2025-07-01 5. Bijlage 2 - Bijlagen document Verkenning MFA Locatie Siem-Lambertushof
Tekst van het document
Bijlage 1 Presentatie Initiatiefnemers Ontwikkeling nieuwe Pinnenhof januari 2025
Ontwikkeling | “Nieuwe Pinnenhof” • GO | 1872 m2 • Input stichting De Pinnenhof • Input Gemeente Nederweert • Input inwoners Nederweert • Input verenigingen Nederweert • Etc. Relocatie De Pinnenhof | 2 locaties 1 | Gemeenschapsfunctie (kern winkelgebied) 2 | Evenementen functie (evenementen terrein / leisure gebied) 1 2 Omgeving inpassing | Evenementen functie 2 Omgeving inpassing | Bengele gebied
Omgeving inpassing | Voorkeurslocatie Bengele gebied
Evenementen functie Geïnspireerd op: Evenementenhal Texel Evenementen functie Evenementen functie | GO 1735 m 2 Mobiel podium Mobiele tribune Foyer Podium Tribune Foyer Oppervlakte verdeling | GO 1735 m2 Hal Podium Foyer Tribune Foyer/foyer balkon Hal Podium Tribunezaal Secundaire ruimtes | 256 | 597 | 96 | 86 | 700 m m m m m 2 2 2 2 2 Evenementen Evenementen De Krottepoffers Guulke Lakeside Raadpop Mengelmoes Nederweert 3e Helft XXL Ni-jwieërter Pleinfestijn Vastelaovendj / Bonte aovundj Americana village Lokale evenementen: Sport evenementen (Kerst)markten Beurzen Concerten / Pop podia Kinderactiviteiten Lente feest – ronde tafel Bedrijfsfeesten Land van Horne Heerschap groep …. Uitbreiding evenementen: Infra ontsluiting | Bengele gebied Laatste ontwerpwijziging niet online gepubliceerd. (bron: informatiebijeenkomst stakeholders en klankbordgroepen 17&18 januari 2022) Mogelijke ontsluiting via nieuwe rotonde Randweg-West i.c.m. ontwikkelingen Bengele beweegt Ontzien verkeersdrukte door kern Benadrukken regionaal karakter
Omgeving inpassing | Gemeenschapsfunctie Kern winkelgebied Centrumplan
Locatie | Lambertushof • Vergroten leefbaarheid Lambertushof • Versterken 2 polen binnen kern winkelgebied • “terug naar A-locatie” • 2e “Horecaplein” Locatie | Lambertushof • Vergroten leefbaarheid Lambertushof • Versterken 2 polen binnen kern winkelgebied • “terug naar A-locatie” • 2e “Horecaplein”
2 Gemeenschapsfunctie | GO 1070 m2 Visuals Gemeenschapsfunctie | Wonen aan Lambertushof
Visuals Gemeenschapsfunctie | Wonen aan Lambertushof
Visuals Gemeenschapsfunctie | Wonen aan Lambertushof
Visuals Gemeenschapsfunctie | Wonen aan Lambertushof
Visuals Gemeenschapsfunctie | Wonen aan Lambertushof
Gebouwd oppervlakte Totaal Gemeenschappelijke functie GO | 1070 m Totaal Evenementen functie GO | 1735 m 2 2 Totaal Relocaties GO | 2805 m Huidige plan Pinnenhof 1872 m 2 2 Pinnenhof nieuw ontwerp | Evenementenhal ROAN HOLDING Soutterain | Begane grond -1.01 | Kleine zaal | 85,3 | Foyer / Bar | 140,6 -1.02 | Gang | 20,2 | Garderobe / muntverkoop | 26,4 -1.03 | Kast | Kantoor (administratie backoffice) | 17,6 -1.04 | & | -1.05 Toiletten | 13,7 | Toiletruimtes | 62,0 -1.06 | Lift | 5,9 | Keukenruimte | 30,2 -1.07 | Underground Foyer | 56,4 | Miva toilet | 56,4 -1.08 | Bergingen verenigingen | 110,6 | Zaaldeel | 598,0 Installaties | Podium | 96,0 -1.09 | Oefenlokaal 1 st. Rick | 20,7 | Drankopslag / berging | 18,8 -1.10 | Oefenlokaal 2 st.
Rick | 29,6 | Berging | 10,5 Berging | 15,0 Begane grond | Berging | 15,0 0.01 | Overlegruimte | 26,0 | Vluchtgang | 29,7 0.02 | Spreekkamer | 15,3 | Gang / verkeersruimte achterbouw | 27,4 0.03 | Spreekkamer | 11,3 | Kleedruimtes dames heren | 29,1 0.04 | Spreekkamer | 12,0 | Toilet-/douche ruimtes achterbouw | 7,0 0.05 | Spreekkamer | 12,0 | Techniekruimte | 33,3 0.06 | Gang | 20,1 | Vergader-/backstageruimte | 46,0 0.07 | Kantoor | 24,7 | Vergader-/backstageruimte | 32,3 0.08 | ?? | Transportzone | 18,9 0.09 | Kantoor | 16,4 | Berging podium | 15,2 0.10 | Kantoor | 16,0 | Berging instrumenten | 15,2 0.11 | Kantoor | 16,4 0.12 | Kantoor | 16,4 | 1e verdieping 0.13 | & | 0,14 Bibliotheek incl.
spreekkamer | 189,8 | Balkon Foyer | 114,6 0.15 | & | 0,16 Bar/huiskamer | 218,0 | Bergruimte | 10,4 0.17 | & | 0.18 Keuken en baropslag | 45,2 | Bergruimte | 10,4 0.19 | Berging | 13,7 | Balkon zaaldeel (Tribune) | 86,3 0.20 t/m | 0.22 Toiletruimtes | 40,6 | Bergruimte | 5,1 0.23 | Poetsruimte | 5,8 | Bergruimte | 5,1 0.24 | Presentatieruimte | 27,6 0.25 | Gang | 35,0 | Bergruimte | 42,7 0.26 | entree/portaal | 13,9 | Techniekruimte | 40,2 0.27 | Kantoor | 10,6 | Gang | 17,1 0.28 | Kantoor | 8,8 | Toiletruimtes | 8,0 0.29 | Kantoor | 10,9 | bergruimte | 12,2 0.30 | & | 0.31 Foyer/vergaderen/symposia | 195,0 | Vergader-/backstageruimte | 42,7 0.32 | Meterkast 0.33 | Lift | 5,9 | Evenementenhal Totaal | 1735,4 0.34 | Gang | 21,0 0.35 | instrumentenberging | 32,2 | Gemeenschapshuis ROAN HOLDING 0.36 | podium | 148,2 0.37 | podiumberging | 15,9 | Begane grond 0.38 | zaaldeel 1 | 77,2 | Voormalig pand kruidvat | 320,0 0.39 | zaaldeel 2 | 148,2 | Nieuwe aanbouw | 200,0 0.40 | nis | Pand siem koppeling aan aanbouw | 140,0 0.41 | Berging | 16,0 | Pand siem bestaand bgg | 200,0 0.42 | nis | Pand siem bestaand verdieping | 100,0 0.43 | Gang | 5,3 | Pand siem toiletgroep | 40,0 0.44 | Berging | 9,5 | Pand Siem bestaande kelder | 70,0 1e verdieping | Evenementenhal Totaal | 1070,0 1.02 | Techniek | 17,9 1.03 | Bergruimte | 30,9 Totaal | 1872,1 | Totaal | 2805,4 in evenementen hal | 990,4
in gemeenschapshuis | 881,7 Doorontwikkeling Bengele gebied
Doorontwikkeling Bengele gebied
Doorontwikkeling Bengele gebied
Doorontwikkeling Bengele gebied
Ontwikkel Potentieel | Oude Pinnenhof / Groene kruis Koppeling ontwikkel- gebied Wonen in het centrum aan rand kern winkel- gebied
Bijlage 2 Juridisch Advies Boels Zanders d.d. 8 mei 2025 Nederweert/Advies MFA II/WL/7026409 Advies 1/22 Memo Aan Gemeente Nederweert Mevrouw M. van Rossenberg Postbus 2728 6030 AA NEDERWEERT Van Ward van Loo en Ghazal Sarandib Plaats/Datum Eindhoven, 8 mei 2025 Betreft Pinnenhof Managementsamenvatting • Indien de gemeente de MFA op de locatie "Siem" tot stand wenst te brengen en zich (daadwerkelijk) beperkt tot de verlening van publiekrechtelijke medewerking aan het betreffende initiatief aan Roan en verstrekking van een (exploitatie)subsidie aan de Stichting (scenario 1), zal op relatief eenvoudige wijze een juridisch houdbare structuur kunnen worden opgezet/ingericht. • Indien de gemeente de MFA op de locatie "Siem" tot stand wenst te brengen en over de eigendom van de MFA wenst te beschikken respectievelijk de MFA van Roan wenst te huren (scenario 2), dient de gemeente vele juridische hordes te nemen. • Zo zal de gemeente in scenario 2 dienen te vermijden dat in de overeenkomst die zij met Roan sluit ter zake van de MFA een overheidsopdracht voor de uitvoering van werken besloten ligt die maakt dat de gemeente aanbestedingsplichtig is.
Daartoe zal de gemeente moeten aanvaarden dat Roan op grond van de overeenkomst waarin de gemeente zich (voorwaardelijk) committeert aan afname/huur van de MFA de vrijheid geniet om af te zien van de totstandbrenging van de MFA zonder dat dit een tekortkoming jegens de gemeente impliceert. Ook zal de gemeente dienen te vermijden dat door uitvoering te geven aan die overeenkomst aan Roan staatssteun wordt verleend. Daartoe zal de gemeente ten minste de verwervings-/huurprijs dienen te baseren op een taxatie die afkomstig is van een onafhankelijke deskundige. • Voor de rechtsverhouding tussen de gemeente en de Stichting geldt dat de gemeente zich in het kader van een eventuele (onder)verhuur van de MFA en subsidieverstrekking aan de Stichting rekenschap dient te geven van de verplichtingen die voortvloeien uit (i) het aanbestedingsrecht, (ii) de arresten "Didam I" en "Didam II" van de Hoge Raad, (iii) Nederweert/Advies MFA II/WL/7026409 Advies 2/22 de Europese staatssteunregels, (iv) de Wet Markt & Overheid en (v) het subsidierecht.
Deze wet- en regelgeving brengt onder meer mee dat: ▪ de gemeente, indien zij wil vermijden dat in de rechtsverhouding met de stichting een concessieopdracht voor diensten besloten ligt die maakt dat de gemeente aanbestedingsplichtig is, dient af te zien van het aan de Stichting opleggen van een exploitatieverplichting; ▪ de gemeente haar voornemen om de MFA onderhands te verhuren aan de Stichting moet publiceren, in het kader waarvan de gemeente doorwrocht moet onderbouwen dat op grond van objectieve criteria uitsluitend de Stichting voor huur van de MFA in aanmerking komt; ▪ de gemeente zal moeten bewerkstelligen dat de MFA een zuiver lokale functie vervult teneinde de toepasselijkheid van de Europese staatssteunregels op de door de gemeente aan de Stichting te verlenen financiële steun (bijvoorbeeld in de vorm van een subsidie) te vermijden; ▪ de (onder)verhuur van de MFA door de gemeente aan de Stichting zal moeten plaatsvinden tegen een marktconforme huurprijs, tenzij de raad van de gemeente basis van een gedegen belangenafweging bij besluit vaststelt dat de betreffende verhuur plaats zal vinden in het algemeen belang; ▪ de gemeente geen (exploitatie)subsidie aan de Stichting zal mogen verstrekken zonder ter zake van die subsidie mededingingsruimte te creëren.
• De gemeente kan de risico's die zijn verbonden aan scenario 2 tot op zekere hoogte beperken, bijvoorbeeld door (i) uitsluitend de uitvoering van de ruwbouw van de MFA een Roan over te laten en de afbouw aan te besteden, (ii) zorg te dragen voor een onderbouwing op grond waarvan de gemeente het verdedigbare standpunt zal kunnen innemen dat op haar óók geen aanbestedingsplicht rust indien veronderstellenderwijs zou worden aangenomen dat in de overeenkomst met Roan wél een overheidsopdracht in de zin van de Aanbestedingswet besloten ligt, (iii) transparantie te betrachten over haar voornemen een overeenkomst met Roan te sluiten en (iv) in de overeenkomst met Roan te voorzien in regelingen die de financiële impact van een noodgedwongen tussentijdse beëindiging van die overeenkomst beperken. Dat laat onverlet dat de gemeente die risico's met het treffen van deze maatregelen niet (geheel) kan elimineren en een garantie dat scenario 2 juridisch stand houdt (dus) niet kan worden gegeven. Bovendien zal de gemeente zich dienen te realiseren dat de keuze voor scenario 2 tijd zal kosten en (veel) maatwerk zal vergen (zie bijlage 4 bij dit memorandum). • Voor het integrale advies verwijzen wij naar de pagina's 3 e.v. 1.
| Achtergrond en vraagstelling 1.1 | Stichting Gemeenschapshuis 'de Pinnenhof' Nederweert ("de Stichting") is eigenaar van een gemeenschapshuis in Nederweert en beheert en exploiteert di | t gemeenschapshuis (hierna: "de Pinnenhof") ten behoeve van onder meer plaatselijke verenigingen, stichtingen en anderen die actief zijn op sociaal-cultureel en maatschappelijk vlak. 1.2 | Door middel van een memorandum gedateerd 26 april 2021 hebben wij de gemeente Nederweert ("de gemeente") geadviseerd over de mogelijkheden om de Pinnenhof op de huidige locatie tot een toekomstbestendige MFA te vernieuwbouwen resp. te renoveren en aan de Stichting ten behoeve van de daaropvolgende exploitatie van deze MFA een subsidie te verstrekken, zonder in dat kader te handelen in strijd met de Europese staatssteunregels, het subsidierecht, het aanbestedingsrecht en de Wet Markt & Overheid (bijlage 1). Mede met inachtneming van dit memorandum heeft de gemeente door middel van aanbestedingen een aantal opdrachten in de markt gezet. Aangezien de gunning van deze opdrachten op basis van het aanbestedingsresultaat tot een overschrijding van de door de gemeenteraad vastgesteld | e investeringsraming zou leiden (en de gemeenteraad niet bereid is gebleken in te stemmen met een extra investeringsbijdrage), heeft de gemeente zich genoodzaakt gezien de betreffende aanbestedingen te staken.
Sindsdien onderzoekt de gemeente op welke wijze zij in de kern van Nederweert alsnog een toekomstbestendig MFA kan (doen) ontwikkelen en realiseren. 1.3 | Met inachtneming van een unaniem door de gemeenteraad aangenomen motie, | focust de gemeente inmiddels primair op (de haalbaarheid) van een plan dat door Roan Holding BV ("Roan") aan de gemeente is gepresenteerd en voorziet in een herontwikkeling van de in eigendom van Roan zijnde locatie "Siem" (Kerkstraat 56) en een deel van het naastgelegen deel van het appartementenblok "Lambertushof". Die herontwikkeling bestaat samengevat uit de totstandbrenging van de MFA in de plint (1.070 m² GBO), koopappartementen ter plaatse van de etage(s) ter plaatse van de Kerkstraat 56 en (optioneel) een colonnade aan de voor- en achterzijde van de aanpalende panden.1 Het betreffende plan zal hierna ook wel worden aangeduid als "de Herontwikkeling" of "Plan A".
1.4 | De gemeente wenst blijkens de uitvraag zoals op 28 februari 2025 aan BZ toegezonden ("de Uitvraag"; bijlage 2) het volgende van BZ te vernemen: "Welke, juridisch houdbare ontwikkel- | en realisatie-strategie/strategieën is/zijn er, op basis van de | situatieschets en toegezonden documenten mogelijk, om plan A door 1 | In het kader van dit memorandum zal de colonnade buiten beschouwing worden gelaten, in de wetenschap dat het al dan niet tot stand brengen van deze colonnade niet van een doorslaggevend belang is in het kader van de Herontwikkeling. Nederweert/Advies MFA II/WL/7026409 Advies | 3/22 gemeente Nederweert en/of Roan Holding BV en/of Stichtingbestuur MFA Pinnenhof te realiseren? Daarbij in elk geval in een rapport uitwerken: - | De voor- en nadelen per strategie. - | Een risicoanalyse per strategie en, zo mogelijk de daarbij passende beheersmaatregelen. - | De verplichtingen, rollen en verantwoordelijkheden die volgen uit de mogelijke strategie/strategieën voor de gemeente Nederweert, Roan Holding BV en het Stichtingsbestuur van MFA De Pinnenhof. - | De bijbehorende vervolgstappen per strategie. - | Aandachtspunten waarmee eventueel verder nog rekening gehouden dient te worden." 1.5 | In het hiernavolgende zullen wij de adviesvraag zoals door de gemeente aan BZ voorgelegd beantwoorden. 2.
| Dossier 2.1 | De gemeente heeft, behoudens de Uitvraag, de navolgende stukken aan BZ ter beschikking gesteld: • | Raadsvoorstel "Ontwikkeling van De Pinnenhof" d.d. 20 december 2022; • | Raadsvoorstel "Investeringsbijdrage MFA De Pinnenhof" d.d. 10 september 2024; • | Amendement nr. 2024-56 inzake "Investeringsbijdrage MFA De Pinnenhof" d.d. 8 oktober 2024; • | Presentatie "Pinnenhof" d.d. 27 januari 2025; • | Presentatie "Ontwikkeling | Nieuwe Pinnenhof" van Roan Holding BV en Grimbergen Architecten (ongedateerd) | ; • | Advies SPR Legal d.d. 13 januari 2025 | (memorandum); • | Advies SPR Legal d.d. 3 februari 2025 (e | -mail); • | Motie "Uitgangspunt voor verdere planvorming | – MFA De Pinnenhof locatie Siem/Lambertushof" d.d. 11 februari 202 | 5; • | Kadernota Grondbeleid 2021 | – 2025 concept werkdocument wbs asn 122021 eindversie_1; • | Brief van de gemeente aan de Stichting d.d. 6 november 2024. Nederweert/Advies MFA II/WL/7026409 Advies | 4/22 Nederweert/Advies MFA II/WL/7026409 Advies 5/22 3. Juridische kaders (algemeen) 3.1 Zonder de pretentie te hebben uitputtend te zijn, vatten we de voor beantwoording van de adviesvraag zoals geformuleerd onder randnummer 1.4 belangrijkste juridische kaders samen in bijlage 3. 4.
Beoordeling 4.1 Na afstemming met de gemeente zullen wij hierna enkel scenario's uitwerken die naar ons oordeel niet op voorhand als onrealistisch of juridisch onhoudbaar moeten worden bestempeld.2 Scenario 1: • de gemeente verleent publiekrechtelijke medewerking aan Plan A door het creëren van de daarvoor benodigde planologische basis respectievelijk verlening van de benodigde vergunningen; • Roan en de Stichting sluiten een overeenkomst op grond waarvan de Stichting zich (onder voorwaarden) verbindt tot huur van de MFA; • de gemeente verstrekt door middel van een subsidie (onder voorwaarden) (exploitatie)steun aan de Stichting; 4.2 In scenario 1 vervult de gemeente (zo veel mogelijk) een passieve rol. Enerzijds verleent zij (op initiatief van Roan) publiekrechtelijke medewerking aan de Herontwikkeling, anderzijds vervult zij de rol van subsidieverstrekker. Kiest de gemeente voor scenario 1, dan levert dat in de basis geen onoverkomelijke juridische complicaties op.3 4.3 Ter zake van de MFA rust op de gemeente géén aanbestedingsplicht.
Een overeenkomst tussen de gemeente en Roan en/of de Stichting op grond waarvan de gemeente kan afdwingen 2 Zo achten wij het niet zinvol om het scenario uit te werken waarin de gemeente de Stichting niet subsidieert, aangezien – naar wij van de gemeente begrijpen – de exploitatie in de basis verlieslatend is en een zekere financiële inbreng zijdens de gemeente onder alle omstandigheden noodzakelijk zal zijn. Ook achten wij het vooralsnog niet opportuun om het scenario uit te werken dat is gebaseerd op (geïnstitutionaliseerde) samenwerking tussen de gemeente en Roan in een joint-venture. Samenwerking in een joint-venture laat onverlet dat de gemeente binnen de in dit memorandum uiteengezette kaders dient te blijven om de samenwerking met Roan op juridisch houdbare wijze in te richten , compliceert vanwege alle vennootschapsrechtelijke aspecten die in acht dienen te worden genomen de juridische structuur en maakt de gemeente afhankelijker van haar samenwerkingspartner (Roan). 3 Aangezien de gemeente in scenario 1 geen onroerend goed verkoop/verhuurt blijven de Wet Markt & Overheid en Didam- regels buiten toepassing. Ook is in dit scenario per definitie géén sprake van een concessieopdracht voor diensten, Nederweert/Advies MFA II/WL/7026409 Advies 6/22 dat de MFA conform door haar te stellen eisen tot stand wordt gebracht ontbreekt.
Van een overheidsopdracht voor de uitvoering van werken is reeds daarom géén sprake (zie bijlage 3).4 N.B. Het vorenstaande geldt bij een zuivere toepassing van scenario 1. Zeer wel denkbaar is echter dat de gemeente, ingeval zij via subsidieverstrekking aan de Stichting indirect de totstandbrenging van de MFA bekostigd, zich ervan wenst te verzekeren dat (i) de MFA beantwoordt aan daaraan door de gemeente te stellen eisen en (ii) de gemeenschapsfunctie die de MFA (ook op langere termijn) dient te vervullen niet afhankelijk is van het bestaan van een huurrelatie tussen Roan en de Stichting. 5 Met betrekking tot dat laatste zal de gemeente moeten bedingen dat zij op enig moment kan instappen, zodra de huurrelatie tussen Roan en de Stichting eindigt en de Stichting de exploitatie van de MFA staakt. Voorts kunnen wij ons voorstellen dat Roan op haar beurt van de gemeente een garantstelling zal verlangen voor de huurverplichting die d e Stichting in scenario 1 jegens Roan aangaat. Met het maken van dergelijke afspraken neemt het aanbestedingsrisico voor de gemeente toe.
Bovendien dringt zich de principiële vraag op of de gemeente, indien zij (i) de financiële lasten van de totstandbrenging van de MFA draagt, (ii) daaraan eisen wil stellen en (iii) het behoud van de functie van de MFA op lange termijn wil verzekeren, niet per definitie dient te kiezen voor een scenario waarin zij beschikkingsmacht over de MFA krijgt (waarop het hierna te bespreken scenario 2 toeziet). 4.4 Kiest de gemeente voor scenario 1, dan dient zij te bewaken dat de (exploitatie)subsidie die zij aan de Stichting verstrekt in overeenstemming is met (i) de Europese staatssteunregels en (ii) het subsidierecht. 4.5 Daar waar het de Europese staatssteunregels betreft is het volgende van belang. Zoals wij in het advies van 26 april 2021 reeds uiteen hebben gezet (bijlage 1, randnummers 7 – 14), is ten minste goed verdedigbaar dat de verstrekking van een subsidie aan de Stichting dient te worden beschouwd als zuiver lokale steun (waarop de Europese staatsteunregels niet van toepassing zijn), mits: • de MFA een zuiver lokale functie vervult; aangezien de gemeente niet op basis van eigendom of huur beschikt over het recht om de MFA te exploiteren en dat recht daarmee aldus ook niet aan een derde zal kunnen overdragen. Zie onder andere de conclusie van advocaat-generaal Wathelet van 11 april 2013 in de zaak C-576/10 (Doornakkers).
4 Wij hanteren de aanname dat de gemeente in verband met de publiekrechtelijke medewerking die zij aan Plan A verleent op de gebruikelijke wijze de daarmee gepaard gaande kosten verhaalt (exploitatiebijdrage resp. leges). 5 Wij achten het scenario waarin de Stichting de MFA van Roan zal verwerven (koop) onrealistisch. Nederweert/Advies MFA II/WL/7026409 Advies 7/22 • financiële steun aan de Stichting niet op andere wijze een grensoverschrijdend effect zal hebben. Wij kunnen ons voorstellen dat met inachtneming van (i) de functie die de MFA zal vervullen (gemeenschapshuis en thuishaven voor het lokale verenigingsleven) en (ii) de programmering aan deze voorwaarden zal (kunnen) worden voldaan. Subsidierecht 4.6 Op het subsidierecht gaan wij uitgebreider in. De vraag of het de gemeente vrijstaat één op één aan de Stichting een (exploitatie)subsidie te verstrekken dient namelijk (vooralsnog) ontkennend te worden beantwoord. 4.7 Subsidiëring van de Stichting dient te berusten op een (wettelijke of buitenwettelijke) grondslag en kan plaatsvinden op grond van (i) een algemeen verbindend voorschrift of (ii) de vermelding in de begroting. Voor beide opties geldt dat – gezien de huidige stand van de rechtspraak op dit gebied – aan potentiële andere gegadigde(n) de ruimte moet worden geboden om mee te dingen naar de beschikbare subsidie.
Een één-op-één-subsidierelatie aangaan met een (evt. vaste) subsidiepartner lijkt in strijd te zijn met het recht. 6 Ad (i) – één-op-één-subsidiëring van de Stichting in een subsidieregeling In 2019 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State ("ABRvS") een belangrijke uitspraak gedaan voor de subsidiepraktijk.7 De uitspraak houdt (kort gezegd) in dat indien een subsidieregeling één instelling – bijvoorbeeld een stichting – aanwijst als enige subsidieontvanger (dus één-op-één-subsidiëring), deze subsidieregeling niet kan kwalificeren als een algemeen verbindend voorschrift. Het rechtsgevolg is dat de subsidie dan zonder een wettelijke grondslag heeft plaatsgevonden en dat hierdoor een rechter de subsidiebeschikking kan vernietigen wegens strijd met artikel 4:23 lid 1 Awb. Verder benadrukt de ABRvS in voornoemde uitspraak dat het bestuursorgaan voordat het één instelling aanwijst als subsidieontvanger, eerst op enigerlei wijze aan potentiële gegadigden ruimte moet bieden om naar de schaarse subsidiemiddelen mee te dingen. 6 Bij het opstellen van dit memorandum zijn wij ervan uitgegaan dat in dezen een subsidieplafond is vastgesteld. Indien dit nie t het geval is dan vernemen wij dat graag van jullie, zodat onderzocht kan worden of het niet hanteren van een subsidieplafond de gemeente meer 'bewegingsvrijheid' kan bieden.
Voorts hebben wij de 'incidentele subsidies' buiten beschouwing gelaten, omdat wij ervan uit zijn gegaan dat tussen de gemeente en de Stichting een langdurige subsidierelatie bestaat. Indien dit een onjuiste aanname is dan vernemen wij dat uiteraard graag. 7 ABRvS 27-02-2019, ECLI:NL:RVS:2019:595. Nederweert/Advies MFA II/WL/7026409 Advies 8/22 Wij denken – gezien de huidige lijn in de rechtspraak (en literatuur) – dat het aanwijzen van de Stichting als enige subsidieontvanger zonder dat een verdeelprocedure plaatsvindt, waarbij ook andere (potentiële) gegadigden een aanvraag kunnen indienen, in strijd is met het beginsel van gelijke kansen. Toch dienen wij hierbij een voorbehoud te maken. Immers, het is in de rechtspraktijk nog onduidelijk of er op de hiervoor genoemde regel (om mededingingsruimte te creëren) uitzonderingen, en zo ja, welke, bestaan. Het zou mogelijk kunnen zijn dat de Stichting door de gemeente als enige subsidieontvanger wordt aangewezen, zonder dat een verdeelprocedure heeft plaatsgevonden waar bij ook anderen een aanvraag konden indienen. E chter, het gemeentebestuur dient dan héél goed te motiveren dat er een uitzondering voor deze rechtsnorm zou moeten gelden in het specifieke geval.
Hoewel wij denken dat dit niet onmogelijk is, zal het zeker niet eenvoudig zijn om te motiveren waarom geen kans is geboden aan andere potentiële gegadigden om een aanvraag voor de beschikbare subsidie in te dienen. Wij wijzen erop dat wij – ook bij de aanwezigheid van een motivering voor een één-op-één- subsidiëring – niet met zekerheid durven te stellen dat hetgeen in de vorige alinea benoemd een rechtelijke toets kan doorstaan. Wij zijn tot op heden ook geen voorbeelden in de jurisprudentie tegengekomen. Indien de gemeente de uitdrukkelijke wens heeft om voor een één-op-één-subsidiëring te kiezen, dan dient in het onderhavige geval gepionierd te worden en daarmee ook de (juridische) grenzen opgezocht te worden, terwijl niet met zekerheid gesteld kan worden wat (in een eventuele bezwaar- en beroepsprocedure) de slagingskansen zullen zijn. Volledigheidshalve wordt opgemerkt dat (naar verwachting) de Afdeling bestuursrechtspraak eind april 2025 een richtinggevende uitspraak zal doen op het gebied van schaarse subsidies. Indien die uitspraak leidt tot een andere conclusie dan opgenomen in dit memorandum, dan kan dat mogelijkerwijs leiden tot nieuwe inzichten en daarmee wellicht ook een andere conclusie in het voorliggende geval.
Ad (ii) – vermelding in de begroting Op 13 september 2024 heeft de voorzieningenrechter van de Rechtbank Limburg bepaald dat ook begrotingssubsidies schaarse subsidies zijn en dat (gelet op de vaste rechtspraak) dit inhoudt dat bij de verdeling van schaarse subsidiemiddelen door het bestuur aan (potentiële) gegadigden ruimte moet worden geboden om naar de beschikbare subsidiemiddelen mee te dingen. Deze rechtsnorm is gebaseerd op het gelijkheidsbeginsel dat in deze context strekt tot het bieden van gelijke kansen.8 8 Rechtbank Limburg 13 september 2024, ECLI:NL:RBLIM:2024:6236. Nederweert/Advies MFA II/WL/7026409 Advies 9/22 Ook in de literatuur schrijven vooraanstaande auteurs op het gebied van subsidierecht dat ook begrotingssubsidies schaarse subsidies zijn waarbij (bij de verdeling daarvan) de mededingingsnorm in acht moet worden genomen. Anders gezegd: ook voor subsidies die verstrekt worden op grond van de begroting lijkt één-op-één-subsidiëring niet (meer) mogelijk te zijn. Een dergelijke uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak ligt ook in de lijn der verwachtingen. Als gezegd zal (naar verwachting) de Afdeling bestuursrechtspraak eind april 2025 een richtinggevende uitspraak doen op het gebied van schaarse subsidies.
Indien die uitspraak leidt tot een andere conclusie dan opgenomen in dit memorandum, dan kan dat zoals hiervoor al toegelicht mogelijkerwijs leiden tot nieuwe inzichten en daarmee wellicht ook een andere conclusie in het voorliggende geval.9 Creëert de gemeente met betrekking tot de verstrekking van een subsidie ten behoeve van de exploitatie van de MFA mededingingsruimte, dan kunnen wij ons overigens goed voorstellen dat uitsluitend de Stichting aan de gemeente te kennen zal geven dat zij voor die subsidie in aanmerking wenst te komen.10 Het creëren van mededingingsruimte staat in dat geval niet aan het aangaan van een subsidierelatie tussen de gemeente en de Stichting in de weg.
Voor- en nadelen scenario 1 Voordelen Nadelen Inrichting juridische structuur bij zuivere toepassing scenario 1 relatief eenvoudig Gemeente bekostigt (indirect) de verwezenlijking van de MFA, zonder dat gemeente over de MFA komt te beschikken Gemeentelijke kosten blijven in beginsel grosso modo beperkt tot de omvang van de periodieke (exploitatie)subsidie die zij bereid is aan de Stichting te verstrekken Indirecte gemeentelijke bekostiging MFA zonder dat gemeente eisen stelt aan de MFA en met Roan afspraken maakt op grond waarvan het behoud van gemeenschapsfunctie op lange termijn is verzekerd moeilijk voorstelbaar Bereidheid van Roan om MFA aan de Stichting te huren zonder gemeentelijke garantstelling weinig realistisch 9 Wij maken ten aanzien van de begrotingssubsidie hetzelfde voorbehoud als het voorbehoud dat wij hiervoor maakten met betrekking tot het verstrekken van een subsidie op grond van een algemeen verbindend voorschrift (pagina 7 van dit memorandum, laatste alinea). 10 Wij verwijzen in dat kader mede naar hetgeen wij op de pagina's 14 en 15 overwegen ter zake van de toepassing van de Didam-regels in de verhouding tussen de gemeente en Stichting .
Nederweert/Advies MFA II/WL/7026409 Advies 10/22 Scenario 2: • de gemeente verleent publiekrechtelijke medewerking aan Plan A door het creëren van de daarvoor benodigde planologische basis respectievelijk verlening van de benodigde vergunningen; • de gemeente verwerft11 de MFA van Roan; • de gemeente verhuurt de MFA aan de Stichting; • de gemeente verstrekt door middel van een subsidie (onder voorwaarden) (exploitatie)steun aan de Stichting; 4.8 Voor de leesbaarheid zullen wij eerst ingaan op hetgeen scenario 2 in juridische zin voor de verhouding tussen de gemeente en Roan impliceert, alvorens wij de juridische aspecten in de verhouding tussen de gemeente en de Stichting zullen belichten. Wij wijzen er alvast op dat dit scenario in vele varianten uiteenvalt. De belangrijkste komen hierna aan de orde.
gemeente – Roan 4.9 Met betrekking tot de verhouding tussen de gemeente en Roan, hechten wij er onder verwijzing naar de inhoud van bijlage 3 aan op het volgende te wijzen: Aanbestedingsrecht Om te kunnen betogen dat in de afspraken die de gemeente ter zake van de verwerving van de MFA met Roan maakt géén overheidsopdracht voor de uitvoering van werken besloten ligt (en op de gemeente géén aanbestedingsplicht rust), is van groot belang dat de gemeente géén afspraken met Roan maakt op grond waarvan zij de totstandbrenging van de MFA (in rechte) kan afdwingen (de zogenaamde contractueel afdwingbare bouwplicht, zie bijlage 3). Dat geldt met name in de wetenschap dat (i) de gemeente zonder meer eisen zal willen stellen aan de MFA die verder gaan dan de eisen die zij in het kader van de uitoefening van publiekrechtelijke bevoegdheden mag stellen om haar publieke taken te vervullen (goede ruimtelijke ordening) en (ii) in de koopsom in ruil waarvoor Roan de betreffende appartementsrechten zal leveren moet worden geacht een vergoeding besloten te liggen voor de totstandbrenging van de MFA door 11 Denkbaar is dat de gemeente in plaats van verwerving (koop) van de MFA voor huur van de MFA van Roan opteert. Om onnodige herhaling te vermijden zullen wij dat scenario niet geheel separaat bespreken, maar verwijzen voor dat scenario naar de voetnoten 13, 15 en 17.
Nederweert/Advies MFA II/WL/7026409 Advies 11/22 Roan (zie bijlage 3).12 Met andere woorden: de gemeente mag met Roan géén overeenkomst sluiten op grond waarvan zij nakoming kan verlangen van een op Roan rustende verplichting om de MFA tot stand te brengen. Op basis van de huidige stand van het recht is te verdedigen dat een contractueel afdwingbare bouwplicht ontbreekt indien voor de gemeente uitsluitend een verplichting in het leven wordt geroepen om tot verwerving respectievelijk de verlening van medewerking aan de levering van (de appartementsrechten die tot) de MFA (behoren) over te gaan, indien: • Roan binnen een nader door partijen vast te stellen termijn na onherroepelijkheid van de voor Plan A benodigde planologische basis, althans na totstandkoming van de overeenkomst (indien bij totstandkoming van de overeenkomst reeds in deze planologische basis is voorzien), een ontvankelijke aanvraag indient voor de voor totstandbrenging van Plan A respectievelijk de MFA benodigde omgevingsvergunning(en); én • Roan binnen een nader door partijen vast te stellen termijn na het onherroepelijk worden van deze omgevingsvergunning(en) een aanvang neemt met de realisatie van Plan A respectievelijk de MFA;13 In de hiervoor beschreven situatie geniet Roan na totstandkoming van een overeenkomst met de gemeente immers nog de vrijheid om de Herontwikkeling te staken zonder dat zij
tekortschiet in de nakoming van enige verplichting jegens de gemeente. Het uitblijven van tijdige actie zijdens Roan leidt er in de basis "slechts" toe dat de door de gemeente aan verwerving van de MFA verbonden voorwaarde niet is vervuld. Voor een dergelijke situatie dient de gemeente te bedingen dat zij gerechtigd is de overeenkomst met Roan te beëindigen. Wil de gemeente een aanvullende contractuele prikkel in de overeenkomst incorporeren om Roan tot tijdige actie te bewegen, dan kan worden overwogen daarin ten behoeve van de gemeente een optiebeding op te nemen, inhoudende dat de gemeente van Roan tegen betaling van een marktconforme prijs de verkoop en levering van de eigendommen van Roan ter plaatse van de locatie "Siem" aan de gemeente kan verlangen. Verdedigbaar is overigens dat de hiervoor beschreven constructie in juridische zin niet verhindert dat partijen overeenkomen dat Roan, nadat zij tijdig een aanvang heeft genomen met de realisatie van Plan A, jegens de gemeente zal zijn gehouden de daarmee verband houdende 12 Zou de gemeente kiezen voor een huurconstructie, dan geldt vanzelfsprekend dat deze vergoeding moet worden geacht besloten te liggen in het samenstel van de door de gemeente met Roan overeen te komen huurprijs en de looptijd van de door de gemeente met Roan te sluiten huurovereenkomst. 13 Hof van Justitie EU 25 maart 2010, C-451/08 (Müller), r.o.
60 – 63. Zie tevens Reiswijzer Gebiedsontwikkeling 2019, par. 12.8.2. Nederweert/Advies MFA II/WL/7026409 Advies 12/22 uitvoeringswerkzaamheden in één bouwstroom uit te voeren en (al dan niet op straffe van een boete) de MFA binnen een nader door partijen vast te stellen bouwtijd op te leveren. 14 Dat betekent echter niet dat het maken van dergelijke afspraken vanuit aanbestedingsrechtelijk zonder risico is. De afdwingingsmogelijkheden zijdens de gemeente nemen bij het maken van dergelijke afspraken toe, hetgeen de stelling dat in de overeenkomst tussen de gemeente en Roan alsnog moet worden geacht een contractueel afdwingbare bouwplicht besloten te liggen meer verdedigbaar maakt.15 Europese staatssteunregels Om te borgen dat in het kader van verwerving van de MFA door de gemeente marktconformiteit geborgd is respectievelijk te voorkomen dat in de verwervingsprijs voor de MFA zoals de gemeente die met Roan overeenkomst (verboden) staatssteun besloten ligt (ergo: de verwervingsprijs hoger is dan een marktconforme verwervingsprijs), adviseren wij de gemeente om voorafgaand aan het voeren van de commerciële onderhandelingen met Roan die zijn gericht op de totstandbrenging van die overeenkomst de marktwaarde van de MFA door een onafhankelijke deskundige te laten taxeren (zie bijlage 3).16 Het spreekt voor zich dat de gemeente eerst opdracht zal kunnen verstrekken aan een
onafhankelijke deskundige om de marktwaarde van de MFA (in de staat waarin deze na voltooiing verkeert) vast te stellen, zodra partijen op basis van een nadere concretisering van Plan A in de prijsvormingsfase zijn beland (zie ook bijlage 4).17 14 Al het vorenstaande wordt niet wezenlijk anders indien de gemeente in plaats van verwerving van de MFA voor een huurconstructie kiest. Ook de eventuele binding zijdens de gemeente om de MFA van Roan te huren kan immers afhankelijk worden gesteld van de vervulling van de genoemde voorwaarden. 15 Onder randnummer 4.14 van dit memorandum gaan wij nader in op de situatie waarin veronderstellenderwijs wordt aangenomen dat in de door de gemeente met Roan te sluiten overeenkomst wél een overheidsopdracht besloten ligt die maakt dat de gemeente aanbestedingsplichtig is. Alda ar gaan wij in op de vraag of de gemeente een dergelijke opdracht onderhands aan Roan mag verstrekken. 16 Kiest de gemeente voor een huurconstructie, dan adviseren wij de gemeente om door een onafhankelijke deskundige vast te laten stellen welke huurprijs marktconform is. 17 De keuze voor "forward funding" respectievelijk "forward purchase" (zie hierna) achten wij voor vaststelling van de marktwaarde weinig relevant.
Bij "forward funding" (koop-/aanneming) gaat de eigendom tegen betaling van een koopsom bij aanvang van de uitvoeringswerkzaamheden over (koop), waarna tegen betaling van een aanneemsom uitvoeringswerkzaamheden worden verricht (opdracht). Bij "forward purchase" gaat de eigendom eerst bij voltooiing van die werkzaamheden over (koop). Hoewel de verwervingsprijs bij "forward funding" aldus strikt genomen niet toeziet op de aanneemsom die wordt betaald voor de uitvoeringswerkzaamheden die tot totstandbrenging van de MFA dienen te leiden, dient die aanneemsom wel mede voorwerp te zijn van een taxatie. Met name relevant in dat kader is dat de (voorwaardelijke) opdracht die besloten ligt in de structuur die gebaseerd is op "forward funding" niet door de gemeente zal worden verstrekt op basis van een open en transparante procedure. De marktconformiteit van hetgeen de gemeente zal betalen voor die uitvoeringswerkzaamheden is aldus niet reeds vanzelf gegeven. Wij verwijzen naar par. 4.2.3.1 van de Mededeling van de Commissie betreffende het begrip „staatssteun” in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (2016/C 262/01).
Nederweert/Advies MFA II/WL/7026409 Advies 13/22 Structurering van de transactie: forward funding versus forward purchase In het vorenstaande zijn wij (impliciet) uitgegaan van een structuur die in de kern neerkomt op het principe van "forward funding": de gemeente verkrijgt direct na aanvang van de uitvoeringswerkzaamheden de eigendom van het vastgoed (i.c. de appartementsrechten die tezamen de MFA vormen) en betaalt vervolgens in aan de voortgang gekoppelde termijnen aan Roan voor de werkzaamheden die door of in opdracht van Roan ten behoeve van de totstandbrenging van de MFA worden uitgevoerd. Partijen kunnen er evenwel ook voor kiezen dat deze appartementsrechten niet eerder dan bij oplevering van de hiervoor bedoelde werkzaamheden aan de gemeente worden geleverd (forward purchase). In dat laatste geval heeft in de basis te gelden dat Roan de totstandbrenging van de MFA voorfinanciert. Voor de juridische houdbaarheid van scenario 2 is het verschil tussen forward funding en forward purchase niet wezenlijk.
Van belang is wél dat bij forward purchase de verplichting voor de gemeente om medewerking te verlenen van de tot de MFA behorende appartementsrechten door Roan aan de gemeente óók afhankelijk zal kunnen worden gesteld van de tijdige oplevering van de door Roan in het kader van totstandbrenging van de MFA te verrichten werkzaamheden.18 Eigendomssituatie, splitsing eigendommen in appartementsrechten Kiest de gemeente voor verwerving van de MFA (scenario 2), dan ligt het wat ons betreft onder alle omstandigheden voor de hand dat Roan zorg draagt voor verwerving van het voor de MFA benodigde appartementsrecht in de Lambertushof resp. splitsing van de voor de MFA benodigde gebouwdelen in appartementsrechten. Roan houdt in dit scenario de appartementsrechten ten behoeve van de wooneenheden aan zich en verkoopt/levert derhalve aan de gemeente uitsluitend de appartementsrechten die tezamen de MFA vormen.
gemeente – Stichting 4.10 Met betrekking tot de verhouding tussen de gemeente en de Stichting, hechten wij er onder verwijzing naar de inhoud van bijlage 3 aan op het volgende te wijzen: Aanbestedingsrecht Indien de gemeente de MFA verwerft en vervolgens verhuurt aan de Stichting onder oplegging aan de Stichting van een (afdwingbare) verplichting om gedurende de looptijd van de huurovereenkomst zorg te dragen voor de exploitatie van de MFA, dan zal – afhankelijk van het antwoord op de vraag of de Stichting met contractueel een aanzienlijk deel van het aan de 18 Kiest de gemeente voor een huurconstructie, dan vertoont deze meer gelijkenis met het principe van "forward purchase" dan "forward funding", aangezien de gemeente pas gehouden is huur te betalen zodra de MFA gereed is en de huur daadwerkelijk is aangevangen. In die variant zal Roan derhalve, evenals bij "forward purchase" moeten voorfinancieren. Nederweert/Advies MFA II/WL/7026409 Advies 14/22 exploitatie verbonden operationeel risico draagt – sprake zijn van ofwel een overheidsopdracht voor diensten dan wel een concessieopdracht voor diensten.
Een dergelijke opdracht zal door de gemeente in beginsel door middel van een op concurrentie gerichte procedure in de markt moeten worden gezet.19 Zoals in bijlage 3 toegelicht is van een overheidsopdracht of concessieopdracht evenwel géén sprake, indien de gemeente "slechts" besluit tot verstrekking aan de Stichting van een (exploitatie)subsidie. De gemeente kan bij verstrekking van een subsidie immers niet juridisch afdwingen dat de Stichting daadwerkelijk de gesubsidieerde activiteiten (exploitatie van de MFA) verricht, zoals het niet verrichten van gesubsidieerde activiteiten door de Stichting g één tekortkoming in de nakoming van een verbintenis oplevert. Vindt de exploitatie van de MFA niet (in overeenstemming met de subsidievoorwaarden) plaats, dan heeft een dergelijke omstandigheid hooguit gevolgen voor de subsidievaststelling (in die zin dat op de Stichting de verplichting komt te rusten een deel van de op enig moment reeds ontvangen subsidie aan de gemeente te restitueren).
Wij adviseren de gemeente in het licht van het vorenstaande dan ook om aan de Stichting géén exploitatieplicht op te leggen.20 Didam-regels Ontbreekt een verplichting om op grond van de Aanbestedingswet ter zake van de exploitatie van de MFA een op concurrentie gerichte procedure te organiseren, dan laat dat onverlet dat bij verhuur van de MFA door de gemeente aan de Stichting de Didam-regels van toepassing zijn. Dat betekent dat de gemeente de MFA alleen één op één kan verhuren aan de Stichting, indien (i) op grond van objectieve, toetsbare en redelijke criteria slechts de Stichting in aanmerking komt voor huur van de MFA en (ii) de gemeente haar voornemen om één op één een huurovereenkomst met de Stichting te sluiten publiceert (zie bijlage 3). Wij denken dat er in het samenstel van feiten en omstandigheden goede argumenten gevonden kunnen worden op grond waarvan de gemeente kan betogen dat slechts de Stichting in aanmerking komt voor huur van de MFA. Het ligt immers zonder meer voor de hand dat de gemeente de verhuur van de MFA afhankelijk zal stellen van exploitatie van de MFA door de 19 Bedacht dient te worden dat op grond van de Gids Proportionaliteit voor overheidsopdrachten voor diensten het uitgangspunt geldt dat een opdracht ten hoogste tot een bedrag van EUR 70.000,- exclusief BTW onderhands mag worden gegund.
Voor concessieopdrachten voor diensten ligt die grens bij EUR 150.000, - exclusief BTW. 20 Hetgeen moet worden onderscheiden van de situatie waarin de verhuur van de MFA door de gemeente afhankelijk wordt gemaakt van de exploitatie van de MFA door de huurder. Zie hierna. Nederweert/Advies MFA II/WL/7026409 Advies 15/22 huurder.21 Derden die aldus geen interesse hebben in de exploitatie van de MFA, komen reeds op grond van dit criterium niet voor huur van de MFA in aanmerking. Indien bovendien de exploitatie van de MFA niet winstgevend is, zoals wij van de gemeente begrijpen, is zeer wel denkbaar dat uitsluitend de Stichting in de huur van de MFA zal zijn geïnteresseerd. Dat geldt temeer in de wetenschap dat de Stichting blijkens de statuten ten doel heeft het beheren, exploiteren en in stand houden van een gemeenschapshuis in Nederweert ten behoeve van plaatselijke verenigingen, stichtingen en groeperingen op sociaal-cultureel, maatschappelijk, levensbeschouwelijk en recreatief terrein.22 Europese staatssteunregels Daar waar het de Europese staatssteunregels betreft, geldt dat deze in de verhouding tot de Stichting naar wij verwachten buiten de deur kunnen worden gehouden. Wij achten namelijk de aanname reëel dat de onder randnummer 4.5 van dit memorandum genoemde voorwaarden door de gemeente respectievelijk de Stichting kunnen worden vervuld.
Wet Markt & Overheid De gemeente zal ter zake van de verhuur van de MFA aan de Stichting rekening dienen te houden met de verplichtingen die voortvloeien uit de Wet Markt & Overheid (zie bijlage 3). De gemeente heeft twee opties: • ofwel de gemeente brengt bij de Stichting een marktconforme huur in rekening, in welk geval de omvang van de door de gemeente aan de Stichting te verstrekken (exploitatie)subsidie omvangrijk(er) zal moeten zijn, • dan wel de gemeente brengt met een beroep op de algemeen belanguitzondering bij de Stichting géén marktconforme huur in rekening, in welk geval de omvang van de door de gemeente te verstrekken (exploitatie)subsidie beperkt(er) kan blijven. In bijlage 3 hebben wij toegelicht op welke wijze de gemeente van de algemeen belanguitzondering gebruik zal kunnen maken. Wij zijn positief gestemd over de mogelijkheid van de gemeente om de daaraan verbonden voorwaarden te vervullen. De eventuele verhuur van de MFA door de gemeente vindt immers plaats aan een entiteit zonder winstoogmerk , die specifiek is opgericht om het maatschappelijk doel te dienen dat de gemeente met verhuur van 21 Let wel: indien de gemeente de verhuur van de MFA afhankelijk stelt van de exploitatie van de MFA, dan is van een op de huurder rustende exploitatieplicht nog géén sprake.
Een dergelijke koppeling introduceert immers géén juridisch afdwingbare verplichting voor de huurder om de MFA te exploiteren , maar verschaft aan de gemeente onder omstandigheden "slechts" het recht de verhuur te beëindigden. 22 Om de hier genoemde redenen achten wij het bovendien zeer wel denkbaar dat uitsluitend de Stichting geïnteresseerd zal zijn in een door de gemeente ten behoeve van de exploitatie van de MFA te verstrekken subsidie. Wij verwijzen naar voetnoot pagina 9 van dit memorandum. Nederweert/Advies MFA II/WL/7026409 Advies 16/22 de MFA beoogt na te streven, uitsluitend lokaal actief is en nauwelijks concurreert met derden (hooguit tot op zekere hoogte met de plaatselijke horeca). Dit laat onverlet dat wij in beginsel de eerstgenoemde optie de meer praktische achten, aangezien deze het besluitvormingstraject dat doorlopen dient te worden om een beroep te kunnen doen op de algemeen belanguitzondering nodeloos maakt.23 Subsidierecht Wij verwijzen kortheidshalve naar hetgeen wij overwogen onder randnummers 4.6 en 4.7 van dit memorandum. Risicoparagraaf 4.11 Zoals uit het vorenstaande reeds kan worden afgeleid, achten wij verdedigbaar dat scenario 2 binnen de kaders van wet- en regelgeving zal kunnen worden ingericht. Dat betekent echter zonder meer niet dat de keuze voor scenario 2 geheel zonder risico's is.
Deze risico's komen met name voort uit het aanbestedingsrecht. 4.12 Zo ligt wat ons betreft een risico besloten in het feit dat de gemeente zich in het kader van scenario 2 goeddeels als opdrachtgever gedraagt van de door (of in opdracht van) Roan met het oog op totstandbrenging van de MFA uit te voeren werkzaamheden. De gemeente stelt in dit scenario immers eisen aan (de uitvoering van) die werkzaamheden die verder gaan dan de eisen die zij in het kader van de uitoefening van generieke publiekrechtelijke bevoegdheden mag stellen om de bij wet opgedragen publieke taken te vervullen (goede ruimtelijke ordening) en betaalt Roan via de verwervings- of huurprijs ook voor de uitvoering van die werkzaamheden. Uitsluitend door af te zien van het opleggen aan Roan van een contractueel afdwingbare bouwplicht kan de gemeente op grond van de huidige stand van het recht het verdedigbare standpunt innemen dat van een overheidsopdracht/aanbestedingsplicht géén sprake is. Jurisprudentie op het gebied van het aanbestedingsrecht is echter altijd in ontwikkeling en niet uit te sluiten is dan ook dat die ontwikkeling op enig moment meebrengt dat dit standpunt onder druk komt te staan of (worstcase) niet meer houdbaar zal zijn.
4.13 Ook is in Europese jurisprudentie nog niet uitgekristalliseerd of (en zo ja, onder welke voorwaarden) een aanbestedende dienst een overheidsopdracht voor de uitvoering van werken één op één mag gunnen aan een gebouweigenaar, indien: 23 Wij veronderstellen dat de gemeente ongeacht de keuze voor optie 1 of optie 2 een subsidie aan de Stichting zal dienen te verstrekken om eventuele exploitatieverliezen af te dekken. Nederweert/Advies MFA II/WL/7026409 Advies 17/22 • deze aanbestedende dienst de betreffende onroerende zaak ten behoeve van een specifieke maatschappelijke functie (en zonder dat zij over redelijke alternatieven beschikt) wenst te verwerven/aan te huren; én • de gebouweigenaar uitsluitend op voorwaarde van onderhandse gunning van die overheidsopdracht aan verkoop/verhuur van die onroerende zaak wenst mee te werken. 4.14 Kortom, er is tot op zekere hoogte sprake van rechtsonzekerheid. De gemeente kan echter maatregelen nemen aan de hand waarvan zij de daarmee gepaard gaande risico's kan beperken. Hierna sommen wij de belangrijkste op. A.
Splitsen ruwbouw/afbouw MFA De gemeente kan de risico's die zijn verbonden aan de keuze voor scenario 2 in de eerste plaats beperken door een demarcatie aan te brengen tussen de ruwbouw en de afbouw van de MFA, in die zin dat zij met Roan afspraken maakt op grond waarvan de werkzaamheden die door of in opdracht van Roan worden uitgevoerd beperkt tot de werkzaamheden die nodig zijn om de casco ruimte te creëren waarin de MFA zal worden gehuisvest. Daarmee verschaft de gemeente zichzelf niet alleen de ruimte om (het ontwerp van) de afbouw/inrichting van de MFA door middel van een aanbestedingsprocedure in de markt te zetten, maar wordt óók de contractwaarde beperkt van de werkzaamheden die door (of in opdracht van) Roan op grond van een onderhands met de gemeente te sluiten overeenkomst worden verricht ten behoeve van de MFA.24 Dat laatste draagt in positieve zin bij aan de motivering in het kader van de hierna te bespreken risicobeperkende maatregel B. B. Motivering ex artikel 1.4 Aanbestedingswet Hoewel de gemeente zich op het verdedigbare standpunt kan stellen dat op haar in het kader van scenario 2 géén aanbestedingsplicht rust, adviseren wij de gemeente tevens maatregelen te nemen om haar risico's te beperken voor het geval onverhoopt het tegendeel waar zou blijken (vangnet).
In bijlage 3 hebben wij reeds uiteengezet dat de gemeente een opdracht voor de uitvoering van werken met een geraamde waarde van ten minste EUR 150.000,- exclusief BTW op grond van de Aanbestedingswet in beginsel dient aan te besteden. Tevens hebben wij aldaar echter uiteengezet dat de gemeente van dat procedurele uitgangspunt mag afwijken, indien (i) de geraamde waarde van die opdracht lager is dan EUR 5.538.000,- exclusief BTW en (ii) zij in 24 Anders gezegd besteedt de gemeente als het ware datgene aan wat zij gelet op de eigendomssituatie ter plaatse en de bouw- en installatietechnische integraliteit van de commerciële en maatschappelijke onderdelen die deel uitmaken van Plan A redelijkerwijze kán aanbesteden (zie in dat verband ook het gestelde onder randnummer 4.13 van dit memorandum). De MFA en de appartementen die Roan voornemens is op de etages te realiseren vormen immers tezamen één bouwvolume. Nederweert/Advies MFA II/WL/7026409 Advies 18/22 staat is draagkrachtig en aan de hand van objectieve criteria te motiveren waarom die afwijking proportioneel/gerechtvaardigd is ("comply or explain").
Met inachtneming van het vorenstaande adviseren wij de gemeente in het kader van scenario 2 om (i) te motiveren op basis van welke objectieve criteria zij van oordeel is dat zij de overheidsopdracht die ziet op de realisatie van de MFA één op één mag gunnen aan Roan (indien veronderstellenderwijs zou worden aangenomen dat op de gemeente met betrekking tot de MFA een aanbestedingsplicht rust) en (ii) die motivering schriftelijk vast te leggen in het interne gemeentelijke dossier. De gemeente moet in een later stadium zo nodig altijd kunnen aantonen dat zij de beslissing om de opdracht één op één te gunnen aan Roan op zorgvuldige wijze heeft voorbereid en de argumenten die zij aan die beslissing ten grondslag heeft gelegd steekhoudend zijn.25 Feiten en omstandigheden die in dat kader door de gemeente in de motivering zouden kunnen worden betrokken zijn: • de afhankelijkheid van de gemeente van Roan met betrekking tot de totstandbrenging van de MFA op de locatie "Siem" en het gebrek aan alternatieve locaties in de kern van Nederweert die beschikbaar en geschikt zijn voor de MFA (zie randnummer 4.13); • de relatief beperkte contractwaarde van de opdracht, in die zin dat de totale financiële waarde van de door of in opdracht van Roan ten behoeve van de MFA uit te voeren werkzaamheden ver verwijderd is van de Europese aanbestedingsdrempel; • de (mogelijk) gunstige commerciële
voorwaarden die de gemeente kan bedingen, indien zij deze werkzaamheden door Roan laat uitvoeren.26 Wij benadrukken dat ook in het geval de gemeente met inachtneming van het vorenstaande de keuze voor het één op één gunnen van een opdracht aan Roan motiveert, de rechtmatigheid van die keuze niet op voorhand vast staat. Bedacht dient in dat kader te worden dat de geraamde contractwaarde van de opdracht, ook al ligt deze ruimschoots onder de Europese aanbestedingsdrempel van EUR 5.538.000,- exclusief BTW, het zowel in de Gids Proportionaliteit alsook in het inkoop- en aanbestedingsbeleid van de gemeente opgenomen "kantelpunt" van EUR 150.000,- (zeer) fors zal overschrijden (en mogelijk zelfs in beginsel tot de organisatie van een nationaal openbare procedure noopt). Dat betekent dat zware eisen 25 Het aanleggen van een gedegen dossier is alleen al van belang met het oog op de rechtmatigheidstoets zoals deze jaarlijks door de accountant van de gemeente wordt uitgevoerd. 26 Bedacht dient te worden dat niet is uitgesloten dat Roan bereid is de MFA tegen voor de gemeente gunstige commerciële voorwaarden tot stand te brengen, aangezien Roan er een commercieel belang bij heeft om in het kader van Plan A op de etages appartementen (wooneenheden) te realiseren en deze appartementen tezamen met de MFA één bouwvolume vormen.
Nederweert/Advies MFA II/WL/7026409 Advies 19/22 worden gesteld aan de motivering zoals de gemeente die aan een afwijking van dat procedurele uitgangspunt ten grondslag zal leggen (en een afwijking reeds om die reden niet zonder risico is). C. Vrijwillige transparantie vooraf De Aanbestedingswet biedt een aanbestedende dienst de mogelijkheid om het voornemen om een overeenkomst te sluiten te publiceren, indien een aanbestedende dienst het risico wil elimineren dat deze overeenkomst na totstandkoming ervan op vordering van een derde kan worden vernietigd op grond van de stelling dat deze een overheidsopdracht behelst en de aanbestedende dienst die overeenkomst Europees had moeten aanbesteden (vrijwillige transparantie vooraf). Daartoe dient een aanbestedende dienst: • haar voornemen aan te kondigen via het digitale aanbestedingsplatform TenderNed; • te motiveren waarom naar haar oordeel van een op haar rustende verplichting om een aanbestedingsprocedure te organiseren geen sprake is; en • een wachttermijn van 20 kalenderdagen in acht te nemen.
Verstrijkt die termijn zonder dat derden (door middel van het aanhangig maken van een kort geding) bezwaar maken tegen het hiervoor bedoelde voornemen van de aanbestedende dienst, dan kan de overeenkomst worden gesloten.27 De mogelijkheid voor een aanbestedende dienst om rechtszekerheid te creëren door middel van vrijwillige transparantie vooraf bestaat strikt genomen (uitsluitend) voor gevallen waarin een aanbestedende dienst eraan twijfelt of zij de overeenkomst die voorwerp is van de publicatie Europees had moeten aanbesteden. Die situatie doet zich in het onderhavige geval niet voor, aangezien de geraamde waarde van de door Roan in het kader van realisatie van de MFA uit te voeren werkzaamheden ver verwijderd is van de Europese aanbestedingsdrempel voor werken (EUR 5.538.000,- exclusief BTW). Desalniettemin zou kunnen worden overwogen om het middel van vrijwillige transparantie vooraf in te zetten, aangezien de gemeente op die wijze: • transparantie betracht in de richting van de markt over de overeenkomst die zij voornemens is te sluiten; 27 Een belanghebbende partij kan alsdan uitsluitend een vordering instellen tot toekenning van (proportionele) schadevergoeding wegens een gemiste kans op gunning van de opdracht.
De ervaring leert echter dat de ruimte voor toekenning van (proportionele) schadevergoeding in de praktijk (zeer) beperkt is, mede nu een belanghebbende partij in de regel niet of nauwelijks zal kunnen aantonen welke kans zij bij inschrijving op een Europe se aanbestedingsprocedure zou hebben gehad op gunning van de opdracht, laat staan dat zij zal kunnen aantonen dat zij bij inschrijving op een Europese aanbestedingsprocedure de opdracht zou hebben verkregen. Nederweert/Advies MFA II/WL/7026409 Advies 20/22 • uitlokt dat marktpartijen die zich niet kunnen verenigen met het voornemen van de gemeente om onderhands met Roan te contracteren hun bezwaren met de gemeente delen in een stadium waarin de gemeente nog niet gebonden is aan een overeenkomst met Roan (en derhalve nog de vrijheid heeft om naar bevind van zaken te handelen) ; én • verdedigbaar het standpunt kan innemen dat marktpartijen, indien zij nalaten om naar aanleiding van de publicatie te ageren en zich in een later stadium (na totstandkoming van een overeenkomst tussen de gemeente en Roan) alsnog wensen te verzetten, onvoldoende proactief zijn geweest en hun rechten om te klagen hebben verwerkt. D. Contractueel De gemeente kan de risico's verbonden aan het één op één sluiten van een overeenkomst met Roan ook deels over de contractuele band beperken.
Zo kan de gemeente in de met Roan te sluiten overeenkomst bijvoorbeeld anticiperen op een noodgedwongen tussentijds e beëindiging van die overeenkomst door in die overeenkomst (i) ruime opzeggings- en beëindigingsmogelijke op te nemen en (ii) de financiële gevolgen ten gevolge van een opzegging of eenzijdige beëindiging door de gemeente expliciet en uitputtend te regelen. Voor- en nadelen Voordelen Nadelen Gemeente heeft (en houdt) de regie Complexe(re) juridische structuur en contractering (maatwerk) Behoud van gemeenschapsfunctie/MFA op locatie "Siem" (op lange termijn) gegarandeerd Gemeente kan de totstandbrenging van de MFA enkel onder voorwaarden afdwingen Juridische risico's (met name voortvloeiende uit het aanbestedingsrecht) kunnen worden beperkt, maar niet geheel worden weggenomen Omvang gemeentelijke investering 5. Bevoegdheidsverdeling privaatrechtelijke rechtshandelingen college vs. gemeenteraad 5.1 In de Gemeentewet is bepaald dat het college bevoegd is tot privaatrechtelijke rechtshandelingen van de gemeente te besluiten (artikel 160, eerste lid, aanhef en onder d van de Gemeentewet).
Echter, het staat het college vrij ervoor te kiezen het gebruik v an de Nederweert/Advies MFA II/WL/7026409 Advies 21/22 bevoegdheid om te besluiten tot privaatrechtelijke rechtshandelingen afhankelijk te stellen van de instemming van de gemeenteraad.28 5.2 Hoewel het college de bevoegdheid heeft om te besluiten tot privaatrechtelijke rechtshandelingen van de gemeente, heeft het college ten overstaan van de gemeenteraad wel een inlichting-/consultatieplicht. In artikel 169, vierde lid, van de Gemeentewet is bepaald dat het college bij het aangaan van (onder meer) een privaatrechtelijke rechtshandeling inlichtingen dient te verschaffen aan de gemeenteraad indien (i) de gemeenteraad daarom verzoekt of (ii) de beoogde privaatrechtelijke rechtshandeling ingrijpende gevolgen kan hebben voor de gemeente. In het laatste geval neemt het college geen besluit (tot privaatrechtelijke rechtshandeling) dan nadat de gemeenteraad in de gelegenheid is gesteld zijn wensen en bedenking ter kennis van het college te brengen. De vraag die nu ontstaat is wat zijn "ingrijpende gevolgen"? De wetgever heeft nauwelijks aanknopingspunten gegeven aan de hand waarvan deze vraag beantwoord kan worden. Het is aan de gemeentebesturen overgelaten om te bepalen wanneer een besluit ingrijpende gevolgen kan hebben als gevolg waarvan de gemeenteraad van tevoren geïnformeerd en geconsulteerd moet worden.
5.3 In het kader van het voornoemde is binnen de gemeente Nederweert (in de Kadernota Grondbeleid 2021-2025) bepaald dat het college de gemeenteraad dient in te lichten over aankopen vanaf EUR 750.000,- (die niet in de begroting zijn vermeld). Alvorens te besluiten tot het aangaan van dergelijke privaatrechtelijke rechtshandelingen, zal het college aldus de raad moeten inlichten en aan de raad gelegenheid moeten bieden zijn wensen en bedenkingen aan het college kenbaar te maken. 5.4 Volledigheidshalve wordt nog opgemerkt dat hoewel het college bevoegd is tot privaatrechtelijke rechtshandelingen van de gemeente te besluiten, in beginsel de burgemeester de gemeente als rechtspersoon (naar buiten toe) vertegenwoordigt. Dit is geregeld in artikel 171 van de Gemeentewet. 6. Stappenplan 6.1 In bijlage 4 hebben wij alvast een stappenplan opgenomen dat toeziet op scenario 2. 28 Gerechtshof 's-Gravenhage 17 april 2012, ECLI:NL:GHSGR:2012:BV9617 Nederweert/Advies MFA II/WL/7026409 Advies 22/22 7. Conclusies 7.1 Wij verwijzen voor zover het de conclusies betreft kortheidshalve naar de managementsamenvatting zoals opgenomen op de pagina's 1 en 2 van dit advies.