CConstaterende datNederweert
Koppel je AI →
Document · PDF

2021-06-08 10. Bijlage 1 - Regionale Energie Strategie Noord- en Midden Limburg 1.0.pdf

Raadsvergadering 8 juni 2021, gemeente NederweertBij agendapunt: Regionale Energie Strategie Noord- en Midden-Limburg75.713 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 9

Provinciale Energie Strategie (PES) In de PES formuleert de Provincie Limburg haar ambitie als volgt: De Provincie Limburg werkt samen met haar inwoners, instellingen en bedrijfsleven aan een innovatieve en structuurversterkende energietransitie en passende energiemix en infrastructuur voor Limburg op weg naar 2030, met daarin oog voor leveringszekerheid, draagvlak en eigenaarschap, in een realistisch tempo met betaalbare en haalbare investeringen. In de PES werkt de Provincie deze ambitie verder uit in een vijftal perspectieven richting 2030. Perspectieven voor inwoners, instellingen en bedrijven: 1. Een energietransitie vanuit een toekomstbestendige infrastructuur; 2. Een energietransitie met volop ruimte voor innovatie, techniek en vakmanschap; 3. Een energietransitie waarin de Limburgse warmte kansen biedt; 4. Een energietransitie die sociaal en eerlijk is door participatie en lokaal profijt; 5. Een energietransitie waarin de Provincie zelf het goede voorbeeld geeft. Tegelijkertijd is naast de ambitie, perspectieven en onderliggende doelen een concreet uitvoeringsprogramma voor 2020-2030 opgesteld samen met de partners van de Provincie Limburg. Daarmee zet provincie Limburg stappen in de gezamenlijke zoektocht naar een passende energiemix voor Limburg. Nadrukkelijk is dit een zoektocht.

Dé passende energiemix voor Limburg is een proces van de komende 10-20 jaar en ook verder zoals ook in de Limburgse Systeemstudie is gedaan. RES | Noord- en Midden Limburg 25 Samen werken aan een duurzame regio Visie en koppeling met andere thema’s in regio’s Noord- Limburg en Midden-Limburg Noord-Limburg Het thema energie en klimaat is een van de pijlers uit de regiovisie ‘Noord- Limburg de gezondste regio’. Gezondheid is de verbindende schakel tussen economische activiteiten in het sociaal maatschappelijk ecosysteem van de regio. Iedereen wil gezond zijn en blijven. Iedere ondernemer wil een gezond bedrijf en ieder bestuur een gezonde vereniging. In de gezondste regio gaat groei van welvaart hand in hand met de ontwikkeling van welzijn, vitaliteit en veerkracht. Energie en klimaat wordt in Noord- Limburg vanuit een breed perspectief benaderd. De focus ligt op drie deelthema’s die ieder vanuit een wettelijke opgave opgepakt worden: energietransitie, klimaatadaptatie en hoogwaterveiligheid. De RES geeft de input voor de regionale accenten en voor het uitvoeren van energieprojecten in de regio Noord-Limburg. Midden-Limburg Binnen de Samenwerking Midden-Limburg zijn er regelmatig overleggen tussen de verschillende werkvelden zoals economie en energie, landbouw en natuur en mobiliteit, om zaken inhoudelijk met elkaar af te stemmen.

Er is geen gezamenlijke visie en koppeling met andere thema’s. Er is een bestuursopdracht voor landschap en leefomgeving in voorbereiding. Deze heeft raakvlakken met de energietransitie. RES | Noord- en Midden Limburg 26 Samen werken aan een duurzame regio Ambitie We willen samen met inwoners, bedrijven, onderwijs en belangenorganisaties komen tot een strategie voor hoe we als regio kunnen verduurzamen. Samen zijn we verantwoordelijk dat deze strategie werkelijkheid wordt. Iedereen moet hier een steentje aan bijdragen. Uitgangspunten Onderstaande uitgangspunten vormen het kader en de randvoorwaarden voor de uitwerking van de RES op het gebied van communicatie en participatie. De uitgangspunten zijn begin 2019 vastgesteld door de vijftien gemeenteraden, Provinciale Staten en het algemeen bestuur van Waterschap Limburg. • De RES is een regionaal proces dat binnen een relatief korte tijd doorlopen moet worden. Dit kunnen we alleen bereiken wanneer alle partijen actief bijdragen en meewerken. De partijen moeten hun rol kennen, hiernaar handelen en beseffen dat niet alle wensen en behoeftes kunnen worden meegenomen om samen tot een bod te komen. • De gemeente is verantwoordelijk voor de realisatie van de concrete energieprojecten uit de RES. De gemeente hoeft niet de realiserende partij te zijn, maar borgt de projecten wel in haar lokale omgevingsbeleid.

• Inwoners dienen door financiële participatie maximaal van de energieprojecten te kunnen profiteren. Dat kan door 1) compensatie van omwonenden, 2) afdracht voor gemeenschap en/of omgeving en 3) de mogelijkheid om financieel te investeren. We streven naar tenminste 50% lokaal eigendom van een energieproject. In de uitwerking van de RES 1.0 wordt dit verder uitgewerkt. • Om vorm te geven aan het streven naar 50% lokaal eigendom onderzoeken we in de RES 1.0 de mogelijkheden van het oprichten van een energiebedrijf. • Daar waar een onbalans is tussen opwek en vraag gaan we binnen de regio in gesprek met elkaar over hoe de kosten en revenuen verdeeld kunnen worden. Gemeenten waar, door bijvoorbeeld de verhouding tussen stedelijk gebied en buitengebied, verhoudingsgewijs een geringer aantal mogelijkheden voor duurzame opwekking beschikbaar is, worden geacht op basis van solidariteit bij te dragen aan het realiseren van mogelijkheden in andere gemeenten. • We gaan de mogelijkheden onderzoeken van een revolverend duurzaamheidsfonds. 2.1 2.2 Participatie en communicatie 2 Visie en koppeling met andere thema’s in regio’s Noord- Limburg en Midden-Limburg Noord-Limburg Het thema energie en klimaat is een van de pijlers uit de regiovisie ‘Noord- Limburg de gezondste regio’.

Gezondheid is de verbindende schakel tussen economische activiteiten in het sociaal maatschappelijk ecosysteem van de regio. Iedereen wil gezond zijn en blijven. Iedere ondernemer wil een gezond bedrijf en ieder bestuur een gezonde vereniging. In de gezondste regio gaat groei van welvaart hand in hand met de ontwikkeling van welzijn, vitaliteit en veerkracht. Energie en klimaat wordt in Noord- Limburg vanuit een breed perspectief benaderd. De focus ligt op drie deelthema’s die ieder vanuit een wettelijke opgave opgepakt worden: energietransitie, klimaatadaptatie en hoogwaterveiligheid. De RES geeft de input voor de regionale accenten en voor het uitvoeren van energieprojecten in de regio Noord-Limburg. Midden-Limburg Binnen de Samenwerking Midden-Limburg zijn er regelmatig overleggen tussen de verschillende werkvelden zoals economie en energie, landbouw en natuur en mobiliteit, om zaken inhoudelijk met elkaar af te stemmen. Er is geen gezamenlijke visie en koppeling met andere thema’s. Er is een bestuursopdracht voor landschap en leefomgeving in voorbereiding. Deze heeft raakvlakken met de energietransitie. RES | Noord- en Midden Limburg 27 Samen werken aan een duurzame regio • In het opstellen en uitvoeren van de RES is het betrekken van inwoners, bedrijven, belangenorganisaties en andere belangrijke belanghebbenden cruciaal om het eigenaarschap van betrokkenen te vergroten.

Zowel de RES-organisatie als de gemeenten zijn hiervoor verantwoordelijk: ƒ Regionaal niveau: de projectorganisatie RES zorgt ervoor dat er bij regionale belanghebbenden, zoals belangenorganisaties en kennisinstellingen, input wordt opgehaald voor het opstellen van de RES. ƒ Lokaal niveau: de projectorganisatie RES zorgt in samenwerking met de gemeenten dat bij lokale belanghebbenden, zoals lokale energiecoöperaties, inwoners en bedrijven, input wordt opgehaald voor het opstellen van de RES. De projectorganisatie geeft de voorzet en biedt gemeenten ondersteuning in de organisatie van de momenten, maar de gemeente is zelf verantwoordelijk voor organiseren en realiseren. Daarnaast is de gemeente verantwoordelijk voor de communicatie over haar lokale energiebeleid. ƒ Projectniveau: de gemeente is verantwoordelijk voor de dialoog met de omgeving en de participatie door de omgeving bij de uitvoering van de energieprojecten uit de RES. De projectorganisatie RES faciliteert gemeenten in de lokale uitvoering door de inzet van haar kennis en netwerk. • De projectorganisatie RES en de gemeenten communiceren eerlijk, duidelijk, transparant en tijdig naar alle betrokkenen over wat onze gezamenlijke opgave is, hoe we die gaan bereiken en het proces daarnaartoe. • De projectorganisatie RES en de gemeenten luisteren naar de verschillende wensen en behoeften en halen zoveel mogelijk input op.

De uiteindelijke beslissing blijft bij de projectorganisatie RES en de gemeentelijke overheid liggen. • Lokaal eigendom is altijd collectief eigendom. Energiecoöperaties vervullen een cruciale rol hierin. Als RES-regio stimuleren we daarom, daar waar mogelijk, de inzet van energiecoöperaties bij lokale energieprojecten. Project Input ophalen voor het opstellen van de RES Uitvoering RES Lokaal Regionaal RES | Noord- en Midden Limburg 28 Samen werken aan een duurzame regio Hoe gaan we onze ambitie bereiken? Een duurzamer Noord- en Midden-Limburg bereiken we alleen door samen te werken en ieder onze eigen verantwoordelijkheid te nemen. Iedereen moet op zijn eigen manier mee kunnen doen. Mee kunnen doen in het bepalen van onze ambities en mee kunnen doen in de weg daarnaartoe. Zo wordt een duurzamere manier van leven echt onderdeel van onze samenleving. Participatie en communicatie in de totstandkoming van de RES De keuzes die we in de RES maken, hebben invloed op ons allemaal. Daarom willen we overheden, maatschappelijke organisaties en inwoners betrekken bij deze keuzes. Zo kunnen we hun kennis, ideeën, wensen en inzichten meenemen in onze aanpak. De betrokkenheid van deze belanghebbenden is essentieel: • We vergroten zo de kwaliteit van de besluitvorming.

We willen de kennis, ervaringen en denkkracht van bedrijven, inwoners en maatschappelijke organisaties benutten om de RES zo goed mogelijk te maken. • We bereiken draagvlak voor de gemaakte keuzes. Dit geldt zowel voor de partijen die de RES 1.0 opstellen als bij inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties. • We creëren eigenaarschap voor de RES 1.0 zodat iedereen de verantwoordelijkheid voelt voor de realisatie van de RES. • We verbeteren de bewustwording en acceptatie van de energietransitie, en daarmee ook het gevoel van urgentie bij iedereen. • We intensiveren de interbestuurlijke samenwerking tussen de partijen. Belanghebbenden In het begin van het RES-proces hebben we een analyse van de belang - hebbenden gemaakt. We onderscheiden vier belangrijke groepen voor de RES: RES-partners (15 gemeenten, Provincie, Waterschap en Enexis), volksvertegenwoordigers (leden van Provinciale Staten, gemeenteraden en het Algemeen Bestuur van het Waterschap), belangenorganisaties en inwoners. Ieder heeft zijn eigen rol en betrekken we op een eigen manier: van informeren tot meebeslissen. 2.3 2.3.1 RES | Noord- en Midden Limburg 29 Samen werken aan een duurzame regio Regionaal ten opzichte van lokaal Gemeenten zijn lokaal al hard aan de slag om te verduurzamen en betrekken hun inwoners hierbij. De inbreng die gemeenten van inwoners ontvangt, nemen wij mee in de RES.

Op regionaal niveau gaan we met vertegenwoordigende partijen in gesprek. Volksvertegenwoordigers spelen hierin een belangrijk rol als vertegenwoordigers van de inwoners in de regio, belangenorganisaties als vertegenwoordigers van hun achterban. Wanneer in het vervolg de keuzes uit de RES concreter worden en directer aan de leefwereld van de inwoners raken, betrekken we ook vanuit regionaal niveau inwoners daarbij. Hierbij zijn de gemeenten het aanspreekpunt. Uiteraard krijgen inwoners wel de gelegenheid om iets te vinden van de RES 1.0. RES-partners RES Noord- en Midden-Limburg is een nieuwe samenwerking die we gaandeweg het proces vorm hebben gegeven. We willen samen als RES-organisaties keuzes maken waar we achter staan, want uiteindelijk staan de partners aan de lat om deze keuzes tot uitvoer te brengen. De RES-organisatie sluit aan bij bestaande overleggen, er worden informerende en consulterende sessies georganiseerd en we verzenden regelmatig een nieuwsbrief.

RES-partners Volksvertegen- woordigers Belangen- organisaties Inwoners* Informeren Raadplegen *lokaal Adviseren *lokaal Coproduceren Meebeslissen Figuur 2: Regionale betrokkenheid belanghebbenden Februari/maart 2020 Uitgangspunten- notitie Juli 2021 RES 1.0 Maart 2023 RES 2.0 Oktober 2020 Concept RES Klankbordgroep met regionale belangenorganisaties Intermezzo’s Regionale raadswerkgroep Regionale sessies volksvertegenwoordigers Inwoners Belangenorg.Volksvert.Inwoners RES | Noord- en Midden Limburg 30 Samen werken aan een duurzame regio Regionaal ten opzichte van lokaal Gemeenten zijn lokaal al hard aan de slag om te verduurzamen en betrekken hun inwoners hierbij. De inbreng die gemeenten van inwoners ontvangt, nemen wij mee in de RES. Op regionaal niveau gaan we met vertegenwoordigende partijen in gesprek. Volksvertegenwoordigers spelen hierin een belangrijk rol als vertegenwoordigers van de inwoners in de regio, belangenorganisaties als vertegenwoordigers van hun achterban. Wanneer in het vervolg de keuzes uit de RES concreter worden en directer aan de leefwereld van de inwoners raken, betrekken we ook vanuit regionaal niveau inwoners daarbij. Hierbij zijn de gemeenten het aanspreekpunt. Uiteraard krijgen inwoners wel de gelegenheid om iets te vinden van de RES 1.0.

RES-partners RES Noord- en Midden-Limburg is een nieuwe samenwerking die we gaandeweg het proces vorm hebben gegeven. We willen samen als RES-organisaties keuzes maken waar we achter staan, want uiteindelijk staan de partners aan de lat om deze keuzes tot uitvoer te brengen. De RES-organisatie sluit aan bij bestaande overleggen, er worden informerende en consulterende sessies georganiseerd en we verzenden regelmatig een nieuwsbrief. RES-partners Volksvertegen- woordigers Belangen- organisaties Inwoners* Informeren Raadplegen *lokaal Adviseren *lokaal Coproduceren Meebeslissen Figuur 2: Regionale betrokkenheid belanghebbenden Februari/maart 2020 Uitgangspunten- notitie Juli 2021 RES 1.0 Maart 2023 RES 2.0 Oktober 2020 Concept RES Klankbordgroep met regionale belangenorganisaties Intermezzo’s Regionale raadswerkgroep Regionale sessies volksvertegenwoordigers Inwoners Belangenorg.Volksvert.Inwoners Volksvertegenwoordigers In de RES worden beleidskeuzes gemaakt die voor veel inwoners vaak abstract en technisch zijn. Om inwoners bij deze ingrijpende besluiten toch goed te vertegenwoordigen, is nauwe betrokkenheid van volksvertegenwoordigers belangrijk. Vanuit de RES hebben we een regionale raadswerkgroep opgericht en verschillende sessies georganiseerd. Zie Bijlage 3 voor een volledig overzicht van hoe volksvertegenwoordigers zijn betrokken.

Belangenorganisaties We hebben voor de RES een klankbordgroep geformeerd met daarin belangrijke regionale belangenorganisaties. Het betrekken van deze partijen is essentieel voor een gedragen en goed onderbouwde RES. We hebben deze partijen hard nodig. Ze brengen nieuwe kennis mee en geven vanuit de belangen van hun achterban nieuwe inzichten. Elke vijf à zes weken hebben we een intermezzo georganiseerd waarin we samen met deze partijen werkten aan de totstandkoming van de RES 1.0. Zie Bijlage 3 voor een volledig overzicht van hoe regionale belangenorganisaties zijn betrokken. Inwoners Op lokaal niveau worden inwoners actief betrokken bij de energietransitie. In Bijlage 4 is een overzicht opgenomen van hoe de vijftien gemeenten in onze regio inwoners hierbij betrekken. Over het algemeen zie je dat inwoners actief worden betrokken bij het opstellen van lokale energievisies en beleidskaders. Gemeenten benaderen inwoners actief. Zo is de gemeente Beesel de markt opgegaan en organiseert Echt-Susteren masterclasses. Voor de communicatie richting inwoners is er vaak een aparte campagne opgericht zoals ‘Morgen in Venlo’ of ‘Venray Vergroent’. Ook hiervoor worden inwoners actief benaderd. Bijvoorbeeld door middel van de pop-up bespaarstore van de gemeente Leudal of de speciale duurzaamheidskrant van de gemeente Nederweert.

Er wordt veel gebruik gemaakt van digitale mogelijkheden zoals het organiseren van een webinar en Bergen heeft een online tool ontwikkeld waar inwoners input konden geven op het ontwerp van het Energielandgoed. Er is ook oog voor het betrekken van jongeren. Beesel heeft een kids-challenge opgezet en Horst aan de Maas heeft een speciale jongeren enquête uitgezet. We hebben bewust gekozen om gemeenten aanspreekpunt te laten zijn richting inwoners. Zij kennen hun inwoners en kunnen de RES laten aansluiten op de lokale situatie. Als RES-organisatie hebben we diverse communicatiemiddelen ontwikkeld die gemeenten helpen in hun communicatie over de RES zoals een factsheet, Q&A en een website met publieksvriendelijke informatie over de RES. RES | Noord- en Midden Limburg 31 Samen werken aan een duurzame regio Sociale duurzaamheid Sociale duurzaamheid is voor de regio een kernwaarde. Het inpassen van sociale duurzaamheid in de RES- uitvoering is voor ons geen keuze maar een gegeven. Zonder het betrekken van de sociale componenten in de aanpak van de energietransitie zal de bereidheid om mee te doen een lastige opgave worden.

In onze RES krijgt sociale duurzaamheid invulling middels drie pijlers: • Iedereen kan meedoen (> mogelijk maken participatie) • Iedereen kan het betalen (> een betaalbare energietransitie) • Iedereen kan meeprofiteren (> terugvloeien van revenuen naar de lokale gemeenschap) Pijler 1: Iedereen kan meedoen Iedere inwoner en organisatie, in de breedste zin van het woord, moet op zijn eigen manier mee kunnen doen. Een basisvoorwaarde om mee te kunnen doen is het beschikken over de juiste informatie. Het gaat dan onder andere om transparant en laagdrempelig informeren om zoveel mogelijk mensen te bereiken. Veder is het van belang te kijken wat ‘meedoen’ betekent. Wie heeft welke rol in een samenwerking, en hoe gelijkwaardig is die samenwerking? En wie neemt het initiatief, bij wie meld je je aan? Het kan zijn dat een van de RES- partners, of de RES gezamenlijk het initiatief neemt. In dat geval kan zij zelf regie voeren op wat haar rol is en wat voor samenwerking of participatie zij beoogt. Daarnaast moet ook bij initiatieven van externe of marktpartijen voorop staan dat iedereen kan meedoen. Een andere manier om sociale inclusiviteit te bevorderen is het aansluiten bij bestaande lokale initiatieven in een wijk of buurt: het faciliteren van actieve bewoners, organisaties en betrokkenen. Bij een gezamenlijk doel met de wijkbewoners krijg je meer slagkracht.

Als je probeert te kijken naar de energie die er al is, kom je erachter wat er leeft in een wijk, en wat belangrijke opgaven, drijfveren en waarden zijn van bewoners en andere actief betrokkenen. Hoe meer je weet van de (leefwereld) van wijkbewoners, des te meer kun je duurzaamheidsambities koppelen aan lokale sociale opgaven. Door de energietransitie te koppelen aan andere opgaven die bijvoorbeeld op wijkniveau spelen, vergroot je draagvlak voor het realiseren van energie-ambities. 2.3.2 RES | Noord- en Midden Limburg 32 Samen werken aan een duurzame regio Pijler 2: Iedereen kan het betalen De betaalbaarheid van de energietransitie is een bijzonder belangrijk aspect van sociale duurzaamheid. Het gaat er hierbij om dat de kosten die gemaakt worden voor de transitie van fossiele naar duurzame energie betaalbaar moeten blijven voor alle huishoudens. We willen een energiesysteem dat betaalbaar is, zowel in ontwikkeling als in onderhoud. Dit betekent een afweging tussen de inzet van bronnen voor elektriciteit (zon en wind) en voor de investeringen in het transport- en opslagsysteem. Hetzelfde geldt voor warmte (aardwarmte, groen gas of restwarmte). Het is dan ook belangrijk om bij het kiezen van (technische) oplossingen ook oog te hebben voor de maatschappelijke kosten.

Naast de meer algemene betaalbaarheid van deze grootschalige of collectieve voorzieningen (zoals een warmtebron), is ook de betaalbaarheid op individueel niveau een belangrijk aandachtspunt. Uit onderzoek van het Nibud (2020) blijkt dat een deel van de bewoners bijvoorbeeld niet in staat is om zijn of haar woning adequaat te isoleren of om een warmtepomp aan te schaffen. Verder heeft een deel van de bewoners zelfs moeite om de energierekening te betalen. Bij die groep spreken we van ‘energiearmoede’. Het is de vraag hoe we goed in beeld krijgen bij wie dit speelt en wat je daar in RES-verband in zou willen betekenen. Het sociale domein bij gemeenten speelt een belangrijke rol in de signalering van energiearmoede. Daarom is een koppeling met dit domein essentieel. Pijler 3: Iedereen kan meeprofiteren De energietransitie brengt veranderingen met zich mee in de fysieke leefomgeving, bijvoorbeeld door het ontwikkelen van windturbines of zonneweides. Lokaal eigendom en lokale winstdeling kunnen belangrijke middelen zijn om het draagvlak voor de energietransitie te versterken. Het zorgt ervoor dat (een deel van) de baten van een lokaal project in de regio blijven en niet wegvloeien naar bijvoorbeeld buitenlandse investeerders.

Met de lokale omgeving als mede-eigenaar en dus mede-ontwikkelaar, worden de beste voorwaarden geschapen voor een gelijkwaardige, open en transparante samenwerking met andere partijen. Draagvlak valt of staat met het proces tijdens de ontwikkeling van een project en het vertrouwen dat de lokale omgeving heeft in dit proces. Een voordeel van een lokale partij als (mede)ontwikkelaar is dat deze de omgeving en de mensen rond het project kent, en andersom. Wanneer de omgeving eigenaar is van het resultaat, is ze ook eigenaar van de ontwikkeling ervan. Ook de creatie van lokale of regionale werkgelegenheid is een vorm van meeprofiteren. € €€ HR ++ HR ++ HR ++ RES | Noord- en Midden Limburg 33 Samen werken aan een duurzame regio Participatie in de uitvoer van de RES: lokaal eigendom In het Klimaatakkoord is afgesproken dat voor grootschalige opwek van hernieuwbare elektriciteit op land gestreefd wordt naar 50% eigendom van de lokale omgeving. Dit streven wordt overgenomen in de RES van onze regio. De regio ziet lokaal eigendom als een belangrijk middel om het draagvlak voor de energietransitie te versterken. Daarnaast zien wij lokaal eigendom als een geëigend middel om open, gelijkwaardige en transparante projectsamenwerkingen te organiseren. Het is volgens ons een goed instrument om (project)baten in de lokale omgeving te laten landen.

Lokaal eigendom én lokale medezeggenschap Als RES volgen wij de nationale lijn om te streven naar het realiseren van minimaal 50% lokaal eigendom bij grootschalige zon- en windprojecten. Daar voegen wij een aanvullend streven aan toe: het bereiken van lokale medezeggenschap bij alle grootschalige zon- en windprojecten. Lokale medezeggenschap bij alle grootschalige opwekprojecten Lokale medezeggenschap vormt voor ons een basisvereiste bij een nieuwe ontwikkeling. Als regio vinden wij dit nog belangrijker dan het bereiken van lokaal eigendom. Onder medezeggenschap verstaan wij: de omgeving is van A tot Z als partner bij de ontwikkeling van een initiatief betrokken. Onder de omgeving verstaan we coöperatie(s), burgers of bedrijven uit de omgeving van de projectlocatie. In onze optiek dient bij ieder initiatief sprake te zijn van een vorm van lokale medezeggenschap. Lokaal eigendom bij 50% van de grootschalige opwekprojecten Bij lokaal eigendom is altijd sprake van financiële participatie: de omgeving investeert mee en draagt risico. De omgeving verkrijgt hierbij een substantieel deel van het economische en juridische eigenaarschap van het initiatief. Onder de omgeving verstaan we burgers, bedrijven, coöperatie(s) en/of gemeente(n) uit de omgeving van de projectlocatie. Dit is maatwerk per locatie.

Het gaat daarbij om eigendom van een collectief, niet van een enkel bedrijf of individu. Het streven naar 50% lokaal eigendom geldt voor alle grootschalige initiatieven. Verankeren doelstellingen in concrete afspraken Het nakomen van deze doelstelling valt of staat bij de borging van de afspraken in beleid. Dit gaan wij realiseren doordat gemeenten de RES- afspraken binnen afzienbare tijd dienen in te passen in hun lokale (omgevings)beleid. Een nog uit te werken handreiking voor gemeenten zal hen hierbij ondersteunen. Daarnaast zal de RES-uitvoeringsorganisatie het bereiken van de doelstellingen monitoren. 2.3.3 RES | Noord- en Midden Limburg 34 Samen werken aan een duurzame regio Vervolg Wat gaan we doen in de RES 1.0? • Bij de totstandkoming van de RES hebben we op regionaal niveau vooral vertegenwoordigende partijen betrokken, zoals volksvertegenwoordigers en belangenorganisaties. Na de RES 1.0 willen we ook inwoners betrekken, onder andere bij de verdere concretisering van de zoekgebieden voor duurzame grootschalige opwek van elektriciteit. • In de RES 2.0 worden de regionale afspraken om te voorzien in de warmtebehoefte vastgelegd. Hierbij gaan wij de belanghebbenden betrekken.

• Wij bekijken hoe we inwoners en belangenorganisaties blijvend bij de uitvoering van de RES en invulling van komende RES-en kunnen betrekken en komen met een concreet participatieplan om zo onze participatiedoelen te halen. • Wij blijven als RES-partners de krachten bundelen en zorgen dat de in onze regio aanwezige kennis en kunde t.a.v. participatie onder de partners gedeeld wordt, om zo tot een zo goed mogelijke uitvoering van de RES 1.0 te komen. • Wij willen 50% lokaal eigendom een reëel streven maken door dit op te nemen in het lokale (omgevings)beleid. Wij gaan een handreiking uitwerken die gemeenten hierbij gaat ondersteunen. • We geven aandacht aan sociale duurzaamheid in de uitvoering van de RES 1.0. Het is een methodiek, het is een manier van denken en doen. We nemen dit mee in onze manier van werken, onze strategie en de uitvoering daarvan. We geven inhoud aan begrippen als bewustwording, energiearmoede en collectieve voorzieningen. • Wij bekijken hoe we inwoners en belangenorganisaties blijvend bij de uitvoering van de RES en invulling van komende RES-en kunnen betrekken en komen met een communicatiestrategie en een concreet participatieplan om zo onze participatiedoelen te halen.

2.4 RES | Noord- en Midden Limburg 35 Samen werken aan een duurzame regio Ambitie Energiebesparing is een belangrijk onderdeel van de Trias Energetica (verminderen, vergroenen, verschonen). Wat niet aan energie verbruikt wordt, hoeft ook niet opgewekt te worden. Omdat energiebesparing veelal kan worden gerealiseerd met isolerende maatregelen, is energiebesparing ook van belang voor de warmtevraag en daarmee voor transitie van aardgas naar een niet-fossiele warmtevoorziening. Daarom krijgt energiebesparing een belangrijke plek in deze RES. De gebouwde omgeving biedt ook goede kansen voor duurzame energieopwekking met zonnepanelen. Wij zoeken dus de combinatie tussen besparing en opwekking. Op deze wijze wordt ook bijgedragen aan de doelstellingen voor CO2-emissiereductie uit het Klimaatakkoord (2019). Behalve in de gebouwde omgeving zien we ook kansen voor meer energiebesparing bij bedrijven en instellingen in de regio die vallen onder de Wet Milieubeheer. Daarom nemen we die ook mee in onderstaande uitwerking. Onze ambitie is om voor de gebouwde omgeving middels energiebesparing en kleinschalige energieopwekking tenminste 25% CO 2-emissiereductie te realiseren in 2030, ten opzichte van 2015. Waarbij we ernaar streven dat in 2030 op 70% van de geschikte daken gemiddeld tien panelen zijn geplaatst.

3.1 Energiebesparing en kleinschalige energieopwekking 3 RES | Noord- en Midden Limburg 36 Samen werken aan een duurzame regio Uitgangspunten We ontwikkelen een RES voor CO2-emissiereductie d.m.v. energiebesparing en duurzame energieopwekking (met gebouw-gebonden zonnepanelen). In de aanpak zullen de doelgroepen zoveel mogelijk integraal benaderd worden voor zowel energiebesparing als duurzame energieopwekking. Financiële, technische en maatschappelijke haalbaarheid is een belangrijke randvoorwaarde. We richten ons op energiebesparing en opwekking van duurzame energie bij de volgende doelgroepen: commercieel vastgoed, maatschappelijk en publiek vastgoed alsmede woningen van particuliere eigenaren, woningcorporaties, particuliere verhuurders en VvE’s. Wij richten ons ook op de bedrijven en instellingen waarvoor de informatie- en energiebesparingsplicht conform het Activiteitenbesluit milieubeheer geldt. Op basis hiervan formuleren we voor de RES-regio één gezamenlijke aanpak. We nodigen alle partijen uit om aan te haken en brengen hiervoor de benodigde capaciteit en middelen bij elkaar. Waar staan we nu? Reikwijdte van de aanpak van energiebesparing en kleinschalige opwek Energiebesparing door: • Energiebehoefte reduceren (gedrag, gebruik en gebouwkwaliteit). • Toepassing efficiëntere technieken en installaties voor productieprocessen.

Bij gebouwkwaliteit gaat het met name om de toepassing van isolerende maatregelen (vloer, spouwmuur, dak, ramen) en om energiezuinige verlichting en apparaten (verwarmingsinstallatie, ventilatie). Ook door aanpassing van gedrag (apparaten niet onnodig aan laten staan) en gebruik (bijvoorbeeld goede inregeling apparaten en aanwezigheidsdetectie) kan veel energie bespaard worden. Het gaat bij dit alles om ‘no regret’- maatregelen die relatief weinig kosten en snel zijn terugverdiend (4 tot 10 jaar). Deze maatregelen zijn altijd nuttig, ook indien in een latere fase voor een warmtepomp of aansluiting op een warmtenet gekozen wordt. 3.2 3.3 3.3.1 RES | Noord- en Midden Limburg 37 Samen werken aan een duurzame regio Kleinschalige duurzame energieopwekking: • Zonnepanelen op daken: installaties tot maximaal 15 kWp vermogen (circa 50 panelen).

Gebouwen en doelgroepen Onder de gebouwde omgeving verstaan we de volgende gebouwen met bijbehorende doelgroepen (waarbij commercieel en publiek vastgoed is verdeeld volgens de Standaard Bedrijfsindeling SBI): • Woningen ƒ Particulier ƒ Sociale huur ƒ Commerciële huur ƒ VvE’s • Publiek en maatschappelijk vastgoed ƒ Openbaar bestuur (SBI O) ƒ Onderwijs (SBI P) ƒ Gezondheids- en Welzijnszorg (SBI Q) ƒ Kunst, cultuur, sport en recreatie (SBI R) ƒ Overige dienstverlening (SBI S) • Commercieel vastgoed ƒ Groot- en detailhandel; reparatie van auto’s (SBI G) ƒ Vervoer en opslag (SBI H) ƒ Logies-, maaltijd- en drankverstrekking (SBI I) ƒ Informatie en communicatie (SBI J) ƒ Financiële instellingen (SBI K) ƒ Verhuur van en handel in onroerend goed (SBI L) ƒ Advisering, onderzoek, specialistische, zakelijke dienstverlening (SBI M) ƒ Verhuur van roerende goederen, overige zakelijke dienstverlening (SBI N) Isolatie Efficiëntere installatiesEnergiegebruik voor warmte en kracht Kleinschalige opwekking Energiegebruik voor warmte en kracht Huidig Ambitie 2030 HR ++ RES | Noord- en Midden Limburg 38 Samen werken aan een duurzame regio Voor het bedrijfsleven focussen we op industrie en bedrijfsleven (SBI C) waarvoor de gemeenten bevoegd gezag zijn. Deze bedrijven zijn te verdelen in twee groepen: • Vergunningplichtige bedrijven (type C en IPPC).

Deze bedrijven bestrijken 7% van het totale bedrijvenbestand. Voor deze ruim 900 bedrijven geldt geen informatieplicht, maar gelden de in de vergunning opgenomen voorschriften ten aanzien van energie. • Bedrijven die onder het Activiteitenbesluit Milieubeheer vallen (Type A en B). Deze kunnen verdeeld worden in twee subgroepen: ƒ Bedrijven die meer dan 25.000 m3 gas of 50.000 kilowattuur (kWh) per jaar gebruiken. Voor deze bedrijven geldt de informatie- en realisatieplicht energiebesparing voor besparingsmaatregelen met een terugverdientijd van vijf jaar of minder. In lijn met het Klimaatakkoord wordt deze verplichting (waarschijnlijk per 2023) verbreed van energiebesparing naar CO 2-reductie. ƒ Bedrijven die minder dan 25.000 m3 gas en minder dan 50.000 kWh per jaar verbruiken. Hiervoor geldt geen informatie- en realisatieplicht. Deze bedrijven kunnen wel worden gestimuleerd tot het nemen van energiebesparende maatregelen. NB 1: Een deel van het commercieel vastgoed valt in de bedrijvencategorie A en B conform het Activiteitenbesluit Milieubeheer, en zal ook als zodanig worden behandeld. NB 2: De zwaardere, vaak energie-intensieve industrie hoort niet bij de RES- aanpak omdat deze onder het bevoegd gezag van het Rijk en de Provincie Limburg vallen.

RES | Noord- en Midden Limburg 39 Samen werken aan een duurzame regio 3.3.2 | Energieverbruik gebouwde omgeving In 2017 telde de gebouwde omgeving van Noord- en Midden-Limburg in totaal 264.514 objecten. Tabel 1 laat zien dat ruim 87% van deze gebouwen woningen zijn. De verhouding tussen woningen en niet-woningen is voor de regio hetzelfde als de rest van Nederland, circa 7:1. Tabel 1 Voorraad woningen en niet-woningen, 2017 Noord- en Midden Limburg | Nederland Woningen | 230.659 | 7.686.178 Niet-woningen | 33.855 | 1.122.809 Totaal | 264.514 | 8.808.987 Bron: CBS Statline 2017 In Tabel 2 zijn de kwantitatieve gegevens van energiegebruik in terajoule (TJ) en CO2-uitstoot in megaton (Mton) gegeven. De woningen zijn verantwoordelijk voor het grootste deel van het energiegebruik (63%) en de CO2-uitstoot (57%) in de gebouwde omgeving. Ondanks het relatief beperkte aantal niet-woningen (33.855) zijn het publiek, maatschappelijk en commercieel vastgoed samen goed voor 43% van de CO2-uitstoot voor de gebouwde omgeving. Tabel 2 Energieverbruik en CO2-uitstoot per doelgroep.

Doelgroep | Energieverbruik | CO2 -uitstoot TJ | % | Kton | % Woningen | 13.629 | 63% | 951 | 57% Publiek en maatschappelijk vastgoed | 2.589 | 12% | 215 | 13% Commercieel vastgoed | 5.394 | 25% | 493 | 30% Totaal | 21.612 | 100% | 1659 | 100% Bron: CBS + Klimaatmonitor 2017 40 In Figuur 3 zien we de CO2-uitstoot (door gas- en elektriciteitsgebruik) per doelgroep. Voor woningen komt een groot deel van de CO2-uitstoot door het gasverbruik voor het verwarmen. Bij commercieel vastgoed komt een groot deel door elektriciteitsverbruik. Voor publiek en maatschappelijk vastgoed zijn er zowel objecten met hoog elektriciteitsverbruik als objecten met hoog gasverbruik. Dit laatste is te verklaren door de grote variatie in functies en gebruikersprofielen binnen het publiek en maatschappelijk vastgoed (bijvoorbeeld de categorie gezondheidszorg en scholen en de categorie kunst, cultuur, sport en recreatie). Woningen Voor de ca. 230.700 woningen in Noord- en Midden-Limburg ligt per woning het energiegebruik en de CO 2-uitstoot gemiddeld hoger dan voor de gemiddelde woning in Nederland (Tabel 3). Dit is voornamelijk te verklaren door een gemiddeld grotere woning (22,1% groter vloeroppervlak) en het type woningen in de regio: meer dan de helft van de woningen is vrijstaand of een 2-onder-1-kap (Figuur 4). Ook het bouwjaar speelt een belangrijke rol in de energiebehoefte van woningen.

In de regio heeft ca. 81% van de woningen een bouwjaar van vóór 1985 en ca. 19% een later (Figuur 5). Woningen van vóór 1985 zijn nauwelijks geïsoleerd, zodat er vaak nog veel energie te besparen is. Tabel 3 CO2-uitstoot woningen. Bron: RWS Klimaatmonitor (peiljaar 2017) Figuur 3: CO2-uitstoot gebouwde omgeving [Mton] 0,0 0,1 0,2 0,3 0,4 0,5 0,6 0,7 0,8 CO₂-uitstoot GasCO₂-uitstoot electriciteit Woningen Commerciële dienstverlening Publiek en Maatschappelijk vastgoed Gemiddeld per woning CO2-uitstoot [ton/jaar] Nederland 3,486 Noord- en Midden Limburg 4,112 Verschil +18% RES | Noord- en Midden Limburg 41 Samen werken aan een duurzame regio Figuur 4: Verdeling type woningen Noord- en Midden-Limburg (bron: Woonmonitor 2018) Vrijstaande woning Hoekwoning 2^1 kap woning Overig/onbekend Tussenwoning Appartement Figuur 5: Bouwjaar woningen in Noord- en Midden-Limburg (Bron: CBS Statline 2017) 0 10000 20000 30000 40000 50000 Aantal woningen RES | Noord- en Midden Limburg 42 Samen werken aan een duurzame regio Figuur 4: Verdeling type woningen Noord- en Midden-Limburg (bron: Woonmonitor 2018) Vrijstaande woning Hoekwoning 2^1 kap woning Overig/onbekend Tussenwoning Appartement Figuur 5: Bouwjaar woningen in Noord- en Midden-Limburg (Bron: CBS Statline 2017) 0 10000 20000 30000 40000 50000 Aantal woningen Wat betreft de energielabels van de woningen valt op dat voor een groot deel van

de woningen het energielabel onbekend is (Figuur 6). De hoogste labels A, B en C komen het meeste voor bij gecertificeerde huizen. Dit is te verklaren doordat het voor het verkopen en verhuren van huizen nu verplicht is een energielabel te hebben. Hierdoor zijn het vooral nieuwbouwwoningen die een energielabel hebben. Deze hebben een hoog label vanwege de energie- en isolatie-eisen uit het bouwbesluit. Figuur 6: Energielabels woningen Noord- en Midden-Limburg (Bron: Woonmonitor 2018) Onbekend G F E D C B A Aantal woningen A D B E C F G Onbekend RES | Noord- en Midden Limburg 43 Samen werken aan een duurzame regio Publiek en maatschappelijk vastgoed Tabel 4 geeft inzicht in het energieverbruik en de CO2-uitstoot van de doelgroep publiek en maatschappelijk vastgoed. Dit laat het grootste gebruik zien in de sectoren gezondheidszorg en openbaar bestuur. Het openbaar bestuur heeft een relatief erg hoog elektriciteitsgebruik.

Tabel 4: Jaarlijks energiegebruik en CO2-uitstoot van publiek en maatschappelijk vastgoed Noord- en Midden-Limburg Gasgebruik [m3] | Elektriciteits- | CO2 uitstoot gebruik [kWh] | [Kton] Openbaar bestuur en defensie; | 9.638.000 | 80.317.000 | 54 verplichte sociale verzekeringen (SBI O) Onderwijs (SBI P) | 6.261.000 | 26.011.000 | 23 Gezondheids- en welzijnszorg (SBI Q) | 21.386.000 | 100.838.000 | 84 Kunst, amusement en recreatie (SBI R) | 7.791.000 | 49.370.000 | 36 Overige dienstverlening (SBI S) | 5.458.000* | 18.136.000 | 18 Totaal: | 50.534.000 | 274.755.000** | 215 Bron: Klimaatmonitor 2017 * | Geëxtrapoleerd van 2018 waarde ** | Afwijking in de data: totaal komt 83.000 kWh lager uit dan opgegeven totaal voor de publieke dienstverlening door Klimaatmonitor 44 Commercieel vastgoed Tabel 5 geeft inzicht in het energieverbruik en de CO2-uitstoot van de commerciële sector. De detailhandel is verantwoordelijk voor veruit het grootste elektriciteitsgebruik. Dit komt door de grote hoeveelheid verlichting en bij supermarkten ook door de koeling. Verlichting is vaak verantwoordelijk voor bijna 70% van het primaire energiegebruik in winkels. Ook bij de categorie vervoer en opslag en de categorie informatie en communicatie is in verhouding het grootste deel van de energievraag voor elektriciteit. Bijlogiesfunctie is het gasgebruik in verhouding het hoogst.

Dit is te verklaren door de hoge vraag aan warm tapwater door bijvoorbeeld hotels. Tabel 5: Jaarlijks energiegebruik en CO2-uitstoot van commercieel vastgoed Noord- en Midden-Limburg. Gasgebruik [m3] | Elektriciteits- | CO2 uitstoot gebruik [kWh] | [Kton] Groot- en detailhandel, reparatie van auto's | 31.012.000 | 328.606.000 | 204 (SBI G) Vervoer en opslag incl. railverkeer (SBI H) | 8.251.000* | 169.843.000 | 91 Logies-, maaltijd- en drankverstrekking | 27.449.000* | 119.613.000 | 103 (Horeca,SBI I) Informatie en communicatie (SBI J) | 1.692.000* | 35.129.000 | 19 Financiële activiteiten en verzekeringen | Onbekend | 37.101.000 | 24 (SBI K) Exploitatie van en handel in onroerend | 3.889.000 | 25.411.000 | 18 goed (SBI L) Vrije beroepen en wetenschappelijke en | 3.841.000 | 20.730.000 | 16 technische activiteiten (SBI M) Administratieve en ondersteunende | 4.078.000 | 22.981.000 | 18 dienstverlening (SBI N) Totaal: | 83.813.000 | 759.414.000 | 493 Bron: klimaatmonitor 2017, *2016 45 Energieverbruik industrie/bedrijfsleven Naast de gebouwde omgeving is het ook belangrijk dat het energiegebruik en daarmee de CO2-uitstoot door bedrijven wordt verminderd. De energievraag van bedrijven betreft niet alleen gas en elektriciteit voor gebouw-gebonden energie, maar met name ook energie voor bedrijfs- en productieprocessen.

Op basis van gegevens van de Regionale Uitvoeringsdienst Limburg Noord (RUD-LN) is voor de middelgrote en kleine energiegebruikers (meestal behorend tot Activiteitenbesluit categorie B en A bedrijven) in Noord- en Midden-Limburg een CO2-uitstoot van 1.150 Kton berekend. 3.3.3 RES | Noord- en Midden Limburg 46 Samen werken aan een duurzame regio 3.3.4 | Potentie voor energiebesparing en reductie CO 2-uitstoot Potentie voor CO2-emissiereductie door energiebesparing Voor de verschillende doelgroepen hebben we het energiebesparingspotentieel bepaald op basis van ervaringscijfers en expert judgement. Voor de woningen is dit gedaan door de mogelijke besparingen in gasverbruik (met name isoleren, gedragsverandering en gebruikersinstellingen) in te schatten. Bij commercieel vastgoed is gekeken naar de impact van besparing op elektriciteitsgebruik (bijvoorbeeld ledverlichting en gebruikersinstellingen), en bij publiek en maatschappelijk vastgoed naar een mix hiervan. Hiervan afgeleid is de reductiepotentie voor CO2-emissie. Tabel 6 hieronder laat een mogelijke besparing zien van 32% voor de gebouwde omgeving en Tabel 7 een potentiële besparing voor het bedrijfsleven van 15% . Tabel 6 Overzicht potentie CO2-reductie per doelgroep gebouwde omgeving Noord- en Midden-Limburg.

Doelgroep | Gerealiseerde | Potentie | Potentie % CO2-emissies [Kton] | % besparing | besparing optotaal Publiek en Maatschappelijk | 215 | 23% | 3% vastgoed Commercieel vastgoed | 493 | 23% | 7% Woningen | 951 | 26% | 15% Kleinschalige opwekking | - | - | 7% Totaal | 1,659 | 32% Bron: CBS + Klimaatmonitor 2017 47 Tabel 7 Overzicht potentie CO 2-reductie bedrijfsleven Noord- en Midden- Limburg Bron: gegevens van de RUD Potentie voor CO2-emissiereductie door kleinschalige energieopwekking Kleinschalige opwekking met zonnepanelen richt zich op installaties tot maximaal 15 kWp. Dit zijn circa 50 zonnepanelen. In het algemeen gaat het om zonnepanelen op daken van woningen en andere kleinere gebouwen. De praktijk tot dusver leert dat het gemiddelde aantal panelen per woning ongeveer tien is. Het beschikbare geschikte dakoppervlak wordt daarmee niet volledig benut. Het Nationaal Programma RES heeft voor de regio Noord- en Midden-Limburg tot 2030 een potentie voor kleinschalige zon-PV (zonnepanelen-projecten) berekend van 0,38 TWh. Dit zou leiden tot 10% besparing in CO 2-uitstoot. Gelet op de praktijk lijkt dit een overschatting te zijn. Daarom wordt een meer realistische doelstelling voor kleinschalige zon-PV voorgesteld: in 2030 zijn op 70% van de geschikte daken gemiddeld tien panelen geplaatst.

Deze opwekking van duurzame elektriciteit levert dan in potentie een CO 2- emissiereductie van 7%. NB: Vanuit het thema Grootschalige Energieopwekking wordt een aanpak voorgesteld voor het grootschalig benutten van daken van maatschappelijk en commercieel vastgoed (incl. bedrijven). Het gaat daarbij om zonnepanelen- projecten groter dan 15 kWp. In de uitvoering daarvan wordt zoveel mogelijk de combinatie gezocht met de hier uitgewerkte energiebesparing. Doelgroep Gerealiseerde CO2 emissies [Kton] Potentie % Besparing Bedrijfsleven 1,15 15% RES | Noord- en Midden Limburg 48 Samen werken aan een duurzame regio Hoe gaan we onze ambitie bereiken? Versnelling nodig Onze ambitie is om door middel van energiebesparing en kleinschalige energieopwekking tenminste 25% CO 2-emissiereductie te realiseren voor de gebouwde omgeving in 2030 ten opzichte van 2015. Het huidige verloop in het energiegebruik en de daaraan gerelateerde CO 2-emissie van de gebouwde omgeving laat sinds 2013 een daling zien. Deze daling verloopt echter niet snel genoeg om de ambitie in deze RES te realiseren. Er is een versnelling nodig, zoals indicatief is weergegeven in Figuur 7.

3.4 3.4.1 Figuur 7: Schematische weergave van verloop afname CO2-emissie en noodzakelijke versnelling CO2 20302015 2020 RES 1.0 RES 2.0 RES 3.0 RES 4.0 25% RES | Noord- en Midden Limburg 49 Samen werken aan een duurzame regio Drempels slechten Om deze versnelling bij de verschillende doelgroepen te behalen, kijken we per doelgroep waar het meeste verbruik / de meeste emissie is en hoe de meeste winst te halen is. Hierbij zien we een aantal drempels. De belangrijkste zijn: • Urgentie en verantwoordelijkheid: bij veel doelgroepen bestaat een gebrek aan urgentiegevoel en verantwoordelijkheid voor eigen handelen. Er is bewustwording noodzakelijk voor de energie- en klimaatproblematiek en de mogelijkheid om zelf wat hieraan te doen; • Kennis: bij doelgroepen is er gebrek aan enerzijds informatie en inzicht over aankomende veranderingen en anderzijds over de eigen mogelijkheden (technisch en financieel). Inzetten op duidelijke communicatie is daarom nodig. Dit kan door o.a. voorlichtingscampagnes, websites met energieloket, lokale ambassadeurs en parkmanagement voor bedrijventerreinen; • Uitvoerbaarheid: als men al weet welke maatregelen men wil implementeren, dan zijn er vervolgens nog veel stappen nodig om van ‘wat’ naar ‘hoe’ te gaan. Denk aan complexe processen met betrekking tot wetgeving en vergunningen, technische installatie en financiering.

Ontzorgen van de diverse doelgroepen in de processtappen is daarom nodig; • Eigenaarschap: vaak is sprake van een splitsing tussen de eigenaar van een gebouw en de gebruiker. Zodoende komt het resultaat van de investering (besparing) bij de gebruiker terecht en niet bij de investeerder (de eigenaar). Andersom heeft de gebruiker vaak beperkte invloed op veranderingen en implementatie van maatregelen, waardoor hij vaak met hoge gebruikskosten blijft zitten; • Financiering: maatregelen voor energiebesparing en zon-op-dak vragen om (vaak) aanzienlijke investeringen. Met name particuliere woningbezitters in de lagere inkomensklassen en kleinere MKB-bedrijven hebben weinig eigen investeringsvermogen voor duurzame maatregelen. Daarnaast is het voor diverse maatregelen niet mogelijk een sluitende businesscase op te stellen, vanwege hoge kosten en/of omdat de prijs die een (groot) gebruiker nu voor energie (per kWh of m3) betaalt relatief laag is. Om deze drempels weg te nemen is een samenhangende benadering nodig. In de volgende paragrafen zijn per doelgroep instrumenten uitgewerkt die helpen bij het inzetten van de versnelling. Deze instrumenten vragen om extra kennis, capaciteit en investeringen, zowel van gemeenten als van de doelgroepen en overige belanghebbenden.

3.4.2 RES | Noord- en Midden Limburg 50 Samen werken aan een duurzame regio Samenwerken in RES-verband / cafetaria model / monitoring De overheden (gemeenten, Provincie, Rijk), alsmede diverse non- gouvernementele organisaties (NGO’s), koepel- en brancheorganisaties en andere partijen hebben de afgelopen jaren instrumenten ontwikkeld en capaciteit ingezet om de verduurzaming van de gebouwde omgeving en andere doelgroepen te stimuleren. Daarbij is soms samengewerkt, maar ook zijn veel acties en instrumenten vanuit de individuele organisaties ontwikkeld en uitgevoerd. Hoewel deze wel leiden tot resultaat (er is een afname van energiegebruik en CO2-uitstoot, zie Figuur 7), is onduidelijk of en in welke mate deze inzet efficiënt en daadwerkelijk effectief is. Monitoring (zeker van effecten) en evaluatie vindt beperkt plaats. In RES-verband wordt daarom voor de diverse doelgroepen een aanpak (ontzorgingsprogramma) met een palet van acties en instrumenten voorgesteld waaraan gemeenten, Provincie en Waterschap kunnen deelnemen. Zij kunnen de hele aanpak overnemen, maar ook onderdelen daarvan. Zo ontstaat een soort ‘cafetaria-model’. Deelname aan alle acties is dus geen verplichting; er kan ook voor gekozen worden zelfstandig zaken te blijven organiseren en uitvoeren.

De aanname is echter dat door zoveel mogelijk eenzelfde aanpak te volgen, samen te werken en geen eigen lokale instrumenten te ontwikkelen, de beoogde energiebesparing c.q. CO 2-reductie efficiënter en effectiever gerealiseerd kan worden. Efficiënter doordat kennis, capaciteit, ontwikkel- en uitvoeringskosten gedeeld kunnen worden, waarbij ambtelijke organisaties worden ontzorgd. Effectiever omdat op een groter schaalniveau instrumenten gerichter kunnen worden ingezet. Om de voortgang van de besparingsaanpak te volgen, gaan we in RES-verband monitoren, evalueren en periodiek rapporteren over: • Input: de inzet van instrumenten, capaciteit en financiële middelen op regionaal- en gemeentelijke niveau; • Output: de uitvoering en voortgang van acties, projecten e.d. op regio- en gemeentelijke niveau; • Outcome / effect: de resultaten in termen van (verloop van) energiegebruik en CO2-emissie op gemeentelijk en regionaal (RES-) niveau Op basis van de voorgaande punten worden effectiviteit en efficiëntie van de verschillende instrumenten en de vooruitgang per gemeente en op RES-niveau geëvalueerd en gerapporteerd, ten behoeve van de volgende RES (2.0).

3.4.3 RES | Noord- en Midden Limburg 51 Samen werken aan een duurzame regio Ontzorgingsprogramma energiebesparing (en zonnepanelen op dak) per doelgroep Woningen Onze strategie op het gebied van woningen is onderverdeeld in twee groepen: particuliere woningeigenaren (inclusief kleine particuliere verhuurders en VvE’s) en woningcorporaties (sociale huur). Particuliere woningeigenaren De ‘klantreis’ (zie Figuur 9 verderop) maakt het ontzorgingsproces voor woningbezitters inzichtelijk. De klantreis is een conceptuele beschrijving van de werkelijkheid en geeft de stappen weer die een woningbezitter doormaakt van begin tot einde. In de praktijk zal niet iedere inwoner precies langs alle fases gaan. Sommige inwoners willen geïnspireerd worden, andere willen hulp bij het kiezen van een leverancier. De klantreis geeft aan op welk moment een instrument inspeelt op de vragen en behoeften van de woningbezitter. Zo zal hij in de beginfase 3.4.4 Figuur 8: Drie hoofdgroepen binnen het ontzorgingsprogramma Ontzorgingsprogramma Woningen Gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed Commercieel vastgoed en bedrijven Wat willen we bereiken? Meer urgentiegevoel en kennis over handelingsperspectief energietransitie bij inwoners. Meer en snellere implementatie van maatregelen voor energiebesparing en kleinschalige opwekking.

Focus op woningen die vóór 1985 gebouwd zijn en/of woningen met energielabel C of slechter. RES | Noord- en Midden Limburg 52 Samen werken aan een duurzame regio Ontzorgingsprogramma energiebesparing (en zonnepanelen op dak) per doelgroep Woningen Onze strategie op het gebied van woningen is onderverdeeld in twee groepen: particuliere woningeigenaren (inclusief kleine particuliere verhuurders en VvE’s) en woningcorporaties (sociale huur). Particuliere woningeigenaren De ‘klantreis’ (zie Figuur 9 verderop) maakt het ontzorgingsproces voor woningbezitters inzichtelijk. De klantreis is een conceptuele beschrijving van de werkelijkheid en geeft de stappen weer die een woningbezitter doormaakt van begin tot einde. In de praktijk zal niet iedere inwoner precies langs alle fases gaan. Sommige inwoners willen geïnspireerd worden, andere willen hulp bij het kiezen van een leverancier. De klantreis geeft aan op welk moment een instrument inspeelt op de vragen en behoeften van de woningbezitter. Zo zal hij in de beginfase 3.4.4 Figuur 8: Drie hoofdgroepen binnen het ontzorgingsprogramma Ontzorgingsprogramma Woningen Gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed Commercieel vastgoed en bedrijven Wat willen we bereiken? Meer urgentiegevoel en kennis over handelingsperspectief energietransitie bij inwoners.

Meer en snellere implementatie van maatregelen voor energiebesparing en kleinschalige opwekking. Focus op woningen die vóór 1985 gebouwd zijn en/of woningen met energielabel C of slechter. vooral geïnspireerd worden door een ambassadeur/coach. De ervaring is immers dat de meeste woningbezitters in deze fase niet zelf actief op zoek gaan naar informatie. Uit een door ons uitgevoerde SWOT-analyse van diverse aanpakken gericht op de burger c.q. particuliere woningbezitter is naar voren gekomen dat de combinatie van een digitaal energieloket met backoffice, lokale ambassadeurs/ coaches en professionele energieadviseurs de beste middelen zijn om inwoners te enthousiasmeren, te informeren en te adviseren. Over nut en noodzaak van fysieke ‘voorbeeldwoning energie/duurzaamheid’ zijn de meningen verdeeld. Er is of was reeds een aantal van dergelijke voorbeeldwoningen in de regio (o.a. de Woning van Morgen in Venlo). Daarnaast is in Parkstad Limburg de Woonwijzerwinkel en in Maastricht het EnexisHuis. Méér voorbeeldwoningen in de regio bieden daarom nauwelijks meerwaarde. Een mobiele ‘winkel’, die bijvoorbeeld gemeenten bezoekt tijdens marktdagen, kan wél voldoende meerwaarde bieden. Er zijn diverse partijen die dit reeds aanbieden, o.a. het Duurzaam Bouwloket (zie hierna).

Klantreis Figuur 9: Klantreis woningeigenaar De klant wordt bewust, krijgt interesse en wordt enthoudiast • Waarom zou ik iets doen? • Waarom zou ik nu iets doen? De klant wordt actiet, informeert en overweegt opties • Wat kan ik doen in mijn situatie? • Waarmee mak de meeste impact? De klant maakt een keuze, zoekt financiering uit en onderneemt actie • Hoe kom ik aan een betrouwbare aannemer? • Wat is een reële prijs? • Hoe kom in aanmerking voor subsidie? De klant ervaart wooncomfort en ontvangt service • Waar kan ik mijn aannemer feedback geven? • Waar kan ik terecht bij vragen en storingen? De klant wil zijn ervaringen delen en wil de volgende stap zetten • Ik word ambassadeur! • Hoe blijf ik op de hoogte van actuele ontwikkelingen? Digitaal loket met back office Professionele energie adviseurs Lokale ambassadeur en energie coaches RES | Noord- en Midden Limburg 53 Samen werken aan een duurzame regio Digitaal loket Een digitaal loket is voor de meeste mensen toegankelijk, maar het komt niet vanzelf naar de inwoner toe. Het doel van het loket is: • Duidelijk, transparant en up to date informatie bieden over nut en noodzaak van de energietransitie en de mogelijkheden van ieders eigen bijdrage (gedrag en technisch). • Leiderschap en goede voorbeelden een podium geven om anderen te inspireren en laten leren.

• Informeren over wettelijke regelgeving en over bestaande instrumenten, zoals Zonnekaart Limburg, de provinciale lening Duurzaam Thuis, het Nationaal Warmtefonds of andere financiële instrumenten. Een digitaal loket met backoffice bestaande uit deskundige adviseurs, zoals het Duurzaam Bouwloket, biedt het voordeel dat iedereen er terecht kan met vragen. Het is interactief en geeft de bezoeker deskundig en up-to-date informatie en advies. Voordeel is ook dat gemeenteambtenaren worden ontlast met vragen van burgers, en zelf ook bij de backoffice terecht kunnen met hun eigen vragen. Om het digitaal loket tot een succes te maken, zijn de volgende aspecten van belang: • Koppel het digitale loket aan de gemeentelijke website, zodat het goed vindbaar is en er een ‘couleur locale’ kan ontstaan, zodat het voor de inwoner als ‘iets van de gemeente’ direct herkenbaar is. Koppel ook goede voorbeelden uit de eigen gemeente aan het loket. • Maak de backoffice professioneel en goed bereikbaar, zodat het als persoonlijk en deskundig ervaren wordt. • Zorg ervoor dat de medewerkers van de backoffice altijd op de hoogte zijn van actuele informatie uit de gemeente. • Zorg dat het loket objectieve informatie en onafhankelijk advies geeft. • Geef regionale bedrijven een plek op het digitale loket, zodat lokale, duurzame bedrijvigheid gestimuleerd wordt.

• Koppel andere thema’s aan het loket, zoals de circulaire economie en klimaatadaptatie, zodat de inwoner de relatie tussen deze thema’s begrijpt. • Verstrek daarnaast vanuit het digitale loket periodiek doelgerichte informatie via gemeentelijke bladen. Ook periodieke themagerichte acties (publiekscampagnes) over mogelijkheden van energiebesparing, kosten en financieringsmogelijkheden verdienen de aandacht. De kosten van deelname aan een digitaal loket met backoffice zijn per gemeente €5.000 tot €9.500 per jaar, afhankelijk van de grootte van de gemeente. Een digitaal loket (= alleen website) zonder backoffice kost €3.000 tot €5.000 per jaar per gemeente. In dit geval zal meer ambtelijke capaciteit nodig zijn voor het beantwoorden van vragen van burgers, organisaties en bedrijven en het bijhouden van ontwikkelingen (o.a. regelgeving en energiefondsen) RES | Noord- en Midden Limburg 54 Samen werken aan een duurzame regio Coaches of ambassadeurs Ambassadeurs of coaches zijn vaak inwoners met positieve praktijkervaring of leden van een lokale energiecoöperatie. Zij kunnen hun ervaringen delen met andere burgers en bedrijven. Een ambassadeur/coach kan zijn eigen verhaal vertellen en kan daarmee op een laagdrempelige manier enthousiasmeren en inspireren. Een ambassadeur/coach is echter geen professioneel adviseur en zal dus minder inhoudelijk deskundig zijn.

Voor meer technisch en of financieel advies moet de inwoner bij het loket of de adviseur zijn. Ambassadeurs/coaches kunnen per gemeente georganiseerd worden, maar kunnen ook in een netwerk over gemeentegrenzen heen opereren. In alle gevallen is het van belang dat zij contact met elkaar en met de gemeenten houden. Als RES-regio kan dit voor de gemeenten samen worden georganiseerd via een regionaal platform zoals het SELL (Servicepunt Energie Lokaal Limburg). Maar een gemeente kan dat ook individueel regelen, bijvoorbeeld als onderdeel van het digitale loket. Energieadviseurs Een adviseur geeft onafhankelijk, professioneel en persoonlijk advies. Dit advies is arbeidsintensief en dus zijn er meer kosten aan verbonden. Adviseurs kunnen dan ook het beste gericht worden ingezet op een specifiek gebied of doelgroep. Mede omdat gekwalificeerde energieadviseurs schaars zijn en om kostenefficiënt te werken, wordt het volgende aanbevolen: • Maak een pool van regionale professionele adviseurs zodat inwoners weten waar ze betrouwbaar en professioneel advies kunnen krijgen. Stem dit ook af met energiecoöperaties, die als ambassadeur/coach kunnen optreden. • Adviseurs uit eigen regio zijn een pré voor persoonlijke benadering en herkenbaarheid. Borg wel de klantgerichtheid, deskundigheid en onafhankelijkheid van de adviseurs in de pool. • Zet adviseurs gericht in.

Bij woningen die vóór 1985 gebouwd zijn en veelal energielabel C of slechter hebben, is in verhouding tot de kosten relatief de meeste energiebesparing te realiseren. De inzet van adviseurs moet daarom vooral gericht worden op wijken waar veel oudere woningen staan. Daarnaast kan ook met banken, makelaars en notarissen worden afgesproken dat zij kopers van bestaande woningen wijzen op energiebesparing, de mogelijkheid van zonnepanelen en gebruik maken van een energieadviseur. De kosten voor een deskundig professioneel energieadvies, waarbij de klant ook geholpen wordt met aanvragen en beoordelen van offertes en evt. een oplevercontrole plaatsvindt, bedragen ca. €500,- per klant. Gemeenten kunnen overwegen om een deel van deze kosten voor de inwoners te vergoeden (mogelijk d.m.v. RRE-subsidie). Daarnaast zal het door gemeenten gezamenlijk inrichten van een adviseurspool capaciteit besparen voor aanbesteding. Dan kan er waarschijnlijk een beter uurtarief worden bedongen. Door samen te werken ontstaat voor de deelnemende gemeenten flexibiliteit in de inzet van de adviseurs. RES | Noord- en Midden Limburg 55 Samen werken aan een duurzame regio Woningcorporaties Woningcorporaties hebben hun eigen doelstellingen en aanpak m.b.t. energie - transitie en verduurzamen van hun sociaal woningbezit.

De aanpak is veelal afgestemd op de meerjarige onderhoudsprogramma’s, maar er bestaan ook mogelijkheden voor verduurzaming bij wisseling van bewoners en evt. op aanvraag (m.n. voor zonnepanelen). Omdat woningcorporaties veel ervaring opdoen met verduurzaming, is het aan te bevelen dat zij hun kennis onderling delen. Hiervoor zou het provinciaal netwerk van de woningcorporaties gebruikt kunnen worden of een aparte Community of Practice opgericht kunnen worden. Hieraan kan ook een vertegenwoordiging vanuit de RES en/of gemeenten deelnemen Zo kunnen tijdig eventuele plannen voor de warmtetransitie en aardgasvrije wijken gedeeld worden, zodat corporaties daarop kunnen inspelen met hun verduurzamingsplannen. Om dit te concretiseren bevelen wij aan dat vanuit de RES (evt. gemeenten apart) met de relevantie woningcorporaties: • prestatie- en resultaatafspraken worden gemaakt over (de mate en omvang van) de verduurzaming van de sociale huurwoningen. Verduurzaming tot minimaal B-label zou daarbij de ondergrens moeten zijn; • afspraken worden gemaakt over uitwisseling van informatie en kennis m.b.t. verduurzaming en plannen betreffende warmtetransitie (bijv. plannen voor aardgasvrije wooncomplexen).

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://nederweert.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/951d5be2-dac0-4907-9465-355384e9baa6?agendaItemId=45433cf9-a165-46cf-b8ba-03356189b70e