2024-04-23 12. Bijlage 5 Bijlagen bij Toelichting
Tekst van het document
• Voor ouder muurwerk geldt het volgende: een profiel wordt getekend haaks op de muur of de uitbraak- sleuf vanaf het hoogst mogelijke niveau, met inbegrip van de afdekkende laag tot in de vaste grond. Na do- cumentatie van het opgaande muurwerk wordt de doorsnede van de muur opgenomen in de profielteke- 18843.007 versie D1 15 / 30 ning. Van muurwerk wordt de bovenzijde, de onderzijde en van iedere versnijding de hoogtemaat geno- men. De hoogtematen worden in ieder geval aan het begin en het eind van de betreffende muur genomen, alsmede op hoeken en/of aanhechtingen. Bouwkundige details zoals reparaties of faseringen dienen nauwgezet te worden vastgelegd op tekening en middels een foto. Aangegeven wordt waar en wel ke mor- tel is toegepast. Bij funderingsonderzoek worden met name de hoeken onderzocht. Bouwmateriaal en mortel worden bemonsterd. Bij natuursteen wordt acht geslagen op de diversiteit van de gesteentesoor- ten. Van alle aanwezige afzonderlijke baksteenmaten w ordt een baksteen verzameld. Het baksteen wordt beschreven en de baksteenformaten worden opgemeten. Ook een 5 - of wanneer mogelijk een 10 - lagenmaat dient te worden genoteerd. Van natuursteen worden relevante maten genomen en wordt het verband geregistreerd . Ook moet het metselverband worden beschreven alsook de relatie met aangren- zend muurwerk.
Vondsten bij muurwerk worden onderscheiden in relevante contexten: uit de insteek, on- der de muur uit de funderingssleuf, ingesloten tussen de stenen, liggend op het muurrestant/uit de uit- braaksleuf. De te volgen strategie wordt doorgesproken met een bouwhistoricus die in samenspraak met de projectleider de afweging maakt of veldbezoek wel/niet noodzakelijk is. • Sporen en lagen die zowel in het vlak als in het profiel z ichtbaar zijn, krijgen hetzelfde spoor - en laagnum- mer. • Sporen met een omvang groter dan 1 meter worden in kwadranten opgegraven, tenzij het bijvoorbeeld waterputten of inhumatiegraven betreft. • Van bijzondere sporen en structuren worden detailtekeningen gemaakt (schaal 1:20 of nauwkeuriger). • Van sporen waarvan de onderkant in een dwarsdoorsnede binnen de ontgravingsdiepte niet bereikt kan worden, wordt de diepte en/of opbouw door middel van boringen bepaald. • De vulling uit de gecoupeerde sporen wordt op metaal nagezocht met de metaaldetector. • De coupes dienen individueel ingemeten te worden (X-, Y-, en Z-waarden). • Splitsingen en oversnijdingen van sporen dienen op een dusdanige manier vastgelegd en onderzocht te worden, dat een eventuele fasering vastgesteld kan worden. Vondsten afkomstig uit dergelijke sporen worden per spoor en eventueel daarin te onderscheiden vullingen verzameld.
• De gevonden lagen, grondsporen en structuren dienen zo mogelijk per periode te worden beschreven. De mate van uitwerking dient te zijn afgestemd op de vraagstellingen. Tevens dienen ze te worden meegeno- men in de interpretatie en conclusie(s). • De vulling van sporen uit de Steentijd dient te worden gezeefd over een maaswijdte van 3 mm. • Bodemlagen moeten ten opzichte van eventueel muurwerk afzonderlijk worden beoordeeld. • Bij putten dient het onderscheid gemaakt te worden tussen water -, afval- en beerputten. Indien de vulling een vondstcomplex bevat, wordt materiaal met diagnostische kenmerken verzameld. • Kansrijke sporen wor den bemonsterd voor 14C of dendrochronologische dateringen en voor archeobota- nisch of palynologisch onderzoek.10 • Er worden representatieve foto’s gemaakt van de grondsporen in het vlak en de coupes. 10 Bij waardestellend onderzoek is een monstername palynologie of archeobotanie alleen zinvol als de vindplaats in dit opzicht een bijzon- der potentieel biedt. 18843.007 versie D1 16 / 30 6.5 Aardwetenschappelijk onderzoek • Het fysisch -geografisch en bodemkundig onderzoek bestaat uit het bestuderen van de profielopbouw en de aangelegde vlakken door een fysisch -geograaf/bodemkundige of een Senior KNA Archeoloog met aantoonbare ruime, relevante fysisch -geografische én bodemkundige ervaring op de pleistocene zandgronden.
• Van elk van de proefsleuven wordt in ieder geval één lengteprofiel aan de hand van kolomopnamen gedocumenteerd. Het profiel dient minimaal de bodemopbouw (bodemkundig en lithologisch) vanaf het maaiveld tot minimaal 0,3 m on der het niveau waarop sporen zichtbaar zijn, gedocumenteerd te worden. De lengteprofielen worden beschreven en getekend middels minstens 2 kolomopnames per 25 meter profiel van 1 m breed aan het begin en aan het einde van de voor de proefsleuf meest repres entatieve wand.Alle profielopnamen worden in overzichten en waar nodig in detail gefotografeerd. • Uitgangspunt is dat de volledige profielen van de sleuf en de in de profielen optredende veranderingen volledig begrepen en gedocumenteerd worden. • Bij afwijken de patronen in de bodemopbouw of grondsporen in de sleufwand (te denken valt aan restanten van oud loopvlak, karrensporen, et cetera) wordt het gehele profiel voldoende ruim over deze fenomenen getekend en gefotografeerd (schaal 1:20). • De profielen worden beschreven en getekend op basis van bodemkundige kenmerken, archeologica, textuur, kleur, structuur, lithostratigrafie, humusgehalte, consistentie, laaggrenzen en gleyverschijnselen. • Profielen worden onderzocht op vondsten en per laag gedocumenteerd. 6.6 (An)organische artefacten • Vondsten dienen verzameld te worden per chronologisch relevante vulling (spoor), laag en/of vlak.
• Bijzondere vondsten11 en vondstconcentraties worden als puntlocatie ingemeten. • Stortvondsten worden per sleuf verzameld en geregistreerd. • Aanleg- en vlakvondsten die niet aan een grondspoor zijn te koppelen (geen metaal of bewerkt vuursteen) worden bij geringe hoeveelheden verzameld per concentratie of in vaksegmenten van (indien mogelijk) 4 x 4 meter, anders in een lengte van 4 meter en de maximale breedte van de ontgraving. • Metaalvondsten en bewerkt vuursteen worden tijdens het laagsgewijs verdiepen individueel ingemeten (X - , Y- en Z-waarden) en verzameld. • Natuursteen uit vlakken en profielen wordt verzameld indien dit archeologisc h relevant is. In ieder geval wordt een steekproef genomen. • Bij belangwekkende en/of kwetsbare vondsten worden op de vondstlocatie foto’s gemaakt, nadat het spoor en het object in situ fotogeniek zijn gemaakt. 11 Als bijzonder gelden vondsten met een hoge individuele informatiewaarde en/of zeldzaamheid en/of gaafheid. 18843.007 versie D1 17 / 30 6.7 Archeozoölogische en -botanische resten • Alleen ecologisch veelbelovende sporen (veel houtskool, extreem goede conservering in natte -venige - omstandigheden) die bovendien op basis van vondsten gedateerd kunnen worden, komen in aanmerking voor bemonstering. Verwerking en karakterisering van de diver se monsters wordt door specialisten uitgevoerd.
Dit gebeurt in eerste instantie door middel van een waardering (scan) in de context van de evaluatiefase. • Constructiehout van beschoeiingen, drenkkuilen, waterputten etc. wordt in het veld beschreven door een houtspecialist, getekend en gefotografeerd. In het Plan van Aanpak worden hierover afspraken opgenomen. Gelet dient te worden op het gebruik van hergebruikt hout. Dit om een correct advies te geven over de te nemen monsters voor dendrochronologisch onderz oek en mogelijke afwijkingen die hierdoor kunnen voorkomen. • Een voorstel voor deselectie van constructiehout wordt besproken met de bevoegde overheid. • Vullingen van waterputten worden volledig onderzocht, vooral ook de opvullagen. Pakketten van accumulatielagen worden met pollenbakken bemonsterd voor specialistisch onderzoek met het oog op ruimtegebruik, bewoningcontinuïteit en landschapsontwikkeling (in het bijzonder continuïteit bewoning en overgang einde nederzetting en akkerland). • In overleg met een fysisch-geograaf en paleobotanicus wordt een representatief deel van het akkerdek bemonsterd met pollenbakken. Archeozoölogische resten Archeolozoölogische contexten worden in principe geheel opgegraven en bij uitwerking geanalyseerd. Tenzij anders overeengekomen met opdrachtgever en de bevoegde overheid.
Crematiegraven Voor de berging van crematiebegravingen is een Senior KNA Archeoloog of fysisch-antropoloog verantwoorde- lijk. Berging van crematieresten gebeurt volgens de inmiddels gangbare “methode Hiddink” .12 Indien contai- ners (bijvoorbeeld - vrijwel - compleet vaatwerk van aardewerk of glas) en/of beenderblokken worden aange- troffen worden ze in principe behandeld als monsters. Dit wil zeggen dat ze en bloc worden geborgen. De inhoud van de containers en de beenderblokken worden via een “micro -opgraving” en/of zeefmethode onder laboratoriumomstandigheden onderzocht. Een eventuele “micr o-opgraving” en uitwerking van crema- tiebegravingen wordt uitgevoerd door een fysisch-antropoloog. Inhumatiegraven Voor de opgraving en uitwerking van inhu matiebegravingen is een fysisch -antropoloog verantwoordelijk. De inhumaties worden schaal 1:10 geteke nd, maar kunnen ook middels fotogrammetrie worden gedocumen- teerd. 12 Hiddink 2003, 97-107. 18843.007 versie D1 18 / 30 Menselijk en/of dierlijk skeletmateriaal wordt opgegraven, gedetermineerd en uitgewerkt volgens de beroeps- groep heersende normen (o.a. leeftijdsbepaling, geslachtsbepaling, pathologie, bij gaven, etc.).
6.8 Overige resten Ter beantwoording van de onderzoeksvragen dienen relevante monsters genomen te worden voor onder meer micromorfologisch, botanisch, diatomeeën, mijten, insecten onderzoek, pollen en nonpalynomorfe pol- len (NPP) analyse en geochemisch onderzoek. Deze monsters dienen slechts te worden genomen indien ecolo- gisch veelbelovende sporen worden aangetroffen. 6.9 Omgang met en berging van kwetsbaar vondstmateriaal Het bergen van kwetsbaar vondstmateriaal gebeurt volgens de KNA leidraad Eer ste Hulp bij kwetsbaar vondstmateriaal (niet digitaal, maar wel als waaier beschikbaar). Bij complexe situaties (zoals en bloc - bergingen) dient een erkend conserveringsspecialist te worden geraadpleegd en zo mogelijk te worden inge- schakeld om de berging te begeleiden. 6.10 Dateringstechieken • Wanneer vondstmateriaal geen uitsluitsel geeft over de datering van sporen en/of lagen, kunnen monsters worden genomen voor het verkrijgen van een datering. Dit zullen voornamelijk 14C- en dendrochronologische dateringen betreffen. • In het veld dient te wo rden bepaald of de betreffende sporen/lagen ook daadwerkelijk geschikt zijn voor bemonstering. Bij twijfel over het potentieel van de monsters dient een specialist ter zake ingeschakeld te worden.
• Bij het aantreffen van houtconstructie heeft dendro -datering de hoogste prioriteit en dient door een houtspecialist een monster genomen te worden. Wanneer bij houtconstructies geen geschikte dendrochronologische monsters beschikbaar blijken te zijn, kunnen eventueel geschikte 14C-monsters gedateerd worden. • Eventuele uitwerking van tijdens het veldwerk genomen monsters en de met zich meebrengende kosten, worden in het evaluatieverslag ter goedkeuring voorgelegd aan de opdrachtgever en de bevoegde overheid. 6.11 Bouwstenen Een bouwsteen is gedefinieerd als een logische of logistieke informatie-eenheid van de documentatie van een gravend onderzoek . Deze bouwstenen definiëren de wijze van documenteren van de basisgegevens van een specifiek (waarnemings)proces of een specifieke activiteit binnen een archeologisch onderzoek , te weten ad- 18843.007 versie D1 19 / 30 ministratieve (bijvoorbeeld: project en OM -nr.) en ruimtelijk -geografische (de positie en ruimtelijke begren- zing). Een bouwsteen, of een combinatie van bouwstenen, kan bijvoorbeeld de vorm hebben van een analoge (papieren) lijst of veldtekenin g, maar ook van een digitale databasetabel of een kaartlaag in een CAD - of GIS- toepassing. Van de werkzaamheden in het veld dienen dag - en weekrapporten te worden bijgehouden.
Tevens dienen sporen op spoorformulieren, vondsten op vondstformulieren, monster s op monsterformulieren, tekeningen op tekeningformulieren en foto’ s op fotoformulieren te worden geregistreerd. 6.12 Complexiteit De complexiteit van het archeologisch onderzoek is standaard. De mogelijkheid van het voorkomen van meer- dere perioden is het enige dat het onderzoek gecompliceerd kan maken. 6.13 Beperkingen Vanwege het inventariserende karakter van het proefsleuvenonderzoek mogen grotere structuren (bijvoor- beeld beschoeiingen, muurresten en putten) niet verwijderd worden. Door deze beperking kan m ogelijk niet op alle onderzoeksvragen een duidelijk antwoord gegeven worden. Het nader uitwerken van materiaalgroepen en het conserveren van artefacten gebeurt nadat er een selectie - en waarderingsrapport is geschreven waarin de voorgenomen uitwerkingen wo rden verwoord en beargumenteerd. Uiteindelijke uitwerking en conserve- ring wordt in overleg met en na goedkeuring van de opdrachtgever en de bevoegde overheid gedaan. 7 EVALUATIE, UITWERKING EN CONSERVERING 7.1 Opleveringsverslag Er wordt niet verwacht dat in het kader van het onderhavige proefsleuvenonderzoek, het noodzakelijk is om een opleveringsverslag op te stellen en per email naar de opdrachtgever en toezichthouder te versturen.
7.2 Evaluatierapport Na het veldwerk en de technische uitwerkin g, wordt door de projectleider - zo nodig na specialistisch advies - een evaluatierapport opgesteld. Tenzij door de projectleider, opdrachtgever en de bevoegde overheid bij over- leg is vastgesteld dat direct met het eindrapport kan worden begonnen. Het evaluatierapport bestaat uit de volgende onderdelen: • Een bondige eerste samenvatting van de resultaten; 18843.007 versie D1 20 / 30 • Een of meerdere overzichtskaarten met een eerste zonering en globale datering van vindplaatsen; • Aangelegde m2 vlak en profiel; • Aantallen/hoeveelheden vondsten, monsters; • Een voorstel voor verdere analyse en een kort plan van aanpak daarvoor; • Een planning; • Te conserveren of te deselecteren materiaal (zie hoofdstuk 8). Het evaluatierapport wordt getoetst en goedgekeurd door de bevoegde overheid en de opdrachtgever. Op basis van de evaluatie wordt bepaald of het Programma van Eisen voor de uitwerking en rapportage moet worden aangepast en of dit consequenties heeft voor de kosten uitwerking en rapportage (zie verder § 10.3). 7.3 Structuren, grondsporen en vondstspreidingen • Vindplaatsen worden op grond van spoor - en vondstspreidingen geïnterpreteerd en op basis van informatie over tijd (periode) en ruimte begrensd in zones, sites of als off-site fenomenen. Deze zones, sites etc.
worden vervolgens geïnterpreteerd en met een deugdelijke onderbouwing (KNA -conform) gewaardeerd. • Bij de interpretatie en presentatie worden de gegevens van het vooronderzoek gebruikt en verwerkt, eventueel opnieuw geïnterpreteerd. De archeologische uitvoerder vraagt daar toe de gegevens/materiaal/origineel beeldmateriaal op bij de uitvoerder(s) van het vooronderzoek. De te onderscheiden structuren worden verwerkt in een catalogus, waarbij de aangetroffen s poren zowel in vlak als dwarsdoorsnede worden afgebeeld én in samenhang met het vondstmateriaal beschreven. 7.4 Analyse aardewetenschappelijke gegevens De interpretatie en analyse van de fysisch -geografische en bodemkundige informatie gebeurt zoveel als moge- lijk in het veld. De verzamelde gegevens dienen zodanig te worden uitgewerkt dat de landschappelijke context, de bodemopbouw en post -depositionele processen van de vindplaats kunnen worden bepaald conform de onderzoeksvragen. 7.5 (An)organische artefacten13 Per (an)organisch archeologisch artefact (AF) dient per vondstcategorie minimaal gedocumenteerd te worden: 1. het spoor (of laag) waarin het AF is aangetroffen; 2. de conserveringstoestand van het AF (verbrand, vergaan, etc.); 3. de determinatie; 4. de datering van het AF en; 5.
een beschrijving van het AF (grootte categorie, versiering, bewerkingssporen, etc.); 13 Indien opgesteld, dient de uitwerking en conservering plaats te vinden volgens het vastgestelde evaluatierapport. De archeolo gisch aannemer dient zelf kennis te nemen van de specifieke eisen die het betreffende depot stelt aan de aanlevering van het vondstmateriaal. 18843.007 versie D1 21 / 30 Iedere vondst wordt gedetermineerd. Vondsten uit de bouwvoor en losse vondsten van de stort of het vlak worden gescand en geteld en slechts bij bijzondere vondsten nader beschreven en geanalyseerd. Uitgangspunten: • Aardewerk: determinatie per periode op ‘bakselniveau’, en voor zover mogelijk op type. • Natuursteen/vuursteen: determinaties op gesteentesoort en op werktuig -/gebruikstype en indien mogelijk op herkomst. • Metaal: determinatie op metaalsoort, zo mogelijk op artefacttype en periode. • Bewerkt hout (artefacten en constructiehout): er dient ook gedetermineerd te worden op houtsoort. Archeozoölogische en -botanische resten Uitgangspunten bij de documentatie van dierlijk botmateriaal: • Het spoor (of laag) waarin het bot is aangetroffen; • De conserveringstoestand van het bot (verbrand, vergaan, etc.); • De determinatie op type bot en soort dier; • Eventueel datering. Botanische resten (incl.
zadenmonsters) worden ná het veldwerk en ná selectie gescand door een specialist ter bepaling van de kwaliteit en het archeologisch -ecologisch potentieel. De scan vindt plaats voorafgaand aan het evaluatieverslag. Hiervoor wordt een afzonderlijk voorstel overlegd. Na goedkeuring van de opdrachtgever en de bevoegde overheid worden botanische resten op voordracht van de projectleider na der geanalyseerd en uitgewerkt. 7.6 Beeldrapportage (objecttekeningen, foto’s, kaarten e.d.) • Coupes van sporen, profielen en profielkolommen worden ter documentatie als scan gedigitaliseerd. Representatieve sporen en profielen worden in opgemaakte vorm in het rapport afgebeeld. • Alle sporen en structuren wo rden afgebeeld op een alle -sporenkaart voorzien van het landelijke coördinatengrid. Hierop dient de locatie van de bouwput herkenbaar te staan afgebeeld met eventuele onderzoekstechnische indeling en nummering. De sporen en structuren worden met verschille nde periodekleuren op de alle-sporenkaart aangegeven. • De te onderscheiden structuren worden verwerkt in een catalogus, waarbij de aangetroffen sporen zowel in vlak als dwarsdoorsnede worden afgebeeld. • Er wordt een kaart vervaardigd van het paleoreliëf en de dikte van het aanwezige antropogene dek. • Verspreidingskaart van de verzamelde aanlegvondsten per periode (vakken van max.
5 x 5 meter), indien het gaat om significante hoeveelheden. • Bij de evaluatie van het veldwerk wordt in overleg met de bevoegde ove rheid op basis van het evaluatieverslag bepaald welke objecten getekend of gefotografeerd worden. • Een referentieprofiel wordt altijd afgebeeld in het rapport. • Niet gepubliceerd beeldmateriaal wordt op cd-rom of dvd aan het rapport toegevoegd. 18843.007 versie D1 22 / 30 7.7 Eindrapportage en te leveren product Inhoud eindrapport • Conclusies en synthese waarin de resultaten van het onderzoek op integrale wijze worden besproken. De verkregen resultaten dienen tevens bezien en geduid te worden in het licht van de bestaande kenni s over de bewoningsgeschiedenis van het desbetreffende gebied (de onderzoeksvragen worden dus niet alleen apart beantwoord). • De tekst dient op alle essentiële punten door afbeeldingen en tabellen ondersteund te worden. • Ten behoeve van de waardering wordt p er vindplaats een KNA -conforme waarderingstabel ingevuld. De waardering wordt in een lopende tekst toegelicht. Verstrekking eindrapport en data • Gemeente Nederweert als bevoegde overheid (1 exemplaar digitaal). • Archeologisch adviseur van de bevoegde overheid (1 exemplaar digitaal). • De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, en aan de Provincie en het Provinciaal Archeologisch Depot voor Bodemvondsten Limburg (1 exemplaar digitaal).
• De (definitieve) digitale opgravingsdocumentatie van het project wordt in origineel format aan de gemeente beschikbaar gesteld. Ook het eindrapport is hierin opgenomen. De GIS -informatie worden in een gangbaar (leesbaar) format aangeleverd (Shapefile-bestanden en autocad (.dxf/.dwg)). De gemeente draagt zorg voor de verstrekking van het rapport aan de lokale heemkundekring. In verband met de vergaande digitalisering kan het zijn dat instanties geen analoge exemplaren meer accepte- ren of wensen. U dient dit zelf na te vragen. Opleveringstermijnen • Uiterlijk vier weken n a afloop van het veldwerk is het evaluatierapport opgesteld. Het evaluatierapport wordt digitaal (in MSword) geleverd aan de bevoegde overheid en de opdrachtgever. • Binnen drie maanden na goedkeuring van het evaluatierapport en het uitwerkingsvoorstel met e ventuele aanpassing/aanvullingen van het Programma van Eisen wordt het concept eindrapport aangeleverd. • De conceptversie van het eindrapport wordt digitaal (in MS -Word) geleverd. Toetsing van het concept eindrapport aan het Programma van Eisen gebeurt door de bevoegde overheid en de opdrachtgever. Correcties worden verwerkt in het definitieve eindrapport. • Uiterlijk vier weken na beoordeling levert de opdrachtnemer het definitieve rapport.
Van deze planning kan in overleg worden afgeweken, in het bijzonder w anneer noodzakelijke laboratoriumanalyse ( 14C- onderzoek of anderszins) meer tijd vraagt. Het verlengen van de termijn gebeurt altijd in overleg met de opdrachtgever en de bevoegde overheid. 7.8 Openbaarheid en integriteit • Definitieve rapporten met onderliggende documentatie zijn openbaar. Restricties kunnen alleen door de bevoegde overheid gesteld worden vanuit een oogpunt van bescherming van het bodemarchief. 18843.007 versie D1 23 / 30 • De auteurs zijn verantwoordelijk voor een verslaglegging volgens standaarden van goed vakm anschap, beroepsethiek en integriteit. De opdrachtgever/vergunningvrager kan geen eisen stellen of beperkingen opleggen aan de inhoud, de conclusies en de aanbevelingen. • De auteurs kunnen beperkingen opleggen aan de toegankelijkheid en verspreiding van hu n onderzoeksgegevens tot het moment dat het conceptrapport door de bevoegde overheid is goedgekeurd. Deze bepaling vervalt indien het evaluatierapport en/of het conceptrapport niet binnen de gestelde termijnen worden aangeleverd. • De auteurs stellen tekeni ngen en onderzoeksgegevens (opgravingsdocumentatie) te allen tijde aan de bevoegde overheid ter beschikking, indien deze nodig zijn voor de voorbereiding van ander onderzoek of beschermende maatregelen.
• De bevoegde overheid kan alleen verbeteringen eisen b ij aantoonbare tekortkomingen in de wetenschappelijke kwaliteit van de verslaglegging. Aanbevelingen horen tot het domein van de auteur en zijn niet aan correctie onderhevig. 8 (DE)SELECTIE EN CONSERVERING 8.1 Selectie materiaal voor uitwerking In beginsel komen alle vondsten in aanmerking voor determinatie en analyse. Voorstellen tot (de)selectie die- nen te worden goedgekeurd door de bevoegde overheid en het P rovinciaal Archeologisch Depot voor Bodem- vondsten Limburg . Dit gebeurt middels een (de)s electierapport met daarin een gemotiveerd voorstel en een lijst. In deze lijst wordt aangegeven: 1. vondstnummer, 2. context, 3. soort materiaal, 4. soort object, 5. globale datering, 6. mate van gaafheid, 7. reden van deselectie. 8.2 Selectie materiaal voor deponering en verwijdering In verband met deselectie van materialen, kan sprake zijn van overleg - en goedkeuringsmomenten met en door de depothouder. Dit is doorgaans na beëindiging van het veldwerk in het kader van een evaluatie (zie § 7.2). Dit kan even wel ook zijn tijdens het veldwerk , bij significante afwijkingen m.b.t. vondsten (aantallen, aard, noodzaak tot conservering, etc.). Procedure en doorlooptijden worden beschreven in de KNA , versie 4.1 (d.d. 19-02-2018), en hieronder in het kader aangegeven.
Contactpersoon voor (de)selectie is in de Provincie Limburg is
18843.007 versie D1 24 / 30 Tijdsduur reactie tijdens het veldwerk: Reacties t.a.v. wel/niet meenemen (naar tussendepot uitvoerder) is 2 werkdagen (48 uur) op werkdagen vanaf het moment van aantoonbaar melden per telefoon, email bij de depothouder. Bij uitblijven van een reactie binnen de afgesproken termijn mogen de over ige partijen (archeologisch uitvoer- der, opdrachtgever, bevoegde overheid) beslissen of zij het materiaal wel/niet tijdelijk deponeren. Tijdsduur reactie na het veldwerk (evaluatiefase): (aantoonbaar) aanmelden, maken afspraak met depothouder: afhandeling verzoek goedkeuring maximaal 15 werkdagen. Bij uitblijven reactie kan het werk in samenspraak met opdrachtgever en bevoegd e overheid zon- der goedkeuring van de depothouder worden voortgezet. 8.3 Selectie materiaal voor conservering • Bijzondere vondsten die geconserveerd of gerestaureerd moeten worden, worden in overleg met de bevoegde overheid, opdrachtgever en provinciaal depot overgedragen aan een specialist. • Bij bijzonder kwetsbare vondsten wordt een specialist geraadpleegd. Metaalvondsten en vondsten van organisch materiaal dienen, voor zover behoudenswaardig, geconserveerd te worden. De behoudenswaardigheid wordt in overleg met de bevoegde overheid en opdrachtgever vastgesteld en ter goedkeuring voorgelegd aan de depothouder van het Provinci aal Archeologisch Depot voor Bodemvondsten Limburg.
• Van onherkenbare voorwerpen (roestklompen) worden ter vaststelling van de behoudenswaardigheid röntgenopnamen gemaakt. • Het gesorteerde en geanalyseerde materiaal wordt zo verpakt dat het stabiel kan word en opgeslagen bij het Provinciaal Archeologisch Depot voor Bodemvondsten Limburg. • Uitgangspunt bij de conservering is dat het behoud gewaarborgd is. 9 DEPONERING 9.1 Eisen betreffende depot Er is conform de KNA , versie 4.1 (d.d. 19-02-2018), sprake van een aantal overleg - en goedkeuringsmomenten met en door de depothouder (zie hiervoor hoofdstuk 8). • Voor aanvang van het onderzoek wordt contact opgenomen met de depotbeheerder van het Provinciaal Archeologisch Depot voor Bodemvondsten Limburg. Vast contactpersoon depothouder provincie Limburg: . • Deponering van de vondsten en de documentatie vindt plaats in het Provinciaal Archeologisch Depo t voor Bodemvondsten Limburg conform de daarvoor opgestelde eisen van aanlevering.
18843.007 versie D1 25 / 30 • Deponering van vondsten, monsters en projectdocumentatie vindt na afronding van het definitieve rapport, conform de KNA, versie 4.1 (d.d. 19-02-2018) / BRL 4000, gesplitst p laats. De aanleverende partij kan hierover aanvullende afspraken maken met de depothouder/eigenaar. 9.2 Te leveren product Standaard-/conceptrapport is een rapport volgens de vigerende versie van de KNA -specificatie volgens onder- staande bepalingen in dit hoo fdstuk van dit PvE. Bij het eindproduct hoort een bewijs (af te geven door de ontvangende instantie) van overdracht van vondsten en documentatie. 9.3 E-depot Conform KNA 4.1 (d.d. 19 -02-2018) wordt ook een digitale versie van het rapport aangeleverd aan en o pge- nomen in het zogenaamde E-depot onder vermelding van het onderzoeksmeldingsnummer. 10 RANDVOORWAARDEN EN AANVULLENDE EISEN 10.1 Personele randvoorwaarden • Het team dat het onderzoek uitvoert staat onder leiding van een Senior KNA Archeoloog als projectleider, met ervaring met onderzoeken in het zuidelijke zandgebied , of in vergelijkbare regio’s. De Senior KNA - archeoloog is aanwezig bij de aanleg van het eers te vlak.
In het veld worden de werkzaamheden uitge- voerd door minimaal een Senior KNA Archeoloog, als dagelijks wetenschappelijk leider, met ervaring met onderzoeken in het zuidelijke zandgebied , of in vergelijkbare regio’s, en een (KNA)archeoloog/veldtechnicus. De metaaldetector dient te worden gehanteerd door een medewerker met ervaring. • De graafwerkzaamheden worden uitgevoerd door een kraanmachinist met aantoonbare ervaring op de zuidelijke zandgronden. • Een fysisch -geograaf of bodemkundige met een ruime bodemkundige specialisatie in de zuidelijke zandgronden of een archeoloog met ruime en relevante bodemkundige en fysisch -geografische ervaring wordt ingezet voor de interpretatie van de bodemprofielen in het veld. • De materiaal- en monsteranalyses worden uitgevoerd door specialisten met aantoonbare ervaring op het gebied van materiële cultuur, botanische en archeozoölogische resten uit de te verwachten perioden. • De analyse en beschrijving van complex muurwerk wordt gedaan door of onder verantwoordelijkheid van een bouwhistoricus met aantoonbare ervaring. 18843.007 versie D1 26 / 30 • De metaaldetector dient gehanteerd te worden door een deskundig persoon met ervaring in metaaldetectie.
• Het opgravingsbedrijf dient zo georganiseerd te zijn dat flex ibel op wijzigingen of uitloop van werkzaamheden gereageerd kan worden en dat ondersteunend of vervangend personeel of specialisten snel ter plaatse kunnen zijn. • Inzet van studenten archeologie en/of vrijwilligers tijdens het veldwerk is toegestaan, mits g oed begeleid. 10.2 Informeren en inzetten lokale archeologievrijwilligers De uitvoerder van het archeologisch onderzoek dient enkele weken voor aanvang van het veldonderzoek de heemkundevereniging en actieve archeologievrijwilligers te informeren over de perio de van uitvoering en de locatie van het onderzoek. De gemeente Weert en de heemkundevereniging stellen het op prijs als de lokale archeologievrijwilligers een bijdrage kunnen leveren aan het veldwerk. Zij zi jn te bereiken via onderstaande contactpersoon: Wel dient rekening gehouden te worden dat Arbowetgeving, en het bezit van een VCA (basis, veiligheid voor operationeel leidinggevenden), medische keuring CROW -132 protocol, en/of Certificaat basiskennis OCE een verplichte voorwaarde kan zijn voor betreding van het plangebied, en als gevolg deelname aan het archeolo- gisch onderzoek. 10.3 Overlegmomenten In overleg met de opdrachtgever worden de uitvoeringsperiode en de opleveringstermijn van het veldwerk vastgelegd.
Bij het aantreffen van archeologische resten die, gezien de initiële verwachting, niet verwacht werden, wordt de bevoegde overheid , de opdrachtgever en depot houder zo spoedig mogelijk op de hoogte gesteld. Zaak is dat de archeologisch uitvoerder te allen tijde ter beschikking staat om de bevoegde overheid van informatie en advies te voorzien. Indien er een behoudenswaardige vindplaats wordt aangetroffen, dien t met de opdrachtgever en de bevoegde overheid een overleg plaats te vinden waarin de eventuele vervolgstrategie, doorstart naar opgraving, bespro- ken wordt evenals eventuele aanvullingen op dit PvE ten behoeve van die doorstart naar een opgraving. De sleuven blijven openliggen. Afstemming tussen de verschillende partijen vindt plaats op de volgende momenten: • Uiterlijk 1 week voor aanvang van het veldwerk tussen de betrokken projectleider(s), de opdrachtgever en de bevoegde overheid (gemeente Nederweert). Hierbij wordt de strategie op basis van Plan van Aanpak, offerte, overeenkomst en de uitvoeringsplanning wederzijds bevestigd.
18843.007 versie D1 27 / 30 • Indien belangwekkende zaken worden aangetroffen die niet in het PvE zijn voorzien of wanneer substantieel van het PvE afgeweken dient te worden, vindt overleg plaats met de bevoegde overheid en de opdrachtgever. • Indien een behoudenswaardige vindplaats wordt aangetroffen vindt in het veld overleg plaats tussen de betrokken projectleider(s), de contactpersoon van de bevoe gde overheid en de opdrachtgever. Dan wordt besloten of er een (directe) doorstart naar een opgraving noodzakelijk is en of daarvoor nog nadere afspraken dienen te worden vastgelegd, zoals aanvullingen op het PvE of de strategie van eht vervolgonderzoek. • De contactpersoon van de bevoegde overheid wordt op de laatste veldwerkdag op de hoogte gesteld van einde veldwerk. Op dat moment wordt bekeken of een evaluatierapport zinvol is. De bevoegde overheid en/of de opdrachtgever kan/kunnen bepalen dat meerdere overleggen plaatsvinden. 10.4 Kwaliteitsbewaking en toezicht Kwaliteitsbewaking De Senior KNA Archeoloog van het uitvoerende bedrijf houdt toezicht op de werkzaamheden en is hierbij eindverantwoordelijk. Hij/zij is verantwoordelijk voor de kwaliteit van het o nderzoek en de te doorlopen processtappen. Toezicht of directievoering Namens de bevoegde overheid houdt ArchAeO B.V. toezicht op de uitvoering van het archeologisch onder- zoek.
10.5 Overige randvoorwaarden en aanvullende eisen Opdrachtgever of bevoegde overheid • De opdrachtgever zorgt voor de toegankelijkheid/milieutechnische vrijgave van het onderzoeksterrein en voor gelegenheid tot het plaatsen van een schaftwagen/directiekeet, een container voor opslag van materiaal en een chemisch toilet. • De opdrachtgever geeft indien gewenst ook kopieën van de rapporten milieu - en/of explosievenonderzoek. • De opdrachtgever verzorgt de contacten met andere belanghebbenden. Opdrachtnemer • De uitvoerder van het proefsleuvenonderzoek en de eventuele de opgraving, is in het bezit van een geldig certificaat BRL SIKB 4000 Archeologie met protocol 4003 IVO en protocol 4004 opgraven. • Een week voorafgaand aan het veldonderzoek wordt het Plan van Aanpak/draaiboek dig itaal aangeleverd aan de opdrachtgever en de bevoegde overheid. Het draaiboek is voorzien van een veiligheidsplan. • De opdrachtnemer verzorgt het meetsysteem en de inrichting van het terrein. • De civieltechnisch uitvoerder doet de KLIC-melding. 18843.007 versie D1 28 / 30 • Binnen het plangebied zullen risicovolle plekken zoals (diepe) kijkgaten door de opdrachtnemer met rood - wit lint worden afgezet.
11 WIJZIGINGEN TEN OPZICHTE VAN HET VASTGESTELDE PVE 11.1 Wijzigingen tijdens het veldwerk • Belangrijke afwijkingen ten opzichte van het Programma van Eisen bij de ontsluiting van het terrein of gedurende het veldwerk worden schriftelijk/per e -mail aangevraagd bij de bevoegde overheid en de opdrachtgever en zijn alleen mogelijk na overleg met en goedkeuring door de opdrachtgever en de bevoegde overheid. • Doorgevoerde afwijkingen ten opzichte van het Programma van Eisen worden door opdrachtnemer op schrift vastgelegd, waarbij het Programma van Eisen kan worden aangepast of aangevuld. Na goedkeuring van de aanvulling op het Programma van Eisen kan het veldwerk worden vervolgd. • Kleine wijzigingen worden vastgelegd in de verslagen van werkoverleg en in de dag - en weekrapporten. Indien meerkosten aan de wijzigingen verbonden zijn, is goedkeuring vereist van de opdrachtgever. Ten behoeve van een eventuele doorstart kunnen door de bevoegde overheid aanvullende vragen en/of eisen worden geformuleerd.
11.2 Belangrijke wijzigingen • Wijzigingen aan de in dit Programma van Eisen geformuleerde onderzoeksstrategie; • Afwijkingen van de standaard onderzoeksmethode zoals in dit Programma van Eisen opgenomen; • Indien belangwekkende zaken worden aangetroffen die niet in het Programma van Eisen zijn voorzien (inhoudelijke veranderingen); • Indien substantieel van het Programma van Eisen afgeweken dient te worden (kwantitatieve veranderingen). Belangrijke wijzig ingen worden door de Senior KNA A rcheoloog besproken met de opdrachtgever en de be- voegde overheid. Deze bepaalt, zo nodig in samenspraak met opdrachtgever, welke wijzigingen kunnen wor- den doorgevoerd. Indien meerkosten aan de wijzigingen verbonden zijn, is eveneens goedkeuring vereist van de opdrachtgever. 18843.007 versie D1 29 / 30 11.3 Procedure van wijziging na de evaluatiefase van het veldwerk én tijdens uitwerking en conservering • Op basis van het evaluatieverslag w ordt bepaald of het Programma van Eisen ten behoeve van de uitwerking en rapportage moet worden aangepast. • Gewenste wijzigingen ten opzichte van het Programma van Eisen na de evaluatiefase van het veldwerk en gedurende de uitwerking en conservering worden uitsluitend schriftelijk aangevraagd bij de bevoegde overheid en de opdrachtgever en zijn alleen mogelijk na overleg met en goedkeuring door de opdrachtgever en de bevoegde overheid.
12 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN (OO (VOORHEEN NGE)) EN VELDGRAVEN • Indien er O O worden aangetroffen worden de veldwerkzaamheden direct gestaakt en de noodzakelijke veiligheidsmaatregelen genomen. • Het aangetroffen projectiel dient, indien het niet dezelfde dag geruimd wordt, weer afgedekt te worden met grond. • In een straal van minima al 100 m eter rond het aangetroffen projectiel dient het terrein te worden ontruimd. • De politie dient te worden ingelicht. Deze zal een proces verbaal opstellen en de vondst bij de explosieven opruimingsdienst defensie (EOD) melden. • Op basis van aangeven van de politie/EOD kunnen mogelijk in delen van het terrein de werkzaamheden hervat worden. • Bij het aantreffen van veldgraven zal het bergings - en identificatieteam van de landmacht worden ingeschakeld. Zij nemen het bergen van het veldgraf over. o Telefoonnummer (tijdens kantooruren): o Telefoonnummer (buiten kantooruren): o email: o https://www.defensie.nl/onderwerpen/berging-en-identificatie-oorlogsslachtoffers/de- bergings--en-identificatiedienst • Uw eigen veiligheid gaat boven alles. LITERATUUR EN BRONNEN Literatuur Hiddink, H.A., 2003: Het grafritueel in de Late IJzertijd en Romeinse tijd in het Maas -Demer-Scheldegebied, in het bijzonder van twee grafvelden bij Weert . Zuidnederlandse Archeologische Rapporten 11. VUhbs ar- cheologie, Amsterdam
18843.007 versie D1 30 / 30 Kortlang, F.P. & M. van der Weele, 2017: Nota update beleidskaart gemeenten Nederweert -Weert 2017, Ver- antwoordingsdocument. ArchAeO-rapport 17001, Eindhoven. Reynaert, J.A.M., 2022 : Archeologisch bureauonderzoek en verkennend booronderzoek Baldessenweg te Ne- derweert-Eind, gemeente Nederweert. Econsultancy rapport 18843.001, Swalmen. Wageningen Environmental Research, 2017: Geomorfologische Kaart van Nederland (2017), schaal 1:50.000. Bronnen Aalst, J.W. van (2021) ‘OpenTopo.nl’; internetsite, mei 2023. https://www.imergis.nl/asp/opentopo400.htm Archeologisch informatiesysteem Archis3, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), Amersfoort, mei 2023. https://archis.cultureelerfgoed.nl Beleidsplatform Erfgoed Limburg; internetsite, mei 2023. http://www.erfgoedbeleidlimburg.nl/ Kadaster, Basisregistratie Kadaster (BRK/BAG); internetsite, mei 2023. https://www.nationaalgeoregister.nl/geonetwork/srv/dut/catalog.search#/metadata/ff9315c8-f25a-4d01- 9245-5cf058314ebf. Kadaster, Landelijke Voorziening Beeldmateriaal (2021); internetsite, mei 2023. https://www.nationaalgeoregister.nl/geonetwork/srv/dut/catalog.search#/metadata/c82a783a -9a58-4761- a809-b4c5d90dcd35. Nationale Onderzoeksagenda Archeologie 2.0; internetsite, mei 2023.
http://archeologieinnederland.nl/bronnen-en-kaarten/nationale-onderzoeksagenda-archeologie-20 Publieke Dienstverlening Op de Kaart (PDOK); internetsite, mei 2023. https://pdokviewer.pdok.nl PVE 18843.007 VERSIE D1 Figuur 1. Het plangebied op de digitale topografische kaart (1:25.000).
PVE 18843.007 VERSIE D1 Figuur 2. Detailkaart van het plangebied.
PVE 18843.007 VERSIE D1 Figuur 3. Het plangebied op een luchtfoto uit 2022.
PVE 18843.007 VERSIE D1 Figuur 4. Het plangebied op de archeologische beleidskaart.
PVE 18843.007 VERSIE D1
PVE 18843.007 VERSIE D1 Figuur 5. Boorpuntenkaart vooronderzoek.
PVE 18843.007 VERSIE D1 Figuur 6. Het plangebied op de Geomorfologische kaart 1: 50.000 van Nederland.
PVE 18843.007 VERSIE D1 Figuur 7. Het plangebied op de bodemkaart.
PVE 18843.007 VERSIE D1 Figuur 8. Archeologische waarden en onderzoeken in de omgeving van het plangebied.
PVE 18843.007 VERSIE D1
PVE 18843.007 VERSIE D1 Figuur 9. Proefsleuvenplan.
PVE 18843.007 VERSIE D1 Bijlage 7 Proefsleuvenonderzoek 246 Bestemmingsplan "Baldessenweg ong. Nederweert-Eind" (vastgesteld) RAPPORTAGE archeologisch proefsleuvenonderzoek Baldessenweg in Nederweert-Eind gemeente GemeenteX
INHOUDSOPGAVE ADMINISTRATIEVE GEGEVENS PLANGEBIED SAMENVATTING 1 INLEIDING .................................................................................................................................................. 1 2 DOELSTELLING ONDERZOEK ...................................................................................................................... 4 2.1 Doelstelling..................................................................................................................................... 4 2.2 Waardering .................................................................................................................................... 4 3 ARCHEOLOGISCHE GEGEVENS VAN HET ONDERZOEKSGEBIED ................................................................ 5 3.1 Ligging en huidige situatie onderzoeksgebied ............................................................................... 5 3.2 Methodiek vooronderzoek............................................................................................................. 5 3.3 Archeologische verwachting op basis van het vooronderzoek ...................................................... 5 4 METHODIEK VELDONDERZOEK..................................................................................................................
8 4.1 Inleiding .......................................................................................................................................... 8 4.2 Methodiek proefsleuvenonderzoek ............................................................................................... 8 4.3 Onderzoeksvragen ....................................................................................................................... 10 5 RESULTATEN VELDONDERZOEK............................................................................................................... 12 5.1 Landschapsgenese en bodemopbouw ......................................................................................... 12 5.2 Analyse sporen en structuren ...................................................................................................... 14 5.3 Vondstmateriaal ........................................................................................................................... 14 5.4 Grondmonsters ............................................................................................................................ 15 5.5 Conclusie veldonderzoek .............................................................................................................
15 6 WAARDERING, CONCLUSIE EN SELECTIEADVIES ..................................................................................... 15 6.1 Waardering .................................................................................................................................. 15 6.2 Conclusie ...................................................................................................................................... 16 6.3 Selectieadvies ............................................................................................................................... 16 7 BEANTWOORDING VAN DE ONDERZOEKSVRAGEN ................................................................................ 17 LITERATUUR BRONNEN KAARTEN BIJLAGEN FIGUREN Figuur 1.1 Ligging van het onderzoeksgebied. Figuur 1.2 Onderzoeksgebied op kadastrale kaart. Figuur 1.3 Onderzoeksgebied op luchtfoto uit 2022. Figuur 4.1 Overzichtsfoto vlak (Vlak 1) proefsleuf, Werkput 1 (foto genomen naar het zuidoosten). Figuur 4.2 Overzichtsfoto vlak (Vlak 1) proefsleuf, Werkput 1 (foto genomen naar het noordwesten). Figuur 5.1 Overzichtsfoto Profiel 1, Werkput 1 (foto genomen naar het zuidwesten). Figuur 5.2 Overzichtsfoto Profiel 2, Werkput 1 (foto genomen naar het zuidwesten). Figuur 5.3 Overzichtsfoto Spoor 1, Werkput 1 (foto genomen naar het zuidoosten). KAARTEN Kaart 1. Allesporenkaart BIJLAGEN Bijlage 1.
Sporenlijst Bijlage 2. Overzicht geologische en archeologische tijdvakken Bijlage 3. AMZ-cyclus Bijlage 4. Bestemmingsplan ‘Baldessenweg, Nederweert-Eind’ (onderzoeksgebied) ADMINISTRATIEVE GEGEVENS Projectcode | 18843.008 Opdrachtgever | BRO Toponiem | Baldessenweg Plaats | Nederweert-Eind Gemeente | Nederweert Provincie | ProvincieY Omvang plangebied | Circa 7.300 m2 Omvang onderzoeksgebied | Circa 1.000 m2 (perceel waarop de toekomstige woning zal worden gerealiseerd) Centrumcoördinaten (X/Y) onderzoeksgebied | X: 182.556/Y: 365.885 Kaartblad | 58 A (1:25.000) Bevoegde overheid | Nederweert Raadhuisplein 1 6031 VR Nederweert Deskundige namens de bevoegde overheid | ArchAeO Rapelenburglaan 9 5654 AP Eindhoven Uitvoeringsperiode | Januari 2024 Uitvoerders | Econsultancy, Onderzoeksmelding ARCHIS3 | 5495198100 Archeoregio NOaA | 4: Brabants zandgebied Beheer en plaats documentatie | Econsultancy en op termijn het Provinciaal Depot voor Bodemvondsten Limburg Grondverzet | Grondverzet Kiggen bv Ospel 18843.008 versie 1 SAMENVATTING Econsultancy heeft in opdracht van BRO een proefsleuvenonderzoek (IVO-P), karterende en waarderende fase, met een mogelijke doorstart naar een opgraving uitgevoerd voor een onderzoeksgebied aan de Baldessenweg te Nederweert-Eind in de gemeente Nederweert. In het onderzoeksgebied is de bouw van een nieuwe woning gepland.
Op basis van het huidige planontwerp heeft de woning een oppervlakte van circa 460 m 2. De exacte oppervlakte en diepte van verstoring ten behoeve van de nieuwbouw zijn echter nog niet bekend. Het archeo- logisch onderzoek wordt noodzakelijk geacht om te bepalen of archeologische waarden wel of niet aanwezig zijn in de ondergrond, die door de voorgenomen bodemingrepen kunnen worden aangetast/verloren kunnen gaan. Daarom is het binnen het kader van de Erfgoedwet (d.d. 1 juli 2016) verplicht voorafgaand archeologisch onderzoek uit te voeren. Doel van het proefsleuvenonderzoek is het aanvullen en toetsen van de gespecificeerde archeologische ver- wachting zoals vermeld in het bureauonderzoek en verkennend booronderzoek. Het gaat om gebied - of vind- plaatsgericht onderzoek. Het proefsleuvenonderzoek gebeurt door middel van waarnemingen in het veld, waar- bij (extra) informatie wordt verkregen over bekende en/of verwachte archeologische waarden binnen een on- derzoeksgebied. Dit omvat de aan - of afwezigheid, de aard, de omvang, de datering, de gaafheid, d e conserve- ring en de inhoudelijke kwaliteit van de archeologische waarden. Het resultaat van een proefsleuvenonderzoek is een rapport met een waardering en een inhoudelijk (selectie)ad- vies (buiten normen van tijd en geld), aan de hand waarvan een beleidsbeslissing (een selectiebesluit) kan wor- den genomen.
Dit betekent dat de veldactiviteiten uitgevoerd worden tot het niveau waarop deze beslissing gefundeerd genomen kan worden . Dit wil zeggen dat de archeologische waarden van het terrein/vindplaats in voldoende mate zijn vastgesteld. Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel In eerste instantie is er een archeologisch bureauonderzoek en verkennend booronderzoek voor het onder- zoeksgebied uitgevoerd waarin een gespecificeerde archeologische verwachting is opgesteld. Volgens deze ver- wachting is gezien de gunstige landschappelijke ligging op dekzandwelvingen en de intactheid van de bodem de kans op het aantreffen van archeologische resten hoog voor het (Laat-)Paleolithicum tot en met de Nieuwe tijd. Gevolgde onderzoeksmethode Tijdens het veldwerk was er geen reden om van de onderzoeksmethodiek af te wijken zoals beschreven in het Programma van Eisen . Er is één proefsleuf gegraven van circa 25 bij 6 meter , met een totale oppervlakte van circa 150 m2. De proefsleuf is in de top van de C-horizont van het dekzand aangelegd. Resultaten Proefsleuvenonderzoek In de proefsleuf zijn AC -profielen waargenomen met een A -horizont (bouwvoor) van circa 40 à 50 centimeter dik op de C-horizont van het dekzand. De bovenste circa 10 centimeter van het dekzand bevatte veel bioturbatie. Daarnaast waren gley-verschijnselen aanwezig.
Op basis van de aangetroffen bodemopbouw, en de goede sor- tering van het zand, kan geconcludeerd worden dat ter plekke van het onderzoeksgebied naar alle waarschijn- lijkheid Jong dekzand aanwezig is, en dat het een relatief laag gelegen, nat dekzandlandschap betreft. 18843.008 versie 1 Er is één relatief recent spoor aangetroffen in de top van het dekzand. Deze bestond uit een rechthoekige kuil, zichtbaar in de top van het dekzand, maar komend vanuit de boven gelegen A -horizont (bouwvoor). De exacte functie van deze kuil kon niet worden vastgesteld. Verder konden geen vondsten worden verzameld. Selectieadvies Tijdens het proefsleuvenonderzoek is geen (behoudenswaardige) archeologische vindplaats aangetroffen . Het selectieadvies is daarom dan ook om het onderzoeksgebied vrij te geven voor verdere ontwikkeling en als gevolg geen vervolgonderzoek uit te voeren . Het definitieve selectiebesluit zal worden genomen door de bevoegde overheid, de gemeente GemeenteX. Bovenstaand advies is van Econsultancy. Er is, op grond van de gebruikte onderzoeksmethode, geprobeerd een zo gefundeerd mogelijk advies te geven. Over de aan - of afwezigheid van archeologische resten in het onder- zoeksgebied kan nooit volledig uitsluitsel worden gegeven. Aan dit advies kunnen geen rechten worden ont- leend.
De resultaten van dit onderzoek zullen eerst moeten worden beoordeeld door de bevoegde overheid (gemeente Nederweert), die vervolgens het advies over neemt of niet. Als het onderzoeksgebied nu of in de toekomst door de gemeente Nederweert wordt vrijgegeven voor bodem- roerende werkzaamheden, dan blijft er, conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet uit juli 2016, een meldingsplicht bestaan. Eventuele archeologische resten die bij werkzaamheden worden aangetroffen moeten worden gemeld bij het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, c.q. de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed . Het is verder raadzaam om ook de gemeente Nederweert op de hoogte te stellen. 18843.008 versie 1 1 / 19 1 INLEIDING Econsultancy heeft in opdracht van BRO een proefsleuvenonderzoek (IVO-P), karterende en waarderende fase, met een mogelijke doorstart naar een opgraving uitgevoerd voor het onderzoeksgebied aan de Baldessenweg in Nederweert-Eind, gemeente Nederweert (zie figuur 1.1 en figuur 1.2). Figuur 1.1 Ligging van het onderzoeksgebied.
18843.008 versie 1 2 / 19 Figuur 1.2 Onderzoeksgebied op kadastrale kaart. 18843.008 versie 1 3 / 19 Figuur 1.3 Onderzoeksgebied op luchtfoto uit 2022. 18843.008 versie 1 4 / 19 In het onderzoeksgebied is de bouw van een nieuwe woning gepland. Op basis van het huidige planontwerp heeft de woning een oppervlakte van circa 460 m2 (zie bijlage 4). De exacte oppervlakte en diepte van verstoring ten behoeve van de nieuwbouw zijn echter nog niet bekend. Het archeologisch onderzoek is noodzakelijk om te bepalen of er archeologische waarden wel of niet aanwezig zijn in de ondergrond, die door de voorgenomen bodemingrepen kunnen worden aangetast/verloren kunnen gaan. Daarom is het binnen het kader van de Erfgoedwet ( d.d. 1 juli 2016) verplicht voorafgaand archeologisch onderzoek uit te voeren (zie bijlage 3). 2 DOELSTELLING ONDERZOEK 2.1 Doelstelling Doel van het proefsleuvenonderzoek is het aanvullen en toetsen van de gespecificeerde archeologische ver- wachting zoals geformuleerd in het bureauonderzoek en verkennend booronderzoek. Het gaat om gebied - of vindplaatsgericht onderzoek. Het proefsleuvenonderzoek gebeurt door middel van waarnemingen in het veld, waarbij (extra) informatie wordt verkregen over bekende en/of verwachte archeologische waarden binnen een onderzoeksgebied.
Dit omvat de aan- of afwezigheid, de aard, de omvang, de datering, de gaafheid, de conser- vering en de inhoudelijke kwaliteit van de archeologis che waarden. Belangrijk is dat op basis van het inventari- serend veldonderzoek een beslissing kan worden genomen of verder archeologisch (voor)onderzoek in het ge- bied noodzakelijk en verantwoord is. 2.2 Waardering In het rapport worden vervolgens de aangetroffen archeologische waarden, indien van toepassing, gewaar- deerd. De waardering dient volgens de richtlijnen van de KNA, versie 4.1 (d.d. 19 februari 2018), protocol 4003, te gebeuren. Dit zodat een gefundeerde onderbouwing van verder beleid met betrekking tot de archeologische waarden binnen het terrein mogelijk is. Als binnen het onderzoeksgebied archeologische waarden voorkomen, kan één van de volgende aanvullende voorschriften worden opgelegd. • De verplichting tot het treffen van technische maatregelen, waardoor archeologische waarden in de bodem kunnen worden behouden (behoud in situ); • De verplichting tot het doen van opgravingen (behoud ex situ); • De verplichting de activiteit die tot bodemverstoring leidt, te laten begeleiden door een deskundige op het gebied van de archeologische monumentenzorg (behoud ex situ). Deze deskundige moet voldoen aan, door burgemeester en wethouders bij de vergunning te stellen, kwalificaties.
18843.008 versie 1 5 / 19 3 ARCHEOLOGISCHE GEGEVENS VAN HET ONDERZOEKSGEBIED 3.1 Ligging en huidige situatie onderzoeksgebied Het onderzoeksgebied ligt aan de Baldessenweg, in het buitengebied ten noordoosten van de kern van Neder- weert-Eind in de gemeente Nederweert , en heeft een oppervlak van circa 1.000 m2. Het maaiveld ligt volgens het Actueel Hoogtebestand van Nederland (AHN) rond 25 meter NAP. Volgens de topografische kaart van Ne- derland, kaartblad 58 A (schaal 1:25.000), zijn de centrumcoördinaten van het onderzoeksgebied X: 182.556 en Y: 365.885. Het onderzoeksgebied is kadastraal bekend als Nederweert, sectie R, nummer 1851 (zie figuur 1.2). Het onderzoeksgebied is momenteel voor een deel bebouwd (schuur) en voor de rest b egroeid met gras (zie figuur 1.3). 3.2 Methodiek vooronderzoek Tijdens het vooronderzoek is met behulp van bestaande bronnen een gespecificeerd archeologisch verwach- tingsmodel voor het onderzoeksgebied opgesteld. Dit is in eerste instantie gedaan door het raadplegen van voor de archeologie relevante (schriftelijke) bronnen. Dit betreft voornamelijk gegevens over bekende archeologische vindplaatsen in en rond het onderzoeksgebied.
Dit is aangevuld met historisch en fysisch-geografisch onderzoek, waarbij informatie over vroeger grondgebruik is verkregen door de analyse v an historische kaarten en tevens gegevens over de geologie, geomorfologie en bodem zijn bestudeerd. Daarna is dit gespecificeerde verwach- tingsmodel getoetst door middel van een verkennend booronderzoek. 3.3 Archeologische verwachting op basis van het vooronderzoek In mei-juni 2022 is door Econsultancy een archeologisch bureauonderzoek en verkennend booronderzoek uit- gevoerd voor een plangebied, groter dan het huidige onderzoeksgebied, aan de Baldessenweg te Nederweert- Eind.3 Het onderzoeksgebied voor het proefsleuvenonderzoek betreft een klein deel van het plangebied. Alleen binnen het onderzoeksgebied zijn bodemingrepen voorzien in het kader van de ontwikkelingsplannen. Hieron- der wordt een samenvatting gegeven van dat onderzoek. Geologie, geomorfologie en bodem Het onderzoeksgebied bevindt zich binnen een gebied waar afzettingen van de Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden (dekzand) aan het maaiveld voorkomen. Onder het eolische zand van de Formatie van Boxtel, Laag- pakket van Wierden, komen ongedifferentieerde zandafzettingen met leemschakeringen voor die eveneens tot de Formatie van Boxtel worden gerekend. Laatstgenoemde sedimentdeposities betreffen fluvioperiglaciale af- zettingen.
Uit het Dinoloket blijkt dat de ondergrond in de omgeving van het onderzoeksgebied hoofdzakelijk bestaat uit fijn zand en zandige leem, met in een enkele boring een 5 meter dikke bovenlaag van leem. Het leem is waarschijnlijk een beekafzetting, gerelateerd aan de Formatie van Boxtel. Volgens de geomorfologische kaart ligt het onderzoeksgebied binnen een gebied met dekzandwelvingen. Dit wordt bevestigd door de Actueel 3 Reynaert, 2022. 18843.008 versie 1 6 / 19 Hoogtebestand Nederland. Volgens de Bodemkaart van Nederland (1:50.000) is het onderzoeksgebied gekar- teerd als veldpodzolgronden (code Hn23). Archeologische gegevens Op de archeologische beleidskaart voor de gemeenten Weert en Nederweert ligt het onderzoeksgebied in een zone met een middelhoge archeologische verwachting. 4 Het onderzoeksgebied ligt in het Provinciaal Archeolo- gisch Aandachtgebied Weert -Noord, ten zuiden van het dekzandeiland van Weert. Het onderzoeksgebied ligt niet binnen een AMK-terrein. Circa 600 meter ten zuidwesten van het onderzoeksgebied ligt het dichtstbijzijnde archeologisch monument, de oude bewoning van Kruisstraat, Eind en Hulsen (AMK-terrein 16645). Binnen een straal van 750 meter rondom het onderzoeksgebied zijn in de afgelopen jaren zeventien archeologische onder- zoeken uitgevoerd.
Bij deze onderzoeken zijn zeer weinig archeologische sporen of vondsten aangetroffen, met name door (zware) verstoringen van de bodem. Binnen een straal van 750 meter rondom het onderzoeksgebied staan twee vondstmeldingen geregistreerd, namelijk een fragment van een vuurstenen spits uit het Neolithicum en een vuurstenen afslag uit het (Laat-)Paleolithicum. Historische gegevens Nederweert-eind of Eind werd voor het eerst vermeld in 1790 onder de naam Eynde. Wanneer de Fransen in 1795 het gebied binnenvallen en inlijven bij het Franse rijk, worden de schepenbanken afgeschaft en begint de manier van het besturen van het gebied stee ds meer naar het moderne gemeentestelsel te veranderen. Het buurtschap Eind valt uiteindelijk onder de gemeente Nederweert. Eind neemt begin jaren ‘30 van de 20 e eeuw contact op met het kerkbestuur van Nederweert om een parochie te laten bouwen in Eind. Di t gebeurt, vooral door de Tweede Wereldoorlog, pas in 1956. Vanaf dat moment is Eind officieel een dorp. Langzaam begint het dorp bekend te raken als Nederweert-Eind en in 2009 wordt de naamsverandering officieel doorgevoerd. Op basis van het beschikbare gedetailleerde historische kaartmateriaal blijkt dat het onderzoeksgebied gedu- rende de afgelopen 200 jaar voornamelijk in gebruik is geweest als akkerland of weiland, en aan het begin van de 19e eeuw even als bouwland.
Gedurende de 19e en 20e eeuw worden in de omgeving van het onderzoeksge- bied enkele wegen en bebouwing gerealiseerd. Met name gedurende de tweede helft van de 20 e eeuw breidt de bebouwing rondom het onderzoeksgebied zich sterk uit. Deze uitbreiding hangt samen met de groei van Nederweert-Eind. Het onderzoeksgebied zelf blijft in gebruik als akkerland of weiland. Aan het eind van de 20 e eeuw, omstreeks 1999, wordt een klein gebouw (een stal) in het onderzoeksgebied gerealiseerd. Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel Uit de landschappelijke ligging op dekzandwelvingen, blijkt dat het onderzoeksgebied vanaf het (Laat-)Paleoli- thicum gunstig is geweest voor jagers en verzamelaars en vanaf het Neolithicum voor landbouwers. Uit de ar- cheologische gegevens die verzameld zijn uit het onderzoeksgebied blijkt dat er in de omgeving van het onder- zoeksgebied sporen van menselijke activiteit zijn waargenomen uit het (Laat-)Paleolithicum en Neolithicum. Door archeologisch onderzoek is er een goed beeld van waar de jagers en verzamelaars hun tijdelijke kampe- menten vestigden. De jagers en verzamelaars waren afhankelijk van een aantal ecologische factoren, zoals het voedselaanbod en de aanwezigheid van grondstoffen in de omgeving van de locatie. Ze leefde n van de jacht, 4 Kortlang & Van der Weele, 2017.
18843.008 versie 1 7 / 19 visserij en het verzamelen van onder andere noten, vruchten en wortels. Dit soort voedsel was met name te vinden op het overgangsgebied van hoge en droge gronden naar lage en natte gronden, de gradiëntzone, en dichtbij water, zoals vennen en beken. Op dit soort locaties was ook drinkwater bereikbaar. Het onderzoeksge- bied is gelegen binnen een dergelijke gradiëntzone, op de overgang van een hoger gelegen dekzandrug naar een lager gelegen dal. Het dal, waarin water aanwezig was, ligt op circa 250 -300 meter ten oosten van het onder- zoeksgebied. Door deze ligging vormde het onderzoeksgebied een gunstige locatie voor jagers en verzamelaars. Er geldt een hoge archeologische verwachting voor het (Laat-)Paleolithicum en Mesolithicum. Voor de landbouwers zijn andere factoren van belang bij de locatiekeuze. Vanaf het Neolithicum ging men zich vestigen op één locatie. Om te kunnen blijven wonen op één plek werd het kunnen uitvoeren van landbouw een belangrijke factor. Voor akkerbouw is onder andere een vruchtbare bodem en een goede afwatering van belang. Door de ligging op iets hoger gelegen dekzandwelvingen met een goede afwatering richting het nabijgelegen dal vormde het onderzoeksgebied ook voor landbouwers een gunstige locatie. Er geld t een hoge archeologische verwachting voor alle periodes vanaf het Neolithicum tot en met de Vroege -Middeleeuwen.