hier zijn alle sportvoorzieningen samengebracht: voetbal, tennis, bewegingsonderwijs, verenigingen en ontmoetingsruimtes liggen nu op één toekomstbestendig complex. In de dorpskernen zijn veranderingen net zo kwalitatief en van meerwaarde voor de gemeenschap, maar ze kennen een andere schaal: een bankje op het plein, een beter gebruikte ontmoetingsplek of een groenere staat maken het verschil in het dagelijks leven. De grootste veranderingen vinden plaats in en rond de kernen Nederweert, Budschop en Ospel. Daar liggen de belangrijkste opgaven voor wonen, voorzieningen, ontmoeting en dagelijkse bereikbaarheid. Deze kernen vervullen samen een sterke rol voor de gehele gemeente.

Kern Nederweert blijft het belangrijkste centrum voor wonen, voorzieningen en ontmoeting in de gemeente. Hier komen veel dagelijkse functies samen en ligt de grootste concentratie van voorzieningen. We zetten in op een aantrekkelijk en goed bereikbaar dorpshart, met meer samenhang tussen winkels, zorg, horeca, openbare ruimte en wonen. Budschop blijft een dorp met eigen karakter aan de overkant van het kanaal, maar de afstand is kleiner geworden. De bruggen zijn prettiger en veiliger om over te steken, het kanaal is groener ingericht en langs de Zuid-Willemsvaart is ruimte gemaakt om te wandelen en te ontmoeten. Voor Ospel zien we een duidelijke groeirichting. Die groei heeft het dorp toekomstbestendig gemaakt, met meer woningen, een sterke voorzieningensamenhang en een openbare ruimte die uitnodigt tot ontmoeten, bewegen en verblijven. Nederweert- Eind, Leveroy en Ospeldijk blijven dorpskernen. Daar ligt het accent minder op groei en meer op het behouden van identiteit, verenigingsleven en voorzieningen. Woningen worden verduurzaamd, straten groener ingericht en voorzieningen waar mogelijk slimmer gebundeld. Rond scholen, kerken en sportvelden blijven plekken bestaan waar mensen elkaar ontmoeten en waar het dorp zijn eigen ritme houdt. Hier draait het niet om grote sprongen, maar om zorgvuldige aanpassingen die het dorp herkenbaar houden.

In de kernen zoeken we naar kansen voor inbreiding. Nieuwe woningen zijn zorgvuldig tussen bestaande straten ingepast: compacte hofjes, appartementen boven voorzieningen, levensloopbestendige woningen in gemengde wijken. In oudere straten zijn woningen gesplitst, waardoor starters en alleenstaanden er ook een plek hebben gevonden. Ouderen wonen vaker in kleinere, passende woningen, dicht bij zorg en ontmoeting. Daardoor zijn grotere huizen weer beschikbaar gekomen voor gezinnen. De bedrijventerreinen in het bebouwd gebied ontwikkelen zich verder tot robuuste en goed functionerende werklocaties. We koesteren de bedrijven die hier al zijn gevestigd. Bestaande en nieuwe, innovatieve ondernemingen krijgen ruimte om te groeien en te vernieuwen. 33 Vanuit de kernen lopen we het overgangsgebied in waar wonen, werken, landbouw en recreatie dichter bij elkaar liggen. De luchtkwaliteit is verbeterd doordat agrarische bedrijven in de directe omgeving van de kernen zijn gestopt of verplaatst, bedrijven met best beschikbare technieken werken en het verkeer is afgevangen op de rondweg, waardoor ruimte is ontstaan voor extra woningbouw. Dit biedt voor de groeikernen passende uitbreidingsmogelijkheden in de randen van de kernen. Nieuwe toekomstbestendige woonwijken ontstaan in aangewezen ontwikkelgebieden. De kwaliteit van de totale leefomgeving staat in het ontwerp voorop.

Dit wordt ondersteund door het combineren van functies als wonen, groen, water, maar ook recreatie, ontmoeting en beweging via goed bereikbare wandelroutes en fietspaden. Nieuwe werklandschappen worden gevormd waar bedrijven logistieke voorzieningen, opslag en mobiliteitshubs delen, zodat er minder ruimte nodig is en het terrein efficiënter wordt gebruikt. Er zijn laadpunten voor elektrische voertuigen, een hoogwaardige fietsenstalling en een mobiliteitshub waar werknemers kunnen overstappen op de fiets of deelauto. Grootschalige, vervuilende functies zijn hier niet gekomen; de bedrijven sluiten aan bij de schone maakindustrie, slimme logistiek, reparatie en lokale dienstverlening. Aan de randen van het terrein zorgen bomenrijen en groene taluds voor een zachte overgang naar het omliggende landschap, zodat het geheel goed in het landschap is opgenomen. Overgangsgebied Het overgangsgebied van de groeikernen biedt ruimte aan nieuwe wijken. Waar dat ruimtelijk passend is, krijgt de bebouwing meer hoogte. De overgang naar het buitengebied wordt hier scherp en herkenbaar, maar wel zorgvuldig vormgegeven: met bomenrijen en zichtlijnen naar het buitengebied. Het is duidelijk waar de kern eindigt en het landschap begint. Lopend en fietsend zijn de bestaande kernen goed bereikbaar, net als de voorzieningen die in de nieuwe buurten worden samengebracht.

Op logische plekken, gekoppeld aan voorzieningen, ontstaan buurtpunten waar dagelijkse functies elkaar versterken: een pakket ophalen of een deelfiets parkeren kan dan op één adres. Zo maken we het dagelijks leven eenvoudiger, overzichtelijker en dichterbij. In deze nieuwe wijken komen oud en nieuw samen. In de bewoners, in de architectuur, in de inpassing in het landschap en in de manier waarop mensen er samenleven. Zo groeit de kernrand niet als losse uitbreiding, maar als een herkenbaar onderdeel van Nederweert. Het overgangsgebied van de dorpskernen ontwikkeld zicht ook veelzijdig, maar in beperktere schaal met lintbebouwing langs historische wegen, nieuwe woon(zorg)concepten met veel groen,kleine bedrijven op erven, een zorgboerderij, een bed & breakfast in een voormalige langgevelboerderij of een plattelandswinkel met streekproducten. Tussen de bebouwing liggen brede bermen, buurtmoestuinen, speelweides en kleine waterpartijen die regenwater opvangen, hittestress verminderen en ruimte bieden voor ontmoeting. Hier is de overgang naar het buitengebied zachter. Fietspaden en wandelroutes slingeren door het gebied, verbinden de kernen met het buitengebied en sluiten aan op de snelfietsroute richting Weert en de bushaltes langs de noordelijke ontsluiting.

Rond de kanalenviersprong is de “groene long” van Nederweert zichtbaar geworden: een parkachtig gebied rond het water met picknickplekken, wandelpaden, een passantenhaven en ruimte voor sport en spel, waarbij er één kwadrant beschikbaar blijft voor economie. Tussen werklocaties ligt een energieplein met zonnepanelen op daken, een buurtbatterij en laadpleinen voor elektrische vrachtwagens en bestelauto’s. Bij een stuw in het kanaal, draait een vernieuwde waterkrachtinstallatie die samen met zon op dak en kleine windturbines de bedrijven van duurzame energie voorziet. In een circulair maakcentrum worden reststromen uit de agrarische sector en lokale industrie verwerkt tot nieuwe producten en biobased bouwmaterialen. 34 Waar in het buitengebied vroeger vooral grootschalige productie en rechte kavels domineerden, zien we nu een mozaïek van landbouw, natuur en energie. We zien percelen met gewassen, maar de randen zijn bloemrijk en langs sloten staan houtsingels en knotwilgen. Sommige bedrijven telen eiwitgewassen of vezelgewassen voor biobased bouwmaterialen, andere werken met kruidenrijk grasland en extensieve veehouderij. Op een aantal plekken zijn zonprojecten gerealiseerd, maar alleen waar meervoudig ruimtegebruik mogelijk is en de landschappelijke structuur wordt gerespecteerd.

Agrarisch buitengebied In het agrarisch buitengebied bepaalt de landbouw nog steeds het beeld, maar met een andere balans. Veel agrariërs zijn doorontwikkeld naar regeneratieve- en natuurinclusieve bedrijven, met minder dieren, meer grond en meer aandacht voor bodem en water. Ze verdienen hun inkomen niet alleen met productie, maar ook met landschapsbeheer, waterberging, educatie en recreatie. Sommigen hebben bewust gekozen om te stoppen en hebben hun erf zorgvuldig overgedragen aan nieuwe functies die bij het gebied passen. Tegelijkertijd blijft er ruimte voor de gewone boer (op enkele plekken ook voor intensieve landbouw): de ondernemer die met vakmanschap, nuchterheid en doorzettingsvermogen voedsel produceert en zijn bedrijf toekomstbestendig probeert te houden binnen de mogelijkheden van de plek. Niet ieder bedrijf wordt een multifunctioneel erf of een natuur inclusief voorbeeldbedrijf. De agrariër is niet alleen producent van voedsel, maar ook beheerder van landschap, water en biodiversiteit. Daarmee vervult de landbouw een belangrijke rol binnen het grotere systeem van bodem, water, natuur en leefomgeving. Ontwikkelingen in het buitengebied worden daarom steeds nadrukkelijker beoordeeld op hun bijdrage aan dit geheel.

35 Bufferzone Tussen de agrarische percelen en de beekdalen ligt een kwalitatief hoogwaardig vakantiepark dat past bij het agro-toeristische profiel van Nederweert: kleinschalige natuurhuisjes tussen houtwallen en poelen, met een gezamenlijke pluktuin, een kleine boerderijwinkel en een educatief pad dat uitlegt hoe landbouw, water en natuur hier samenkomen. Langs de beken zijn ecologische verbindingszones aangelegd, die natuurgebieden met elkaar verbinden. In de beekdalen slingeren wandel- en fietsroutes, met hier en daar een bankje of picknickplek met uitzicht over een open veld of een ven. Vanaf een ingangshub kunnen bezoekers het natuurgebied in. Daar laten ze de auto of fiets achter, krijgen we informatie over routes en natuur, en kunnen eventueel iets drinken, maar altijd met respect voor rust en stilte. Een uitkijktoren biedt zicht over het bos, de vennen en de vogels die hier broeden en foerageren. In de bufferzone komen natuur, landbouw en recreatie samen. In natte delen van het gebied zijn waterpeilen verhoogd, zijn natte teelten en plas-draszones aangelegd en is ruimte gemaakt voor waterberging. Zo wordt verdroging van natuurgebieden beperkt en ontstaat een robuuster watersysteem. We merken dat het gebied koeler en groener is geworden, met meer vogels, insecten en planten. We hebben de natuur bovendien nadrukkelijk uitgebreid en beleefbaar gemaakt.

Op geschikte plekken zijn natuurgebieden vergroot of met elkaar verbonden, zodat de natuur meer ruimte krijgt om zich te ontwikkelen en sterker deel uitmaakt van het geheel. Dit draagt niet alleen bij aan biodiversiteit, maar versterkt ook de leefbaarheid van het gebied, biedt kansen voor recreatie en toerisme en ondersteunt een toekomstbestendige landbouw. Een gezonde natuur zorgt immers voor een veerkrachtiger bodem, een beter watersysteem en een rijker landschap waarin landbouw en natuur elkaar versterken. 36 Natuurgebieden De natuurgebieden zijn geen eilanden meer, maar onderdeel van een groenblauwe structuur die tot in de kernen voelbaar is. De kernen, het agrarisch buitengebied en de natuurgebieden zijn via groene aderen met elkaar verbonden. In de natuurgebieden krijgt de natuur nadrukkelijk de ruimte om zich te ontwikkelen, zonder verstoring door drukte of intensief gebruik. De natuur houdt hier haar eigen ritme: je hoort het gezang van vogels, ziet een rijkdom aan planten en dieren en ervaart een landschap dat stil, open en zorgvuldig beheerd blijft. Rust, donkerte en biodiversiteit voeren hier de boventoon. Zo kunnen de natuurgebieden zijn wat ze horen te zijn: kwetsbaar, waardevol en onmisbaar voor de kwaliteit van Nederweert.

De natuurgebieden vormen de stille kern van het landschap: gebieden met rust, donkerte en ruimte, waar natuur niet intensief wordt gebruikt maar juist wordt beschermd. Hier liggen de meest waardevolle natuurkernen van Nederweert, waaronder de Natura 2000-gebieden De Groote Peel, het Weerterbos en Sarsven en de Banen, evenals de stiltegebieden. Deze gebieden hebben elk een eigen karakter en vallen onder een beschermingsregime dat voortkomt uit Europese, landelijke en provinciale regels. Het beheer, de uitvoering en de afwegingen die daarbij horen liggen grotendeels buiten de gemeentelijke verantwoordelijkheid. Dat Nederweert drie Natura 2000-gebieden binnen de gemeentegrenzen heeft, maakt de bijzondere betekenis van deze gebieden extra zichtbaar. Als gemeente erkennen we de aanwezige kwaliteiten, en wegen we deze zorgvuldig mee in onze keuzes. De natuurgebieden zijn immers niet alleen waardevol op zichzelf, maar ook voor de kwaliteit van de leefomgeving in Nederweert als geheel. 37 Wie zich door Nederweert beweegt, voelt samenhang: van de levendigheid in het dorpshart naar de bedrijvigheid van het buitengebied en de stilte van de natuur. Nederweert is gegroeid zonder zichzelf te verliezen. Het landschap is leesbaar, de identiteit herkenbaar, en de keuzes die als gemeente zijn gemaakt, zijn voelbaar en in balans met elkaar.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://nederweert.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/e3ad1b1b-4a23-402d-8899-841bfa238c28?agendaItemId=2e0e06b5-3698-40b1-9580-11054d0c637b