2024-10-08 9. Bijlage 2 - Rapportage onderzoek luchtmaatregelen Nederweert v3 definitief
Tekst van het document
• Voor NO2 en PM2,5 zijn er in Nederweert geen overschrijdingen van de huidige wettelijke normen. Op basis van het huidige vastgestelde beleid (Europees, landelijk, provinciaal, lokaal), inzichten en prognoses dalen de concentraties NO2 en PM2,5 richting 2030 tot op of onder het niveau van de voorgestelde aangescherpte grenswaarden. • Het behalen van de gezondheidskundige advieswaarden van de WHO voor NO2, PM10 en PM2,5 is in Nederweert in 2030 met het huidig vastgestelde beleid niet in zicht. Net als in de rest van Nederland liggen de grootschalige achtergrondconcentraties veelal al rond of boven het niveau van de WHO - advieswaarden. Vergaande extra maatregelen op ook nationaal en Europees niveau zijn nodig om de advieswaarden te behalen. • De concentraties PM10 in Nederweert zijn sterk gerelateerd aan veehouderijen, en dan vooral vanwege uitstoot uit pluimveestallen: 80 tot 85% van de PM10 uitstoot in Nederweert komt vanuit pluimveestallen, en daarvan het meest vanuit leghenstallen (ongeveer 70%). De concentraties NO2 65 RIVM (2016), Veehouderij en gezondheid omwonenden, RIVM Rapport 2016-0058. 66 Endotoxinen zijn celwandresten van bacteriën, die vrijkomen als organismen afsterven en binden zich aan bacterieresten, stofdeeltjes of waterdeeltjes.
67 https://iplo.nl/thema/praktijksituaties/veehouderijen/gezondheid-veehouderijen/endotoxinen/, https://www.kennisplatformveehouderij.nl/onderwerpen/endotoxinen/qa-endotoxinen zijn vooral gerelateerd aan wegverkeer en landbouw, die van PM2,5 vooral aan landbouw, industrie en wegverkeer en in mindere mate aan houtstook. • | In Nederweert wordt de uitstoot van ammoniak bijna volledig | door de landbouw veroorzaakt, het meest door pluimveestallen, maar ook veel door varkensstallen. • | De geurbelasting in Nederweert is lokaal hoog, maar gemiddeld genomen wordt voldaan aan de toetswaarden voor de achtergrond geurbelasting voor de woonkernen en voor het buitengebied. Wel zijn er grote verschillen per gebied. I | n de zone van 1.500 meter om Nederweert en Ospel is sprake van een relatief hoge achtergrondbelasting. Bijna 500 woningen hebben een achtergrondbelasting hoger dan de achtergrondnorm, waarmee het woon- | en leefklimaat bij die woningen niet aanvaardbaar is. Dit is op basis van informatie uit 2017 en 2019 | . Voor een actueel beeld is actualisatie van de geursituatie nodig. Bij het nog vast te stellen omgevingsplan onder de Omgevingswet wordt bekeken op welke manier het onderdeel geur daarin opgenomen wordt.
• | Vanwege de vooral hogere concentraties PM10 is er in Nederweert sprake van verhoogd risico op het ontstaan en verergeren van luchtweg- | en longaandoeningen (inclusief longkanker), aandoeningen van hart en bloedvaten en vroegtijdige sterfte . Omdat het om PM10 vanwege vooral veehouderijen gaat, kan er in Nederweert sprake zijn van hogere | concentraties aan PM10 gebonden endotoxinen en micro- organismen als bacteriën, parasieten, schimmels, virussen en ziekteverwekkers afkomstig van dieren (‘zoönosen’). • | Bij een (dreigende) overschrijding van een omgevingswaarde schrijft de Omgevingswet68 voor dat de overheid een programma met maatregelen op moet stellen, om te zorgen dat voldaan wordt aan de betreffende omgevingswaarde. In het geval van Nederweert gaat het om actuele overschrijding van de rijksomgevingswaarde voor de etmaalgemiddelde PM10 concentraties, en verwachte overschrijdingen van de voorgestelde aangescherpte Europese grenswaarden voor PM | 10 en PM2,5 (jaargemiddeld en etmaalgemiddeld). Formele accordering van de voorgestelde grenswaarden | op Europees niveau moet nog plaatsvinden, gevolgd door implementatie daarvan in de Nederlandse wetgeving (Omgevingswet) in de vorm van aangescherpte rijksomgevingswaarden. Bij overschrijding van rijkomgevingswaarden liggen er ook verantwoordelijkheden bij het Rijk.
Het is op dit moment de vraag hoe dat vorm gaat krijgen bij aanscherping van de rijksomgevingswaarden. Het is aan te bevelen om | daar als gemeente mee in overleg te treden met het Rijk. Als daar uit volgt dat op gemeentelijk niveau een programma ingesteld moet worden met maatregelen om aan de rijksomgevingswaarden te voldoen, dan kan daar vervolgens verder invulling aan gegeven worden. De resultaten van dit onderzoek kunnen daar als input voor dienen. 68 Art. 3.10 Omgevingswet. 25 juli 2024 | BJ7430-RHD-RP-3 | 19 25 juli 2024 BJ7430-RHD-RP-3 20 3 Maatregelscenario’s voor verbetering luchtkwaliteit De motie van de gemeenteraad van Nederweert roept op tot het instellen van een projectbureau luchtkwaliteit om maatregelen uit te voeren die de luchtkwaliteit verbeteren. Omdat verbetering van de luchtkwaliteit op verschillende manieren en in verschillende mate ingevuld kan worden, zijn in dit onderzoek drie scenario’s voor mogelijke verbetering van de luchtkwaliteit in beeld gebracht. Elk scenario bevat maatregelen met een verschillende mate aan verbetering van de luchtkwaliteit. De maatregelen zijn tot stand gekomen op basis van de analyse van bronnen die bijdragen aan concentraties in het vorige hoofdstuk.
Uitgangspunt is geweest dat het om maatregelen moet gaan die de gemeente zelf kan invoeren en waarvan het op voorhand niet uitgesloten is dat ze tot wezenlijke effecten op de luchtkwaliteit kunnen leiden. Dat maakt dat maatregelen gericht op bronnen in Nederweert die nauwelijks tot geen bijdrage leveren aan luchtvervuiling, niet in het onderzoek zijn meegenomen. Omdat in Nederweert de concentraties PM10 het meest problematisch zijn en uit de bronanalyse volgt dat de landbouw daar het meest aan bijdraagt, zijn veel van de onderzochte maatregelen op de landbouw gericht. Daar is de meeste winst qua kwaliteit mee te behalen. Daarbij zij gezegd dat een maatregel op papier eenvoudig is op te schrijven, terwijl het in de praktijk grote impact kan hebben op inwoners en bedrijven. Besluitvorming over in te voeren maatregelen vraagt dan ook om grote zorgvuldigheid, waarbij de verschillende belangen goed worden afgewogen en goed wordt uitgelegd hoe tot een genomen besluit is gekomen. Verwacht mag worden dat hoe adequater inwoners en bedrijven die het betreft betrokken worden en hoe beter de gemeente in staat is om daarbij perspectieven te schetsen die gedragen kunnen worden door de lokale gemeenschap, hoe meer draagvlak er voor de besluitvorming kan ontstaan.
3.1 Scenario ‘behalen autonome ontwikkeling’ De huidige prognoses laten in 2030 een afname van de concentraties zien, en daarmee verbetering van de luchtkwaliteit ten opzichte van hoe het nu is. Daarvoor is het nodig dat de maatregelen die in de prognoses meegenomen zijn, ook daadwerkelijk uitgevoerd worden. Voor de achtergrondconcentraties gaat het dan om vastgesteld beleid zoals meegenomen in de Klimaat- en Energieverkenning (KEV) 2022. Voorbeelden van meegenomen vastgesteld beleid zijn Europese emissie-eisen aan nieuwe personen- en bestelauto’s, vrachtauto’s en mobiele werktuigen, Europese richtlijn voor emissie-eisen aan houtkachels en -haarden (Ecodesign-richtlijn), Europese emissie-eisen aan industriële installaties (Richtlijn Industriële Emissies), nationaal beleid gericht op emissienormen voor emissie-arme stalsystemen (onder andere vanuit Besluit emissiearme huisvesting).69 Binnen het Schone Lucht Akkoord (SLA) zijn er vaste maatregelen en aanvullende maatregelen. Deelnemende partijen committeren zich met deelname aan het SLA aan uitvoering van de vaste maatregelen, voor zover de betreffende partij bronnen binnen haar beheersgebied heeft waar de vaste SLA-maatregelen op gericht zijn. Partijen kunnen aanvullende maatregelen nemen op basis van lokaal maatwerk.
De vaste SLA-maatregelen hebben veelal een meer algemeen karakter, waarvan de afzonderlijke effecten niet eenduidig zijn te kwantificeren. Een voorbeeld daarvan: het meenemen van gezondheidsdoelen in verkeers- en vervoersplannen. In dit onderzoek worden de vaste SLA-maatregelen daarom als noodzakelijke maatregelen beschouwd om bij te dragen aan het behalen van de concentratieniveaus bij autonome ontwikkeling in 2030. In bijlage A3 is een nadere beschrijving en status van de vaste SLA-maatregelen in Nederweert opgenomen. 69 Hoogerbrugge et al (2023), Grootschalige concentratiekaarten Nederland, rapportage 2023, RIVM-rapport 2023-0113, PBL, TNO, RIVM (2023), Beleidsoverzicht en factsheets beleidsinstrumenten. Achtergronddocument bij de Klimaat- en Energieverkenning 2022. Wat nog niet in de autonome ontwikkeling is meegenomen is de aangekondigde aanscherping van uitstootnormen fijn stof voor pluimveestallen vanuit het Rijk.70 Op basis van data in de Kernregistratie Dierverblijven71 (vergunde situatie) is een inschatting gemaakt van het mogelijke effect daarvan op de fijn stof concentraties in Nederweert. Dat is op die manier in het scenario ‘behalen autonome ontwikkeling’ meegenomen. In het kader van de landelijke aanpak stikstof en Natura 2000 kunnen agrarische bedrijven zich aanmelden voor regelingen voor vrijwillige bedrijfsbeëindiging.
Het gaat om de Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties (Lbv, Lbv-plus) en de provinciale Maatregel Gerichte Aankoop en beëindiging veehouderijen nabij natuurgebieden (MGA/MGAB).72 Op basis van informatie vanuit de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), behoort Nederweert tot de top 5 van gemeenten met de meeste aanvragen voor deze regelingen.73 Op basis van informatie van de gemeente Nederweert is een inschatting gemaakt van het potentiële effect van deelname aan deze regelingen door Nederweertse bedrijven die zich daarvoor aangemeld hebben. Effecten daarvan zullen optreden als de bedrijven daadwerkelijk tot overeenkomst voor bedrijfsbeëindiging zijn gekomen | met het Rijk. Omdat dat op dit moment niet bekend is, is het als potentieel effect in beeld gebracht. Verwacht mag worden dat facilitering vanuit de overheid richting een toekomstperspectief voor de stoppende | agrarische bedrijven, in de vorm van mogelijk maken van andere activiteiten (bijvoorbeeld natuur- of landschapsbeheer of recreatie) de kans vergroot dat daadwerkelijk tot bedrijfsbeëindiging wordt gekomen. Dat zal ook capaciteit vanuit de gemeente Nederweert vergen, bijvoorbeeld voor het doorvoeren van bestemmingswijzigingen in het omgevingsplan en het verlenen van omgevingsvergunningen.
| Dat kan op basis van het gemeentelijke interimbeleid voor vrijkomende agrarische bebouwingen en stoppende agrarische inrichtingen. | De verwachting is dat binnen de huidige | beschikbare capaciteit een beperkt deel van de bedrijven die zich tot op heden hebben aangemeld voor de landelijke stoppersregelingen | gefaciliteerd kan worden met het gemeentelijk interimbeleid. | Voor substantiële facilitering is aanvullende capaciteit nodig. Dat is meegenomen in het scenario ‘behalen autonome ontwikkeling’. Onderstaand worden de maatregelen in het scenario ‘behalen autonome ontwikkeling’ op hoofdlijnen beschreven. In bijlage A4 is in factsheets een nadere specificatie van de overige maatregelen opgenomen, inclusief uitgangspunten en aan names bij de effectberekeningen. Bijlage A5 bevat per maatregel een specificatie van de kosteninschatting. Benadrukt wordt dat het in dit scenario gaat om ontwikkelingen die autonoom al op Nederweert afkomen. De gemeentelijke inzet bestaat dan uit het inzetten van aanvullende capaciteit die nodig is om adequaat op deze autonome ontwikkelingen in te spelen en daarmee de | verwachte concentraties in 2030 te bereiken.
70 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2023/02/02/kamerbrief-aanscherping- | uitstootnormen- | fijnstof-uit- pluimveestallen | [geraadpleegd april 2024] 71 https://krd.igoview.nl/ 72 https://www.onslevendlandschap.nl/aanpak-piekbelasting/vrijwillig-beeindigen- | bedrijf 73 https://www.rvo.nl/onderwerpen/lbv-plus-actueel | [geraadpleegd d.d. 19- | 6-2024] 25 juli 2024 | BJ7430-RHD-RP-3 | 21 25 juli 2024 BJ7430-RHD-RP-3 22 Tabel 2. Maatregelen scenario ‘behalen autonome ontwikkeling’. Scenario ‘behalen autonome ontwikkeling’ Maatregelen Autonome ontwikkeling conform CIMLK Europese en nationale maatregelen op basis van vastgesteld beleid conform Klimaat- en Energieverkenning 2022.74 Vaste SLA-maatregelen Mobiliteit: gezondheidsdoelen in verkeers- en vervoersplannen en mobiliteitsprogramma’s, emissie-eisen aanbestedingen, emissie-eisen in vergunningen, effectstudies luchtemissies. Mobiele werktuigen: emissie-eisen in aanbestedingen en vergunningen. Industrie: emissie-eisen in vergunningen, aanscherpen vergunningsbeleid, versterking toezicht en handhaving. Houtstook: voorlichting en communicatie, toepassen toolkit overlast, communicatie stookalert, acteren o.b.v. stookwijzer.
Landbouw: warme sanering varkenshouderijen75, integrale brongerichte reductie76, sector afspraken reductie fijn stof77, informeren toezichthouders, uitvoeren CHW- experiment78, vernieuwing emissie-eisen biologische dierhouderij, inzet meetsensoren. Citizen science en participatie: inwoners en bedrijven actief informeren over luchtkwaliteit, gezondheidseffecten en maatregelen. Aanscherping uitstootnormen fijn stof pluimveestallen 50% emissiereductie fijn stof van bestaande stallen in hotspots; reductie ten opzichte van stal zonder reductiesysteem fijn stof Uit de KRD (vergunde situatie) volgt dat in Nederweert ongeveer 50% van de aanwezige pluimveestalsystemen nog geen reductie van fijn stof heeft, en 30% wel fijn stof reductie maar nog niet de benodigde 50% conform de aangekondigde aanscherping. Ergo: bij 80% van de pluimveestalsystemen in Nederweert ligt een opgave om tot 50% reductie van fijn stof te komen ten opzichte van een systeem zonder fijn stofreductie. Uit de KRD volgt dat er gemiddeld genomen ongeveer 25% fijn stof in pluimveestallen gereduceerd moet worden om aan de aangekondigde aanscherping te voldoen. Vrijwillige beëindigingsregelingen veehouderijen landelijke aanpak stikstof Deelname van Nederweertse bedrijven aan vrijwillige beëindigingsregelingen Rijk en provincie in kader van de aanpak stikstof (Lbv, Lbv-plus, MGA).
Uitgaande van informatie gemeente Nederweert mogelijk 50 bedrijven in Nederweert. 3.2 Scenario ‘stap verder’ De gemeente Nederweert heeft in december 2023 de Beleidsregel intrekken omgevingsvergunningen Wabo 2023 ingesteld.79 Deze beleidsregel heeft de gemeente ingesteld om omgevingsvergunningen die langere tijd niet worden benut, niet oneindig te laten voortbestaan. De beleidsregel biedt de mogelijkheid om na afweging van de relevante belangen actief tot intrekking van dergelijke ongebruikte omgevingsvergunningen of ongebruikte ruimte in die vergunningen over te gaan. Omdat het om al bestaand beleid gaat, kan actieve toepassing daarvan als een maatregel gezien worden die een ‘stap verder’ gaat dan de autonome ontwikkeling. Daarbij gaat het om verbeteringen in de vergunde situatie, zoals opgenomen in de concentratieprognoses voor 2030 in het CIMLK. Modelmatig gezien levert dat een verbetering van de luchtkwaliteit op, in werkelijkheid wordt voorkomen dat de luchtkwaliteit verslechtert. 74 PBL,TNO, RIVM (2023), Beleidsoverzicht en factsheets beleidsinstrumenten. Achtergronddocument bij de Klimaat- en Energieverkenning 2022. 75 Binnen Nederweert hebben 4 varkenshouderijen deelgenomen aan de warme sanering. Dat proces is inmiddels afgerond, de bedrijven zijn gesaneerd.
76 Dit gaat om ondersteunen van de realisatie van afspraken die het Rijk sluit met verschillende landbouwsectoren over integrale brongerichte reductie van emissies t.b.v. beleid. Een nadere uitwerking van acties van voor decentrale overheden moet nog verdere uitwerking krijgen, afhankelijk van de afgesproken sectormaatregelen. De voor nu bekende sectormaatregel is de aanscherping van uitstooteisen voor pluimveestallen, dat is in dit onderzoek meegenomen als aanvulling op de autonome ontwikkeling in 2030. 77 Voor nu bekend: landelijke aanscherping uitstooteisen voor pluimveestallen, zie voorgaande voetnoot. 78 Artikel 7af Besluit uitvoering Chw biedt provincies en gemeenten de mogelijkheid om te experimenteren met het Schone Lucht Akkoord (SLA). Dit artikel is tot 1 januari 2025 van toepassing binnen de provincies Gelderland, Noord-Brabant, Limburg. 79 https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR707885/1 25 juli 2024 BJ7430-RHD-RP-3 23 Onderstaand worden de maatregelen in dit scenario op hoofdlijnen beschreven. In bijlage A4 is in factsheets een nadere specificatie opgenomen, inclusief uitgangspunten en aannames bij de effectberekeningen. Bijlage A5 bevat een specificatie van de kosteninschatting. Tabel 3. Maatregelen scenario ‘stap verder’.
Scenario ‘stap verder’ Maatregelen Intrekken ongebruikte vergunningen van veehouderijen Inschatting op basis van door de gemeente Nederweert geleverde informatie over bedrijven die langere tijd niet meer actief zijn, maar nog wel opgenomen in de KRD en het CIMLK. Intrekken latente ruimte veehouderijen Intrekken van 100% van de latente ruimte (25%) bij alle agrarische bedrijven in Nederweert. Onderzoek naar mogelijkheden aanscherping vergunningen grootste uitstoters industrie Bij de PM2,5 uitstoot van bronnen in Nederweert zijn hogere bijdragen te zien van industriële bronnen in Nederweert. Er is nader onderzoek nodig om een beeld te krijgen om welke bedrijven dat gaat, hoe de specifieke bedrijfssituaties zijn, van welke mate van emissiereductie sprake is en welke mogelijkheden er zijn voor verdere emissiereductie. Pilot elektrificatie verwarming pluimveestallen Verminderen van uitstoot NOx en PM2,5 door pluimveestallen elektrisch te verwarmen, in plaats van met aardgas. Omdat er nog weinig ervaring mee is, is het in dit onderzoek beschouwd als pilot. 3.3 Scenario ‘ambitieus’ Onderstaand worden de maatregelen in het scenario ‘ambitieus’ op hoofdlijnen beschreven. In bijlage A4 is in factsheets een nadere specificatie opgenomen, inclusief uitgangspunten en aannames bij de effectberekeningen. Bijlage A5 bevat een specificatie van de kosteninschatting. Tabel 4.
Maatregelen scenario ‘ambitieusr’. Scenario ‘ambitieus’ Maatregelen Nul-emissiezone bestel- en vrachtverkeer Wat betreft wegverkeer zijn in Nederweert hogere bronbijdragen te zien langs provinciale wegen, langs lokale gemeentelijke wegen zijn die bijdragen beperkt. Op de provinciale wegen N266 en N275 door Nederweert heen is in CIMLK relatief veel vrachtverkeer te zien. Dat veroorzaakt daarmee een substantieel deel van de bronbijdragen van wegverkeer in Nederweert. Omdat het om provinciale wegen gaat waar de provincie wegbeheerder is, heeft de gemeente zelf geen directe eigen bevoegdheid om daar maatregelen voor in te voeren – zoals bijvoorbeeld een nul- emissiezone voor bestel- en vrachtverkeer zoals die op grond van het nationale Klimaatakkoord per 2025 in plm. 30 gemeenten in Nederland worden ingevoerd.80 In dit onderzoek zijn niettemin de effecten van een nul-emissiezone voor bestel – en vrachtverkeer op provinciale wegen N275, N266 door de kern van Nederweert ingeschat, om zo een beeld te geven wat een dergelijke maatregel aan luchtkwaliteitsverbetering op kan leveren. In de nul-emissiezone zijn bestel- en vrachtauto’s met een verbrandingsmotor niet toegestaan, om zo de uitstoot van wegverkeer te verminderen.
Waar mogelijk aanscherping vergunningen grootste uitstoters industrie Op basis van onderzoek bij ‘stap verder’: aanscherping van vergunningen met verlaging van uitstoot fijn stof, waar mogelijk op basis van uitkomsten eerst uit te voeren onderzoek. Omdat daar eerst nader onderzoek voor nodig is, kunnen daar in dit onderzoek geen effecten voor ingeschat worden. 80 https://www.opwegnaarzes.nl/bedrijven Scenario ‘ambitieus’ Maatregelen Houtstookverbod | Instellen van een gemeentelijk algeheel verbod op stoken met kachels en open haarden, te borgen via de Algemene Plaatselijke Verordening. Verdergaande uitstootnormen fijn stof | De landelijke aanscherping van uitstootnormen pluimveestallen voorziet in 50% pluimveestallen | reductie ten opzichte van een stalsysteem zonder reductie fijn stof, zie scenario ‘behalen autonome ontwikkeling’. Door lokaal van verdergaande uitstootnormen uit te gaan en dat via aanscherping van de vergunning te borgen, zou verdergaande reductie behaald kunnen worden.81 Analyse van data in de KRD wijst uit dat van de stalsystemen in Nederweert waar al sprake is van meer dan 50% reductie, in de vergunde situatie gemiddeld genomen sprake is van | 20% tot 25% extra fijn stofreductie. In dit onderzoek is uitgegaan van 20% aanvullende reductie. | In deze maatregel gericht op alle pluimveestallen in Nederweert.
Uitkoop veehouderijen op hotspots PM10 | Gemeentelijke uitkoop van veehouderijen op hotspotlocaties PM10 (concentraties 2030 boven de nieuwe PM10 grenswaarde). Dit gaat op basis van het CIMLK om ongeveer 12 veehouderijen. 81 Door middel | van gebruikmaing van art. 7af van de Crisis- en Herstelwet Artikel ( tot 2025), en/of van bepalingen in de Omgevingswet en het Besluit kwaliteit leefomgeving. 25 juli 2024 | BJ7430-RHD-RP-3 | 24 4 | Effecten en kosten van maatregelen Per onderzochte maatregel is een inschatting gemaakt hoeveel reductie de betreffende maatregel kan geven van de betreffende bronbijdrage in 2030. In bijlage | A4 zijn die inschattingen per maatregel onderbouwd. Vervolgens zijn de ingeschatte reductiepercentages per maatregel vermenigvuldigd met de betreffende concentratie- aandelen | uit het CIMLK. Dat is gedaan voor het gemeentebreed gemiddelde beeld, en voor de hotspotlocaties met jaargemiddelde PM10 concentraties in 2030 boven de voorgestelde nieuwe PM10 grenswaarde van 20 μ | g/m3. Op deze manier is per maatregel een effect op de jaargemiddelde concentraties NO2, PM10 en PM2,5 verkregen, zowel gemeentebreed gemiddeld als op hotspot | locaties PM10. Als voor een maatregel gekozen wordt maar dan anders ingevuld dan in dit rapport beschreven, dan zullen de effecten al naar gelang de gewijzigde invulling anders uitpakken dan in dit rapport ingeschat.
Hetzelfde geldt voor de kosten. Daarvoor is per maatregel een inschatting gemaakt van de gemeentelijke kosten (investerings- en exploitatiekosten), op basis van de | in dit rapport opgenomen maatregelinvulling en bijbehorende | uitgangspunten en aannames. 4.1 | Effecten De maatregeleffecten zijn onderstaand per stof opgenomen. Het gaat om gemeentebrede gemiddelden, tenzij anders aangegeven. Voor de autonome ontwikkeling (AO) gaat het om een concentratie- vermindering in 2030 ten opzichte van 2022. | Voor de maatregelen A en B en 1 tot en met 6 (zie legenda in de onderstaande figuren) gaat het om concentratieverminderingen bovenop de autonome ontwikkeling in 2030. Die effecten kunnen onderling niet zonder meer bij elkaar opgeteld worden. Van een aantal maatregelen zijn geen effecten in te schatten vanwege ontbrekende informatie, of omdat eerst nog nader onderzoek nodig is om een voldoende representatieve inschatting van een effect te kunnen maken. Dat gaat om de maatregelen onderzoek en waar mogelijk aanscherping van vergunningen grootste uitstoters industrie en pilot elektrificatie verwarming pluimveestallen. Deze maatregelen zijn niet terug te zien bij de effecten, wel is een kosteninschatting gemaakt (zie volgende paragraaf). NO2 Figuur 15. Concentratievermindering | door maatregelen op NO2 2022- | 2030 | , gemeentebreed gemiddeld.
Voor de jaargemiddelde concentraties NO2 is het effectenbeeld als volgt: • | Op basis van de huidige inzichten nemen de concentraties van 2022 | naar 2030 autonoom naar verwachting af met gemiddeld ruim 4 μ g/m3 (AO). In paragraaf 2.1 kwam naar voren dat met deze autonome afname in Nederweert | in 2030 de aangescherpte grenswaarde voor de jaargemiddelde NO2-concentraties behaald zou kunnen | worden. 25 juli 2024 | BJ7430-RHD-RP-3 | 25 • | Een nul | -emissiezone bestel - en vrachtverkeer kan | langs de betreffende provinciale wegen in de | kern van Nederweert in 2030 een aanvullend effect | opleveren | van 2 μg/m3. Het gaat om wegen waar naar verhouding veel vrachtverkeer rijdt. Benadrukt wordt dat het hier om provinciale wegen gaat, waarbij de gemeente Nederweert niet zelf bevoegd is om daar een maatregel voor in te stellen. Daar zal afstemming met de provincie voor nodig zijn | . • | Andere maatregelen hebben gemiddeld genomen beperkt (enkele tienden van een | μg/m3) of geen effect op NO2. PM10 Figuur 16. Concentratievermindering door maatregelen op PM | 10 2022- | 2030, gemeentebreed gemiddeld. Voor de jaargemiddelde concentraties PM10 is het gemeentebrede effectenbeeld als volgt: • | Op basis van de huidige inzichten nemen de concentraties van 2022 naar 2030 autonoom af naar verwachting af met gemiddeld ongeveer 4 μg/m3 (AO).
In paragraaf 2.1 | kwam naar voren dat met deze autonome afname in Nederweert 2030 de aangescherpte grenswaarde voor de jaargemiddelde PM10 concentraties gemiddeld genomen behaald kan worden, maar niet overal | – daar wordt hieronder bij PM10 hotspots verder op ingegaan. • | De landelijke aanscherping van uitstootnormen voor fijn stof bij | pluimveestallen (A) laat een aanvullende vermindering zien van | 0,5 | μg/m3. • | De bij het Rijk en provincies lopende | stoppersregelingen | voor veehouderijen (B) | kunnen potentieel de grootste aanvullende concentratievermindering op PM10 opleveren. | De stoppersregelingen | zijn er vanwege de landelijke aanpak stikstof en Natura 2000, maar er blijken aangemelde bedrijven tussen te zitten met ook substantiële uitstoot va n PM10. Benadrukt wordt dat het hier om een effectpotentie gaat op basis van aangemelde bedrijven. Om daadwerkelijk tot de hier geschetste effecten te komen moeten de betreffende bedrijven | met het Rijk tot overeenstemming voor het beë | indigen van de agrarische bedrijfsvoering komen. Vanuit de gemeente zijn benodigde inspanningen | te verwachten op het gebied van ruimtelijk-planologische en vergunningsmatige facilitering van functieverandering.
• | Van de maatregelen in ‘stap verder’ en ‘ambitieus’ laat het generiek intrekken van alle latente ruimte in de vergunningen van veehouderijen (2) gemiddeld genomen het grootste effect zien. Dat is op basis van een nader te onderzoeken | inschatting dat bij veehouderijen in Nederweert gemiddeld genomen sprake is van 25% latente ruimte | in de vergunningen. Benadrukt wordt dat dit een modelmatig effect betreft, dat in de praktijk toename van concentraties | kan | voorkomen. | 82 • | De onderzochte maatregelen gericht op wegverkeer (3) en houtstook (4) laten gemeentebreed op de jaargemiddelde PM | 10 concentraties nauwelijks effecten zien. 82 Omdat de bronbijdragen van veehouderijen in CIMLK zijn gebaseerd op de vergunde situatie, is het effect van intrekken van ongebruikte vergunningen en latente ruimte wel in de berekeningen meegenomen. Op deze manier is een modelmatig effect in beeld gebracht. 25 juli 2024 | BJ7430-RHD-RP-3 | 26 Hotspots PM10 Onder hotspots PM10 wordt hier verstaan locaties met in 2030 verwachte jaargemiddelde PM 10 concentraties boven de aangescherpte grenswaarde. Dit gaat om ongeveer 3% van alle toetspunten van veehouderijen in het CIMLK, die zijn gerelateerd aan ongeveer 12 veehouderijen. De effecten zijn berekend op basis van de gemiddelde concentratie op de 10 toetspunten bij veehouderijen in CIMLK met de hoogste concentratie in 2030. Figuur 17.
Concentratievermindering door maatregelen op PM | 10 2022- | 2030, hotspots PM10. Voor de jaargemiddelde concentraties PM10 is het effectenbeeld op | PM10 hotspots als volgt: • | Op basis van de huidige inzichten | nemen de | concentraties van 2022 naar 2030 autonoom | naar verwachting af met ruim 5 | μg/m3 (AO). Dat is niet genoeg om op PM | 10 hotspots in 2030 de aangescherpte grenswaarde voor de jaargemiddelde PM 10 concentraties te behalen, zie paragraaf 2.1. • | De landelijke aanscherping van uitstootnormen voor fijn stof bij | pluimveestallen (A) laat een aanvullende concentratievermindering zien van ruim 2 | μg/m3. Dat zal op basis van de nu | bekende inzichten niet genoeg zijn | om op de PM10 hotspots in 2030 op het niveau van de aangescherpte grenswaarde te komen. • | De bij het Rijk en provincies lopende stoppersregelingen voor veehouderijen (B) | kunnen op de PM10 hotspots potentieel aanzienlijke aanvullende concentratievermindering van | PM10 opleveren – van een potentieel vergelijkbare orde van grootte als de autonome ontwikkeling en duidelijk meer dan veel afzonderlijke maatregelen in de scenario’s ‘stap verder’ en ‘ambitieus’.
Bij een adequate aanpak aan de kant van zowel het Rijk en provincies als de gemeente | en bereidheid bij de betreffende bedrijven om tot overeenstemming tot stoppen te komen, zou het mogelijk kunnen zijn dat | met de vrijwillige landelijke stoppersregelingen in combinatie met de landelijke aanscherping van de uitstootnormen van fijn stof voor pluimveestallen op de PM | 10 hotspots in 2030 | grotendeels het niveau van de aangescherpte jaargemiddelde PM10 grenswaarde bereikt wordt. Aan de kant van het Rijk gaat het dan om het bieden van redelijk | e financiële biedingen voor het beëindigen van agrarische bedrijfsactiviteiten, aan de kant van de gemeente om het bieden van voldoende capaciteit voor | de benodigde ruimtelijk-planologische en vergunnings matige facilitering van functieveranderingen. • | Van de maatregelen in de scenario’s ‘stap verder’ en ‘ambitieus’ laten intrekken ongebruikte vergunningen veehouderijen | (1), intrekken latente ruimte veehouderijen (2) | en verdergaande uitstootnormen fijn stof pluimveestallen | (5) substantiële effecten zien, in de orde van grootte van iets meer of minder dan 2 μ | g/m3. Voor het intrekken van ongebruikte vergunningen en latente ruimte | gaat dat om modelmatige effecten, die in de praktijk toename van PM10 concentraties kan voorkomen.
• | Het uitkopen van veehouderijen op PM10 hotspots (6) laat duidelijk de grootste effectpotentie zien. • | De onderzochte maatregelen gericht op wegverkeer (3) en houtstook (4) laten op de PM10 hotspots op de jaargemiddelde PM10 concentraties nauwelijks of geen effecten zien. 25 juli 2024 | BJ7430-RHD-RP-3 | 27 PM2,5 Figuur 18. | Concentratievermindering door maatregelen op PM2,5 2022- 2030, gemeentebreed gemiddeld – | indicatief.83 Voor de jaargemiddelde concentraties PM2,5 is het gemeentebrede effectenbeeld als volgt: • | Op basis van de huidige inzichten | nemen de concentraties van 2022 naar 2030 autonoom | naar verwachting af met gemiddeld genomen ruim 2 μg/m3 (AO). In paragraaf 2.1 | kwam naar voren dat met deze autonome afname in Nederweert in 2030 op het niveau van de aangescherpte grenswaarde voor de jaargemiddelde PM2,5 concentratie gekomen kan worden. • | De lopende vrijwillige stoppersregelingen voor veehouderijen bij het Rijk (B) kunnen enig aanvullend effect opleveren, en de landelijke aanscherping van ui | tstootnormen fijn stof pluimveestallen | (A) in mindere mate.
• | Van de maatregelen in de scenario’s ‘stap verder’ en ‘ambitieus’ laten intrekken latente ruimte veehouderijen (2), houtstookverbod | (4) en uitkoop veehouderijen hotspots PM 10 (6) de grootste aanvullende effecten zien – in vergelijkbare orde van grootte als de lopende vrijwillige stoppersregelingen voor veehouderijen bij het Rijk (B). 4.2 | Neveneffecten: ammoniak en geurhinder In tabel tabel 5 zijn de neveneffecten van de beschouwde maatregelen op de uitstoot van ammoniak en op geurhinder weergegeven. De effecten zijn kwalitatief weergegeven op basis van de onderstaande vijfpuntsschaal. Score | Betekenis + | Substantieel positief neveneffect 0/+ | Beperkt positief neveneffect 0 | Geen of verwaarloosbaar neveneffect 0/- | Beperkt negatief neveneffect - | Substantieel negatief neveneffect 83 Op basis van informatie van het RIVM is op basis van de bronbijdrage van veehouderijen aan de PM10 concentraties een indicatie afgeleid van de bronbijdrage aan PM2,5. Verhouding PM10/PM2,5 stalemissies landbouw: 9%, conform Velders, G.J.M. et al (2015), Grootschalige concentratie- | en depositiekaarten Nederland, rapportage 2015, RIVM-rapport 2015- | 0119. 25 juli 2024 | BJ7430-RHD-RP-3 | 28 25 juli 2024 BJ7430-RHD-RP-3 29 Tabel 5. Neveneffecten van maatregelen op uitstoot ammoniak en op geurhinder.
Scenario Maatregel Neveneffect Ammoniak Geurhinder Behalen autonome ontwikkeling Autonome ontwikkeling CIMLK 0/+ 0/+ Landelijke aanscherping uitstootnormen fijn stof pluimveestallen 0 0/+ Vrijwillige stoppersregelingen veehouderijen Rijk + + Stap verder Intrekken ongebruikte vergunningen veehouderijen 0 0 Intrekken latente ruimte veehouderijen - generiek 100% 0 0 Onderzoek mogelijke aanscherping vergunningen grootste uitstoters industrie * * Pilot elektrificatie verwarming pluimveestallen 0 0 Ambitieus Nul-emissiezone bestel- en vrachtverkeer 0/+ 0 Waar mogelijk aanscherping vergunningen grootste uitstoters industrie * * Houtstookverbod 0 + Verdergaande staleisen fijn stof pluimveestallen 0 0/+ Uitkoop veehouderijen op hotspots PM10 + + * geen inschatting van neveneffect te maken, vanwege eerst nader onderzoek nodig, zie hoofdstuk 3. • Zoals de tabel laat zien, kunnen vrijwillige stoppersregelingen veehouderijen en uitkoop van veehouderijen substantiële positieve neveneffecten opleveren op hotspots PM10 voor zowel uitstoot van ammoniak als op geurhinder. Dat komt doordat het beëindigen van agrarische activiteiten ook rechtstreeks doorwerkt op uitstoot van ammoniak en geurhinder. Die maatregelen laten ook bij fijn stof de grootste effecten zien.
• Aanscherping van uitstootnormen fijn stof pluimveestallen laat beperkter effect zien op fijn stof, daardoor potentieel ook minder neveneffect geurhinder. 84 Aandachtspunt daarbij is dat een reductiesysteem voor fijn stof niet per definitie ook reductie van ammoniak oplevert. Het verdient daarom aanbeveling om bij wijziging van een stal- of reductiesysteem ten behoeve van minder fijn stof er voor te zorgen dat het niet tot meer ammoniakuitstoot leidt. Idealiter wordt voor een systeem gekozen dat zowel fijn stof, ammoniak als geur reduceert. • Het intrekken van ongebruikte vergunningen of latente ruimte levert geen neveneffecten op ammoniak of geurhinder op, omdat het in de praktijk niet (meer) plaatsvindt. Het voorkomt wel toekomstige verslechtering qua ammoniak en geurhinder. • Een houtstookverbod kan een substantieel positief effect hebben op geurhinder, omdat hinderlijke rook en geur van brandend hout dan verminderd wordt. • Een ZE-zone voor bestel- en vrachtverkeer kan in beperkte mate voor minder uitstoot van ammoniak zorgen, omdat wegverkeer met verbrandingsmotoren ook ammoniak uit stoot. 4.3 Kosten Vaste SLA-maatregelen Voor de vaste SLA-maatregelen geldt dat meerdere maatregelen in Nederweert al in uitvoering zijn, zie bijlage A3 voor een compleet overzicht.
Voor de maatregelen die nog niet in uitvoering zijn, maar wel voorgenomen zijn geldt dat daar uitvoeringscapaciteit of inkoop daarvan voor nodig kan zijn. Dat is 84 Geur kan zich binden aan stofdeeltjes. Hoe minder stofdeeltjes zich verspreiden, hoe minder geur zich aan stofdeeltjes bindt en zo minder wordt verspreid. 25 juli 2024 BJ7430-RHD-RP-3 30 afhankelijk van de aard van de maatregel, de manier waarop daar vorm aan gegeven wordt en wat daarvoor nodig is. In onderstaande tabel is per voorgenomen vaste SLA-maatregel aangegeven wat er nodig is. Tabel 6. Benodigde gemeentelijke inzet voorgenomen vaste SLA-maatregelen. Maatregel Benodigde inzet Mobiliteit Gezondheidsdoelen in verkeers- en vervoersplannen Mee te nemen in bestaande werkstroom, geen aanvullend benodigde capaciteit te verwachten. Emissie-eisen in vergunningen Mee te nemen in bestaande werkstroom, geen aanvullend benodigde capaciteit te verwachten. Regionale mobiliteitsprogramma’s Mee te nemen in bestaande werkstroom, geen aanvullend benodigde capaciteit te verwachten. Effectstudies luchtemissies Mee te nemen in bestaande werkstroom (projectspecifiek inkopen), geen aanvullend benodigde capaciteit te verwachten. Mobiele werktuigen Emissie-eisen in aanbestedingen Aanpassing aanbestedingsbeleid nodig. Emissie-eisen in vergunningen In afwachting van verkenning landelijke themagroep.
Invulling en benodigde inzet daar van afhankelijk. Industrie Aanscherpen vergunnningsbeleid Krijgt al dan niet verder invulling na besluitvorming naar aanleiding van voorliggend onderzoek. Zie maatregelen gericht op grootste uitstoters industrie in scenario’s stap verder en ambitieus. Versterken toezicht en handhaving In afwachting van verkenning landelijke themagroep. Invulling en benodigde inzet daar van afhankelijk. Acties n.a.v. pilot industrie In afwachting van uitkomst landelijke pilot. Invulling en benodigde inzet daar van afhankelijk. Houtstook Toepassen toolkit houtstook Hulpmiddel bij handhaving, geen aanvullend benodigde capaciteit te verwachten. Acties n.a.v. pilot houtrook Krijgt al dan niet verder invulling na besluitvorming naar aanleiding van voorliggend onderzoek. Zie maatregelen gericht op houtstook in scenario’s stap verder en ambitieus. Landbouw Integrale brongerichte reductie landbouw Krijgt al dan niet verder invulling na besluitvorming naar aanleiding van voorliggend onderzoek. Zie maatregelen gericht op landbouw in scenario’s stap verder en ambitieus. Sectorafspraken fijn stof Deze maatregel heeft geleid tot landelijke aanscherping uitstootnormen fijn stof pluimveestallen. Dat vergt capaciteit voor vergunningverlening en handhaving, dat is meegenomen in het kostenoverzicht.
Informeren toezichthouders landbouw Mee te nemen in bestaande werkstroom, geen aanvullend benodigde capaciteit te verwachten. Uitvoeren CHW-experiment Krijgt al dan niet verder invulling na besluitvorming naar aanleiding van voorliggend onderzoek. Zie maatregelen gericht op landbouw in scenario’s stap verder en ambitieus. Vernieuwing emissie-eisen (biologische dierhouderij) In afwachting van aanpassing rijksregels. Na wijziging mee in bestaande werkstroom, geen aanvullend benodigde capaciteit te verwachten. 25 juli 2024 BJ7430-RHD-RP-3 31 Bovenstaand overzicht laat zien dat van de nu voorgenomen vaste SLA-maatregelen specifieke capaciteit nodig is voor het aanpassen van het gemeentelijke aanbestedingsbeleid wat betreft mobiele werktuigen. Dat is meegenomen in het onderstaande kostenoverzicht. Daarnaast mag verwacht worden dat deelname aan het SLA, het monitoren van voortgang van maatregelen, het volgen van ontwikkelingen, informeren van bestuur daarover et cetera tijd zal vergen. Om dit op een adequate en zorgvuldige manier te doen, mag verwacht worden dat d it door het jaar heen gemiddeld genomen ongeveer 1 dag per week inzet van een beleidsmedewerker met ervaring op het vlak van luchtkwaliteit en SLA zal vergen. Als die capaciteit niet binnen de gemeente beschikbaar is, dan verdient het aanbeveling om die capaciteit aan de gemeentelijke organisatie toe te voegen.
Dat is meegenomen in het onderstaande kostenoverzicht. Maatregelen in autonome ontwikkeling Aanscherping van landelijke uitstootnormen fijn stof pluimveestallen en deelname aan vrijwillige beëindigingsregelingen vanuit de aanpak stikstof vanuit het Rijk zijn landelijke maatregele n met impact op de gemeentelijke organisatie. Bij de landelijke aanscherping uitstootnormen fijn stof pluimveestallen gaat het om vergunningsmatige facilitering van wijzigingen in omgevingsvergunningen. Bij de vrijwillige beëindigingsregelingen vanuit de aanpak stikstof vanuit het Rijk gaat het bij de gemeente om ruimtelijk- planologische en vergunningsmatige facilitering van functieveranderingen. Dat is meegenomen in het onderstaande kostenoverzicht. Maatregelen ‘stap verder’ en ‘ambitieus’ Dit betreffen door de gemeente mogelijk te nemen maatregelen, aanvullend op de geschetste autonome ontwikkeling. Als besloten wordt tot invoering van één maatregel dan moet rekening gehouden worden met de in onderstaande tabel opgenomen kosteninschatting. Projectbureau luchtkwaliteit De gemeente Nederweert wil een projectbureau luchtkwaliteit oprichten dat aan de slag gaat met het uitvoeren van luchtkwaliteitmaatregelen. Voor adequate uitvoering is het raadzaam om een projectleider aan te stellen die leiding geeft aan het projectbureau, dat is in het kostenoverzicht meegenomen.
In de opstartfase kan de projectleider als kwartiermaker fungeren, invulling geven aan de opvolging van besluitvorming over luchtkwaliteitsmaatregelen en de verdere uitwerking en invoering van de maatregelen waartoe besloten wordt coördineren. Met de in dit rapport opgenomen benodigde maatregelspecifieke expertise en capaciteit kan de projectleider het projectbureau verder op maat inrichten. Programma maatregelen luchtkwaliteit Zoals eerder aangegeven moet de overheid op grond van de Omgevingswet een programma met maatregelen opstellen bij (dreigende) overschrijding van een omgevingswaarde. Omdat er nieuwe Europese grenswaarden zijn vastgesteld en lidstaten die na definitieve accordering op Europees niveau op nationaal niveau moeten invoeren, is het op dit moment nog onduidelijk hoe die nieuwe situatie er uit gaat zien qua taken en verantwoordelijkheden. Bij overschrijding van rijkomgevingswaarden liggen er ook verantwoordelijkheden bij het Rijk. Het is op dit moment de vraag hoe dat vorm gaat krijgen bij aanscherping van de rijksomgevingswaarden. Het is daarom zoals gezegd aan te bevelen om daar als gemeente mee over in overleg te treden met het Rijk. Als daar uit volgt dat op gemeentelijk niveau een verplicht programma ingesteld moet worden met maatregelen om aan de rijksomgevingswaarden te voldoen, dan kan daar vervolgens verder invulling aan gegeven worden.
Daar is in het kostenoverzicht een kosteninschatting voor gemaakt. Overigens kan een gemeente ook vrijwillig een programma instellen. Kostenoverzicht In onderstaande tabel is een indicatie van de totale kosten per maatregel opgenomen. Het gaat om kosten voor de gemeente, zowel qua eenmalige | investering bij invoering als exploitatie | na invoering ( | uitgaande van 5 jaar). In bijlage A5 | is een speci ficatie bij de kosteninschatting opgenomen, inclusief benodigde gemeentelijke | capaciteit. De gemaakte inschattingen | zijn afgestemd met de gemeente Nederweert. Bij het gemeentelijk instellen van verdergaande uitstootnormen fijn stof voor pluimveestallen is het niet uitgesloten dat bedrijven claims bij de gemeente indienen vanwege daarmee gepaard gaande kosten en/of inkomstenderving. Als daar sprake van is, dan zal per geval beoordeeld moeten worden | wat redelijk en billijk is hoe daar mee om te gaan. Daar is op voorhand geen plausibele inschatting van te maken, evenals de daarmee gepaard gaande kosten voor juridische expertise. De kosten voor de maatregel uitkoop veehouderijen op hotspots | PM10 zijn afhankelijk van de uit te keren bedragen aan de stoppende bedrijven. Daar zal nader onderzoek naar onder andere de bedrijfswaarde voor nodig zijn. Verwacht mag worden dat uitkoop van meerdere veehouderijen in de meerder e miljoenen euro’s zal gaan lopen.
Onderstaande kostenindicatie | moet | als inschatting op basis van huidige inzichten gezien worden, en als richtinggevend voor het maken van keuzes over het nemen van luchtkwaliteitsmaatregelen. Als besloten wordt tot invoering van een maatregel, dan kan de gemaakte inschatting als vertrekpunt gebruikt worden voor nadere detaillering en invulling van de kosten. Als een maatregel anders ingevuld wordt dan waar in dit rapport vanuit is gegaan, dan kunnen de | benodigde inzet en de | kosten anders uitpakken | al naar gelang de gewijzigde maatregelinvulling. Tabel 7. Kostenindicatie onderzochte luchtkwaliteitmaatregelen | (gemeentelijke kosten, investering en 5 jaar exploitatie). Zie bijlage A5 voor de specificatie per maatregel.
Scenario | Maatregel | Kostenindicatie Algemeen | Projectleider projectbureau luchtkwaliteit | € 250.000 Opstellen programma luchtkwaliteitmaatregelen conform Omgevingswet | € 90.000 Behalen autonome | Vaste SLA-maatregelen – algemeen | € 90.000 ontwikkeling | Vaste SLA-maatregel – emissie-eisen mobiele werktuigen in aanbestedingen | € 5.000 Landelijke aanscherping uitstootnormen fijn stof pluimveestallen | € 85.000 Vrijwillige stoppersregelingen veehouderijen landelijke aanpak stikstof | € 225.000 Stap verder | Intrekken ongebruikte vergunningen veehouderijen | € 70.000 Intrekken latente ruimte veehouderijen | € 270.000 Onderzoek mogelijke aanscherping vergunningen grootste uitstoters industrie | € 50.000 - € 75.000 Pilot elektrificatie verwarming pluimveestallen | € 75.000 - € 150.000 Ambitieus | Nul-emissiezone bestel- en vrachtverkeer | € 850.000 Waar mogelijk aanscherping vergunningen grootste uitstoters industrie | € 50.000 Houtstookverbod | € 95.000 Verdergaande uitstootnormen fijn stof pluimveestallen | € 175.000 Uitkoop veehouderijen op hotspots PM10 | >> € 1 miljoen Bovenstaand overzicht laat zien dat met het behalen van de autonome ontwikkeling in Nederweert | zoals in dit rapport geschetst, substanti ële gemeentelijke kosten gemoeid zijn.
Het gaat hier om kosten die 25 juli 2024 | BJ7430-RHD-RP-3 | 32 25 juli 2024 BJ7430-RHD-RP-3 33 nodig zijn om invulling te geven aan bestaande verplichtingen die de gemeente is aangegaan (vaste SLA- maatregelen) en kosten die op de gemeente afkomen om haar taken uit te voeren die voortkomen uit al ingezette landelijke ontwikkelingen (aanscherping uitstootnormen fijn stof pluimveestallen, vrijwillige stoppersregelingen veehouderijen landelijke aanpak stikstof). De gemeentelijke kosten met betrekking tot de vrijwillige stoppersregelingen veehouderijen landelijke aanpak stikstof (gemeentelijke ruimtelijk- planologische en vergunningsmatige facilitering van functieveranderingen) is ingeschat op € 225.000. Daarin is rekening gehouden met het invulling geven aan het gemeentelijke interimbeleid voor vrijkomende agrarische bebouwingen en stoppende agrarische inrichtingen, op basis v an nu bij de gemeente bekende aanmeldingen voor landelijkse stoppersregelingen vanuit de aanpak stikstof. Daarbij heeft de gemeente aangegeven het wenselijk te vinden om daar op een adequate manier invulling te geven. Daar is in de kosteninschatting rekening mee gehouden. 25 juli 2024 BJ7430-RHD-RP-3 34 5 Conclusies en adviezen Conclusies Luchtkwaliteit in Nederweert • In Nederweert vormen vooral de concentraties PM10 een knelpunt.
Er is sprake van actuele overschrijding van de huidige etmaalnorm voor PM10 op toetspunten bij veehouderijen, het hoogste gerapporteerde aantal in Nederland. Nederweert is een wettelijk aandachtsgebied voor PM10 ten gevolge van veehouderijen. De opgave om in 2030 de voorgestelde aangescherpte Europese grenswaarden te behalen is het grootst bij PM10: op basis van huidig beleid, inzichten en prognoses dalen de concentraties, maar naar verwachting niet genoeg om in 2030 overal de nieuwe grenswaarde te behalen. • Voor NO2 en PM2,5 zijn er in Nederweert geen actuele overschrijdingen van de huidige wettelijke normen. Op basis van het huidige vastgestelde beleid (Europees, landelijk, provinciaal, lokaal), inzichten en prognoses dalen de concentraties NO2 en PM2,5 richting 2030 naar verwachting tot op of onder het niveau van de voorgestelde aangescherpte grenswaarden. • Het behalen van de gezondheidskundige advieswaarden van de WHO voor NO2, PM10 en PM2,5 is in Nederweert in 2030 met het huidig vastgestelde beleid niet in zicht. Net als in de rest van Nederland liggen de grootschalige achtergrondconcentraties veelal al rond of boven het niveau van de WHO - advieswaarden. Vergaande extra maatregelen op ook nationaal en Europees niveau zijn nodig om de advieswaarden te behalen.
• De concentraties PM10 in Nederweert worden sterk bepaald door veehouderijen, en dan vooral vanwege uitstoot uit pluimveestallen: 80 tot 85% van de PM10 uitstoot in Nederweert komt vanuit pluimveestallen, en daarvan het meest vanuit leghenstallen (ongeveer 70%). De concentraties NO2 zijn vooral gerelateerd aan wegverkeer en landbouw, die van PM2,5 vooral aan landbouw, industrie en wegverkeer en in mindere mate aan houtstook. • In Nederweert wordt de uitstoot van ammoniak bijna volledig door de landbouw veroorzaakt ; het meest door pluimveestallen, maar ook veel door varkensstallen. • De geurbelasting in Nederweert is lokaal hoog. Gemiddeld genomen wordt voldaan aan de toetswaarden voor de achtergrond geurbelasting voor de woonkernen en voor het buitengebied , maar er zijn grote verschillen per gebied. In de zone van 1.500 meter om Nederweert en Ospel is sprake van een relatief hoge achtergrondbelasting. Bijna 500 woningen hebben een achtergrondbelasting hoger dan de achtergrondnorm, waarmee het woon- en leefklimaat bij die woningen niet aanvaardbaar is. Dit is op basis van informatie uit 2017 en 2019. Voor een actueel beeld is actualisatie van de geursituatie nodig. Bij het nog vast te stellen omgevingsplan onder de Omgevingswet bekijkt de gemeente op welke manier het onderdeel geur daar in opgenomen wordt.
• Vanwege de vooral hogere concentraties PM10 is er in Nederweert sprake van verhoogd risico op het ontstaan en verergeren van luchtweg- en longaandoeningen (inclusief longkanker), aandoeningen van hart en bloedvaten en vroegtijdige sterfte. Omdat het om PM10 vanwege vooral veehouderijen gaat, kan er in Nederweert sprake zijn van hogere concentraties aan PM10 gebonden endotoxinen en micro- organismen als bacteriën, parasieten, schimmels, virussen en ziekteverwekkers afkomstig van dieren (‘zoönosen’). • Bij een (dreigende) overschrijding van een omgevingswaarde schrijft de Omgevingswet 85 voor dat de overheid een programma met maatregelen op moet stellen, om te zorgen dat voldaan wordt aan de betreffende omgevingswaarde. In het geval van Nederweert gaat het om actuele overschrijding van de rijksomgevingswaarde voor de etmaalgemiddelde PM10 concentraties, en verwachte overschrijdingen van de voorgestelde aangescherpte Europese grenswaarden voor PM 10 en PM2,5 85 Art. 3.10 Omgevingswet. 25 juli 2024 BJ7430-RHD-RP-3 35 (jaargemiddeld en etmaalgemiddeld). Formele accordering van de voorgestelde grenswaarden op Europees niveau moet nog plaatsvinden, gevolgd door implementatie daarvan in de Nederlandse wetgeving (Omgevingswet) in de vorm van aangescherpte rijksomgevingswaarden. Bij overschrijding van rijkomgevingswaarden liggen er ook verantwoordelijkheden bij het Rijk.
Het is op dit moment de vraag hoe dat vorm gaat krijgen bij aanscherping van de rijksomgevingswaarden. Effecten van onderzochte maatregelen • Op basis van de huidige inzichten nemen de concentraties NO2, PM10 en PM2,5 van 2022 naar 2030 autonoom in substantiële mate af. Voor NO2 en PM2,5 op basis van de huidige inzichten naar verwachting genoeg om in Nederweert in 2030 de voorgestelde aangescherpte grenswaarden te behalen. Voor PM10 zal die autonome daling op veel plekken naar verwachting genoeg zijn, maar rond veehouderijen met hoge bijdragen aan de PM10 concentratie niet – verwacht kan worden dat daar aanvullende maatregelen voor nodig zijn. • De landelijke aanscherping van uitstootnormen voor fijn stof bij pluimveestallen laat een substantiële aanvullende concentratiedaling op PM10 zien, maar naar verwachting niet genoeg om op de PM10 hotspots in 2030 op het niveau van de aangescherpte grenswaarde te komen. • De bij het Rijk en provincies lopende vrijwillige stoppersregelingen voor veehouderijen vanuit de landelijke aanpak stikstof kunnen vooral op de PM10 hotspots potentieel aanzienlijke aanvullende concentratievermindering van PM10 opleveren – van een potentieel vergelijkbare orde van grootte als de autonome ontwikkeling en duidelijk meer dan veel afzonderlijke maatregelen in de scenario’s ‘stap verder’ en ‘ambitieus’.
De stoppersregelingen zijn er vanwege de landelijke aanpak stikstof en Natura 2000, maar er blijken aangemelde bedrijven tussen te zitten met ook substantiële uitstoot van PM 10. Bij een adequate aanpak aan de kant van zowel het Rijk en provincies als de gemeente en bereidheid bij de betreffende bedrijven om tot overeenstemming tot stoppen te komen, zou het mogelijk kunnen zijn dat met de vrijwillige landelijke stoppersregelingen in combinatie met de landelijke aanscherping van de uitstootnormen van fijn stof voor pluimveestallen op de PM10 hotspots in 2030 het niveau van de aangescherpte jaargemiddelde PM10 grenswaarde bereikt wordt. • Van de maatregelen gericht op de landbouw laten intrekken ongebruikte vergunningen veehouderijen, intrekken latente ruimte veehouderijen en verdergaande uitstootnormen fijn stof pluimveestallen substantiële effecten op PM10 zien. Voor het intrekken van ongebruikte vergunningen en latente ruimte gaat dat om modelmatige effecten, die in de praktijk toename van PM10 concentraties kan voorkomen. Uitkoop van veehouderijen op PM10 hotspots laat aanzienlijke effecten op PM10 zien, vooral op de PM10 hotspots. • Bij NO2 kan een nul-emissiezone voor bestel- en vrachtverkeer op provinciale wegen in de kern van Nederweert het meeste effect opleveren. Het gaat om wegen waar naar verhouding veel vrachtverkeer rijdt.
Omdat het om provinciale wegen gaat, is de gemeente Nederweert niet zelf bevoegd om daar een maatregel voor in te stellen. Daar zal afstemming met de provincie voor nodig zijn. Op PM10 en PM2,5 zijn nauwelijks effecten te verwachten van een nul-emissiezone. Dat komt doordat er bij emissieloze voertuigen geen verbrandingsemissies meer zijn, maar nog wel uitstoot vanwege slijtage aan banden, remmen en wegdek. • Bij PM2,5 laten de verschillende maatregelen mogelijke aanvullende effecten zien ten opzichte van de autonome ontwikkeling. Invoering van een houtstookverbod laat effecten zien in dezelfde orde van grootte als de landbouwmaatregelen in de scenario’s ‘stap verder’ en ‘ambitieus’ met de grootste effecten op PM2,5. De mogelijke effecten van de onderzochte aanvullende maatregelen op de autonome daling van PM2,5 zijn van een kleinere orde dan bij PM10. Kosten van maatregelen • Met het behalen van de autonome ontwikkeling in Nederweert zoals in dit rapport geschetst, zijn substantiële gemeentelijke kosten gemoeid.
Het gaat hier om kosten die nodig zijn om invulling te geven aan bestaande verplichtingen die de gemeente is aangegaan (vaste SLA-maatregelen) en 25 juli 2024 BJ7430-RHD-RP-3 36 kosten die op de gemeente afkomen om haar taken uit te voeren die voortkomen uit al ingezette landelijke ontwikkelingen (aanscherping uitstootnormen fijn stof pluimveestallen, vrijwillige stoppersregelingen veehouderijen landelijke aanpak stikstof). Ook het aanstellen van een projectleider voor het projectbureau luchtkwaliteit en een beleidsmedewerker Schone Lucht Akkoord brengt substantiële kosten met zich mee. • De gemeentelijke kosten met betrekking tot de vrijwillige stoppersregelingen veehouderijen landelijke aanpak stikstof (gemeentelijke ruimtelijk-planologische en vergunningsmatige facilitering van functieveranderingen) vergt een substantiële investering met potentieel aanzienlijke effecten op fijn stof en navenante positieve neveneffecten op uitstoot van ammoniak en geurhinder. Verwacht kan worden dat als de benodigde capaciteit niet (volledig) daarvoor binnen de gemeente beschikbaar is of wordt gemaakt, de in dit onderzoek in beeld gebrachte effecten ervan in 2030 niet of niet volledig behaald zullen worden. Dat kan ook betekenen dat de voorgestelde aangescherpte PM10 grenswaarde niet behaald wordt, en dat daar dan aanvullende maatregelen voor nodig zijn.
Adviezen • In Nederweert vormen vooral de concentraties PM10 een knelpunt. Het voldoen aan de rijksomgevingswaarden is een wettelijke verplichting. Gezien de geconstateerde actuele overschrijdingen met betrekking tot PM10 zijn er maatregelen nodig om aan de wettelijke verplichting te voldoen. Met maatregelen gericht op PM10 is de grootste winst te behalen: naast het voldoen aan de rijksomgevingswaarden ook het verminderen van concentraties onder die rijksomgevingswaarden en daarmee gepaard gaande positieve gezondheidseffecten. In het kielzog van PM 10 kan dat ook positieve (neven)effecten op NO2, PM2,5, ammoniak en geurhinder met zich meebrengen. • Naar verwachting zal op veel plekken in Nederweert met het huidig vastgestelde beleid de voorgestelde aangescherpte jaargemiddelde grenswaarde voor PM10 in 2030 behaald worden, maar niet op meerdere plekken ter hoogte van veehouderijen. Dat gaat naar verwachting om ongeveer 3% van de veehouderijtoetspunten, gerelateerd aan ongeveer 12 veehouderijen. Een gemeentelijke aanpak gericht op dergelijke PM10 hotspots zal dan ook het meest effectief zijn om de nieuwe grenswaarde te behalen. Dat zal dan gelijk ook gemeentebreed positieve effecten op PM10 met zich meebrengen.
• Formele accordering van de voorgestelde aanscherping van grenswaarden op Europees niveau moet nog plaatsvinden, gevolgd door implementatie daarvan in de Nederlandse wetgeving (Omgevingswet) in de vorm van aangescherpte rijksomgevingswaarden. Bij overschrijding van rijkomgevingswaarden liggen er ook verantwoordelijkheden bij het Rijk. Het is op dit moment de vraag hoe dat vorm gaat krijgen bij aanscherping van de rijksomgevingswaarden. Het is aan te bevelen om als gemeente in overleg te treden met het Rijk. Als daar uit volgt dat op gemeentelijk niveau een programma ingesteld moet worden met maatregelen om aan de rijksomgevingswaarden te voldoen, dan kan daar vervolgens verder invulling aan gegeven worden. De resultaten van dit onderzoek kunnen daar als input voor dienen. • Gezien de geschetste potentieel substantiële tot aanzienlijke effecten van de landelijke aanscherping van de uitstootnormen van fijn stof voor pluimveestallen en de vrijwillige stoppersregelingen voor veehouderijen vanuit de landelijke aanpak stikstof op PM10 hotspots, ligt het voor de hand om als gemeente eerst daar de aandacht op te vestigen.
Met adequate gemeentelijke inzet (bieden van voldoende capaciteit voor de benodigde ruimtelijk-planologische en vergunningsmatige facilitering van functieveranderingen) kan Nederweert haar bijdrage leveren om daar zoveel mogelijk verbetering van de luchtkwaliteit mee te behalen. Als die al gaande ontwikkelingen verder uitgekristalliseerd zijn, kan bezien worden hoeveel winst daar daadwerkelijk mee behaald wordt. Vervolgens kan dan bezien worden hoeveel verdere luchtkwaliteitsverbetering nog nodig is om de actuele rijksomgevingswaarden voor PM10 en de voorgestelde aangescherpte grenswaarden voor PM10 te behalen, of in hoeverre het door de gemeente wenselijk wordt geacht om de luchtkwaliteit in zijn algemeenheid verder te verbeteren. Dit onderzoek kan dan inzicht bieden in wat dan benodigde of wenselijke aanvullende 25 juli 2024 BJ7430-RHD-RP-3 37 maatregelen kunnen zijn. Het is raadzaam om daar dan ook de ontwikkelingen in het provinciale programma landelijk gebied bij te betrekken. Dat programma zal de contouren en kaders schetsen van de benodigde transitie van het landelijk gebied om de doelen op het gebied van natuur, water en bodem te behalen.
• Om te voorkomen dat luchtkwaliteitswinst vanwege een stoppend bedrijf op de ene plek teniet wordt gedaan door bedrijfsuitbreiding op een andere plek, kan overwogen worden om thematische regelingen voor milieubelastende activiteiten op te nemen in het omgevingsplan. Bijvoorbeeld door voor agrarische activiteiten op te nemen dat voor PM10 vooruitlopend op de voorziene ingangsdatum van de aangescherpte grenswaarde (2030), al eerder uitgegaan wordt van die nieuwe grenswaarde. Er zal nader onderzoek nodig zijn naar de mogelijkheden om dat op een adequate manier in te vullen, binnen de mogelijkheden die de Omgevingswet biedt. Door daar ook geurhinder bij te betrekken, kan mogelijk tot een integrale aanpak gekomen worden. Tot slot De gemeenteraad van Nederweert heeft het college van burgemeesters en wethouders opgeroepen om een projectbureau luchtkwaliteit op te richten dat aan de slag gaat met maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren. In welke mate de luchtkwaliteit te verbeteren heeft de gemeente in de eerste plaats een wettelijke verplichting, in de vorm van wettelijke rijksomgevingswaarden die behaald moeten worden. Voorbij het behalen van de rijksomgevingswaarden heeft de gemeente een eigen keuze in welke mate zij de luchtkwaliteit verder wil verbeteren.