2021-07-20 10. Bijlage A - Ontwerp Omgevingsvisie Buitengebied vastgesteld door de raad op 9 februari 2021
Tekst van het document
groen | open Omgevingsvisie buitengebied nuchter | samen Ontwerp d.d. 11 februari 2021 Prettig wonen, werken en recreëren. Nu en in de toekomst! We merken allemaal dat tijden veranderen. En daarmee ook de leefomgeving. Zowel landelijk als regionaal in de gemeente Nederweert. Zo zijn er de maatschappelijke opgaven zoals de energietransitie en het tegengaan van de klimaatverandering. Ook de agrarische sector ontwikkelt zich momenteel snel. In Nederland is er sprake van schaalvergroting van boerenbedrijven en zullen kleine agrarische ondernemers over een paar jaar wellicht niet meer bestaan. Ook in ons buitengebied van Nederweert zien we dat de bebouwing verandert, machines groter worden en er op de erven nieuwe functies komen. De vraag is wat er moet gebeuren om ervoor te zorgen dat Nederweert ook in de toekomst een prettige en gezonde leefomgeving is voor iedereen. Welke ontwikkelingen zijn er nu en welke dynamiek zien we de komende jaren ontstaan? Welke grote opgaven moeten we oplossen? En vooral: hoe doen we dat samen? Door goede initiatieven te bevorderen die economische en sociale veerkracht brengen. Daarvoor heb je een visie nodig die aangeeft waar je met een gebied naartoe wilt. Een zienswijze die mensen inspireert en uitnodigt om initiatief te ontwikkelen en met anderen samen te werken aan een buitengebied waar het prettig wonen, werken en recreëren is.
Deze zienswijze vindt haar oorsprong bij het programma Buitengebied in Balans (BIB) dat in 2012 is gestart en velen van u kennen. De Omgevingsvisie Buitengebied Nederweert sluit hier naadloos op aan en speelt in op nieuwe situaties; het is een dynamisch proces. In de Omgevingsvisie beschrijven we hoe het staat met het buitengebied van Nederweert en vooral ook hoe we het gebruik van deze ruimte in de toekomst zien. En welke koers we willen varen. Gezamenlijk. Want in deze snel veranderende wereld bereik je meer door open te staan voor elkaar en constructief samen te werken. En gelukkig vindt het merendeel van u dat ook. De kernwaarden open, nuchter, groen en samen kwamen namelijk als kenmerkend voor Nederweert uit de bus na de meedenksessies over het buitengebied. Alle ‘boeren, burgers en buitenlui’ hebben hun stem laten horen. Tijdens diverse bijeenkomsten kwamen verschillende buitengebiedthema’s aan bod: gezonde leefomgeving, verdienvermogen, klimaatverandering en gebiedsontwikkeling. Diverse natuur- en toerismeorganisaties, ondernemers in de agrarische sector, inwoners, raadsleden en deelnemers van een klankbordgroep bogen zich over deze thematiek. Dit heeft geleid tot richtinggevende uitspraken die zijn verwerkt in de Omgevingsvisie. Nederweert is een gemeente die veel te bieden heeft. Aan iedereen.
Ik nodig alle inwoners, ondernemers, investeerders, maatschappelijke organisaties en anderen in Nederweert van harte uit om een bijdrage te leveren aan het versterken van de kwaliteit in ons buitengebied. De Omgevingsvisie helpt ons om samen de koers die we hebben uitgezet bij BIB en nu in de Omgevingsvisie als beleid verder te ontwikkelen. Nederweert heeft als gemeente het motto ‘Samen groots, samen doen!’ . Voor deze Omgevingsvisie geldt: ‘Een aantrekkelijk buitengebied, voor ons allen en voor de generaties na ons!’ . Frank Voss Drs. F.D.J. Voss (Nederweert Anders) is sinds 2018 wethouder bij de gemeente Nederweert. Hij heeft de onderwerpen duurzaamheid, milieu, openbare ruimte en water, ruimtelijke ontwikkeling, plattelandsontwikkeling en de uitvoering van de Omgevingswet in zijn portefeuille.
Voorwoord 2 Inhoudsopgave 1 | | | WAAROM EEN OMGEVINGSVISIE? | 4 | | | DE VISIE 1.1 | Doel Omgevingsvisie | 4 | 4.1 | De opgaven | 19 1.2 | Visie op korte en lange termijn | 5 | 4.2 | Context van de opgaven | 20 1.3 | Omgevingswet en Omgevingsplan | 5 | 4.2.1 | Veranderingen | 20 1.4 | Omgevingsvisie in delen | 6 | 4.2.2 | Kans | 20 1.5 | Status Omgevingsvisie | 6 | 4.2.3 | Herstructurering en sloop | 21 1.6 | Leeswijzer | 6 | 4.2.4 | Regionaal platform | 21 4.2.5 | Monitoring en indicatoren | 21 2 | | | VERANDERENDE TIJDEN, VASTE WAARDEN | 4.3 | Een gezonde en veilige leefomgeving | 22 2.1 | Ontwikkelingen in het buitengebied | 7 | 4.4 | Een oplossing voor de vrijkomende gebouwen | 25 2.2 | Buitengebied in Balans | 9 | 4.5 | Perspectiefvolle locaties beschikbaar houden | 28 2.3 | De identiteit van het buitengebied | 9 | 4.5.1 | Agrarische locaties | 28 2.4 | De vier kernwaarden | 9 | 4.5.2 | Bestaande locaties niet-agrarische bedrijven | 30 4.6 | Een bijdrage leveren aan de energietransitie | 31 3 | | | LANDSCHAPPELIJKE KERNKWALITEITEN PER DEELGEBIED | 4.7 | Een bijdrage leveren aan de klimaatadaptatie | 34 3.1 | Eigen kwaliteiten | 13 | 4.8 | Versterken van het groene karakter | 36 3.2 | De deelgebieden | 14 | 4.9 | Verbeteren van de infrastructuur | 38 3.3 | Het eiland van Weert | 14 | 4.10 | Versterking beleving en gastvrijheid | 39 3.4 | Jong ontginningslandschap | 14 3.5
| Beekdal en Es van Leveroy | 15 | 5 | | | DE PRAKTIJK 3.6 | Bosgebieden en mozaïeklandschap | 15 | 5.1 | Inspelen op trends en ontwikkelingen | 40 3.7 | Grootschalige natuurgebieden | 15 | 5.2 | Versterken van de omgevingskwaliteit | 41 3.8 | Kanalenkruis | 16 | 5.3 | Wegwijzer initiatiefnemers | 41 3.9 | De afspraken | 17 | 5.4 | Ter inspiratie: voorbeelden uit de praktijk | 42 3.9.1 | Inspiratiedocument | 17 | 5.4.1 | Vier windturbines | 42 5.4.2 | Zorgboerderij met bijbehorende functies | 43 5.4.3 | Crematorium | 43 5.4.4 | Uitbreiding intensieve veehouderij | 44 5.5 | Uitvoering | 44 6 | | COMMUNICATIE, VOORTZETTING EN BORGING 6.1 | Altijd in gesprek blijven | 45 6.2 | Met passie en met alle betrokkenen | 48 3 1 | Waarom een Omgevingsvisie? 1.1 | DOEL OMGEVINGSVISIE Hoe kunnen we ervoor zorgen dat we de kwaliteit van leven kunnen doorgeven aan volgende generaties? Door permanent en samen zorg te dragen voor een gezonde, veilige en mooie leefomgeving. Hoe doen we dat in een samenleving die hecht aan ruimte voor eigen initiatief, maar die ook veel wetten en regels kent om belangen te beschermen? Hoe zorgen we voor een duidelijke visie, zonder dat alles dichtgetimmerd is? Door een Omgevingsvisie op te stellen die richting geeft aan mogelijke ontwikkelingen. Daar waar dat nodig is.
Het doel van deze Omgevingsvisie is het toewerken naar een buitengebied waar het goed wonen, werken en recreëren is. En dat vergt de komende jaren een forse kwaliteitsslag. Die slag maken we samen met alle betrokken partijen die met veel energie de schouders eronder zetten. 4 1.2 | VISIE OP KORTE EN LANGE TERMIJN Deze Omgevingsvisie Buitengebied Nederweert bevat zaken die niet alleen op dit moment van belang zijn maar ook op middellange en lange termijn. Hierin staan twee dimensies beschreven; een laag voor de lange termijn die is gebaseerd op identiteit en waarden van het buitengebied. En een laag voor de korte en middellange termijn die richting geeft aan de maatschappelijke opgaven en ruimte biedt aan passende initiatieven. Zo staan er de komende jaren diverse veranderingen in het landelijk gebied op stapel. Dit vraagt om een integrale benadering; een aanpak waarbij alle opgaven op het gebied van gezondheid, kwaliteit van de leefomgeving, economische ontwikkeling, duurzaam ondernemen, landbouw, wonen, natuur, milieu en water betrokken worden. We plannen niet het eindbeeld van de toekomst. Wel bieden we een (ruime) bandbreedte waarbinnen nieuwe plannen en ideeën kunnen bijdragen aan de gestelde doelen.
1.3 | OMGEVINGSWET EN OMGEVINGSPLAN De nieuwe Omgevingswet, die naar verwachting in 2022 wordt ingevoerd, verplicht provincies en gemeenten in Nederland om een visie op de leefomgeving te ontwikkelen. Met de komst van de Omgevingswet en als gevolg daarvan de Omgevingsvisie hebben we de kans om het zowel beter als eenvoudiger te doen. Naast de Omgevingsvisie kent de Omgevingswet ook: – het Omgevingsprogramma: dit is bedoeld voor de uitwerking van de doelen van de Omgevingsvisie. – het Omgevingsplan: na goedkeuring door de gemeenteraad wordt de visie ook in het Omgevingsplan uitgewerkt voor de juridische verankering. Hierin staat straks wat er wel en niet in de omgeving kan en mag gebeuren. Uw mening en een groot draagvlak is hierbij van groot belang. De Omgevingsvisie richt zich op initiatieven die niet zomaar passen in het bestemmingsplan en straks het Omgevingsplan. Het gaat dus om meer complexe ruimtelijke ontwikkelingen. De Omgevingsvisie biedt daarbij het kader om dergelijke initiatieven goed te kunnen afwegen. 5 1 | Waarom een omgevingsvisie 1.6 | LEESWIJZER Hoofdstuk 1 en 2 beschrijven de aanleiding en de voorgeschiedenis van deze visie. En ook wat de identiteit is van het buitengebied van Nederweert. In hoofdstuk 3 leest u over de hoe we de landschappelijke kwaliteit kunnen versterken.
Per deelgebied beschrijven we hier wat de kwaliteiten en te versterken punten zijn, wat we willen bereiken en hoe we dat kunnen doen. Hoofdstuk 4 geeft weer wat de visie is en tegelijk ook wat de opgaven zijn waar we als gemeente voor staan. Door bij te dragen aan deze hoofdopgaven komt ons doel dichterbij. Namelijk een buitengebied waar het goed wonen, werken en recreëren is. Per opgave zijn de ambities uitgewerkt. En hoe we deze ambities kunnen bereiken. Hoofdstuk 5 geeft aan hoe we bij ontwikkelingswensen met initiatiefnemers willen samenwerken en hoe we tot afwegingen willen komen. Ook vindt u hier voorbeelden van initiatieven die laten zien wat in Nederweert mogelijk en haalbaar is. In hoofdstuk 6 komt aan de orde hoe we in gesprek willen blijven en willen blijven communiceren over de Omgevingsvisie. 1.4 | OMGEVINGSVISIE IN DELEN Uiteindelijk maken we een Omgevingsvisie voor het hele grondgebied van onze gemeente. We geven prioriteit aan het buitengebied omdat daar nu de uitdagingen het grootst zijn en de veranderingen het snelst gaan. Op termijn voegen we de visie op de kernen van de gemeente Nederweert toe. Omdat de inwoners van de kernen natuurlijk ook gebruikers zijn van het buitengebied leggen we in deze Omgevingsvisie wel de relatie met de kernen. De Omgevingsvisie is een momentopname en ook een dynamisch proces.
We hebben verschillende bijeenkomsten georganiseerd die in het teken stonden van de toekomst van het buitengebied. Denk ook aan ‘Buitengebied in balans’ . Er zijn voorafgaand aan deze visie meningen en ideeën opgehaald en ambities gedeeld. Alle inbreng en uitkomsten van deze en van nog komende inspiratiesessies en workshop komen samen in deze Omgevingsvisie. Lopende trajecten gaan gewoon door waarbij we blijven afstemmen of de visie past bij het te volgen traject. Samen met diverse partijen in de samenleving zetten we stappen in de gekozen richting en tussentijds houden we de vinger aan de pols. In die zin is deze visie nooit af. 1.5 | STATUS OMGEVINGSVISIE De Omgevingswet treedt op 1 januari 2022 in werking. Dat betekent dat formeel pas daarna een Omgevingsvisie kan worden vastgesteld. Artikel 4.10 van de Invoeringswet Omgevingswet geeft echter de mogelijkheid om gebruik te maken van een gelijkstellingsbepaling, onder de voorwaarden dat de visie aan de eisen van de Omgevingswet voldoet. Wij maken gebruik van deze gelijkstellingsbepaling. 6 1 | Waarom een omgevingsvisie 2 | Veranderende tijden, vaste waarden 2.1 | ONTWIKKELINGEN IN HET BUITENGEBIED Veel ontwikkelingen in de afgelopen jaren hebben het gebruik en de beleving in het buitengebied van Nederweert veranderd. En deze mutaties zullen continueren de komende jaren.
Bijvoorbeeld: – Ontwikkelingen zoals het lage verdienmodel voor veel agrarische ondernemers dat tot gevolg heeft dat zij geen geld over hebben om te investeren. Hierdoor wordt ook de kwaliteit, attractiviteit, leefbaarheid en het voorzieningenniveau bedreigd. – Daar staat de opgave tegenover dat we de productie van gezond en veilig voedsel door een moderne en krachtige sector willen bewerkstelligen. Dit alles in balans met de gezondheid voor mens en dier. Denk aan het klimaat, lucht- en waterkwaliteit, waterbeheer, biodiversiteit en de kwaliteit van het landschap. – Ook zien we dat de kwaliteit van het landschap op sommige plekken te wensen overlaat en dat de diversiteit van de aanwezige natuurwaarden vermindert. – Daarbij laat de stikstofproblematiek zien dat de milieubelasting van de veehouderij op Natura 2000-gebieden moet verminderen. Kortom, het buitengebied is aan verandering onderhevig en meerdere bedrijven kunnen (of willen) deze slag niet maken. En vanwege financiele (gebrek aan pensioen) of sociale redenen blijven deze ondernemers doorgaan met de traditionele bedrijfsvoering. Daar waar agrarische bedrijven wel (voornemens zijn te) stoppen met hun bedrijfsvoering, komen kansen en locaties vrij voor bedrijven die juist willen groeien. 7 Deze zorgen leiden soms tot onderlinge spanningen en wantrouwen.
Tussen burgers, natuur- en milieuorganisaties en ondernemers, maar ook richting overheid. Er is behoefte aan nieuwe vormen van gesprek tussen boeren, burgers en overheid. Met deze Omgevingsvisie komen we gezamenlijk tot oplossingen voor de ingewikkelde vraagstukken die er liggen. De omvorming van het buitengebied is al in volle gang. Er is bij alle betrokken partijen veel energie aanwezig en iedereen zet de schouders eronder om de gewenste kwaliteitsslag in de omgeving te maken. Er bestaan zorgen over: – de aantrekkelijkheid van ons buitengebied voor de eigen bewoners, toeristen en recreanten; – de gevolgen van de agrarische sector (met name veehouderijen) voor de gezondheid van omwonenden; – het dierenwelzijn in sommige sectoren. Mede daardoor neemt het maatschappelijk draagvlak voor de sector af; – hoe over te gaan op duurzamere vormen van energieopwekking en energieverbruik; – de klimaatverandering; een roep om meer ruimte voor water en groen. landbouw landbouw economische dragers buitengebied economische dragers buitengebied Impressie buitengebied 2030Impressie buitengebied 2020 Dit plaatje toont de verandering in het buitengebied. 8 2 | Veranderende tijden, vaste waarden 2.2 | BUITENGEBIED IN BALANS De Omgevingsvisie bevat ook ervaringen die we sinds 2013 opdoen met het programma ‘Buitengebied in Balans (BIB)’ .
De slogan van BIB, ‘Samen groots, samen doen!’ , geldt nog altijd. Kernwoorden zijn: samenwerking (met diverse partijen in de samenleving), dialoog, maatwerk, kwaliteit en vernieuwing. Het doel is om samen ervoor te zorgen dat de verwachte veranderingen in het buitengebied tot een flinke kwaliteitsverbetering van de omgeving leiden. Stap voor stap, samen met alle betrokkenen en initiatiefnemers in het buitengebied. Uitwerking van nieuwe initiatieven vindt plaats in de vorm van ‘proeftuinen’ . Deze Omgevingsvisie omarmt het gedachtengoed en de werkwijze van ‘Buitengebied in Balans’ . Met altijd de identiteit en waarden van het buitengebied in Nederweert voor ogen: samen, nuchter, open en groen. 2.3 | DE IDENTITEIT VAN HET BUITENGEBIED In de geest van de Omgevingswet zijn we gesprekken aangegaan in Nederweert over de identiteit van het buitengebied van onze gemeente. We hebben bevraagd, opgehaald en gediscussieerd over het DNA van deze gemeente met het accent op de identiteit van het buitengebied. De uitkomst van dit vraagstuk, ‘Wat is de huidige identiteit van het buitengebied van Nederweert, het gezamenlijke DNA?’ , vormt in feite de basis en biedt houvast bij het bepalen van de richting als het gaat om toekomstige ontwikkelingen in het buitengebied.
Deze identiteit bestaat uit: – vier kernwaarden: groen, open, nuchter en samen (2.4) – de kernkwaliteiten per landschappelijk deelgebied (hoofdstuk 3). 2.4 | DE VIER KERNWAARDEN Kernwaarden zijn waardevolle elementen die leidend zijn bij het bepalen van een gezamenlijke richting en visie. Samen zijn we tot vier kernwaarden gekomen, onder andere na: – gesprekken met de werkgroep Identiteit; – peilingen tijdens verschillende bijeenkomsten; – een enquête bij de inwoners; – gesprekken door en in het kernteam met verschillende betrokken partijen. Dit heeft geleid tot de volgende vier kernwaarden voor het buitengebied van Nederweert: GROEN, OPEN, NUCHTER en SAMEN. Deze vier kernwaarden bepalen enerzijds wat er van initiatiefnemers wordt verwacht om de identiteit te versterken, maar anderzijds ook op welke manier we dat voor ons zien. Dus ook hoe we als gemeente ons richting initiatiefnemers opstellen. zelfstandig stap voor stap harde werker no-nonsense openstaan voor kansen open buitengebied openheid inwoner pionier saamhorigheid betrokken dorpsgezichten ondernemend natuur waterrijk mooi buitengebied kleinschalig 9 2 | Veranderende tijden, vaste waarden Elk initiatief moet bijdragen aan de landschap- pelijke kernkwaliteiten per deelgebied. Het versterken van groenstructuren en het groen inpassen van gebouwen is hier onderdeel van. Zie hiervoor paragraaf 3.3.
Het gaat hierbij om het behoud van de open landschappen en de aanwezige doorzichten naar het achterliggende landschap. Deze zijn uitgewerkt per deelgebied in paragraaf 3.3. Bij het landschappelijk deelgebied passende, inheemse beplanting. Geen uitbundige bebou- wingsstijlen, eerder ingetogen architectuur. Ontwikkelingen passend bij de maat en schaal van Nederweert. Niet alleen kijken naar het eigen initiatief maar ook bezien in hoeverre bijgedragen kan worden aan maatschappelijke opgaven, zoals de ener- gietransitie, en het tegengaan van de klimaat- verandering etc. Wat Op welke manier Groen Open Nuchter Samen Ruimte voor frisse, nieuwe ideeën, innovatie, pionieren, ondernemerschap. Openstaan voor vernieuwingen, pionieren, kan- sen zien en pakken. Op voorhand geen taboes voor nieuwe functies. Maar ook een open houding naar elkaar als mens. Niet problemen centraal stellen, maar oplossingen. Aanpakken, aan de slag, handen uit de mouwen, concreet maken om stap voor stap de omgevingskwaliteit te versterken. Samenwerking als must, zoals benoemd in paragraaf 2.2, maar ook samen met de buren, omgevingsdialoog, rekening houden met elkaar. Gemeenschapsgevoel; ons kent ons. Dorps karakter. Groen “Als ‘bewaker van de natuurwaarden’ ben ik mijn hele leven al begaan met de natuur.
Of het nu gaat om de natuurgebieden zoals Sarsven en de Banen, het Weerterbos of de mede door mij aangelegde bijen- en vlindertuin; ik ben hier vaak te vinden. Wat me bijzonder raakt, is het steeds meer verdwijnen van bloemen, bijen en vlinders. Zij vormen de basis voor een gezond bestaan en een evenwichtig klimaat. Vaak weten mensen niet wat er slecht is aan het maaien van de schuine kanten van bermen en wat er goed is aan het graven van retentiebekken in lagergelegen gebieden. Goede educatie hierover aan jeugd en volwassenen is een must. Er is veel knowhow in Nederweert en samen met de gemeente, de agrariërs én het waterschap kunnen we veel bereiken. Nieuwe ideeën en mooie ontwikkelingen, daar wil ik mij hard voor maken. Zodat het een genot blijft om te leven, wonen, ondernemen en te recreëren in het groen van Nederweert. ” Lei Reemers 10 2 | Veranderende tijden, vaste waarden Open “Ik ben een groot voorstander van transparantie en open communiceren. Zowel nu als internetondernemer als voorheen toen ik nog varkenshouder was in het bedrijf dat ik van mijn ouders heb overgenomen. Ik ben een pionier en heb in 2009 de stap gezet in een hele andere wereld. Van 24 uur een agrarisch bedrijf naar 24 uur online nieuws melden. Uiteraard niet van vandaag op morgen. Momenteel zie ik goede ontwikkelingen en kansen voor bedrijven in het open buitengebied.
Belangrijk hierbij is dat je als boer je verhaal vertelt. Niet alleen wat je doet, maar ook wie je bent als mens. Het delen van de zorgen en uitdagingen in de agrarische sector zorgt voor draagvlak bij de gemeenschap. In de open gesprekken zit juist de kracht. Plattelands- of agrarische gemeente, Nederweert biedt met haar prachtige natuur en open landschappen ruimte aan zowel het recreëren als het ondernemen. Het is de vraag of we hier een keuze in moeten maken en de nadruk leggen op één speerpunt. Beeldvorming en open communiceren is in ieder geval van groot belang. Het helpt dat de inwoners van de gemeente Nederweert zeer betrokken en open minded zijn. ” Harold Kuepers Nuchter “Als horecaondernemer ben ik zijdelings betrokken geweest bij gesprekken om samenwerking tussen de agrarische en de toeristische sector te bewerkstelligen. Ikzelf ben 46 jaar, sta altijd open voor alle feiten en omstandigheden van de verschillende kanten en zie eerder kansen dan problemen. Dit typeert de doorsnee inwoner en ondernemer van Nederweert. Ik ben nieuwsgierig en daarbij nuchter; dromen mag maar als je geen geld hebt, zal het hoogstwaarschijnlijk niet lukken. Houd het liever kleinschalig en bekijk stap voor stap de mogelijkheden. Ik mocht ooit meedenken toen de provincie geld beschikbaar had gesteld om tot gezamenlijke toeristische initiatieven te komen.
Toen na enkele sessies bleek dat er alleen maar niet-realistische attractieparken werden bedacht zonder aan de gestelde voorwaarden te voldoen, ben ik opgestaan en heb gemeld dat ik beter weer gewoon aan het werk kon gaan. Plannen maken is natuurlijk prima, maar we moeten wel reëel blijven. Deze nuchterheid past ook bij de agrarische sector. Als zowel de boeren als de toeristische sector rekening houden met elkaar dan komt dat ten goede aan de hele gemeenschap van Nederweert. Dan genieten we allemaal van de rust, reinheid en regelmaat die het buitengebied te bieden heeft. ” Coen van der Zanden 11 2 | Veranderende tijden, vaste waarden Samen “Vanwege mijn jarenlange betrokkenheid en inzet in het verenigingsleven word ik nu, als 67-jarige, nog steeds veel gevraagd om te komen helpen. Vaak bij het (her)opstarten van een organisatie of een thema-activiteit. Ik woon al 45 jaar in Leveroy. Het is een fijne kleinschalige gemeenschap waar mensen voor elkaar opkomen. Niet alleen voor de ouderen, maar ook voor de minder bedeelden, waarbij ieder in zijn/haar waarde wordt gelaten. Het gevaar van een klein dorp is dat families in groepen bij elkaar ‘klitten’ en minder openstaan voor anderen. Maar als je in Leveroy twee personen vraagt om iets te organiseren dan krijgen ze het hele dorp op de been.
Natuurlijk moet je af en toe de dialoog aangaan met omwonenden of de gemeente om iets voor elkaar te krijgen. Dit brengt saamhorigheid met zich mee en zorgt ervoor dat de mensen in de dorpen én in het buitengebied van de gemeente Nederweert nóg meer respect hebben voor elkaar. Jong en oud. Als we samen stappen blijven zetten en openstaan voor anderen, komen we nóg meer tot elkaar. ” Annie van Roij 12 2 | Veranderende tijden, vaste waarden 3 | Landschappelijke kernkwaliteiten per deelgebied 3.1 | EIGEN KWALITEITEN Het buitengebied van Nederweert is afwisselend. Het bestaat uit agrarisch landschap, beekdalen en natuurgebieden. Het agrarische landschap ligt met name rondom de kernen. De natuurgebieden zijn bijna allemaal aangewezen als Natura 2000-gebied. Ze zijn belangrijk voor de bescherming van planten- en diersoorten en hebben een hoge landschappelijke waarde. De versterking van het landschap in het buitengebied vormt als het ware de overkoepelende opgave waaraan we willen werken. Een waardevol landschap zorgt voor een goede omgeving om te wonen, werken en recreëren. Het levert een bijdrage aan positieve gezondheid, biodiversiteit en daarmee ook aan de identiteit. Het landschap draagt bij aan een goede omgevingskwaliteit die Nederweert mooi, aantrekkelijk en onderscheidend houdt en maakt. Voor mensen om er te wonen en voor bedrijven om zich er te vestigen.
Onze basis is dat we dit landschap op orde houden en versterken waar mogelijk. Zoals eerder is aangegeven, is In het buitengebied veel mogelijk, zolang het de omgevingskwaliteit versterkt. We werken graag aan ontwikkelingen die meerwaarde hebben voor onze leefomgeving. Onder andere in de deelgebieden. Per deelgebied beschrijven we hier: – wat de kwaliteiten en te versterken punten zijn – wat we willen bereiken – hoe we dat willen bereiken. 13 Te versterken waarden – Zachte overgangen tussen kernen en land versterken door ruimte voor groen en laanbeplanting. – Versterking van groene structuren op erfniveau. – Kleinschalig en cultuurhistorisch verantwoord ontwikkelen. 3.4 | JONG ONTGINNINGSLANDSCHAP Dit gebied lag voorheen lager en was daardoor drassig en moerassig. Later is dit gebied ontgonnen voor agrarisch gebruik. Door schaalvergroting in de landbouw werd het zo efficiënt mogelijk verkaveld en gebruikt. Dit zorgt voor rechte grote kavels. Kernkwaliteiten – Grote agrarische percelen, planmatig aangelegd. – Recht wegenpatroon langs ontginningslijnen vanuit de kern Nederweert. – Incidentele laanbeplanting, waar onderdoor gekeken kan worden. – Vlak/geëgaliseerd, lager gelegen. – Openheid met weidse zichten. – Verspreid liggende bebouwing met incidentele erfbeplanting.
Te versterken waarden – Productielandschap benadrukken door middel van openheid, grootschaligheid en (ontginnings)richting. – Aanleggen van brede natuurlijke bermen en akkerranden voor het versterken van de ecologische waarde van het gebied. Wanneer deze voldoende maat hebben om volwaardige natuurlijke lijnen door het landschap te vormen, zijn deze waardevol voor verschillende plant- en diersoorten. Bovendien is het visueel aantrekkelijk. – Eventueel laanbeplanting langs de ontginningslijnen waar onderdoor gekeken kan worden zodat de openheid blijft. – Erven voorzien van erfbeplanting, transparantie behouden. 3.2 | DE DEELGEBIEDEN Ieder landschappelijk deelgebied heeft eigen kwaliteiten. En ook punten die versterking behoeven. Om de kernkwaliteiten een plaats te geven in de Omgevingsvisie, hebben wij ze ruimtelijk vertaald en gekoppeld aan de deelgebieden die we hebben onderscheiden. Op basis van de aardkundige ondergrond, de occupatiegeschiedenis en het huidig grondgebruik en landschapsbeeld zijn in het buitengebied van Nederweert de volgende landschappelijke eenheden onderscheiden: 1. Het eiland van Weert 2. Jong ontginningslandschap 3. Beekdal en es van Leveroy 4. Bosgebieden en mozaïeklandschap 5. Grootschalige natuurgebieden Door in te zoomen op de cultuurhistorie en het landschap van ons buitengebied, zien we karakteristieke deelgebieden.
Elk gebied bestaat uit eigen waarden, bestaande kernkwaliteiten en verder te versterken waarden. Deze zijn hieronder aangegeven. Het kanalenkruis is een zeer kenmerkend element voor Nederweert met een grote (potentiële) kwaliteit dat door de verschillende deelgebieden heen loopt. 3.3 | HET EILAND VAN WEERT Het eiland van Weert is hoger gelegen in het landschap waardoor er van oudsher geboerd werd. Het gebied bestaat uit veel bebouwde erven met agrarische percelen daar tussenin. Er komt een veelheid aan functies voor. Kernkwaliteiten – Hoger gelegen gebied omringd door Peel en vennengebied. – Bebouwing op deze hoger gelegen delen. – Kleinschalig landschap met variatie in oppervlakten van percelen en agrarische activiteiten. – Laanbeplanting. – Erfbeplanting. 14 3 | Landschappelijke kernkwaliteiten per deelgebied 3.5 | BEEKDAL EN ES VAN LEVEROY Leveroy ligt op een hoger gelegen gebied in het landschap, een zogenoemd esdek. Samen met de Tungelroyse beek die ten zuiden van Leveroy stroomt, vormt het een afwisselend gebied met (kleinschalige) agrarische functies en een natuurlijk beekdal. Kernkwaliteiten – Overgang van beekdal met groene structuren naar kleinschalig agrarisch landschap met variatie in oppervlakten van percelen en agrarische activiteiten. – Beplanting langs de beek. Weinig opgaande vegetatie. – Bebouwing op de hoger gelegen delen.
Te versterken waarden – Diversiteit en herkenbaarheid van de ruimtelijke beekdalstructuur. – Haaks op de beek lopende beplanting met landschapselementen zoals houtwallen, knotbomen, heggen, ruigten en kleine bosjes. – Versterking van groene structuren op erfniveau. 3.6 | BOSGEBIEDEN EN MOZAÏEKLANDSCHAP Ten zuiden van de Noordervaart ligt een aantal bossen. Deze bestaan met name uit loofbos. De gronden rondom de bossen worden veelal omringd door bomenlanen en houtwallen. Dit is kenmerkend voor het mozaïeklandschap. Kernkwaliteiten – Bospercelen en landschapselementen zoals singels en houtwallen. – Zandige gronden en soms stuifduinen. – Afwisseling tussen natte en droge bossen. – Afwisseling tussen loof- en naaldbos. – Enkele agrarische percelen. – Geen tot incidentele bebouwing. Te versterken waarden – Afwisseling tussen open (stuifzand en graslanden) en gesloten (bos) gebieden. – Bestaande stuifgebieden open laten. – Variatie in loof- en naaldsoorten in verschillende delen zodat een afwisselend bos ontstaat. – In de randen een afwisselende bosrandzone met zachte overgangen naar het agrarische buitengebied. – Aanwezige agrarische percelen omzomen met singels en houtwallen. 3.7 | GROOTSCHALIGE NATUURGEBIEDEN Het buitengebied van Nederweert heeft verschillende en afwisselende natuurgebieden waarvan er een aantal aangemerkt zijn als Natura 2000-gebied. A.
Het Weerterbos Kernkwaliteiten – Bospercelen en landschapselementen. – Zandige gronden en soms stuifduinen. – Afwisseling tussen natte en droge bossen. – Afwisseling tussen loof- en naaldbos. – Enkele agrarische percelen. – Geen tot incidentele bebouwing. Te versterken waarden – Voor dit gebied is het beheerplan Natura 2000 richtinggevend. B. De Groote Peel Kernkwaliteiten – Afwisselend gebied met open wateren, droge heidegebieden struwelen en moerassige delen met veenputten. – Ondoordringbaar/drassig. – Geen bebouwing. – Grote variatie met hoge natuurwaarden. Te versterken waarden – Voor dit gebied is het beheerplan Natura 2000 richtinggevend. 15 3 | Landschappelijke kernkwaliteiten per deelgebied C. De Zoom Kernkwaliteiten – Afwisselend gebied met open wateren, droge heidegebieden struwelen en moerassige delen met veenputten. – Ondoordringbaar/drassig. – Geen bebouwing. – Grote variatie met hoge natuurwaarden. Te versterken waarden – Vernatting, voor het herstel van de natuurlijke hydrologie. – Meer geleidelijke overgang tussen agrarische gronden en natuur. D. Sarsven en de Banen en omstreken Kernkwaliteiten – Verschillende vennen, met eigen autonome karakters qua waterhuishouding, bodem en flora. – Afwisseling in openheid vanwege vennen, graslanden en bossen. – Geen bebouwing. – Hoge natuurwaarden.
Te versterken waarden – Voor dit gebied is het beheerplan Natura 2000 richtinggevend. E. Bos Kernkwaliteiten – Bospercelen en landschapselementen zoals singels en houtwallen. – Zandige gronden en soms stuifduinen. – Afwisseling tussen natte en droge bossen. – Afwisseling tussen loof- en naaldbos. – Hoge natuurwaarden. – Enkele agrarische percelen. – Geen tot incidentele bebouwing. Te versterken waarden – Afwisseling tussen open (stuifzand en graslanden) en gesloten (bos) gebieden. – Bestaande stuifgebieden open laten. – Variatie in loof- en naaldsoorten in verschillende delen zodat een afwisselend bos ontstaat. – In de randen een gedifferentieerde bosrandzone met zachte overgangen naar het agrarische buitengebied. – Aanwezige agrarische percelen omzomen met singels en houtwallen. 3.8 | KANALENKRUIS De Zuid-Willemsvaart, de Noordervaart en het kanaal Wessem-Nederweert kruisen elkaar in de gemeente Nederweert. Ze vormen rechte structuren door de andere landschappelijke deelgebieden heen. Kernkwaliteiten – Op veel plaatsen flankerende opgaande groenstructuren waardoor de kanalen langgerekte groene verbindingszones vormen. – Verschil in type en hoeveelheid opgaande groenstructuren langs de kanalen. In sommige delen bestaat de structuur uit eenzelfde soort terwijl ten zuidwesten van Nederweert een afwisseling in soorten is. – Wegen lopen parallel aan het kanaal.
De wegen daarnaast sluiten veelal haaks aan op deze parallelwegen. – Een dynamische en een verstilde zijde; enerzijds harde wegverbindingen, anderzijds recreatieve verbindingen of zandwegen. Te versterken waarden – Lijnvormige structuur versterken en benadrukken in het landschap. – Cultuurhistorisch verantwoord ontwikkelen, zoals rekening houdend met de oorspronkelijke functie van het kanaal. 16 3 | Landschappelijke kernkwaliteiten per deelgebied 3.9 | DE AFSPRAKEN We gaan en staan voor groen, open, nuchter en samen. Deze kernwaarden zitten voor een groot deel in ons DNA. Dit betekent dat we deze waarden als uitgangspunt nemen bij elke toekomstige ontwikkeling. En dat initiatieven moeten bijdragen aan de te versterken waarden in de deelgebieden. 3.9.1 | INSPIRATIEDOCUMENT Om de versterking van de kernkwaliteiten van ons landschap zo praktisch mogelijk in te steken en een hulpmiddel te bieden aan initiatiefnemers werken we deze paragraaf verder uit tot een inspirerend document. Dit inspiratiedocument heeft de volgende doelen: – het bieden van informatie aan initiatiefnemers van een ruimtelijke ontwikkeling zodat een waardevolle discussie over een initiatief in het landschap goed te voeren is.
– het geven van aanbevelingen die helpen om een initiatief zo goed mogelijk in te passen in het omringende landschap voor wat betreft locatie, vorm en omvang van de bebouwing en de mogelijkheden om het landschap te versterken. Referentie hiervoor is een sterk vereenvoudigde versie van het handvat voor het nationaal landschap Zuid-Limburg. http://www.handvatnationaallandschap.nl/handvat-viewer/start De visie geeft richting aan nieuwe initiatieven zonder daar vooraf een precieze invulling aan te geven. Die invulling is nu nog niet bekend maar de visie geeft hiervoor voldoende ruimte. Initiatieven die bijdragen aan de gestelde doelen, kunnen rekenen op een positieve grondhouding. Op de uitvoering wordt nader ingegaan in hoofdstuk 5. 17 A Nederweert Ospel Ospeldijk Nederweert-Eind Leveroy B C D E E A Weerterbos B Groote Peel C De Zoom D Sarsven & de Banen E Bos Dorpen Het eiland van Weert Jong ontginningslandschap Beekdal en Es van Leveroy Bos- en Mozaïeklandschap Het kanalenkruis Grootschalige natuur Waardenkaart 18 3 | Landschappelijke kernkwaliteiten per deelgebied 4 | De visie 4.1 | DE OPGAVEN We werken samen aan een buitengebied waar het goed wonen, werken en recreëren is. Hierbij zoeken we de balans tussen beschermen (veilig, gezond, natuur) en benutten (optimaal gebruik en ontwikkelen van leefomgeving).
Hoe vinden we deze balans? Door de focus te leggen op wat we belangrijk vinden voor de verbetering en verduurzaming van Nederweert. In het doorlopen van het proces hebben we de belangrijkste opgaven voor het buitengebied van Nederweert opgehaald. Door bij te dragen aan deze hoofdopgaven komt ons doel dichterbij. In dit hoofdstuk beschrijven we iedere opgave afzonderlijk. Steeds volgens een vast stramien, maar ieder thema volgt zijn eigen proces en tempo en kent een ander netwerk. De volgende acht hoofdopgaven zijn benoemd (en de paragraaf waarin de opgave wordt behandeld): 4.3 Een gezonde en veilige leefomgeving. 4.4 Een oplossing voor de vrijkomende gebouwen. 4.5 Beschikbaar houden van perspectiefvolle agrarische locaties. 4.6 Een bijdrage leveren aan de energietransitie. 4.7 Een bijdrage leveren aan de klimaatadaptatie. 4.8 Versterken van het groene karakter. 4.9 Verbeteren van de infrastructuur. 4.10 Versterking beleving en gastvrijheid. In relatie tot deze hoofdopgaven blijven we in regionaal verband werken aan allerlei projecten en programma’s, zoals het project Platteland in Ontwikkeling (PiO) Weerterland, het gebiedsprogramma Noordervaart en het Economisch Actieprogramma Agribusiness Keyport 2020. Deze komen niet expliciet terug in de Omgevingsvisie maar blijven van groot belang bij de geformuleerde opgaven.
19 4.2 | CONTEXT VAN DE OPGAVEN Deze Omgevingsvisie komt tot stand in een periode waarin duidelijk is dat grote veranderingen op stapel staan in het buitengebied. Een van de belangrijkste is de tendens en de verwachting dat veel (agrarische) bedrijven (zullen) stoppen. En tegelijkertijd moet er meer ruimte komen voor de energietransitie, klimaatadaptatie en groen en natuur. 4.2.1 | VERANDERINGEN Het proces van stoppende agrarische bedrijven is gaande. Dat is zichtbaar aan de leegstaande en soms vervallen gebouwen en afbouwende bedrijven waar men duidelijk niet meer investeert in de noodzakelijke vernieuwingen. Leegstand kan leiden tot achteruitgang van het buitengebied en illegale activiteiten aantrekken. Deze verdere ondermijning willen we voorkomen en een halt toeroepen. Bij de voorbereiding van de Omgevingsvisie maakte de gemeente Nederweert samen met andere betrokken partijen een grove inschatting van alle agrarische bedrijven in het buitengebied: blijvers voor de langere termijn, uitzingers (nog enkele jaren doorgaan en dan stoppen, veelal door gebrek aan een opvolger) en stoppers of al gestopte bedrijven. Bij deze laatste categorie horen ook de bedrijven die onder de stoppersregeling ‘actieplan ammoniak’ vallen en die zich hebben aangemeld bij de ‘warme sanering varkenshouderij’ .
Het resultaat is als volgt: – Ontwikkelende bedrijven: 40% – Bedrijven die ‘het uitzingen’: 10% – Stoppende of al gestopte bedrijven: 50% Deze inschatting is gemaakt op basis van ‘expert judgement’ van deskundigen van ons buitengebied en de agrarische sector in het algemeen. Het blijft een subjectief oordeel maar geeft een goed beeld van de verhoudingen. De agrarische sector blijft een belangrijke positie houden in ons buitengebied, maar tegelijkertijd wordt de ‘verwevenheid’ groter. De stikstofproblematiek en de coronacrisis zullen dit beeld alleen maar versterken. Grote verwevenheid in het buitengebied. 4.2.2 | KANS Deze constateringen kun je opvatten als een bedreiging maar wij zien het juist als kans! Elke verandering biedt mogelijkheden om een verbetering tot stand te brengen in de kwaliteit van de leefomgeving in het buitengebied. Stap voor stap kan zo gewerkt worden aan een buitengebied met: – minder hinder van veehouderijen – meer begrip voor elkaar – een aantrekkelijker landschap – meer groen – interessante toeristische routes – meer ruimte voor duurzame energievormen – meer ruimte voor de opvang van water – een grote diversiteit aan functies op de vrijkomende locaties. 20 4 | De visie Natuurlijk behoudt de agrarische sector een belangrijke positie.
Het zal nóg beter in balans met de omgeving komen, met een gezonde voedselketen en met zoveel mogelijk gesloten kringlopen. We hebben daarbij geen ‘ideaalplaatje’ voor ogen. Hoe het buitengebied zich ontwikkelt, is namelijk afhankelijk van de kansen die zich aandienen. Als we per kans maar stappen zetten in de gekozen richting. Om dit te kunnen bereiken, moeten we bij elke ontwikkeling de voorwaarden kunnen stellen om de kwaliteitsslag te maken. Daarbij zetten we zoveel mogelijk in op de sloop van overbodige, vrijkomende gebouwen. Richtinggevende uitspraak – Het slopen van overtollige gebouwen is een uitgangspunt bij ruimtelijke ontwikkelingen om de omgevingskwaliteit in het buitengebied te verbeteren. De sloop betreft niet alleen de eigen locatie. Het kan ook gaan om een andere locatie in ons buitengebied. In bijzondere gevallen kan hiervan worden afgeweken als op een andere wijze verbetering van de omgevingskwaliteit kan worden gerealiseerd. Procesafspraken – De nadere uitwerking van de sloop wordt opgenomen in het Omgevingsplan. 4.2.3 | HERSTRUCTURERING EN SLOOP Er is sprake van een hoog aantal stoppende (agrarische) bedrijven en leegkomende (bedrijfs)gebouwen. Hier is een actieve en bredere aanpak nodig, meer dan alleen het verbinden van voorwaarden aan nieuwe initiatieven.
Samen met betrokken partijen, waaronder geldverstrekkers, agrarische adviseurs, makelaars en anderen, zoeken we naar een integrale aanpak van herstructurering. Deze opgave speelt ook in de buurgemeenten, zoals inmiddels het ministerie van Binnenlandse Zaken heeft onderkend in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI). Wij haken aan bij regionale en bovenregionale samenwerkingsverbanden die hieraan bijdragen. 4.2.4 | REGIONAAL PLATFORM Op regionaal verband werken we aan een ‘uitvoeringsagenda vitale landbouw’ door de Stuurgroep Platform Vitale Landbouw. Hier ligt de focus op verschillende programmalijnen die bijdragen aan de vitalisering van de landbouw. De programmalijnen van de stuurgroep zijn: – Gezonde leefomgeving; – Innovatie; – Circulair produceren; – Samenwerken. De inzet is vooral gericht op het (op-)zoeken van strategische samenwerking, partijen bij elkaar brengen, kennis en ervaringen uitwisselen en partijen stimuleren om nieuwe concepten of combinaties te vormen. En waar nodig experimenteerruimte in de vorm van proeftuinen te creëren. De herstructureringsopgave is zodanig groot dat we als gemeente dit niet alleen kunnen oplossen. We maken dan ook dankbaar gebruik van dit regionale platform. 4.2.5 | MONITORING EN INDICATOREN Bij het werken aan de verschillende opgaven is het noodzakelijk om ook zaken te meten. Niet alleen kwalitatief, maar ook kwantitatief.
Dit kan door het monitoren van relevante indicatoren. Dit zijn ondersteunende middelen om zichtbaar te maken of en in hoeverre de ambities en doelen daadwerkelijk worden gerealiseerd. Dat geldt zowel voor de identiteit en kernwaarden (hoofdstuk 2) als de in dit hoofdstuk beschreven opgaven. Voorbeelden: – Wordt de leefomgeving gezonder? – Hoeveel vrijkomende agrarische gebouwen zijn gesloopt? – Welk aandeel duurzame energie wordt opgewekt? Het streven is om te komen tot een digitaal model met diverse indicatoren. We staan nu echter pas aan het begin. In deze Omgevingsvisie is daarom gekozen voor een beperkt aantal indicatoren voor slechts enkele opgaven. Dit heeft te maken met beschikbaarheid, geschiktheid en afhankelijkheid van andere partners. Bovendien zijn meerdere cijfers gebaseerd op modelberekeningen (o.a. voor geur en fijnstof) of vergunde rechten (dieraantallen). Dit wijkt af van de werkelijke situatie. 21 4 | De visie 4 | | | De visie Fijnstof- en geuremissie | 4.3 | EEN GEZONDE EN VEILIGE LEEFOMGEVING Waarom is het een opgave? Een aantal cijfers in deze paragraaf zijn gebaseerd op modelberekeningen (o.a. voor geur en fijnstof) of vergunde rechten (dieraantallen). Dit wijkt af van de werkelijke situatie.
Een gezondheidsbeleid heeft twee kanten: – | gezondheidsbescherming; gericht op een gezonde lucht-, bodem- en waterkwaliteit en een groene en beweegvriendelijke omgeving. – | gezondheidsbevordering; focus op het stimuleren van mensen om er een gezonde leefstijl op na te houden. Naast de eigen verantwoordelijkheid van onze inwoners, is het onze plicht om de gezondheid van onze inwoners te bevorderen. De grote vermenging van veehouderijen, woningen en andere functies leidt tot problemen rond de kwaliteit van de leefomgeving (zie onderstaand kaartje). De problemen hebben vooral te maken met fijnstof, geur, endotoxinen en misschien nog wel belangrijker: de overlast die mensen in het buitengebied ervaren. Hierdoor is er op sommige plaatsen sprake van onderlinge spanningen en wantrouwen tussen veehouderijbedrijven en omwonenden. – | Op enkele plaatsen overschrijdt men de normen op het gebied van Gemeente Nederweert | luchtkwaliteit. – | De achtergrondbelasting op het gebied van geurhinder is op sommige Fijnstofemissie_kg/jr (BVB, 31-12-2018) | locaties zo hoog dat er geen sprake is van een aanvaardbaar woon- en < 500 | leefklimaat. 500 - 800 | – | De grote vermenging van veehouderijen, woningen en andere functies leidt > 800 | tot problemen bij herbestemming van vrijkomende locaties.
Geuremissie OU/s (BVB, 31-12-2018) | – | Het proces dat leidt tot stoppen met het boerenbedrijf duurt lang en het besluit tot stoppen wordt niet gemakkelijk genomen. Boeren voelen zich < 25.000 | vaak niet gehoord, gezien en serieus genomen. Dit heeft effect op de 25.000 - 75.000 | psychische gezondheid van de boeren en hun gezinnen. Soms leeft men net > 75.000 | op of onder de armoedegrens en is er sprake van schulden en schaamte. Concentraties, pm10 (RIVM, 2019) | Om positieve effecten op de leefomgeving te bewerkstelligen, moet het groene PM10 klasse | karakter van het buitengebied versterkt worden. Bomen en groen zijn positief < 14 | voor de beleving, kunnen fijnstof (enigszins) afvangen, zorgen voor verkoeling 14 - 16 | bij hete periodes, versterken de biodiversiteit, zetten aan tot bewegen, etc. 16 - 18 18 - 20 20 - 30 > 30 22 Verwevenheid van woningen en veehouderijen in het buitengebied Gemeente Nederweert Biggen Vleesvarkens Zeugen Geiten Konijnen Leghennen Vleeskuikens Ov. pluimvee Vleesvee Melkrundvee Paarden Schapen Nertsvossen Voormalig bedrijf Zeer gering van omvang Woning WEB-BVB kaart met vergunningen van alle veehouderijen, 31 januari 2018 Bedrijfsgegevens uit het Vestigingsregister Limburg, 1 januari 2017 Woningvoorraadgegevens provincie Limburg, 1 januari 2017 Gemeente Nederweert Biggen Vleesvarkens Zeugen Geiten Konijnen Leghennen Vleeskuikens Ov.
pluimvee Vleesvee Melkrundvee Paarden Schapen Nertsvossen Voormalig bedrijf Zeer gering van omvang Woning WEB-BVB kaart met vergunningen van alle veehouderijen, 31 januari 2018 Bedrijfsgegevens uit het Vestigingsregister Limburg, 1 januari 2017 Woningvoorraadgegevens provincie Limburg, 1 januari 2017 23 4 | De visie Welke ambitie hebben we? We omarmen de visie van positieve gezondheid. Dit is een brede benadering van gezondheid waarbij mensen met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven omgaan. Een gezonde leefomgeving is daarin belangrijk. We streven naar een structurele verbetering van de gezondheidssituatie. Mede daarom hebben we het Schone Lucht Akkoord (SLA) ondertekend. Door ondertekening hebben we ons, samen met de andere partijen die het SLA ondertekend hebben, tot doel gesteld om in 2030 minimaal 50% gezondheidswinst uit binnenlandse bronnen te realiseren ten opzichte van 2016. Met name op het gebied van fijnstof ligt er een stevige opgave. Voor luchtkwaliteit (fijnstof en geur) wordt dit uitgewerkt in een Programma. Wij vinden het essentieel voor de toekomst van ons buitengebied dat we alle middelen inzetten om overlast van (agrarische) bedrijven en veehouderijen sterk te verminderen en daarmee ook de risico’s voor de gezondheid van omwonenden. Ons einddoel is dat men graag in het buitengebied verblijft en zo min mogelijk overlast ervaart.
Ieder veehouderijbedrijf zou uiteindelijk een lust voor zijn omgeving moeten zijn. Dat gaat niet van vandaag op morgen, maar stapsgewijs kunnen we dit einddoel bereiken. Wij verwachten dat de veranderingen zoals genoemd in 4.2.1. (veranderingen agrarische sector) zodanig zijn dat de situatie al sterk kan verbeteren. Veiligheid is ook een onderdeel van een gezonde leefomgeving. Daarom werken we in samenwerking met politie en de veiligheidsregio aan een veilige leefomgeving en signaleren risico’s waar dat aan de orde is. Hoe gaan we de ambitie bereiken? Richtinggevende uitspraken – Elke ontwikkeling bij een agrarisch bedrijf moet bijdragen aan de verbetering van de omgevingskwaliteit. Gezien de ambities grijpen we elke ontwikkeling aan om de doelen te bereiken. Wat dat in een concreet geval inhoudt, is maatwerk. In het ene geval kan het gaan om een vermindering van de milieubelasting. In een ander geval levert sloop van overtollige bebouwing of landschappelijke inpassing een bijdrage. Rekening houdend met de belangen van omwonenden (omgevingsdialoog) wordt bepaald waar het maatwerk uit bestaat. – Voor ontwikkelingen bij intensieve veehouderij wordt een significante verlaging van emissies geur en fijn stof als uitgangspunt gehanteerd.
In uitzonderlijke gevallen kan hiervan worden afgeweken als verbetering van de omgevingskwaliteit beter op een andere manier kan worden gerealiseerd. – Het voorkomen van nieuwe ongebruikte milieu- en bouwruimte bij agrarische bedrijven. Het betreft vergunningen (met betrekking tot bouwen en milieu) die worden verleend na vaststellingsdatum van de Omgevingsvisie buitengebied. Deze vergunningen moeten binnen één jaar na het ‘onherroepelijk worden’ , gerealiseerd zijn. Is dit niet het geval dan kunnen deze vergunningen worden ingetrokken. Dit betekent dat deze locaties met niet-gerealiseerde vergunningen in het Omgevingsplan worden weg bestemd. Een regeling voor het intrekken van jarenlange niet gebruikte verleende vergunningen wordt als maatregel gekoppeld aan het omgevingsprogramma luchtkwaliteit. – Waarborgen veilige leefomgeving. Bij initiatieven beoordelen we of er risicobronnen in de omgeving aanwezig zijn, hoe veiligheidsrisico’s kunnen worden beperkt en of snel en effectief optreden van de hulpdiensten mogelijk is. In de ‘Wegwijzer initiatiefnemers’ in paragraaf 5.3 is dit als waarborg opgenomen. Procesafspraken – Maken Omgevingsprogramma luchtkwaliteit (fijnstof en geur). Via een nadere uitwerking van het Programma onderzoeken we op welke wijze de ambitie van 50% gezondheidswinst in 2030 het beste kan worden gerealiseerd.
Op basis hiervan kunnen we alsnog kiezen voor een (verdere) aanscherping van de milieunormen. In het programma wordt, met oog voor economische belangen, een mix van maatregelen uitgewerkt. Hierbij kan worden gedacht aan: – een sloopregeling – het intrekken van vergunningen – ruimte voor nieuwe initiatieven – de best beschikbare technieken – financiën – het actualiseren van vergunningen – Knelpuntgerichte aanpak fijnstof. We richten ons op het oplossen van de bestaande fijnstof knelpunten. Dit is een verplicht onderdeel van het omgevingsprogramma luchtkwaliteit. Op enkele locaties worden de landelijke normen overschreden. Deze zijn aangewezen als ‘knelpuntbedrijf’ in het Nationaal Samenwerkingsverband Luchtkwaliteit (NSL). Dit verplichte onderdeel van het omgevingsprogramma wordt opgesteld in nauw overleg met de betreffende ondernemers en het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW). 24 4 | De visie – Participeren in pilot Landbouw Schone Lucht Akkoord (SLA). Door de ondertekening van SLA participeren we in de pilot Landbouw. Hierdoor kunnen we meedenken over mogelijkheden om de fijnstof emissies uit de landbouw op een redelijke manier terug te dringen. Vanzelfsprekend betrekken we de sector daarbij.
– Verkleining van de veestapel Om de afname van de veestapel te stimuleren spannen we ons in om agrarische bedrijven deel te laten nemen aan provinciale en landelijke regelingen. – Proeftuin positieve gezondheid gericht op jongeren. In het kader van positieve gezondheid stimuleren we gezond gedrag en zorgen we dat dit een makkelijke keuze is. Ook richten we ons op de zelf- en samenredzaamheid. Daarvoor starten we de proeftuin positieve gezondheid. Deze proeftuin richt zich op jongeren door een lesprogramma aan te bieden aan leerlingen op het Citaverde College en door activiteiten te organiseren bij de drie afdelingen Jong Nederland en Scouting Nederweert. – Betrekken sociaal domein. We betrekken het sociaal domein bij ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving, daar waar dat relevant is. Hiermee wordt de zelf- en samenredzaamheid versterkt en daarmee dus ook de positieve leefomgeving. Wie doet wat? Voor de bijdragen aan de omgevingskwaliteit zijn de agrarische ondernemers aan zet. Vanzelfsprekend ondersteunt de gemeente hier graag bij. Voor het intrekken van de vergunningen neemt de gemeente het initiatief. De gemeente heeft een aantal jaren geleden al de verantwoordelijkheid genomen door oprichting van het platform ‘Gezonde veehouderij in een gezonde leefomgeving’ .
We bekijken of we hieraan gevolg kunnen geven door een platform op te richten dat ons ondersteunt bij de monitoring van de gezondheidssituatie. Daarin is de beleving en het gesprek met de inwoners en ondernemers belangrijk. Voor de procesafspraken neemt de gemeente het initiatief. Hoe bewaken we de voortgang (monitoring)? – We brengen de consequenties van de autonome ontwikkeling van het stoppen van agrarische bedrijven voor de milieukwaliteit in het buitengebied in beeld. Met name het effect van het intrekken van de vergunning op de achtergrondconcentraties wordt bij iedere evaluatie in beeld gebracht. – Met betrekking tot endotoxinen komt binnenkort een rekenmodel beschikbaar om endotoxinenconcentraties te berekenen. Zodra het rekenmodel beschikbaar komt, zullen we de actuele situatie in beeld brengen en gaan we overwegen om een beleidskader ten aanzien van endotoxinen te introduceren. 4.4 | EEN OPLOSSING VOOR DE VRIJKOMENDE GEBOUWEN 201.832 m/two.numr 131.074 m/two.numr 232.385 m/two.numr 32.115 m/two.numr 40.932 m/two.numr 47.059 m/two.numr 78.972 m/two.numr Leegstand Midden-Limburg. Waarom is het een opgave? De afgelopen jaren zijn al veel agrarische bedrijven gestopt met hun bedrijfsvoering.
Redenen zijn onder andere marktomstandigheden, matige inkomensperspectieven, geen opvolger, hoge eisen vanuit regelgeving (vooral milieueisen), gebrek aan financiële middelen voor noodzakelijke investeringen en dergelijke. Ook de samenleving stelt steeds meer eisen in termen van gezondheid, dierwelzijn en duurzaamheid. Dit alles vergt investeringen. Ook zijn op de bestaande locaties soms niet de mogelijkheden voor de noodzakelijke aanpassingen door gebrek aan (milieu)ruimte. Verplaatsing is vaak lastig waardoor stoppen wordt overwogen. 25 4 | De visie Op basis van onderzoek is berekend dat er tot 2030 in de regio Midden-Limburg maar liefst ruim 760.000 m² aan agrarisch vastgoed vrijkomt, waarvan ruim 200.000 m² in Nederweert. Dit beeld is bevestigd door een rondgang in ons buitengebied (zie paragraaf 5.1). Leegstaande gebouwen kunnen tot ‘verrommeling’ van het landschap leiden met soms illegale activiteiten en/of ondermijnende activiteiten tot gevolg. Dit is ongewenst en moet worden voorkomen. Welke ambitie hebben we? Het aantal stoppende agrarische bedrijven en de toenemende leegstand van voormalig agrarische gebouwen lossen we niet alleen op door nieuwe functies in vrijkomende gebouwen mogelijk te maken. We hebben beleid nodig dat naast het toestaan van nieuwe functies vooral is gericht op het slopen van overbodige bebouwing.
Daarbij zetten we op geschikte locaties met voldoende milieuruimte in op agrarisch hergebruik. Onze ambitie is om de uitdaging rond de vrijkomende gebouwen te gebruiken voor een forse kwaliteitsslag in ons buitengebied en het bieden van ruimte aan de blijvende agrarische bedrijven. Hoe gaan we de ambitie bereiken? Richtinggevende uitspraken – Ruimere mogelijkheden voor hergebruik. We bieden ruime mogelijkheden voor hergebruik van vrijkomende (agrarische) gebouwen. We letten hierbij op de omvang van vrijkomende bebouwing en het behoud van economische vitaliteit. De mogelijkheden zijn vooral bedoeld als verdienmodel voor het realiseren van sloop van overtollige gebouwen. We maken geen (uitputtende) lijst van mogelijkheden. Daarmee bieden we ruimte aan innovatieve ideeën. Wel moet elk initiatief aan voorwaarden voldoen. Deze randvoorwaarden zijn beschreven in de wegwijzer initiatiefnemers (paragraaf 5.3). – We willen geen ruimte bieden aan: – reguliere detailhandel zonder meerwaarde voor het buitengebied; – bedrijven die veel verkeer aantrekken, met name logistieke bedrijven; – bedrijven die veel milieuhinder veroorzaken. Milieucategorie 3.2 en hoger wordt niet toegestaan. Diverse functies mogelijk We zien mogelijkheden voor allerlei bedrijfsfuncties, zolang de omvang passend is in het buitengebied; het moet niet de uitstraling van een bedrijventerrein krijgen.
Daarnaast zien we volop kansen voor functies op het gebied van recreatie, toerisme, horeca en zorg. Ook kan gedacht worden aan huisvesting van internationale werknemers als zelfstandige functie. Hierbij sluiten we aan bij het nieuwe beleid dat op 26 mei 2020 door de gemeenteraad is vastgesteld. De omslag naar duurzame energievormen biedt ook goede kansen voor herontwikkeling van een voormalig agrarisch erf. 26 4 | De visie Omvang erf Om de kwaliteit van het buitengebied te versterken, mag het initiatief niet groter worden dan het bestaande erf (waarmee we bedoelen: gebouwen, erf(verharding) en tuin). Het heeft echter de voorkeur dat de omvang van het erf wordt verkleind. Als daarvan sprake is, telt dit mee als kwaliteitswinst. Bij bestaande, grote erven vormt een nieuwe omvang van het erf van 5.000 m² in beginsel de bovengrens. Alleen als er sprake is van een aanzienlijke versterking van de omgevingskwaliteit, kan een groter erf worden overwogen. En te allen tijde is een zorgvuldige landschappelijke inpassing een basisvoorwaarde. Woningen alleen in bijzondere gevallen Het actuele regionale woonbeleid, vastgelegd in de Structuurvisie Wonen Midden-Limburg 2018 t/m 2021, biedt geen mogelijkheden voor het aanpassen van vrijkomende agrarische bebouwing naar woonfuncties. Toch sluiten we deze mogelijkheid op voorhand niet volledig uit.
In uitzonderlijke gevallen overwegen we of extra bouwcontingent ingezet kan worden voor bijzondere woonvormen waaraan behoefte bestaat. Zoals bijvoorbeeld wonen in combinatie met zorg. Voorwaarde is dat het leidt tot sloop van gebouwen en het intrekken van een vergunning op strategische locaties waardoor kwaliteitswinst (milieu, RO) worden geboekt en een integrale oplossing voor meerdere knelpunten kan worden gekomen. – Sloop van overtollige gebouwen is een uitgangspunt bij hergebruik. Om gebruik te maken van de ruime mogelijkheden voor hergebruik moet er per saldo sprake zijn van sloop van bebouwing in het buitengebied. Hergebruik en vervangende nieuwbouw is toegestaan, op voorwaarde dat er uiteindelijk sprake is van een vermindering van de hoeveelheid bebouwing. De sloop betreft niet alleen de eigen locatie. Het kan ook gaan om een andere locatie in ons buitengebied. In bijzondere gevallen kan hiervan worden afgeweken als op een andere wijze verbetering van de omgevingskwaliteit kan worden gerealiseerd. – Situering bouwvlak niet bepalend. De mogelijkheden voor herontwikkeling zijn in het bestemmingsplan beperkt tot aangegeven bouwvlakken. Die beperking laten we los in het belang van een kwaliteitsslag. Niet de vorm van het bouwvlak is bepalend, maar de mate waarin de omgevingskwaliteit versterkt kan worden.
Het geheel moet wel een omvang en uitstraling hebben dat in grote lijnen overeenkomt met de omvang van een agrarisch erf. Ook het verplaatsen van een bouwvlak naar een betere locatie is bespreekbaar (sloop oude locatie en nieuwbouw op een locatie elders in de gemeente), mits de omgevingskwaliteit maar versterkt wordt. – Onderscheid in deelgebieden vervalt. In het huidige beleid zijn er verschillende deelgebieden met andere mogelijkheden voor hergebruik, zoals het landbouwontwikkelingsgebied en de bebouwingsconcentraties. Die indeling laten we vervallen en wordt vervangen door voorwaarden waaraan moet worden voldaan. Deze zijn uitgewerkt in de wegwijzer initiatiefnemers (paragraaf 5.3). Op basis daarvan kan per geval een afweging worden gemaakt en bieden we maatwerk. – Koppeling bedrijfswoning en bedrijfsgebouwen blijft gehandhaafd bij hergebruik. Deze uitspraak is belangrijk om te voorkomen dat de woning en de bedrijfsgebouwen worden opgesplitst, waardoor er een plattelandswoning ontstaat. Opsplitsing leidt tot wederzijdse overlast en roept de vraag weer op naar huisvesting voor de ondernemer. Procesafspraken – Niet van toepassing. Wie doet wat? We constateren dat de vrijkomende gebouwen een uitdaging is waarvoor eigenlijk geen probleemeigenaar is. Als gemeente zien we de rol van procesregisseur, in het faciliteren van passende initiatieven.
Hoe bewaken we de voortgang (monitoring)? We zetten een registratiesysteem op van behandelde initiatieven en waarom deze wel of niet zijn doorgegaan. Ook houden we bij waaruit de kwalitatieve bijdrage heeft bestaan, met name de hoeveelheid bebouwing die per saldo is gesloopt. 27 4 | De visie 4.5 | PERSPECTIEFVOLLE LOCATIES BESCHIKBAAR HOUDEN We maken hier onderscheid tussen agrarische en niet-agrarische locaties. 4.5.1 | AGRARISCHE LOCATIES Waarom is het een opgave? Het buitengebied kent een mix van functies. De agrarische sector wordt steeds meer divers. Door de grote hoeveelheid vrijkomende gebouwen wordt deze mix groter. Het is van belang dat de blijvende agrarische bedrijven voldoende ruimte houden om zich te kunnen ontwikkelen. Agrarische ondernemers zoeken daarnaast naar onderscheidende bedrijfsconcepten en specialiseren en differentiëren zich steeds meer (onder andere door verbreding, verdieping, nevenactiviteit of met een tweede baan). Ook is er een toename aan concepten voor nieuwe energievormen, zoals energieplantages, biomassakachels en gebruik van restwarmte. De laatste jaren zien we dat ondernemers bestaande bedrijven opkopen en daar een deel van hun productie vestigen. Zo zijn meerdere bedrijven ontstaan die over meerdere locaties beschikken. De vrijkomende erven bieden kansen voor de blijvers om een locatie toe te voegen aan hun bedrijfsvoering.