CConstaterende datNederweert
Koppel je AI →
Document · PDF

2024-10-08 9. Bijlage 2 - Rapportage onderzoek luchtmaatregelen Nederweert v3 definitief

Raadsvergadering 8 oktober 2024, gemeente NederweertBij agendapunt: Programma Luchtkwaliteit Gemeente Nederweert22.822 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

RAPPORT Luchtkwaliteitsmaatregelen Nederweert Onderzoek naar de luchtkwaliteit in Nederweert en mogelijke maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren. Klant: Gemeente Nederweert Referentie: BJ7430-RHD-RP-3 Status: Definitief/1 Datum: 25 juli 2024 Projectgerelateerd 25 juli 2024 BJ7430-RHD-RP-3 ii HASKONINGDHV NEDERLAND B.V. Laan 1914 no.35 3818 EX Amersfoort Netherlands Mobility & Infrastructure Telefoon: +31 88 348 20 00 Fax: +31 33 463 36 52 Email: info@rhdhv.com Website: royalhaskoningdhv.com Titel document: Luchtkwaliteitsmaatregelen Nederweert Sub titel: Onderzoek naar de luchtkwaliteit in Nederweert en mogelijke maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren. Referentie: BJ7430-RHD-RP-3 Uw kenmerk Status: Definitief/1 Datum: 25 juli 2024 Projectnaam: Luchtkwaliteitsmaatregelen Nederweert Projectnummer: BJ7430 Classificatie Projectgerelateerd Behoudens andersluidende afspraken met de Opdrachtgever, mag niets uit dit document worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt of worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor het document is vervaardigd. HaskoningDHV Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor dit document, anders dan jegens de Opdrachtgever. Let op: dit document bevat mogelijk persoonsgegevens van medewerkers van HaskoningDHV Nederland B.V..

Voordat publicatie plaatsvindt (of anderszins openbaarmaking), dient dit document te worden geanonimiseerd of dient toestemming te worden verkregen om dit document met persoonsgegevens te publiceren. Dit hoeft niet als wet- of regelgeving anonimiseren niet toestaat. 25 juli 2024 BJ7430-RHD-RP-3 iii Inhoud Samenvatting iv 1 Introductie 1 2 De luchtkwaliteit in Nederweert 3 2.1 Concentraties in vergelijking met grenswaarden en WHO-advieswaarden 3 2.2 Bronnen van uitstoot van luchtvervuilende stoffen in Nederweert 8 2.3 Ammoniak 13 2.4 Geurhinder 14 2.5 Luchtkwaliteit Nederweert in perspectief 16 2.6 Luchtkwaliteit en gezondheid 17 2.7 Conclusies luchtkwaliteit in Nederweert 18 3 Maatregelscenario’s voor verbetering luchtkwaliteit 20 3.1 Scenario ‘behalen autonome ontwikkeling’ 20 3.2 Scenario ‘stap verder’ 22 3.3 Scenario ‘ambitieus’ 23 4 Effecten en kosten van maatregelen 25 4.1 Effecten 25 4.2 Neveneffecten: ammoniak en geurhinder 28 4.3 Kosten 29 5 Conclusies en adviezen 34 Bijlagen A1 Wet- en regelgeving luchtkwaliteit A2 Analyse concentraties PM10 veehouderijen A3 Vaste SLA-maatregelen A4 Specificatie onderzochte maatregelen A5 Specificatie kosteninschatting 25 juli 2024 BJ7430-RHD-RP-3 iv Samenvatting Aanleiding: raadsmotie oprichten projectbureau luchtkwaliteit De gemeente Nederweert werkt aan het verbeteren van de luchtkwaliteit.

Binnen de gemeenteraad wordt de aanpak daarvan tot dusver te beperkt en vrijblijvend bevonden. De gemeenteraad heeft een motie aangenomen om een projectbureau luchtkwaliteit op te richten dat aan de slag gaat met maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren. Royal HaskoningDHV heeft in opdracht van de gemeente Nederweert onderzoek uitgevoerd naar hoe de luchtkwaliteit er in Nederweert voor staat, wat mogelijke maatregelen zijn om de luchtkwaliteit te verbeteren, wat de effecten daarvan zijn en met welk benodigd budget en capaciteit rekening gehouden moet worden als die maatregelen uitgevoerd zouden worden. De luchtkwaliteit in Nederweert • In Nederweert vormen vooral de concentraties PM10 een knelpunt: er is sprake van actuele overschrijding van de huidige etmaalnorm voor PM10 op toetspunten bij veehouderijen, het hoogste gerapporteerde aantal in Nederland. Nederweert is een wettelijk aandachtsgebied voor PM10 ten gevolge van veehouderijen. De opgave om in 2030 de voorgestelde aangescherpte Europese grenswaarden te behalen is het grootst bij PM10: op basis van huidig beleid, inzichten en prognoses dalen de concentraties, maar naar verwachting niet genoeg om in 2030 overal in Nederweert de nieuwe grenswaarden te behalen. • Voor NO2 en PM2,5 zijn er in Nederweert geen actuele overschrijdingen van de huidige wettelijke normen.

Op basis van het huidige vastgestelde beleid (Europees, landelijk, provinciaal, lokaal), inzichten en prognoses dalen de concentraties NO2 en PM2,5 richting 2030 naar verwachting tot op of onder het niveau van de voorgestelde aangescherpte grenswaarden. • Het behalen van de gezondheidskundige advieswaarden van de WHO voor NO2, PM10 en PM2,5 is in Nederweert in 2030 met het huidig vastgestelde beleid niet in zicht. Net als in de rest van Nederland liggen de grootschalige achtergrondconcentraties veelal al rond of boven het niveau van de WHO - advieswaarden. Vergaande extra maatregelen op ook nationaal en Europees niveau zijn nodig om de advieswaarden te behalen. • De concentraties PM10 in Nederweert worden sterk bepaald door veehouderijen, en dan vooral vanwege uitstoot uit pluimveestallen: 80 tot 85% van de PM10 uitstoot in Nederweert komt vanuit pluimveestallen, en daarvan het meest vanuit leghenstallen (ongeveer 70%). De concentraties NO 2 zijn vooral gerelateerd aan wegverkeer en landbouw, die van PM2,5 vooral aan landbouw, industrie en wegverkeer en in mindere mate aan houtstook. • In Nederweert wordt de uitstoot van ammoniak bijna volledig door de landbouw veroorzaakt; het meest door pluimveestallen, maar ook veel door varkensstallen. • De geurbelasting in Nederweert is lokaal hoog.

Gemiddeld genomen wordt voldaan aan de toetswaarden voor de achtergrond geurbelasting voor de woonkernen en voor het buitengebied , maar er zijn grote verschillen per gebied. Bijna 500 woningen hebben een achtergrondbelasting hoger dan de achtergrondnorm, waarmee het woon- en leefklimaat bij die woningen niet aanvaardbaar is. • Vanwege de vooral hogere concentraties PM10 is er in Nederweert sprake van verhoogd risico op het ontstaan en verergeren van luchtweg- en longaandoeningen (inclusief longkanker), aandoeningen van hart en bloedvaten en vroegtijdige sterfte. Omdat het om PM10 vanwege vooral veehouderijen gaat, kan er in Nederweert sprake zijn van hogere concentraties aan PM10 gebonden endotoxinen en micro- organismen als bacteriën, parasieten, schimmels, virussen en ziekteverwekkers afkomstig van dieren (‘zoönosen’). • Bij een (dreigende) overschrijding van een omgevingswaarde schrijft de Omgevingswet voor dat de overheid een programma met maatregelen op moet stellen, om te zorgen dat voldaan wordt aan de betreffende omgevingswaarde. In het geval van Nederweert gaat het om actuele overschrijding van de rijksomgevingswaarde voor de etmaalgemiddelde PM10 concentraties, en verwachte overschrijdingen van de voorgestelde aangescherpte Europese grenswaarden voor PM 10 25 juli 2024 BJ7430-RHD-RP-3 v (jaargemiddeld en etmaalgemiddeld).

Formele accordering van de voorgestelde grenswaarden op Europees niveau moet nog plaatsvinden, gevolgd door implementatie daarvan in de Nederlandse wetgeving (Omgevingswet) in de vorm van aangescherpte rijksomgevingswaarden. Bij overschrijding van rijkomgevingswaarden liggen er ook verantwoordelijkheden bij het Rijk. Het is op dit moment de vraag hoe dat vorm gaat krijgen bij aanscherping van de rijksomgevingswaarden. Effecten van onderzochte maatregelen • De motie van de gemeenteraad van Nederweert roept op tot het instellen van een projectbureau luchtkwaliteit om maatregelen uit te voeren die de luchtkwaliteit verbeteren. Omdat verbetering van de luchtkwaliteit op verschillende manieren en in verschillende mate ingevuld kan worden, zijn in dit onderzoek drie scenario’s voor mogelijke verbetering van de luchtkwaliteit in beeld gebracht: ‘behalen autonome ontwikkeling’, ‘stap verder’ en ‘ambitieus’. • De landelijke aanscherping van uitstootnormen voor fijn stof bij pluimveestallen laat een substantiële aanvullende concentratiedaling op PM10 zien ten opzichte van de autonome daling in het landelijke Centraal Instrument Monitoring Luchtkwaliteit, maar naar verwachting niet genoeg om op de PM10 hotspots in 2030 op het niveau van de aangescherpte grenswaarde te komen.

• De bij het Rijk en provincies lopende vrijwillige stoppersregelingen voor veehouderijen vanuit de landelijke aanpak stikstof kunnen vooral op de PM10 hotspots potentieel aanzienlijke aanvullende concentratievermindering van PM10 opleveren – van een potentieel vergelijkbare orde van grootte als de autonome ontwikkeling en duidelijk meer dan veel afzonderlijke maatregelen in de scenario’s ‘stap verder’ en ‘ambitieus’. • Van de maatregelen gericht op de landbouw laten intrekken ongebruikte vergunningen veehouderijen, intrekken latente ruimte veehouderijen en verdergaande uitstootnormen fijn stof pluimveestallen substantiële effecten op PM10 zien. Voor het intrekken van ongebruikte vergunningen en latente ruimte gaat dat om modelmatige effecten, die in de praktijk toename van PM10 concentraties kan voorkomen. Uitkoop van veehouderijen op PM10 hotspots laat aanzienlijke effecten op PM10 zien, vooral op de PM10 hotspots. • Bij NO2 kan een nul-emissiezone voor bestel- en vrachtverkeer op provinciale wegen in de kern van Nederweert het meeste effect opleveren. Het gaat om wegen waar naar verhouding veel vrachtverkeer rijdt. Omdat het om provinciale wegen gaat, is de gemeente Nederweert niet zelf bevoegd om daar een maatregel voor in te stellen. • Bij PM2,5 laten de verschillende maatregelen mogelijke aanvullende effecten zien ten opzichte van de autonome ontwikkeling.

Invoering van een houtstookverbod laat effecten zien in dezelfde orde van grootte als de landbouwmaatregelen in de scenario’s ‘stap verder’ en ‘ambitieus’ met de grootste effecten op PM2,5. De mogelijke effecten van de onderzochte aanvullende maatregelen op de autonome daling van PM2,5 zijn van een kleinere orde dan bij PM10. Kosten van maatregelen • Met het behalen van de autonome ontwikkeling in Nederweert zijn substantiële gemeentelijke kosten gemoeid. Het gaat hier om kosten die nodig zijn om invulling te geven aan bestaande verplichtingen die de gemeente is aangegaan (vaste SLA-maatregelen) en kosten die op de gemeente afkomen om haar taken uit te voeren die voortkomen uit al ingezette landelijke ontwikkelingen (aanscherping uitstootnormen fijn stof pluimveestallen, vrijwillige stoppersregelingen veehouderijen landelijke aanpak stikstof). Ook het aanstellen van een projectleider voor het projectbureau luchtkwaliteit en een beleidsmedewerker Schone Lucht Akkoord brengt substantiële kosten met zich mee.

• De gemeentelijke kosten met betrekking tot de vrijwillige stoppersregelingen veehouderijen landelijke aanpak stikstof (gemeentelijke ruimtelijk-planologische en vergunningsmatige facilitering van functieveranderingen) vergt een substantiële investering, wat potentieel aanzienlijke effecten op fijn stof en navenante positieve neveneffecten op uitstoot van ammoniak en geurhinder kan opleveren. Verwacht kan worden dat als de benodigde capaciteit niet (volledig) daarvoor binnen de gemeente 25 juli 2024 BJ7430-RHD-RP-3 vi beschikbaar is of wordt gemaakt, de in dit onderzoek in beeld gebrachte effecten ervan in 2030 niet of niet volledig behaald zullen worden. Dat kan ook betekenen dat de voorgestelde aangescherpte PM 10 grenswaarde niet behaald wordt, en dat daar dan aanvullende maatregelen voor nodig zijn. Adviezen • Met maatregelen gericht op PM10 en dan vooral gericht op hotspots met de hoogste concentraties, is de grootste winst te behalen: naast het voldoen aan de rijksomgevingswaarden ook het voorbij de hotspots verminderen van concentraties onder de rijksomgevingswaarden en daarmee gepaard gaande positieve gezondheidseffecten. In het kielzog van PM10 kan dat ook positieve (neven)effecten op NO2, PM2,5, ammoniak en geurhinder met zich meebrengen.

• Het is aan te bevelen om als gemeente in overleg te treden met het Rijk over te verwachten taken en verantwoordelijkheden met betrekking tot de invoering van de voorgestelde nieuwe Europese grenswaarden in Nederland. Als daar uit volgt dat op gemeentelijk niveau een programma ingesteld moet worden met maatregelen om aan de rijksomgevingswaarden te voldoen, dan kan daar vervolgens verder invulling aan gegeven worden. • Gezien de potentieel substantiële tot aanzienlijke effecten van de landelijke aanscherping van de uitstootnormen van fijn stof voor pluimveestallen en de vrijwillige stoppersregelingen voor veehouderijen vanuit de landelijke aanpak stikstof, ligt het voor de hand om als gemeente eerst daar de aandacht op te vestigen. Met adequate gemeentelijke inzet (bieden van voldoende capaciteit voor de benodigde ruimtelijk-planologische en vergunningsmatige facilitering van functieveranderingen) kan Nederweert haar bijdrage leveren om daar zoveel mogelijk verbetering van de luchtkwaliteit mee te behalen. Als die al gaande ontwikkelingen verder uitgekristalliseerd zijn, kan bezien worden hoeveel winst daar daadwerkelijk mee behaald wordt.

Vervolgens kan dan bezien worden hoeveel verdere luchtkwaliteitsverbetering nog nodig is om de actuele rijksomgevingswaarden voor PM 10 en de voorgestelde aangescherpte grenswaarden voor PM10 te behalen, of in hoeverre het door de gemeente wenselijk wordt geacht om de luchtkwaliteit in zijn algemeenheid verder te verbeteren. • Om te voorkomen dat luchtkwaliteitswinst vanwege een stoppend bedrijf op de ene plek teniet wordt gedaan door bedrijfsuitbreiding op een andere plek, kan overwogen worden om thematische regelingen voor milieubelastende activiteiten op te nemen in het omgevingsplan. Door daar ook geurhinder bij te betrekken, kan mogelijk tot een integrale aanpak gekomen worden. In welke mate de luchtkwaliteit te verbeteren heeft de gemeente Nederweert in de eerste plaats een wettelijke verplichting, in de vorm van wettelijke rijksomgevingswaarden die behaald moeten worden. Voorbij het behalen van de rijksomgevingswaarden heeft de gemeente een eigen keuze in welke mate zij de luchtkwaliteit verder wil verbeteren. De aanwezige intensieve pluimveehouderij is een sterk bepalende factor voor de luchtkwaliteit in Nederweert. Verbetering van de luchtkwaliteit is mogelijk, maar intensieve veehouderij en in hetzelfde gebied een hoogwaardige luchtkwaliteit met het laagst denkbare risico op negatieve gezondheidseffecten gaan moeilijk met elkaar samen.

De gemeente heeft daarin belangen af te wegen. Door inwoners en bedrijven te betrekken, voor de langere termijn keuzes te maken en vast te leggen in beleid en dat consistent uit te voeren, weten inwoners en bedrijven waar zij aan toe zijn en kunnen zij daar zo goed mogelijk vroegtijdig op anticiperen. Dat kan bijdragen aan vertrouwen in de overheid en draagvlak voor maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren. 1 | Introductie Context en aanleiding De gemeente Nederweert werkt binnen het landelijke Schone Lucht Akkoord1 (SLA) mee aan het verbeteren van de luchtkwaliteit. Binnen de gemeenteraad wordt de aanpak daarvan tot dusver te beperkt en vrijblijvend bevonden. De gemeenteraad heeft een motie aangenomen | (19 september 2023) om een projectbureau luchtkwaliteit op te richten.2 Het is de bedoeling dat het projectbureau opdracht krijgt | om maatregelen uit te voeren om de luchtkwaliteit te verbeteren. Om het op te zetten projectbureau vorm en richting te geven, heeft de | gemeente Nederweert Royal HaskoningDHV gevraagd om een onderzoek naar de luchtkwaliteit in Nederweert uit te voeren.

| Met daarbij de vraag om in beeld te brengen hoe de luchtkwaliteit er in Nederweert voor staat, wat mogelijke maatregelen zijn om de luchtkwaliteit te verbeteren, | wat de effecten daarvan zijn en met welk benodigd budget en capaciteit rekening gehouden moet worden als die maatregelen uitgevoerd zouden worden. In dit rapport zijn de resultaten van het onderzoek opgenomen. Luchtkwaliteit, ammoniak en geurhinder Onder luchtkwaliteit wordt in dit onderzoek verstaan de | concentraties van luchtverontreinigende stoffen in de buitenlucht waarvoor in de Omgevingswet rijksomgevingswaarden (wettelijke grenswaarden, zie paragraaf 2.1) zijn opgenomen. Omdat in de Nederlandse situatie de concentraties stikstofdioxide (NO | 2) en fijn stof (PM10, PM2,5) in de buurt van de rijksomgevingswaarden kunnen liggen, beperkt het onderzoek zich tot die stoffen. In de praktijk worden ook ammoniak en geurhinder met luchtkwaliteit geassocieerd. Omdat bronnen die concentraties NO2, PM10 en PM2,5 in de buitenlucht veroorzaken ook geurhinder en/of uitstoot van ammoniak en daaraan gerelateerde schade in Natura 2000- | gebieden kunnen veroorzaken, is in het onderzoek ook aandacht besteed aan ammoniak en geurhinder. Dit onderzoek is niettemin primair gericht op luchtkwaliteit in termen van concentraties NO2, PM10 en PM2,5 in de buitenlucht. Onderzoeksaanpak Het onderzoek is als volgt uitgevoerd: 1.

| In beeld brengen feitelijke luchtkwaliteitssituatie: a. | Wat zijn de c | oncentraties NO2, PM10, PM2,5 in Nederweert nu en in de toekomst (2030)? b. | Hoe verhouden die concentraties | zich tot de wettelijke grenswaarden en gezondheidskundige advieswaarden | van Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)? c. | Welke bronnen veroorzaken de concentraties | ? d. | Wat is de situatie in Nederweert met betrekking tot uitstoot van ammoniak (NH3) en geurhinder? 2. | Selectie van mogelijke maatregelen, in drie scenario’ s naar mate van | mogelijke luchtkwaliteitsverbetering: | ‘behalen autonome ontwikkeling’, ‘stap verder’ en ‘ambitieus’. 3. | In beeld brengen van | effecten en kosten van mogelijke | luchtkwaliteitsmaatregelen: a. | Per scenario is per maatregel een onderbouwde kwantitatieve | inschatting gemaakt van het effectpotentieel op NO2, PM10 en PM2,5 en de gemeentelijke | kosten | voor invoering en exploitatie ervan. b. | Neveneffecten op geurhinder en NH | 3 zijn kwalitatief in beeld gebracht. 1 Binnen het Schone Lucht Akkoord werken het Rijk, provincies en gemeenten samen aan het verbeteren van de luchtkwaliteit. Daarbinnen nemen deelnemende partijen maatregelen om de luchtverontreiniging van binnenlandse bronnen te beperken.

Zie https://www.schoneluchtakkoord.nl/ 2 https://nederweert.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Document/d8c1f84d- | 0ecb- 454f-a961- | 2061b1a8ef0d?documentId=c7594299- 757d- | 405b- | a816-fcded126b21f&agendaItemId=3b2b72b2- | 8f12- | 4ae6- | 8733 | -faff3dc6a196 25 juli 2024 | BJ7430-RHD-RP-3 | 1 25 juli 2024 BJ7430-RHD-RP-3 2 Op basis van de resultaten van bovenstaande onderzoeksaanpak zijn in dit rapport naast de onderzoeksresultaten ook adviezen opgenomen over het nemen van maatregelen en het inrichten van een projectbureau luchtkwaliteit daarvoor. Daarbij komt ook het instellen van een programma in de zin van de Omgevingswet aan de orde. Scope en toepassingsbereik onderzoek Het uitgevoerde onderzoek heeft de status van een verkennend onderzoek. Dat wil zeggen dat het inzicht geeft in mogelijke luchtkwaliteitsmaatregelen, welke effecten daarmee behaald zouden kunnen worden en welke gemeentelijke kosten dat met zich meebrengt. Dat is gedaan op basis van de maatregeleninvulling en aannames daarbij zoals in dit rapport opgenomen. Het kan door de gemeente Nederweert gebruikt worden voor een afweging of ingezet gaat worden op nieuwe maatregelen, en zo ja welke. De nadruk in het onderzoek ligt op een inhoudelijke verkenning, op basis van gemeentebrede openbaar beschikbare gegevens.

Bij niet beschikbare informatie zijn op basis van deskundigenoordeel onderbouwde inschattingen en aannames gedaan. In het onderzoek is uitgegaan van veelal gemiddelde waarden op gemeentebreed niveau voor de Nederweertse situatie. Er is geen onderzoek gedaan op individueel bedrijfs- of locatieniveau. Aspecten als juridische haalbaarheid en belangenafweging maken geen deel uit van het onderzoek, maar zijn wel belangrijk bij het maken van een maatregelafweging. Als besloten wordt tot invoering van een maatregel, dan kan er aanvullend onderzoek nodig zijn op basis van de gekozen maatregelinvulling, de dan geldende rekenmodellen en invoergegevens en bedrijfs- /locatiespecifieke omstandigheden. 2 | De luchtkwaliteit in Nederweert 2.1 | Concentraties in vergelijking met grenswaarden en WHO- advieswaarden Bij activiteiten in de leefomgeving kunnen stoffen vrijkomen die de lucht vervuilen. Die stoffen verspreiden zich via de lucht en veroorzaken zo een belasting op de woon- | en leefomgeving. De hoeveelheid stoffen uit de lucht op leefhoogte vormen de concentraties waarvoor grens - en advieswaarden zijn vastgesteld.

Deze hoeveelheid is te meten of te berekenen.3 Van de concentraties van stoffen in de buitenlucht waarvoor wettelijke grenswaarden (‘rijksomgevingswaarden’) gelden (zie bijlage A1) liggen die van NO2, PM10 en PM2,5 in de Nederlandse en Nederweertse | situatie over het algemeen het dichtst in de buurt van de gestelde grenswaarden. In deze paragraaf wordt daarom inzicht gegeven in de concentraties stikstofdioxide (NO2) en fijn stof (PM10, PM2,5) in Nederweert. Het gaat om de concentraties in 2022, en de prognoses voor de concentraties in 2030 op basis van het huidige beleid en maatregelen. Dat is gemeentebreed in beeld gebracht | . De concentraties zijn gebaseerd op het Centraal Instrument Monitoring Luchtkwaliteit (CIMLK) van de Rijksoverheid.4 Dit instrument bevat de achtergrondconcentraties en de conform de wettelijke rekenmethoden | berekende lokale bronbijdragen aan de concentraties vanwege wegverkeer | en veehouderijen.5 De concentraties worden vergeleken met de wettelijke grenswaarden uit het Besluit kwaliteit leefomgev | ing en WHO-advieswaarden. Het gaat om de totale concentraties, waarbij onderscheid is gemaakt in de achtergrondconcentratie6 en de lokale bronbijdragen van wegverkeer (NO | 2, PM10, PM2,5) en veehouderijen (PM10).

In de achtergrondconcentratie is onderscheid gemaakt in concentraties vanwege Nederlandse bronnen en vanwege buitenlandse en overige bronnen.7 3 https://iplo.nl/thema/lucht/lucht-emissie/ [geraadpleegd d.d. 18- | 6-2024] 4 https://www.cimlk.nl/, monitoringsronde 2023. 5 De achtergrondconcentraties bevatten voor de nationale emissies het vastgestelde beleid zoals opgenomen in de door het Planburau voor de Leefomgeving (PBL) opgestelde Klimaat | - en Energieverkenning 2022 (PBL, TNO, CBS & RIVM (2022), Klimaat- en Energieverkenning 2022. Den Haag: Planbureau voor de | Leefomgeving. https://www.pbl.nl/publicaties/klimaat-en- energieverkenning- | 2022) | . De buitenlandse emissies zijn gebaseerd op het zogenaamde NAPCP-scenario van de Europese Commissie, dat vastgesteld beleid bevat en de effecten van aanvullend beleid dat landen hebben gerapporteerd in hun nationale actieplannen (Hoogerbrugge et al (2023), Grootschalige concentratiekaarten Nederland, Rapportage 2023. RIVM-rapport 2023- 0113. https://www.rivm.nl/publicaties/grootschalige- | concentratiekaarten- | nederland- | rapportage- | 2023.

6 De achtergrondconcentratie beschrijft per km2 de concentratie van een stof op basis van de uitstoot van buitenlandse, binnenlandse en lokale bronnen, van scheepvaart, luchtvaart, industrie en wegverkeer tot mobiele werktuigen, huishoudens, houtstook, overheids- en bedrijfsgebouwen en landbouw. De achtergrondconcentratie is gebaseerd op modelberekeningen, en wordt jaarlijks gekalibreerd op basis van praktijkmetingen. 7 Het gemaakte onderscheid in de achtergrondconcentraties is gebaseerd op | de | GCN- | tool emissies en concentraties per gemeente van het RIVM, versie applicatie 2.0.10, versie data 20231129_1331, https://gcn -app.rivm.nl/ 25 juli 2024 | BJ7430-RHD-RP-3 | 3 Berekenen en meten van de luchtkwaliteit In de Nederlandse wetgeving is vastgelegd dat de beoordeling van luchtkwaliteit mag plaatsvinden door middel van metingen of (model)berekeningen. M etingen zijn alleen geschikt voor het bepalen van de luchtkwaliteit in een huidige, bestaande situatie. Voor vaststelling van de luchtkwaliteit in toekomstige situaties is een rekenmodel vereist. Om de kwaliteit van de modelberekeningen te waarborgen worden op landelijk niveau luchtkwaliteitsmetingen uitgevoerd middels het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit (LML)8 van het RIVM.

Rekenmodellen bevatten voor de huidige, bestaande situatie generieke invoergegevens die zoveel mogelijk gebaseerd zijn op metingen (zoals meteorologische gegevens en praktijkemissies). Deze generieke invoergegevens worden conform wet- en regelgeving jaarlijks geactualiseerd. Het RIVM vergelijkt en kalibreert jaarlijks de achtergrondconcentraties aan de hand van gemeten waarden, deze achtergrondconcentraties worden jaarlijks geactualiseerd. Zowel gemeten als berekende concentraties bevatten onzekerheden. Metingen kennen voor NO2 een onzekerheidsmarge van circa 10% en voor PM10 circa 20%9. Voor modelberekeningen is de onzekerheidsmarge in zijn algemeenheid in de orde van grootte van 20- 25% (95- | procent betrouwbaarheidsinterval), zowel naar boven als naar beneden van de berekende waarde10. Grenswaarden en WHO-advieswaarden: wat is het verschil? Onder de Omgevingswet zijn in het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl, paragraaf 2.2.1.1) grenswaarden (‘rijksomgevingswaarden’) vastgelegd voor de bescherming van de gezondheid en het milieu, zie bijlage A1. Wettelijke grenswaarden staan niet los van gezondheid, maar de vaststelling ervan is niet alleen gebaseerd op (wetenschappelijk onderbouwde) gezondheidsaspecten, maar ook op technische, politieke en economische afwegingen.11 De advieswaarden | van de WHO ( zie bijlage A1 | ) hebben geen wettelijke status.

Ze zijn uitsluitend op basis van wetenschappelijke informatie en afwegingen gebaseerd. Het betreffen concentratieniveaus waaronder gezondheidseffecten op basis van wetenschappelijke inzichten verwaarloosbaar zijn. Ze zijn formeel richtinggevend voor het Europese luchtbeleid. | 11 Daarbij is het zo dat er geen grenzen zijn aan te wijzen waaronder gezondheidsrisico’s volledig uitgesloten kunnen worden.12 Aangenomen voorstel voor aanscherping van Europese grenswaarden Het Europees Parlement heeft een voorstel voor aanscherping van EU-luchtkwaliteitsnormen aangenomen. Deze waarden liggen onder de huidige grenswaarden en worden daardoor strenger. Dat hangt samen met | nieuwe wetenschappelijke inzichten over de gevolgen van | blootstelling aan concentraties vervuilende stoffen | in de buitenlucht voor de gezondheid van inwoners. Dat maakt dat de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) in 2021 haar gezondheidsadvieswaarden al aanscherpte.13 Met de aanscherping van de Europese grenswaarden worden ook de wettelijke normen meer in lijn gebracht met de recentste wetenschappelijke inzicht | en en de aanbevelingen van de WHO. De nieuwe grenswaarden (zie bijlage A1 moeten gaan gelden vanaf 2030.14 De Europese Raad moet dit formeel | nog accorderen. Lidstaten hebben vervolgens 2 jaar om de nieuwe grenswaarden in nationale wetgeving op te nemen.

8 https://www.luchtmeetnet.nl/ 9 MNP (2006) PM10 in Nederland, Rekenmethodiek, concentraties en onzekerheden, MNP rapport 500093005/2006. 10 RIVM (2016), Grootschalige concentratie- | en depositiekaarten Nederland; Rapportage 2016, RIVM Rapport 2016- | 0068. 11 RIVM (2014), Gezondheid en veiligheid in de Omgevingswet; Ratio en onderbouwing huidige normen omgevingskwaliteit, RIVM Rapport 2014- | 0138. 12 CBS, PBL, Wageningen UR (2012), Deeltjesvormige luchtverontreiniging: oorzaken en effecten (indicator 0474, versie 08, 1 februari 2012. 13 WHO (2021), WHO global air quality guidelines, 2021. 14 Lidstaten kunnen tot 31 januari 2029 om specifieke redenen en onder strikte voorwaarden verzoeken de nalevingstermijn voor de grenswaarden van de luchtkwaliteit te verlengen tot 2035 (als grenswaarden niet op tijd kunnen worden gehaald) of tot 2040 (v | oor gebieden waar de | richtlijn niet op tijd kan worden nageleefd door de specifieke klimatologische en orografische omstandigheden, of waar de noodzakelijke vermindering alleen mogelijk is ten koste van de bestaande huishoudelijke verwarmingssystemen). 25 juli 2024 | BJ7430-RHD-RP-3 | 4 NO2 Onderstaande figuur laat de jaargemiddelde concentraties NO | 2 langs wegen in Nederweert zien.

15 Daarbij is onderscheid gemaakt in lokale wegen (in beheer gemeente) en overige wegen (provinciale en rijkswegen in beheer bij respectievelijk provincie en rijk). Ook is onderscheid gemaakt in de gemiddelde en maximale concentraties, gebaseerd op de rekenpunten zoals opgenomen in het CIMLK. Figuur 1. Jaargemiddelde concentraties NO2 in Nederweert, 2022 en 2030.16 De figuur laat het volgende zien: • | De jaargemiddelde concentraties NO2 langs wegen in Nederweert zijn in 2022 overal lager dan de huidige grenswaarde, en nemen naar 2030 toe naar verwachting | af. Deze ‘autonome daling’ is voorzien op basis van bestaand beleid en afschrijving van bestaande voertuigen die dan vervangen worden door nieuwere voertuigen die minder uitstoten – zoals bijvoorbeeld elektrische auto’s. • | In 2030 liggen de NO | 2 concentraties | in 2030 langs alle wegen onder de voorgestelde aangescherpte grenswaarde. Langs lokale wegen liggen de | maximale concentraties verder af van de aangescherpte grenswaarde dan langs de overige wegen | (provinciale wegen, rijkswegen). Dat komt omdat er op lokale wegen minder verkeer rijdt dan op de overige wegen. Het CIMLK17 laat zien dat binnen de bebouwde kom van Nederweert de hoogste NO 2 concentraties optreden langs de provinciale wegen N275 | (Randweg- | Zuid) en N266 (Rijksweg Noord/Aan Vijftien).

• | Als gekeken wordt naar de gezondheidskundige advieswaarde van de WHO, dan is te zien dat de NO2 concent | raties daar in 2022 veelal boven liggen. Langs lokale wegen nemen die in 2030 af tot rond het niveau van de advieswaarde, langs provinciale en rijkswegen | liggen die er dan veelal boven. • | Tot slot is te zien dat de bij de hoogste concentraties | , de lokale bronbijdragen | van wegen voor een groot deel aan de totale concentraties bijdragen. Langs wegen met lagere concentraties is dat minder. PM10 Onderstaande figuur laat de jaargemiddelde concentraties PM10 in Nederweert zien. Daarbij is onderscheid gemaakt in concentraties langs wegen (lokaal en overig) en concentraties bij | veehouderijen. Ook is onderscheid gemaakt in de gemiddelde en maximale concentraties, gebaseerd op de rekenpunten zoals opgenomen in het CIMLK. De bronbijdragen van veehouderijen zijn gebaseerd op de vergunde situatie, omdat dat de ruimte is waarvoor toestemming is gegeven | om die te gebruiken. De feitelijke situatie kan daarvan afwijken. 15 Langs wegen zijn veelal de hoogste concentraties NO2 te zien, tenzij er sprake is van andere dominante bronnen met bijvoorbeeld substantiële hoeveelheden uitstoot van stikstofverbindingen vanwege verbranding van brandstoffen. Daar is in Nederweert geen sprake van.

16 Conform CIMLK monitoringsronde 2023, https://www.cimlk.nl/ 17 Zie https://www.cimlk.nl/kaart 25 juli 2024 | BJ7430-RHD-RP-3 | 5 25 juli 2024 BJ7430-RHD-RP-3 6 Figuur 2. Jaargemiddelde concentraties PM10 in Nederweert, 2022 en 2030.18 De figuur laat het volgende zien: • De jaargemiddelde concentraties PM10 in Nederweert zijn in 2022 overal lager dan de huidige grenswaarde, en nemen naar 2030 toe naar verwachting af. Deze ‘autonome daling’ is voorzien op basis van bestaand beleid. • In 2030 liggen de hoogste PM10 concentraties langs wegen rond de voorgestelde aangescherpte grenswaarde. Bij veehouderijen liggen de concentraties in 2030 gemiddeld genomen onder de voorgestelde grenswaarde, terwijl de hoogste concentraties er ruim boven liggen. Dat betekent dat daar een opgave ligt om in 2030 aan de voorgestelde grenswaarde te voldoen. Nadere analyse (zie bijlage A2) laat zien dat de PM10 concentraties in 2030 op 5% van de veehouderijtoetspunten boven de voorgestelde grenswaarde liggen; deze toetspunten horen bij in totaal 10 tot 15 veehouderijen. • Als gekeken wordt naar de gezondheidskundige advieswaarde van de WHO, dan is te zien dat de PM10 concentraties daar in 2022 en in 2030 boven liggen. • Tot slot is te zien dat de PM10 concentraties veelal voor het grootste deel bestaan uit bijdragen van bronnen van buiten Nederweert of natuurlijke bronnen.

Bij veehouderijen met de hoogste concentraties zijn substantiëlere lokale bijdragen te zien, richting de orde van grootte van de achtergrondconcentratie. Meetpunt Kuilstraat In Nederweert is ter hoogte van de Kuilstraat een meetpunt gesitueerd waar ook concentraties PM 10 worden gemeten. Het meetpunt maakt deel uit van het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit van het RIVM. 19 Voor dit meetpunt zijn meetgegevens beschikbaar vanaf april 2024. Deze periode is te kort om een representatief jaargemiddeld beeld te kunnen geven. Zo is er gedurende de wintermaanden over het algemeen sprake van hogere concentraties PM10. Daar is voor het meetpunt Kuilstraat nog geen data van beschikbaar. Weersomstandigheden zijn een bepalende factor voor concentraties fijn stof. Zo zijn de fijn stof concentraties tijdens nattere weersomstandigheden door regen over het algemeen lager, omdat fijn stof zich dan minder verspreidt in de lucht. Om een representatieve vergelijking te kunnen maken tussen de gemeten waarden van meetpunt Kuilstraat en een nabij gelegen toetspunt in het CIMLK, moet er voor minimaal een aaneengesloten kalenderjaar meetdata beschikbaar zijn. De op basis daarvan af te leiden jaargemiddelde concentratie moet dan vergeleken worden met hetzelfde zichtjaar in CIMLK.

Daarbij is het zo dat het RIVM jaarlijks de achtergrondconcentraties vergelijkt en waar nodig kalibreert aan de hand van gemeten waarden vanuit het Landelijk Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit, deze achtergrondconcentraties worden jaarlijks geactualiseerd. Als berekende en gemeten waarden van elkaar afwijken, dan vindt er nadere analyse plaats. Als daar aanleiding toe is worden berekende waarden dan bijgesteld op basis van de gemeten 18 Conform CIMLK monitoringsronde 2023, https://www.cimlk.nl/ 19 Zie https://www.luchtmeetnet.nl/

waarden. Naast een grenswaarde voor de jaargemi | ddelde concentraties is voor PM10 ook de norm voor de etmaalgemiddelde concentraties relevant. Dat is voor de Nederweertse situatie in onderstaande figuur weergegeven. Figuur 3. Aantal etmalen overschrijding van etmaalgemiddelde grenswaarde PM | 10 in Nederweert, 2022 en 2030.20 Ook voor de etmaalgemiddelde PM10 concentraties is een aan | gescherpte grenswaarde voorgesteld: | per jaar maximaal 18 etmalen overschrijding van een etmaalgemiddelde grenswaarde van 45 μg/m | 3, in plaats van nu maximaal 35 etmalen overschrijding van een etmaalgemiddelde grenswaarde van 50 μg/m3. Dat betekent dat in 2030 een toename van overschrijdingen verwacht kan worden ten opzichte van de verwachting op basis van de huidige minder strenge norm voor de etmaalgemiddelde PM10 concentraties. De figuur laat zien dat langs wegen en gemiddeld genomen bij veehouderijen het aantal toegestane overschrijdingen van de etmaalgemiddelde PM10 grenswaarde in 2022 en in 2030 niet overschreden worden. Bij veehouderijen met de hoogste concentraties wordt die wel overschreden. Volgens de Monitoringsrapportage NSL 2023 ging dat in 2022 om 8 toetspunten met overschrijding, met 5 veehouderijen die daar in belangrijke mate aan bijdragen.21 Bovenstaand figuur laat zien dat er ook in 2030 nog overschrijding verwacht wordt.

Volgens de Monitoringsrapportage NSL 2023 gaat dat in 2030 om 4 toetspunten met overschrijding, met 3 veehouderijen die daar in belangrijke mate aan bijdragen.22 Aanscherping uitstoot | normen fijn stof pluimveestallen Voor pluimveestallen is in februari 2023 vanuit het Rijk een aanscherping van de uitstootnormen voor fijn stof aangekondigd23: 50% reductie voor nieuwe stallen, 50% reductie voor bestaande stallen24 in hotspots – waaronder Nederweert25. Voor bestaande stallen in hotspots geldt een overgangstermijn tot 2028. Deze regelgeving wordt nu door het Rijk verder uitgewerkt. Deze normaanscherping is niet meegenomen in de hier geschetste feitelijke situatie voor Nederweert, dat moet nog in de landelijk beschikbare openbare data verwerkt worden. In dit onderzoek is de impact van deze landelijke aanscherping meegenomen in het maatregelscenario ‘behalen autonome ontwikkeling’, zie paragraaf 3.1 . 20 Conform CIMLK monitoringsronde 2023, https://www.cimlk.nl/ 21 RIVM (2023), Monitoringsrapportage NSL 2023, Stand van zaken Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit, RIVM- rapport 2023- | 0394. 22 Idem.

23 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2023/02/02/kamerbrief-aanscherping- | uitstootnormen- | fijnstof-uit- pluimveestallen | [geraadpleegd april 2024] 24 Het gaat om 50% reductie ten opzichte van een stal zonder emissiereducerend systeem voor fijn stof voor dezelfde diercategorie. 25 Nederweert is in de wijzigingsregeling nationale EZK- en LNV-subsidies 2020 aangemerkt als pluimveedichte gemeente. 25 juli 2024 | BJ7430-RHD-RP-3 | 7 PM2,5 Onderstaande figuur laat de jaargemiddelde concentraties PM2,5 in Nederweert zien. Daarbij is onderscheid gemaakt in concentraties langs wegen (lokaal en overig) en concentraties bij veehouderijen. Ook is onderscheid gemaakt in de gemiddelde en maximale concentraties, gebaseerd op de rekenpunten zoals opgenomen in het CIMLK. In CIMLK zijn geen lokale bronbijdragen van veehouderijen aan de PM | 2,5 concentraties opgenomen. Op basis van informatie van het RIVM is op basis van de bronbijdrage | van veehouderijen aan de PM10 concentraties een indicatie afgeleid van de bronbijdrage aan PM2,5.26 Figuur 4. Jaargemiddelde concentraties PM10 in Nederweert, 2022 en 2030.27 De figuur laat het volgende zien: • | De jaargemiddelde concentraties PM2,5 in Nederweert zijn in 2022 overal lager dan de huidige grenswaarde, en nemen naar 2030 toe naar verwachting af. Deze ‘autonome daling’ is voorzien op basis van bestaand beleid.

• | In 2030 liggen de PM2,5 concentraties onder de voorgestelde aangescherpte grenswaarde, zij het dat de maximale waarden bij vooral wegen met beperkte marge onder die aangescherpte grenswaarde liggen. • | Als gekeken wordt naar de gezondheidskundige advieswaarde van de WHO, dan is te zien dat de PM2,5 concent | raties daar in 2022 en in 2030 | boven liggen. • | Tot slot is te zien dat de PM2,5 concentraties veelal voor het grootste deel bestaan uit bijdragen van bronnen van buiten Nederweert of natuurlijke bronnen | (zoals zeezout en bodemstof ). 2.2 | Bronnen | van uitstoot van luchtvervuilende stoffen in Nederweert Onderstaand wordt voor stikstofoxiden (NO x, bepalend voor de vorming van NO2 concentraties), PM10 en PM2,5 inzicht gegeven in de mate waarin verschillende bronnen binnen Nederweert | uitstoot veroorzaken. De gegevens zijn gebaseerd op de | GCN- | tool emissies en concentraties per gemeente van het RIVM. | 28 Vervolgens wordt per bronsector verder inzicht gegeven in de bijdragen binnen die sector. Dat is gebaseerd op de gegevens van de Emissieregistratie van de Rijksoverheid. | 29 NOx Onderstaande figuur laat de bijdrage van bronnen binnen Nederweert aan de uits | toot van NOx zien, voor 2021 | 30 en 2030. 26 Verhouding PM10/PM2,5 stalemissies landbouw: 9%, conform Velders, G.J.M.

et al (2015), Grootschalige concentratie- | en depositiekaarten Nederland, rapportage 2015, RIVM-rapport 2015- | 0119. 27 Conform CIMLK monitoringsronde 2023, https://www.cimlk.nl/ 28 https://gcn-app.rivm.nl/, versie applicatie 2.0.10, versie data 20231129_1331. 29 https://www.emissieregistratie.nl/ [geraadpleegd | april 2024] 30 De GCN- | tool emissies en concentraties per gemeente bevat geen uitstootgegevens voor 2022, wel voor 2021. 25 juli 2024 | BJ7430-RHD-RP-3 | 8 25 juli 2024 BJ7430-RHD-RP-3 9 Figuur 5. Bijdragen aan uitstoot NOx door bronnen binnen Nederweert, in 2021 en 2030.31 De figuur laat zien dat landbouw en wegverkeer32 in Nederweert voor de meeste uitstoot van NOx zorgen. De uitstoot van beide bronnen neemt richting 2030 af, bij landbouw tot een vergelijkbaar niveau als wegverkeer. Mobiele werktuigen33 dragen in mindere mate bij, de overige bronnen dragen duidelijk het minste bij aan de NOx uitstoot. Uitstoot NOx vanuit de landbouw Inzoomen op de uitstoot vanuit landbouw levert het onderstaande beeld op. Figuur 6. Bijdragen aan uitstoot NOx vanuit landbouw in Nederweert in 2021.34 De NOx-uitstoot vanuit de landbouw wordt in Nederweert het meest veroorzaakt door aardgasverbruik (niet WKK). Dat hangt samen met verwarming van stallen, vooral in de pluimveehouderij.

Ook aanwending van dierlijke mest, mest in stallen + opslag, mestverwerking en emissies vanwege gewasresten leveren relevante bijdragen vanuit de landbouw. 31 https://gcn-app.rivm.nl/, versie applicatie 2.0.10, versie data 20231129_1331. 32 Personenauto’s, bestelauto’s, vrachtauto’s. bussen, touringcars, gemotoriseerde tweewielers. 33 Bijvoorbeeld kranen, shovels, aggregaten. 34 https://www.emissieregistratie.nl/ [geraadpleegd april 2024].

Uitstoot NOx door wegverkeer Inzoomen op de uitstoot door wegverkeer in Nederweert levert het onderstaande beeld op. Figuur 7. Bijdragen aan uitstoot NOx door wegverkeer in Nederweert in 2021. | 35 De NOx uitstoot door wegverkeer wordt in Nederweert het meest veroorzaakt door uitlaatgassen van vrachtauto’s (‘zware bedrijfsvoertuigen’, exclusief autobussen). Ook uitlaatgassen door personenauto’s en bestelauto’s leveren grotere bijdragen. PM10 Onderstaande figuur laat de bijdrage van bronnen binnen Nederweert aan de uitstoot van PM10 zien, voor 202136 en 2030. De figuur laat zien dat landbouw in Nederweert voor de meeste uitstoot van PM10 zorgt. Daarbij is een lichte afname van uitstoot te zien richting 2030.37 Overige bronnen dragen in duidelijke mate minder en beperkt bij aan de PM10 uitstoot. 35 https://www.emissieregistratie.nl/ [geraadpleegd april 2024]. 36 De GCN- | tool emissies en concentraties per gemeente bevat geen uitstootgegevens voor 2022, wel voor 2021. 37 De aanscherping van uitstootnormen fijn stof voor pluimveehouderijen vanuit het Rijk is niet in de | weergegeven cijfers opgenomen. 25 juli 2024 | BJ7430-RHD-RP-3 | 10 Figuur 8. Bijdragen aan uitstoot PM10 door bronnen binnen Nederweert, in 2021 en 2030.38 Uitstoot PM10 vanuit de landbouw Inzoomen op de uitstoot vanuit landbouw levert het onderstaande beeld op. Figuur 9.

Bijdragen aan uitstoot PM 10 vanuit landbouw in Nederweert in 2021. | 39 De PM10 uitstoot vanuit de landbouw wordt in Nederweert het meest veroorzaakt door pluimveestallen, en dan vooral leghennen. Bij stallen voor vleeskuikens, vleesvarkens en kalkoenen zijn ook duidelijke bijdragen gezien, duidelijk in mindere mate dan stallen voor leghennen. PM2,5 Onderstaande figuur laat de bijdrage van bronnen binnen Nederweert aan de uitstoot van PM2,5 zien, voor 202140 en 2030. 38 https://gcn-app.rivm.nl/, versie applicatie 2.0.10, versie data 20231129_1331. 39 https://www.emissieregistratie.nl/ [geraadpleegd april 2024]. 40 De GCN- | tool emissies en concentraties per gemeente bevat geen uitstootgegevens voor 2022, wel voor 2021. 25 juli 2024 | BJ7430-RHD-RP-3 | 11 De figuur laat zien dat landbouw in Nederweert voor de meeste uitstoot van PM | 2,5 zorgt, gevolgd door industrie en houtstook. Wegverkeer41, mobiele werktuigen42 en consumenten43 dragen in mindere mate bij. Figuur 10. Bijdragen aan uitstoot PM | 2,5 door bronnen binnen Nederweert, in 2021 en 2030. | 44 Uitstoot PM2,5 vanuit de landbouw Inzoomen op de uitstoot van | landbouwbronnen in Nederweert levert het onderstaande beeld op. Figuur 11.

Bijdragen aan uitstoot PM | 2,5 vanuit landbouw in Nederweert in 2021.45 De PM2,5 uitstoot vanuit de landbouw wordt in Nederweert het meest veroorzaakt door pluimveestallen voor leghennen, gevolgd door aardgasverbruik (verwarming van stallen, | vooral pluimveehouderij) en pluim veestallen voor kalkoenen. 41 Personenauto’s, bestelauto’s, vrachtauto’s. bussen, touringcars, gemotoriseerde tweewielers. 42 Bijvoorbeeld kranen, shovels, aggregaten. 43 Bijvoorbeeld CV-ketels in woningen, vuurwerk | en sigarettenrook. 44 https://gcn-app.rivm.nl/, versie applicatie 2.0.10, versie data 20231129_1331. 45 https://www.emissieregistratie.nl/ [geraadpleegd april 2024]. 25 juli 2024 | BJ7430-RHD-RP-3 | 12 2.3 | Ammoniak Voor ammoniak (NH3) zijn zoals voor NO2, PM10 en PM2,5 geen grenswaarden (‘rijksomgevingswaarden’ ) in de Omgevingswet opgenomen voor concentraties daarvan in de buitenlucht. Wel gelden er op bedrijfsniveau regels voor de uitstoot van ammoniak die in vergunningen opgenomen worden. Dat zijn regels gericht op het toepassen van de beste beschikbare technieken (BBT) en regels voor de gevolgen van de ammoniakemissies als het als stikstof neerslaat (‘stikstofdepositie’) in Natura 2000- | gebieden.46 Vanuit de Wet stikstofreductie en natuurherstel geldt er een wettelijke verplichting om de neerslag van stikstof in Natura 2000- | gebieden te verminderen.

Die verplichting is er om te voldoen aan de Europese vereiste dat Natura 2000- gebieden in een duurzame staat van instandhouding moeten verkeren. Neerslag van stikstof is één van de aspecten die een duurzame staat van | instandhouding in de weg kunnen staan. Dat komt doordat teveel stikstofdepositie vanwege de vermestende en verzurende werking daarvan voor verslechtering van de natuur kan zorgen. De verplichting voor stikstofreductie ligt bij het Rijk en provincies. In de Nederlandse situatie draagt ammoniak voor het grootste deel bij aan de stikstofdepositie.47 Als gekeken wordt naar de uitstoot van ammoniak door bronnen binnen de gemeente Nederweert, dan levert dat het volgende beeld op – gebaseerd op de Emissieregistratie van de Rijksoverheid. Figuur 12. Bijdragen aan uitstoot NH | 3 door bronnen binnen Nederweert in 2021.48 De figuur laat zien dat in Nederweert bijna alle uitstoot van ammoniak vanuit de landbouw komt. Uitstoot NH3 vanuit de landbouw Inzoomen op de uitstoot vanuit landbouw levert het onderstaande beeld op. De figuur laat zien dat de NH3 uitstoot vanuit de landbouw in Nederweert het meest vanuit leghendrijven | komt, terwijl ook varkens (vlees, fok) daar substantieel aan bijdragen.

46 Binnen de Gemeente Nederweert liggen de Natura 2000- | gebieden Sarsven en De Banen, Weerter- en Budelerbergen & Ringselven en Grote Peel, zie https://www.natura2000.nl/gebieden 47 https://www.rivm.nl/stikstof/wat-is-stikstof/stikstofdepositie [geraadpleegd d.d. 17- | 6-2024] 48 https://www.emissieregistratie.nl/ [geraadpleegd april 2024] 25 juli 2024 | BJ7430-RHD-RP-3 | 13 Figuur 13. Bijdragen aan uitstoot NH | 3 vanuit landbouw in Nederweert in 2021.49 2.4 | Geurhinder Geurhinder is de mate waarin hinder wordt | ondervonden van stank. Dat kan per persoon en per situatie verschillen, en is daarmee subjectief. Geur ontstaat wanneer kleine moleculaire deeltjes verdampen uit een stof. Mensen en dieren kunnen geuren beoordelen met hun reukvermogen. Bij geur van bedrijven gaat het om de uitstoot van geur van bedrij fsactiviteiten. De uitstoot is de geurconcentratie of geurvracht die uit de schoorsteen komt. Deze geuruitstoot | verspreidt zich via de lucht en veroorzaakt een geurbelasting op de woon- | en leefomgeving. Onder geurbelasting wordt | verstaan de hoeveelheid geur die op een geurgevoelig object zoals een woning ‘terechtkomt'. Dit wordt uitgedrukt in odour units per kubieke meter lucht (OUE/m3). Deze hoeveelheid is te meten of te berekenen. Wanneer de afstand tussen een geurbron en een woning toeneemt, zal er doorgaans minder geurbelasting zijn.

De geur zal verdunnen en vervliegen. De geurbelasting neemt dan af.50 Geur kan in de leefomgeving hinder veroorzaken. Geur brengt om die reden ook gezondheidsrisico's met zich mee. Het kan leiden tot lichamelijke klachten, zoals hoofdpijn, misselijkheid, een verstoorde ademhaling en een verstoorde hartslag. Ook kan geur psychische klachten veroorzaken. Bijvoorbeeld spanningen, structurele onvrede over het woon- | en leefklimaat en vermindering van activiteiten buitenshuis.51 Als een stof hinderlijk ruikt, wil dat niet zeggen dat die stof ook schadelijk is. Er zijn stoffen die al bij lage concentraties hinderlijk ruiken, maar op zichzelf onschadelijk zijn voor het menselijk lichaam. Andersom kan ook. Sommige stoffen zijn al giftig | bij lage concentraties als niemand ze nog kan ruiken. Ook kunnen ze geurloos zijn. Een bekend voorbeeld daarvan is het gas koolmonoxide.52 Onder de Omgevingswet kan een gemeente regels over geurhinder opnemen in het omgevingsplan. Voor rioolwaterzuiveringsinstallaties (rwzi's), het houden van landbouwhuisdieren en diverse agrarische activiteiten geeft het Rijk instructieregels in het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl). In het Bkl staan ook instructieregels welke gebouwen de gemeente in ieder geval als geurgevoelig in het omgevingsplan moet vastleggen. Daarnaast kan de gemeente ervoor kiezen om andere gebouwen en locaties te beschermen. 49 Idem.

50 https://iplo.nl/thema/geur/geur-emissie/ [geraadpleegd d.d. 18- | 6-2024] 51 https://iplo.nl/thema/geur/geur-gezondheid/ [geraadpleegd d.d. 18- | 6-2024] 52 Idem. 25 juli 2024 | BJ7430-RHD-RP-3 | 14 Ook een gebouw dat er nog niet is, maar er wel mag komen, is geurgevoelig. De gemeente moet in het omgevingsplan een 'bebouwingscontour geur' vaststellen. Binnen de bebouwingscontour geldt een 'hoge bescherming', daarbuiten een 'lage bescherming'. In de gemeente Nederweert is de Verordening Geurhinder en Veehouderij Nederweert 2017 van kracht.53 In de verordening zijn geurnormen en bijbehorende afstanden opgenomen in relatie tot agrarische bedrijven in Nederweert. Dat wordt toegepast bij vergunningverlening aan agrarische bedrijven. Bij het nog vast te stellen omgevingsplan onder de Omgevingswet wordt bekeken op welke manier het onderdeel geur daarin opgenomen wordt. De Gebiedsvisie Geurhinder en Veehouderij Nederweert 2017 beschrijft de geursituatie in Nederweert in 2017 als volgt54: • | De veehouderijen in de gemeente Nederweert stoten in 2017 ruim 5 miljoen odour units aan geurstoffen uit. Ongeveer 70% van deze emissie wordt uitgestoten door intensieve veehouderijen.

• | Als gevolg van de geuruitstoot van ruim 5 miljoen odour units is de achtergrond geurbelasting lokaal hoog, maar gemiddeld genomen wordt voldaan aan de toetswaarden voor de achtergrond geurbelasting van 10 odour units voor de woonkernen en 20 odour units voor het buitengebied. • | Het woon- | en leefklimaat in de woonkernen van gemeente Nederweert voldoet gemiddeld aan de gestelde maximale achtergrondnorm van 10 odour units, maar staat in sommige kernen wel onder druk. Dit geldt met name voor de woonkern Ospel waar 254 woningen een hogere achtergrond geurbelasting hebben dan de norm van 10 odour units. Dat kan daarom als niet aanvaardbaar woon- en leefklimaat worden | beoordeeld. • | Het woon- | en leefklimaat in het buitengebied voldoet gemiddeld aan de gestelde maximale achtergrondnorm van 20 odour units. Verspreid in het buitengebied bevinden zich 129 woningen met een achtergrond geurbelasting hoger dan 20 odour units en daarom als niet aanvaardbaar woon- | en leefklimaat beoordeeld. • | Per gebied zijn er | grote verschillen. Zo is in de zone van 1.500 meter om Nederweert en Ospel sprake van een relatief hoge achtergrondbelasting. In 2017 hebben 460 | woningen een | achtergrondbelasting hoger dan de achtergrondnorm en het woon- | en leefklimaat is daarom als een niet aanvaardbaar woon- | en leefklimaat beoordeeld.

Hiervan zijn 294 woningen | gelegen in de woonkernen met een achtergrond geurbelasting hoger dan 10 odour units en 166 | woningen in het buitengebied met een achtergrond geurbelasting hoger dan 20 odour units (inclusief de bedrijventerreinen). In 2019 heeft de gemeente Nederw eert de geursituatie laten evalueren. | Daaruit volgden | de volgende conclusies55: • | De achtergrondgeurbelasting in 2019 is in het buitengebied en in | de woonkernen over het algemeen nagenoeg gelijk gebleven of iets lager dan in 2017. In Leveroy is de achtergrond geurbelasting enigszins toegenomen en in Ospel is de achtergrond geurbelasting enigszins afgenomen. • | Ten opzichte van 2017 zijn er in 2019 iets meer woningen in een zeer goed tot goed woon- | en leefklimaat. • | In 2019 is het aantal woningen in matig - | slecht woon- | en leefklimaat 175 stuks minder dan in 2017. Bovenstaande gegevens en conclusies | zijn van 2019, en kunnen daardoor mogelijk niet meer geheel representatief zijn voor de actuele situatie. Voor aan actueel beeld is een actua lisatie van de geursituatie nodig. 53 https://www.nederweert.nl/geurhinder-en- | veehouderij [geraadpleegd 17- | 6-2024] 54 Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant (2017), Gebiedsvisie geurhinder en veehouderij Nederweert; onderzoek naar geurhinder, 30 maart 2017.

55 Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant (2019 | ), Evaluatie geur en veehouderij 2019 – | Gemeente Nederweert, 19 november 2019. 25 juli 2024 | BJ7430-RHD-RP-3 | 15 2.5 | Luchtkwaliteit Nederweert in perspectief Concentratiekaarten Als naar kaarten van de concentraties NO2, PM10 en PM2,5 gekeken wordt en uitgezoomd wordt, dan laat dat het beeld zien als in onderstaand figuur weergegeven. Figuur 14. Jaargemiddelde concentraties NO | 2, PM10, PM2,5.56 NO2 | PM10 | PM2,5 Hoge concentratie Lage concentratie Bovenstaande figuur laat bij NO2 duidelijk het patroon van verhoogde concentraties bij wegen zien. Dat komt doordat de concentraties van NO2 veelal sterk veroorzaakt worden door wegverkeer. Bij Nederweert (blauwe cirkel) is daar geen afwijkend beeld in te zien. | Bij PM10 vallen verhoogde concentraties op bij het Rotterdamse havengebied en verhogingen in de Gelderse Vallei en in Noord- | Brabant en het noordelijk deel van Limburg. Bij Nederweert zijn duidelijk verhoogde PM10 concentraties te zien. Paragraaf 2.2 heeft laten zien dat dat vooral veroorzaakt wordt door agrarische bedrijven, en dan vooral pluimveestallen. Bij PM2,5 is bij Nederweert ook nog een concentratieverhoging ten opzichte van de omgeving te zien, zij het in mindere mate dan bij PM10.

Aandachtsgebied PM 10 Nederweert is in het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) benoemd als aandachtsgebied voor PM10.57 Dat zijn gebieden met verhoogde concentraties PM10. Dat betekent: • | Als bepaalde activiteiten58 leiden tot een verhoging van de concentratie PM10 in de buitenlucht, worden in een omgevingsplan de omgevingswaarde voor PM10 conform het Bkl 59 in acht genomen. Dat zijn de nu geldende Europese grenswaarden. • | Gemeenten en provincies binnen aandachtsgebieden verzamelen gegevens over de veehouderijen van de PM10 concentraties.60 In de Monitoringsrapportage NSL 2023 is te zien dat het aantal gerapporteerde toetspunten bij veehouderijen met overschrijding van de etmaalgemiddelde PM | 10 norm in Nederweert het hoogste aantal in Nederland is.61 56 https://www.atlasleefomgeving.nl/ [geraadpleegd d.d. 18-6- | 2024] De kaarten geven de jaargemiddelde concentraties weer voor 2022, op basis van de Monitoringstool van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit. 57 Art. 5.51, lid 3 Bkl. 58 Aanleg of wijziging van wegen, vaarwegen en spoorwegen, activiteiten die een toename van de verkeersintensiteit veroorzaken op wegen, vaarwegen en spoorwegen, milieubelastende activiteiten waarover in het Besluit activiteiten Leefomgeving regels zijn gesteld met het oog op het beperken van verontreiniging van de lucht. 59 Art. 5.51, lid 3 Bkl.

60 Dit hoeft alleen voor de veehouderijen die meer dan 800 kg PM10 per jaar uitstoten of meer dan 500 kg fijn stof als de achtergrondconcentratie PM10 in die gebieden hoger is dan 27 μg/m3. 61 RIVM (2023), Monitoringsrapportage NSL 2023, Stand van zaken Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit, RIVM- rapport 2023- | 0394. 25 juli 2024 | BJ7430-RHD-RP-3 | 16 Gezondheid en WHO-advieswaarden Paragraaf 2.1 laat zien dat de concentraties NO2, PM10 en PM2,5 op basis van de huidige prognoses in 2030 veelal boven de advieswaarden van de WHO | liggen. Dat is niet alleen in Nederweert het geval, maar in een groot deel van Nederland. Het RIVM heeft aangegeven dat er ingrijpende extra maatregelen nodig zijn om die advieswaarden in 2030 te halen. Dat gaat om maatregelen nie | t alleen in Nederland, maar in heel Europa. 62 De voorgestelde nieuwe grenswaarden zijn een wettelijke verplichting, terwijl de | (strengere) WHO- advieswaarden geen wettelijke verplichting zijn | . Het ligt daarmee voor de hand om eerst aan de nieuwe wettelijke verplichtingen te voldoen, waarmee dan gelijk ook naar de WHO | -advieswaarde toegewerkt wordt. Fijn stof, ammoniak en geurhinder Veehouderijen veroorzaken fijn stof, ammoniak en geurhinder. Dat heeft raakvlak met elkaar, maar is niet hetzelfde.

| Als het met elkaar wordt vergeleken, dan laat analyse van de gegevens van stallen met de hoogste uitstoot in de Kernregistratie Dierverblijven | het beeld in onderstaande tabel zien. Tabel 1. Stallen met hoogste uitstoot fijn stof, ammoniak, geur in Nederweert.63 20 stallen met hoogste uitstoot | 20 stallen met hoogste uitstoot | 20 stallen met hoogste uitstoot fijn stof | ammoniak | geur 20 pluimveestallen | 13 pluimveestallen | 18 varkensstallen 5 varkensstallen | 1 pluimveestal 1 geitenstal | 1 geitenstal 1 melkveestal Ook in top 20 ammoniak: | Ook in top 20 fijn stof: | Ook in top 20 fijn stof: 4 pluimveestallen | 4 pluimveestallen | 1 pluimveestal Ook in top 20 geur: | Ook in top 20 geur: | Ook in top 20 ammoniak: 1 pluimveestal | 3 varkensstallen | 3 varkensstallen 1 pluimveestal | 1 pluimveestal 1 geitenstal | 1 geitenstal Bovenstaande tabel laat zien dat de stallen met de hoogste uitstoot fijn stof allemaal pluimveestallen zijn. Bij ammoniak zijn dat het meest pluimveestallen, maar ook meerdere varkensstallen. Bij geur zijn het | bijna allemaal varkensstallen. Een beperkt aantal stallen komt ook in de top 20 | met hoogste uitstoot van een andere eenheid voor. 2.6 | Luchtkwaliteit en gezondheid Vervuilde lucht (verhoogde concentraties van luchtvervuilende stoffen) kan zorgen voor negatieve gezondheidseffecten bij mensen.

Het gaat daarbij vooral om het ontstaan en verergeren van luchtweg- | en longaandoeningen (inclusief longkanker) en het ontstaan van en verergeren van aandoeningen van hart en bloedvaten. In de Nederlandse situatie behoort luchtvervuiling na roken tot één van de belangrijkste risicofactoren, in dezelfde | orde van grootte als overgewicht en weinig lichamelijke activiteit. Blootstelling aan luchtvervuiling kan ook vroegtijdige sterfte veroorzaken. De | concentraties fijn | stof, stikstofdioxide en ozon in | de Nederlandse lucht leidden in 2014 in | Nederland naar schatting tot 12.000 vroegtijdige sterfgevallen.64 62 Zoals het RIVM stelt: “ Het blijkt dat de | [advies]waarden alleen met een ingrijpend pakket aan maatregelen in 2030 kunnen worden gehaald. De maatregelen zouden dan zowel voor Nederland als de rest van Europa moeten gelden.” RIVM (2022), Inventarisatie van benodigde maatregelen om WHO-advieswaarden voor luchtkwaliteit in 2030 te realiseren, RIVM-briefrapport 2022- | 0094. 63 https://krd.igoview.nl/ [geraadpleegd mei 2024] 64 Gezondheidsraad (2018), Gezondheidswinst door schonere lucht, 2018, publicatienummer 2018/01.

25 juli 2024 | BJ7430-RHD-RP-3 | 17 25 juli 2024 BJ7430-RHD-RP-3 18 Omdat er in Nederweert sprake is van verhoogde concentraties van vooral PM10, kan aangenomen worden dat er daardoor sprake is van verhoogd risico op en verhoogd optreden van bovenstaande gezondheidseffecten vanwege blootstelling aan luchtvervuiling. In onderzoek van het RIVM, Wageningen University, Universiteit Utrecht (IRAS) en het NIVEL in het oosten van Noord-Brabant en het noorden van Limburg is een verband gevonden tussen wonen nabij veehouderijen en een lagere longfunctie. Ook kwam naar voren dat er in het onderzoeksgebied meer longontstekingen voorkomen dan in de rest van het land. Daarbij is onduidelijk of de extra longontstekingen worden veroorzaakt door specifieke ziekteverwekkers die van dieren afkomstig zijn (zoönose-verwekkers), of dat mensen gevoeliger voor longontsteking worden door de blootstelling aan stoffen die veehouderijbedrijven uitstoten, zoals fijn stof, endotoxinen en ammoniak. Uit het onderzoek volgde ook dat mensen die rondom veehouderijen wonen minder astma en allergieën hebben. Dichtbij veehouderijen wonen minder mensen met COPD, een chronische ziekte aan de longen.

Daar staat tegenover dat de mensen in deze omgeving die wel COPD hebben, daar vaker en/of ernstigere complicaties van hebben.65 Rondom veehouderijen kan in het mengsel aan fijn stofdeeltjes sprake zijn van hogere concentraties endotoxinen66 en micro-organismen als bacteriën, parasieten, schimmels, virussen en ziekteverwekkers afkomstig van dieren (‘zoönosen’). Deze onderdelen bevinden zich vooral in de grovere fractie van fijn stof (PM10). Het inademen van endotoxinen kan leiden tot ontstekingsreacties en luchtwegaandoeningen. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat blootstelling aan hogere endotoxineniveaus tot minder gevoeligheid voor allergie kan leiden.67 2.7 Conclusies luchtkwaliteit in Nederweert Op basis van dit hoofdstuk kunnen de volgende conclusies over de luchtkwaliteit in Nederweert getrokken worden: • Vooral de concentraties PM10 vormen een knelpunt, want: o Nederweert is een wettelijk aandachtsgebied voor PM10 ten gevolge van veehouderijen. o er is sprake van actuele overschrijding van de huidige etmaalnorm voor PM10 op toetspunten bij veehouderijen, het hoogste gerapporteerde aantal in Nederland; o de opgave om in 2030 de voorgestelde aangescherpte Europese grenswaarden te behalen is het grootst bij PM10: op basis van huidig beleid, inzichten en prognoses dalen de concentraties, maar niet genoeg om in 2030 overal de nieuwe grenswaarde te behalen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://nederweert.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/ba6da227-6f68-41db-b8eb-b157ddd0e027?agendaItemId=42cc186a-74ba-46ae-9a55-a4febf5fd19e