Nota Sociaal Domein 2021-2024
Tekst van het document
professionals, kan de bekendheid van het totale aanbod en de mogelijkheden beter. We bekijken de mogelijkheid van het ontwikkelen van een sociale kaart waarin ook het preventieve aanbod zichtbaar is •
We onderzoeken hoe de toegang naar ondersteuning laagdrempeliger kan. Inwoners weten niet altijd de weg naar preventief aanbod te vinden
•
Er is behoefte aan een casusregisseur die het aanspreekpunt is voor ouders en betrokken partijen
5. Leefgebied Gezond en Vitaal
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Ambitie Inwoners van Neder-Betuwe leven gezond en zijn vitaal. We streven ernaar dat inwoners van Neder-Betuwe gezond leven en vitaal zijn. En dat inwoners zich hier, naar vermogen, zelf actief voor inzetten. Daarbij zijn we ons ervan bewust dat gezond zijn en het ontbreken van ziekte en beperkingen niet altijd binnen de eigen invloedssfeer liggen. Echter iedereen kan actief werken aan een gezonde leefstijl, binnen zijn of haar eigen vermogen. Het gaat daarbij niet alleen om de lichamelijke aspecten van gezondheid, maar ook om welbevinden, veerkracht, participatie, zingeving en het vermogen om je aan te passen. Naast gezond leven streven we er daarom ook naar dat inwoners vitaal zijn. Vitaal zijn omvat het vermogen om te kunnen omgaan met de fysieke, mentale, sociaalemotionele en zingevingsuitdagingen in het leven en hier zelf de regie bij te hebben. Dit streven sluit aan bij hoe gezondheid omschreven wordt door Machteld Huber, grondlegger van het gedachtengoed van positieve gezondheid. Gezondheid wordt daarin niet meer gezien als enkel de aan- of afwezigheid van ziekte. Huber (2012) omschrijft gezondheid als “het vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren, in het licht van de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven”.
Huber benadrukt daarmee de potentie om gezond te zijn of te worden, ook wanneer er bij iemand sprake is van een ziekte, beperking of andere uitdagingen in het leven. Deze kijk op gezondheid benadrukt ook dat gezondheid veelomvattend is. Die brede benadering omvat niet alleen de lichaamsfuncties, maar ook mentaal welbevinden, zingeving,
36
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
• Wat kunnen we versterken kwaliteit van leven, meedoen, en dagelijks functioneren. Dit zijn de • zes pijlers van positieve gezondheid. • Organiseren van laagdrempelige Om inwoners te faciliteren en te stimuleren om gezond te leven voorlichting en informatie, met name en vitaal te zijn gaan we uit van het gedachtengoed van positieve gericht op opvoedvaardigheden en gezondheid. We werken zo veel mogelijk vanuit (collectieve) ontwikkeling van jeugdigen; preventie, waarmee we streven naar het voorkomen van • Versterken van de opvoedkracht van gezondheidsklachten en het voorkomen van het erger worden van ouders en een steunend opvoednetwerk bestaande problematiek. Hiervoor richten we ons op factoren die creëren; bijvoorbeeld door het opzetten bijdragen aan gezondheidsbevordering. van een opvoedcafé of inloopspreekuur We geven daarbij extra aandacht aan groepen inwoners • Meer publieksvoorlichting die kwetsbaarder zijn voor gezondheidsproblemen. Omdat organiseren over huiselijk geweld en belemmerende en bevorderende factoren voor gezondheid kindermishandeling zodat dit meer uit verder gaan dan alleen het gezondheidsdomein, betekent dit de taboesfeer komt door bijvoorbeeld dat we gezondheid vanuit een breed perspectief oppakken.
Dit inzet van ervaringsdeskundigen en doen we door over het gezondheidsdomein heen te kijken en het faciliteren van trainingen over de de verschillende leefgebieden te overstijgen. Denk hierbij aan: meldcode en de verwijsindex armoede, participatie, laaggeletterdheid, mantelzorg, eenzaamheid, • Opzetten van integrale kind centra in alle werkeloosheid of andere (on)gunstige leefomstandigheden die groten kernen van Neder-Betuwe. van invloed zijn op de (ervaren) gezondheid. Deze benadering stimuleert een integrale aanpak die vraagt om samenhang en afstemming van beleidsmaatregelen of activiteiten over de verschillende domeinen heen. Dat geldt ook voor de samenwerking tussen welzijns- en zorgorganisaties en andere maatschappelijke partners. Hier wordt ook het belang zichtbaar van de verbinding en samenwerking op gemeentelijk niveau tussen het fysieke domein en het sociale domein. Als gevolg van de brede benadering van gezondheid die we hanteren, staan onder het leefgebied Gezond en Vitaal maatschappelijke resultaten en indicatoren benoemd die een directe link hebben of overeenkomen met maatschappelijke resultaten en indicatoren die ook binnen de andere leefgebieden zijn geformuleerd.
37
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Het leefgebied Gezond en Vitaal is opgedeeld in drie thema’s: 1.
GEZONDE LEEFSTIJL
2.
MENTALE GEZONDHEID
3.
VITAAL OUDER WORDEN
Deze thema’s bepalen onze speerpunten binnen de veelomvattende benadering van gezondheid. In deze thema’s verwerken we de vier gezondheidsvraagstukken uit de Landelijke nota gezondheidsbeleid 2020-2024*. Door deze gezondheidsvraagstukken te integreren in deze Nota Sociaal Domein streven wij ernaar om gezondheid niet alleen breed te benaderen, maar ook breed op de agenda te krijgen. In het hierna te ontwikkelen uitvoeringsplan komen deze landelijke prioriteiten ook terug. Met deze integrale beleidsnota voldoen we aan de wettelijke verplichting vanuit de Wpg om een lokaal beleidskader voor gezondheid op te stellen. In het uitvoeringsplan Gezond en Vitaal zullen, naast de andere activiteiten, ook de inzet en activiteiten op de wettelijke onderdelen uit de Wpg nader worden uitgewerkt. Deze onderdelen uit het uitvoeringsplan Gezond en Vitaal vormen daarmee samen met het beleidskader uit deze Nota Sociaal Domein onze lokale nota gezondheidsbeleid. In het uitvoeringsplan zullen we de verbinding leggen met het vernieuwde Preventie- en Handhavingsplan Alcohol. In het uitvoeringsplan nemen we ook op hoe we het werken vanuit positieve gezondheid in de praktijk verder vormgeven. *Deze vier vraagstukken zijn: Gezondheid in de fysieke en sociale leefomgeving, Gezondheidsachterstanden verkleinen, Druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen, Vitaal ouder worden.
38
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
5.1 Gezonde leefstijl
Een gezonde leefstijl draagt bij aan een goede kwaliteit van leven. Onder meer doordat hiermee (chronische) aandoeningen voorkomen kunnen worden en het mensen helpt om zich beter in hun vel te voelen. Een gezonde leefstijl helpt inwoners zodoende om beter te kunnen participeren in de samenleving en datgene te kunnen doen dat voor hen bijdraagt aan gezondheid en welbevinden. Met de inzet op een gezonde leefstijl stimuleren we inwoners om naar vermogen zelf de regie te nemen over hun gezondheid. Inwoners zijn in de eerste plaats dan ook zelf verantwoordelijk voor een gezonde leefstijl. De verantwoordelijkheid van de gemeente beperkt zich tot het bieden van een goede ondersteuningsstructuur en het creëren van leefomstandigheden die het aannemen van een gezondere leefstijl makkelijker en uiteindelijk vanzelfsprekend maakt. We ondersteunen inwoners hiermee om meer te bewegen, gezond te eten, meer water te drinken, te stoppen met roken, alcoholgebruik te matigen en ruimte te nemen voor voldoende ontspanning. We zetten er daarbij actief op in dat Neder-Betuwe een gemeente wordt waarin de gezonde keuze de normaalste zaak van de wereld is. Hiervoor werken we integraal met elkaar aan een omgeving die structureel voor iedereen een gezonde leefstijl stimuleert en faciliteert.
Omdat in Neder-Betuwe relatief veel mensen met overgewicht wonen, hebben we hierbij specifieke aandacht voor het creëren van een omgeving die bijdraagt aan het voorkomen van overgewicht, of liever gezegd: het stimuleren van een gezond gewicht. Hiermee werken we preventief aan het van jongs af aan voorkomen van de diverse negatieve gevolgen die overgewicht kan hebben. Voorbeelden hiervan zijn het ontstaan van lichamelijke klachten en (chronische) aandoeningen, die vervolgens van negatieve invloed zijn op meerdere levensdomeinen van inwoners. Met deze integrale aanpak voor een gezonde leefomgeving zetten we tevens in op het verkleinen van gezondheidsachterstanden.
39
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Wat speelt er in Neder-Betuwe? •
Ongeveer 80% van de inwoners van 19 jaar en ouder ervaart de gezondheid als goed of zeer goed. Dat geldt minder vaak voor 65-plussers. Ongeveer 1 op de 5 volwassenen geeft aan (ernstig) beperkt te worden in activiteiten door (langdurige) ziekte(n). Dit gaat aanzienlijk vaker om 65-plussers.
•
In Neder-Betuwe hebben relatief veel inwoners, van jong tot oud, overgewicht of obesitas. Bij kinderen en jongeren tussen de 5 en 14 jaar gaat het om 17%. Dit percentage is een trendcijfer gebaseerd op de schooljaren 2015-2019. Van de volwassenen tot 65 jaar heeft iets meer dan de helft overgewicht, waarvan 18% obesitas heeft. Van de inwoners van 65+ heeft iets minder dan driekwart overgewicht, hiervan heeft ongeveer 1 op 5 obesitas
•
Er wordt relatief weinig dagelijks groente en fruit gegeten en water gedronken door jeugdigen.
•
Ten opzichte van het regionaal en landelijk gemiddelde hebben van de jongeren van 13-18 jaar er relatief meer al eens gerookt en roken er relatief meer jongeren elke dag. Wat alcohol betreft valt op dat relatief veel jongeren van 13-18 jaar geen afspraak met hun ouders hebben over het drinken hiervan. Ongeveer een kwart van de jongeren heeft voor hun 18e al eens een paar slokjes alcohol gedronken en iets minder dan 30% al een glas of meer. Van de jongeren die onder hun 18e al eens alcohol hebben gedronken, deden de meesten dit thuis met anderen.
•
Slechts ongeveer de helft van de volwassen inwoners beweegt voldoende. Van de inwoners van 19-64 jaar sport meer dan de helft niet minimaal 1 keer per week. Van de 65-plussers is dit bijna driekwart. Verder valt op dat kinderen
40
•
De meeste mensen in Neder-Betuwe zijn middelbaar opgeleid. Daarna volgen
en jongeren relatief meer bewegen, dan sporten. We richten ons in Neder-
inwoners die laagopgeleid zijn. Mensen met een laag opleidingsniveau
Betuwe op het stimuleren van zowel bewegen, als sporten. Voor kinderen in
hebben vaker dan gemiddeld moeite om een gezonde leefstijl aan te nemen
de basisschoolleeftijd geldt dat ongeveer de helft lid is bij een sportclub of
en te behouden. Gemiddeld roken zij meer, bewegen minder, hebben meer
vereniging. Van de jongeren van 13-18 jaar sport 54% wekelijks bij een club,
overgewicht, en leven korter en in minder goede (ervaren) gezondheid. In
vereniging of sportschool. Voor beide groepen geldt dat dit aanzienlijk minder is
vergelijking met het regionaal en landelijk gemiddelde zijn in Neder-Betuwe
dan gemiddeld. Het aantal jongeren van 13-18 jaar dat dagelijks minstens 1 uur
relatief veel inwoners die Nederlands als moedertaal hebben laaggeletterd. Zoals
beweegt is wel gelijk aan het landelijk gemiddelde (18%). Dat veel jongeren op
al eerder aangegeven kunnen mensen eerder gezondheidsproblemen krijgen
de fiets naar school gaan draagt hier waarschijnlijk aan bij. Daarnaast valt op dat
wanneer zij laaggeletterd zijn, oftewel moeite hebben met lezen, schrijven en/of
de gemeente landelijk laag scoort op het gebied van beweegvriendelijkheid.
rekenen en digitale vaardigheden.
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Maatschappelijke resultaten Over 4 jaar willen we dat: 1.
Inwoners gezonde, verantwoorde keuzes in hun leefstijl maken
2. De fysieke leefomgeving faciliteert en verleidt tot een gezonde leefstijl 3. Inwoners een gezond gewicht hebben
Meten is weten Waaraan zien we dat we succesvol zijn? •
Inwoners maken een verantwoorde keuze in hun voedingspatroon
•
Inwoners voldoen aan de beweegrichtlijnen
•
Inwoners roken minder
•
Inwoners drinken minder alcohol
•
Inwoners gebruiken minder drugs
•
Inwoners hebben een gezond gewicht
•
Inwoners ervaren een betere gezondheid
•
Inwoners ervaren dat ze zelf invloed hebben op hun gezondheid
•
Meer inwoners worden gevaccineerd volgens het Rijksvaccinatieprogramma
•
Gezondheidsachterstanden van mensen met een lage SES (sociaaleconomische status) zijn minder geworden
•
De fysieke leefomgeving wordt als beweegvriendelijk en beweegaantrekkelijk ervaren
•
Inwoners maken gebruik van de buitenruimte om te bewegen
•
Meer scholen, kinderopvangcentra, (sport)verenigingen, bedrijven en andere organisaties zetten zich actief in voor een gezonde leefstijl en omgeving
•
Bij de inrichting van de fysieke leefomgeving wordt rekening gehouden met het stimuleren van een gezonde leefstijl
41
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Voorbeelden uit de praktijk Dit is al in gang gezet, een aantal voorbeelden uit de praktijk: •
Vanuit de beleidsaanpak ‘Neder-Betuwe Bloeit!’ wordt al enkele jaren gewerkt aan een lokale, integrale en duurzame aanpak die erop gericht is (kwetsbare) inwoners van Neder-Betuwe te stimuleren om een gezonde leefstijl aan te nemen en te behouden. Sinds eind 2018 is Neder-Betuwe een JOGG-gemeente. Vanuit deze landelijke aanpak zetten we binnen Neder-Betuwe Bloeit! integraal in op het creëren van een gezonde omgeving met structureel aandacht voor een gezonde leefstijl in het algemeen, en voor een gezond gewicht in
•
42
het bijzonder. De focus ligt daarbij op de jeugd,
de mate waarin alle inwoners van Neder-Betuwe
samenwerkingsverband ‘Samen in beweging!’,
vanuit de JOGG-gedachte ‘Gezonde jeugd, gezonde
met plezier sporten, bewegen en een gezonde
leveren een essentiële bijdrage aan het
toekomst’. Hiermee werken we onder meer aan
leefstijl naleven in een gezonde omgeving, is
bevorderen van een gezonde leefstijl. Zij hebben
het verkleinen van gezondheidsachterstanden.
samen met een verscheidenheid aan partners het
daarbij specifiek aandacht voor de doelgroepen
Het is mooi om te zien dat al veel lokale partijen,
‘Lokaal Akkoord Neder-Betuwe Bloeit!’ opgesteld.
jeugd, ouderen en sporters met een beperking.
zoals scholen en sportverenigingen, deze aanpak
Een breed leefstijlakkoord, als lokale vertaling
Recent is daarnaast vanuit ‘Samen in beweging!’
steunen en in gezamenlijkheid met ons werken aan
van het Nationaal Sportakkoord en Nationaal
een website gelanceerd, waarop onder meer
het behalen van de geformuleerde doelstellingen.
Preventieakkoord. Hiermee wordt uiting gegeven
informatie te vinden is over het diverse sport- en
Zo wordt er op scholen bijvoorbeeld gewerkt aan
aan onze visie dat sport, bewegen, preventie en
beweegaanbod in Neder-Betuwe. De inzet vanuit
het bevorderen van een gezonde leefstijl volgens
een gezonde leefstijl nauw met elkaar verbonden
Samen in beweging! continueren we, ook op het
de Gezonde School-aanpak. Ook de interne
zijn. Er is tot en met 2023 uitvoeringsbudget vanuit
gebied van verenigingsondersteuning, evenals
samenwerking tussen het fysieke en sociale domein
het Rijk beschikbaar, dat lokale initiatiefnemers
de inzet van het Preventieteam Neder-Betuwe op
in het bevorderen van een gezonde leefstijl via de
kunnen aanvragen voor de start van initiatieven
gezondheidsbevordering. De gemeente zoekt actief
leefomgeving wordt steeds verder versterkt, onder
die bijdragen aan het behalen van de gezamenlijk
de samenwerking met de Sport- en Beweegkoepel
meer rondom de Omgevingswet en omgevingsvisie.
geformuleerde ambities uit het Lokaal Akkoord.
Neder-Betuwe (een koepelstichting voor- en door
De buurtsportcoaches, die actief zijn vanuit het
sportverenigingen in de gemeente Neder-Betuwe).
Om een aanvullende positieve impuls te geven aan
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
•
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Wat kunnen we versterken? Inspiratie vanuit de themabijeenkomsten: •
Deelname aan sport- en beweegactiviteiten, met specifieke aandacht voor de deelname van kwetsbare inwoners, zoals mensen met een beperking
•
Informatievoorziening over (het belang van) een gezonde leefstijl en het (beweeg) aanbod voor verschillende doelgroepen beter in beeld en onder de aandacht brengen. Zowel voor inwoners, als professionals. Hierbij ook aandacht hebben voor communicatie in begrijpelijke taal zodat de informatie ook voor inwoners die minder taalvaardig zijn toegankelijk is
•
Alcoholgebruik en roken door jongeren onder de 18 jaar tegen gaan, in aansluiting op de ambities uit het Nationaal Preventieakkoord. De inzet die we op alcoholmatiging plegen is (ook) verwoord in het Preventie- en Handhavingsplan Alcohol
•
Extra aandacht voor het bevorderen van een gezonde leefstijl bij mensen met weinig financiële middelen en/of lage(re) gezondheidsvaardigheden, bijvoorbeeld doordat ze een lage(re) sociaaleconomische status (SES) hebben en/of laaggeletterd zijn en daardoor (meer) moeite hebben om gezondheidsinformatie te begrijpen
•
De domeinoverstijgende samenwerking verder uitbreiden. Ervoor zorgen dat het bevorderen van een gezonde leefomgeving en gezonde leefstijl wordt toegepast in de grote diversiteit aan activiteiten die door maatschappelijke organisaties worden georganiseerd in Neder-Betuwe
•
Blijvende aandacht en actie voor de toegankelijkheid van de openbare ruimte voor alle inwoners, maar specifiek ook voor ouderen en mensen met een beperking, zodat ook zij buiten in beweging kunnen komen
•
Het maatschappelijk draagvlak voor een gezonde omgeving en gezonde leefstijl vergroten, onder meer door inwoners ook zelf te betrekken in de planvorming
43
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
5.2 Mentale gezondheid
Mentale gezondheid kan samengevat worden als de gezondheid van de geest. Bij gezondheid denken we al snel aan fysieke gezondheid, maar aandacht voor de geest is net zo belangrijk. Om gezond te leven is een goede balans nodig tussen inspanning en ontspanning. Echter de druk in ons leven neemt steeds meer toe. Zo ervaren jeugdigen (scholieren en studenten) steeds meer prestatiedruk. De druk die het werken aan een stabiel inkomen, goede resultaten op school en studie, een goed CV en een levendig sociaal leven oplevert, heeft consequenties voor de psychische gezondheid van jeugdigen en jongvolwassenen. Aandacht voor mentale gezondheid is niet alleen voor jongeren, maar voor inwoners van alle leeftijden belangrijk. Mentale problemen kunnen veel ziektelast veroorzaken; denk hierbij aan langdurige beperkingen in gezondheid en verzuim van school of werk. Er is landelijk een duidelijke tendens te zien dat psychische klachten toenemen, veroorzaakt door bijvoorbeeld depressie- en angststoornissen en eenzaamheid. Onder invloed van COVID-19 is de verwachting dat deze toename van psychische klachten verder groeit. Daarnaast speelt bij ouderen dat zij langer zelfstandig wonen en vaker alleen wonen, waardoor de kans op eenzaamheid toeneemt. Bij mantelzorgers kan het zorgen voor een ander ook zijn weerslag hebben op de mentale gezondheid.
Wanneer mantelzorgers overbelast raken, kan dit problemen geven bij zowel de mantelzorger, als diegene waar de mantelzorger voor zorgt. We zetten in op het versterken van veerkracht, omdat dit inwoners in staat stelt om met moeilijkheden en tegenslagen om te gaan. Het versterken van veerkracht versterkt de mentale gezondheid en helpt mensen om te gaan met de uitdagingen die het leven biedt.
44
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Wat speelt er in Neder-Betuwe? •
In Neder-Betuwe ervaart ongeveer 1 op de 3 inwoners tussen de 19-64 jaar eenzaamheid. Het aantal 65-plussers dat eenzaamheid ervaart ligt wat hoger. Voor beide groepen geldt dat sociale eenzaamheid vaker wordt ervaren dan emotionele eenzaamheid. Van de 75-plussers is ongeveer 1 op de 20 (zeer) ernstig eenzaam. Voor alle genoemde groepen is het aantal eenzame inwoners relatief lager dan gemiddeld in Gelderland-Zuid.
•
Ongeveer 1 op de 20 volwassen inwoners heeft een hoog risico op een angststoornis of depressieklachten. Iets minder dan 1 op de 10 inwoners van 19-64 jaar geeft aan geen regie te hebben over het leven. Bij de 65-plussers gaat dit om 18%. De veerkracht onder inwoners van 19-64 jaar is bij 33% onder gemiddeld, bij 31% is deze gemiddeld en bij 36% is deze boven gemiddeld. Voor 65-plussers is dit respectievelijk 41%, 36% en 23%.
•
Van de jongeren van 13-18 jaar blijkt 12% onvoldoende weerbaar te zijn. Dat is iets hoger dan het gemiddelde voor Gelderland-Zuid. Vanuit scholen in Neder-Betuwe wordt aangeven dat er op dit moment meer hulpvragen zijn voor het schoolmaatschappelijk werk. Er is meer sprake van sociale onrust en eenzaamheid onder jongeren. Het is nog onduidelijk of en welke problemen als gevolg van COVID-19 blijvend zijn.
45
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Maatschappelijke resultaten Over 4 jaar willen we dat: 4. Inwoners veerkrachtiger zijn 5. Inwoners meer in balans zijn
Meten is weten Waaraan zien we dat we succesvol zijn? •
Inwoners kunnen omgaan met veranderingen en uitdagingen in hun leven en hier zelf de regie over hebben
•
Inwoners ervaren een goed evenwicht in ontspanning en inspanning
•
Inwoners hebben een sociaal netwerk
•
Inwoners ervaren minder eenzaamheid (jeugdigen, volwassenen en ouderen)
•
Jeugdigen en jongvolwassenen ervaren minder prestatiedruk
•
Inwoners ervaren een zinvol leven, ervaren ertoe te doen
•
Inwoners ervaren een gevoel van controle over hun eigen leven
•
Inwoners kunnen zich weerbaar opstellen en zijn in staat eigen keuzes te maken
46
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Wat kunnen we versterken? Inspiratie vanuit de themabijeenkomsten: •
De inzet op scholen rondom sociaalemotioneel welbevinden en de borging hiervan
•
De weerbaarheid en veerkracht van jongeren, volwassenen en ouderen helpen vergroten
•
Aandacht hebben voor de financiële gezondheid van mensen en daarmee voor de relatie tussen financiële problemen en mentale gezondheid
•
Eenzaamheid onder jongeren, volwassenen en ouderen tegengaan en bestaande eenzaamheid verminderen
•
Voorbeelden uit de praktijk
ondersteuning van mantelzorgers en gericht op het vergroten van het sociaal
Dit is al in gang gezet, een aantal voorbeelden uit de praktijk:
‘Samen is leuker’ op het voorkomen en verminderen
•
Er wordt preventief al door partners ondersteuning
van eenzaamheid. Daarbij richten we ons op
aangeboden op scholen ter bevordering van
ouderen, jongeren en volwassenen in het algemeen,
het mentaal welbevinden en het stimuleren van
maar hebben ook extra aandacht voor een aantal
veerkracht onder jongeren. Op meerdere scholen
andere specifieke doelgroepen die gevoeliger zijn
is er ook aandacht voor het versterken van
om eenzaamheid te ervaren, zoals alleenstaanden,
weerbaarheid onder jongeren.
mensen met een beperking en laaggeletterden.
We zijn als gemeente aangesloten bij het landelijke
Door onze welzijnsorganisatie Welzijn Rivierstroom
actieprogramma ‘Eén tegen eenzaamheid’, waarmee
wordt daarnaast het ‘Maatjesproject’ uitgevoerd. Dit
de overheid de trend van eenzaamheid onder
project vermindert de eenzaamheid en ondersteunt
ouderen in Nederland wil doorbreken. We richten
bij het vergroten van het sociaal netwerk, wanneer
ons vanuit de lokale coalitie tegen eenzaamheid
iemand het even niet zelf kan.
•
47
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
Versterken van het aanbod ter
netwerk van mantelzorgers •
Ondersteuning aan mantelzorgers bieden zodat overbelasting voorkomen wordt
•
Stimuleren dat mentale gezondheid en de uitdagingen die hierbij komen kijken bespreekbaar worden gemaakt en eventuele bestaande taboes op psychische beperkingen/kwetsbaarheid worden doorbroken
•
Inzet op het vinden en behouden van een sociaal netwerk, zodat men elkaar kan steunen wanneer dit nodig is
GEMEENTE NEDER-BETUWE
5.3 Vitaal ouder worden (55-plus)
Onderzoek laat zien dat als mensen zich tijdig goed voorbereiden op het ouder worden en gericht werken aan hun vitaliteit, zij veerkrachtiger de uitdagingen van het ouder worden aan kunnen. Ondanks dat er in Neder-Betuwe ten opzichte van het Nederlands gemiddelde relatief veel jeugdigen en minder ouderen wonen, krijgt ook Neder-Betuwe te maken met vergrijzing. Het aantal 65-plussers neemt toe. Landelijk geldt dat 1 op de 3 65-plussers minimaal eens per jaar ten val komt. De consequenties die dit kan hebben, zoals beperkingen in mobiliteit, zijn van negatieve invloed op hun vitaliteit, kwaliteit van leven, zelfstandigheid en vermogen tot participeren. Daarnaast komen er, net als landelijk, steeds meer oudere ouderen (80-plussers). Dit is een groep waarbij de kans groter is dat er complexe zorgvragen ontstaan. Met onze inzet op vitaal ouder worden willen we dat ouderen (naar vermogen) zo lang en zelfstandig mogelijk blijven meedoen in de samenleving en een voor henzelf betekenisvol leven blijven leiden. Bovendien streven we ernaar dat een toenemende druk op het sociaal netwerk, informele ondersteuning en formele ondersteuning voorkomen wordt. Om dit te bereiken zetten we meer in op voorlichting, preventie en vroegsignalering.
Door het gesprek aan te gaan over het ouder worden, maken we ouderen tijdig bewust van belangrijke aspecten die bijdragen aan vitaal, actief en gezond ouder worden en stimuleren we hen hierop te anticiperen. Gespreksonderwerpen zijn bijvoorbeeld wonen, financiën, gezonde leefstijl, sociaal netwerk. Hierbij hebben we aandacht voor de fysieke, sociale, psychische en cognitieve aspecten die bijdragen aan vitaal ouder worden. Op deze manier kunnen ouderen tijdig hun leven zo organiseren dat zij zich optimaal voorbereiden op het vitaal ouder worden en versterken zij hun eigen regie. We richten ons in principe op inwoners vanaf 55 jaar.
Wat speelt er in Neder-Betuwe? •
Net als landelijk zien wij in Neder-Betuwe dat ouderen langer in hun vertrouwde woonomgeving blijven wonen, ook als de woning niet meer passend is door ontstane beperkingen. Ouderen kunnen of willen lang niet altijd verhuizen naar een geschiktere woning. Dit heeft tot gevolg dat de woning aangepast moet worden. Vaak is meer ondersteuning thuis nodig bij dagelijkse activiteiten of is er sprake van een mantelzorgsituatie, waarbij een mantelzorger fors belast wordt. Het sociaal
48
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
netwerk van ouderen wordt door de vergrijzing ook steeds ouder en is minder goed in staat om hulp te bieden. Jongeren in het netwerk worden geconfronteerd met veel taken zoals eigen werk, gezin en zorgtaken. •
Door Mura Zorgadvies is in 2020 het ‘Regiobeeld Ouderen Rivierenland’ gemaakt. Hierin wordt de huidige en toekomstige situatie met betrekking tot gezondheid en zorg rondom ouderen in Rivierenland beschreven. De gegevens in dit regiobeeld vormen ook de nulmeting voor de evaluatie van het programma ‘Samen… Oud in Rivierenland’. Dit is een regionale aanpak waarin wordt samengewerkt door zorgpartijen en gemeenten om kwetsbare ouderen te voorzien van de juiste zorg op de juiste plaats. Voor deze nota zijn, naast de cijfers over een gezonde leefstijl en mentale gezondheid onder ouderen, de volgende gegevens van belang:
•
73% van de 65-74 jarigen ervaart hun gezondheid als goed tot zeer goed. Hiermee scoort Neder-Betuwe het hoogst in de regio (70%). Echter van de 75-plussers ervaart 46% hun gezondheid als goed tot zeer goed. Hier blijven wij achter op de regio (51%).
•
18% van de inwoners tussen 65-74 jaar geeft aan bekend te zijn met valincidenten, bij de 75-plussers stijgt dit naar 31%.
•
Iets meer dan de helft van de 75-plussers woont alleen.
•
1 op de 5 65-plussers wordt gekenmerkt als kwetsbaar. Dat is relatief veel. Landelijk geldt dat het hebben van meerdere chronische aandoeningen vaker voorkomt bij kwetsbare ouderen. Daarnaast is het zorggebruik van kwetsbare ouderen veel hoger dan dat van niet-kwetsbare leeftijdgenoten, wat ook tot hogere zorgkosten leidt.
•
Binnen de chronische aandoeningen wordt verwacht dat het aantal inwoners met dementie/alzheimer tot 2040 met 75% gaat stijgen. De verwachting is dat het aantal inwoners met hart- en vaatziekten eveneens fors gaat stijgen.
•
Het mantelzorgpotentieel wordt uitgedrukt in het aantal 50- tot 65-jarigen per 85-plussers. Regionaal wordt, net als landelijk, een daling gezien in het mantelzorgpotentieel. Dit betekent dat de verwachting is dat er op termijn minder mantelzorgers beschikbaar zijn en dat de mantelzorgers die er zijn mogelijk ook zwaarder belast gaan worden.
49
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Maatschappelijke resultaten Over 4 jaar willen we dat: 6. Inwoners vitaal oud worden en zich tijdig voorbereiden op hun toekomst
Meten is weten Waaraan zien we dat we succesvol zijn? •
Meer inwoners van 55+ zijn zich bewust van het belang van een gezonde leefstijl om vitaal oud te kunnen worden
•
Meer inwoners van 55+ gaan in hun directe omgeving en sociaalnetwerk het gesprek aan over vitaal ouder worden en wat daarvoor nodig is
•
Meer inwoners van 55+ organiseren tijdig hun financiële situatie, passend bij hun (toekomstige) levensfase
•
Meer inwoners wonen in een huis dat past bij hun (toekomstige) levensfase
•
Meer inwoners van 55+ hebben een steunend sociaal netwerk en doen hier een beroep op
•
Meer inwoners van 55+ nemen deel aan activiteiten gericht op valpreventie
50
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Wat kunnen we versterken? Inspiratie vanuit de themabijeenkomsten: •
Betere informatievoorziening en kennisoverdracht gericht op (kwetsbare) ouderen over verschillende aspecten van vitaal ouder worden
•
Meer samenhangend aanbod creëren en initiatieven met elkaar verbinden. Bijvoorbeeld initiatieven op het gebied
voor 55-plussers vanuit andere sport- en
van bewegen en eenzaamheid kunnen
beweegaanbieders in opgenomen. Dit overzicht
elkaar versterken. Denk ook aan het
is waardevol in de informatievoorziening over het
verbinden van ouderen met jongeren, dit
belang van blijven bewegen om vitaal en actief
contact kan een wederzijdse positieve
ouder te worden. Zowel voor inwoners als ook voor professionals, om gericht en passend te kunnen doorverwijzen. •
uitwerking hebben •
ondersteunen om hun aanbod voor
De gemeente Neder-Betuwe heeft een Woonvisie
(kwetsbare) ouderen (nog) beter in
opgesteld. Hierin is in samenwerking met het
ingezet op levensloopbestendig bouwen en deze
uit de praktijk:
woningen met voorrang toe te wijzen aan senioren
•
Er wordt door zorgpartijen, welzijnsorganisaties en
zodat bestaande woningen niet aangepast hoeven
gemeente samengewerkt om (kwetsbare) ouderen
te worden. Ook zijn er verhuiscoaches beschikbaar
in beeld te krijgen en ondersteuning te bieden als
die senioren ondersteunen bij het verhuizen naar
dit nodig is.
een passende woning.
51
Door de Stichting Welzijns Activiteiten Neder-
•
Met woningcorporatie Thius wordt samengewerkt
Betuwe (SWAN) is het beweegaanbod in Neder-
om inwoners te ondersteunen bij het aanpassen van
Betuwe voor ouderen in beeld gebracht. Hier
hun woning met kleine woningaanpassingen of het
zijn zowel de activiteiten vanuit ‘Meer Bewegen
zo mogelijk doorstromen naar geschikte woningen
voor Ouderen (MBvO)’ als de activiteiten
als dat noodzakelijk is.
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
en bij professionals, hen eventueel
woonsituatie van ouderen. Hier wordt onder andere
Dit is al in gang gezet, een aantal voorbeelden
•
beeld te brengen bij de doelgroep
sociaal domein specifieke aandacht voor de
Voorbeelden uit de praktijk
Sport- en andere verenigingen
ondersteunen bij het opzetten van aanvullend aanbod, en gezamenlijk ouderen stimuleren (meer) gebruik te maken van het aanbod •
Meer aandacht voor valpreventie
6. Van beleidsnota naar uitvoeringsplannen
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Samen met maatschappelijke partners en inwoners hebben we onze ambities en de maatschappelijke resultaten bepaald. Vanuit hier gaan we aan de slag met de vertaling naar uitvoeringsplannen, aansluitend start de uitvoering. Dit is een organisch proces waarbij we de plannen jaarlijks op basis van tussentijdse evaluatie richting geven en bijsturen. Het opstellen van deze nota is een waardevol leerproces geweest. We hebben het werken met het Kwaliteitskompas verder geborgd en veel zinvolle leerervaringen opgedaan. De nota is ontwikkeld in een intensieve tijd. Door alle beperkende maatregelen door COVID-19 was vanzelfsprekende onderlinge uitwisseling en afstemming minder mogelijk. Toch hebben we dit een goede invulling gegeven via digitale bijeenkomsten samen met maatschappelijke partners en inwoners. Daar zijn we blij mee, maar we zijn er nog niet. Met de uitvoeringsplannen zetten we de puntje op de i en geven we de transformatie die al in gang is gezet verder vorm; een verandering in denken en doen. We gaan aan de slag!
52
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
6.1 Financiën
Hoe kunnen we nu en in de toekomst grip houden op de uitgaven binnen het sociaal domein? Deze opgave houdt ons al langere tijd bezig. Als gemeente zijn wij de afgelopen jaren door de transities in toenemende mate risicodragend geworden voor de kosten binnen het sociaal domein. Terwijl wij als gemeente maar beperkt invloed kunnen uitoefenen op ontwikkelingen die spelen binnen de samenleving en keuzes die gemaakt worden door de landelijke overheid.
Voor de komende jaren hebben we te maken met de
maatschappelijke ondersteuning zal toenemen,
volgende onzekerheden, die van invloed kunnen zijn op
vanwege onder meer de toenemende vergrijzing.
de inkomsten en uitgaven binnen het sociaal domein:
We hebben nu al ervaren dat het invoeren van
•
Zowel de Wmo 2015, als de Jeugdwet en de
het abonnementstarief heeft geleid tot een
Participatiewet zijn ‘open einde’ regelingen. Een
toename van ondersteuning op grond van de
‘open einde’ regeling is een rijksbegrotingsbesluit waarbij aan een financiële regeling geen budgettair
Wmo 2015. –
plafond wordt toegekend. Hierdoor kunnen wij bij de
toegenomen. Zoals al eerder benoemd gaat het
uitvoering van deze wetten geen limiet aanbrengen.
niet om een toename van het aantal kinderen dat
Het rijksbudget dat de gemeente ontvangt voor de
jeugdhulp ontvangt, maar om een toename van
participatiewet en de bedragen voor Wmo 2015 en
de kosten per kind. Het is onzeker hoe zich dit in
Jeugdwet in de totale algemene uitkering van het gemeentefonds zijn wel gelimiteerd. •
de komende jaren zal ontwikkelen –
duidelijk dat de nasleep hiervan extra kosten met
pakken zijn er beleidsmatige maatregelen getroffen
zich meebrengt. Het is nu nog niet mogelijk daar
de uitvoering van de Wmo 2015 en € 1000.000 op de
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
COVID-19 lijkt op zijn retour, maar het is nu al
Om de disbalans in inkomsten en uitgaven aan te die de vastgestelde taakstelling van € 250.000 op
53
De kosten voor jeugdhulp zijn de afgelopen jaren
een inschatting van te maken. –
Het aantal mantelzorgers dat kan zorgen voor
uitvoering van de jeugdwet moeten realiseren. Dit in
zelfstandig wonende ouderen neemt tot 2040
jaarlijks oplopende bedragen uiteindelijk te behalen
sterk af, terwijl het aantal zelfstandig wonende
in 2024. Het is onzeker of deze taakstelling wordt
ouderen dat mantelzorg nodig heeft sterk
behaald gezien de volgende onzekere factoren:
toeneemt (bron: Toekomstverkenning Mantelzorg
–
aan ouderen 2018-2040).
We verwachten dat de behoefte aan
GEMEENTE NEDER-BETUWE
–
De aard van het vrijwilligerswerk in de zorg is aan het veranderen. Vrijwilligers hebben steeds meer de voorkeur voor incidenteel en meer vrijblijvend vrijwilligerswerk in plaats van een verbinding voor een langere periode op een vaste tijd.
–
Vanaf 2022 zal voor de verdeling van de middelen Voogdij 18 het nieuwe woonplaatsbeginsel als basis dienen. Met de invoering van het nieuwe woonplaatsbeginsel verschuift de verantwoordelijkheid voor de zorg van kinderen die gebruik maken van Verblijf vanuit de Jeugdwet in sommige gevallen naar een andere gemeente In kwartaal 4 van 2021 zal het overhevelen van informatie tussen gemeenten plaatsvinden en krijgen wij zicht op het aantal cliënten dat administratief uit onze gemeente vertrekt en dat naar ons
–
54
toekomt (en de lasten die daarmee gepaard
Kortom, het is de vraag of de toekomstige inkomsten, in
Centraal blijft staan dat wij streven naar goede,
gaan). We kunnen nog niet inschatten wat het
combinatie met een toenemende vraag én een stelsel
kwalitatieve ondersteuning aan onze inwoners.
daadwerkelijke financiële effect zal zijn.
dat nog steeds werkt aan optimalisatie en verdere
Financiële uitdagingen mogen dit niet tekortdoen.
Als gemeente zijn we per 1 januari 2022
opbouw, de komende jaren toereikend zullen zijn. Zoals
De ambitie en de maatschappelijke resultaten die
verantwoordelijk voor beschermd wonen
aangegeven zijn de mogelijkheden om het gebruik van
wij nastreven in deze nota moeten echter uitgevoerd
en maatschappelijke opvang (in plaats van
ondersteuning te beïnvloeden beperkt. Dit heeft de
worden binnen de huidige begroting. Nieuw voor oud
de centrumgemeente), vanaf 1 januari 2023
gemeente echter niet weerhouden om maatregelen in
is een belangrijk uitgangspunt. We zullen met elkaar
komt er een nieuwe financiële verdeling over
gang te zetten om de uitgaven terug te dringen. Deze
keuzes moeten maken Dit betekent dat wij samen de
gemeenten in het kader van het zogeheten
nota draagt daaraan bij. We zetten bijvoorbeeld in op
schouders eronder moeten zetten. Integraal werken,
woonplaatsbeginsel. We hebben nu nog
preventie, vroeg-signalering en normaliseren. Belangrijk
regie, goede monitoring en innovatieve projecten
onvolledig zicht op welke risico’s, dit met zich
is wel om te realiseren dat deze ingezette lijn tijd vraagt,
stimuleren, dit zijn manieren om de betaalbaarheid van
meebrengt.
voordat effecten zichtbaar zijn.
ondersteuning in de toekomst vorm te geven.
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
6.2 Van beleidsplan naar uitvoeringsplannen
In deze beleidsnota staan onze leidende principes voor het sociaal domein en de maatschappelijke resultaten die we per leefgebied willen behalen. Met elkaar hebben we bepaald wat we belangrijk vinden en wat we in gezamenlijkheid willen bereiken. In het najaar 2021 worden voor de drie leefgebieden afzonderlijke uitvoeringsplannen ontwikkeld, die onderling verbonden zijn. Op deze manier worden onderwerpen die in meerdere leefgebieden terugkomen zoals bijvoorbeeld informatievoorziening, eenzaamheid, laaggeletterdheid en mantelzorg integraal opgepakt. We gaan verder op de ingezette weg en zullen samen met maatschappelijke partners en inwoners bepalen welke activiteiten we uitvoeren om de maatschappelijke resultaten te behalen. Bestaande activiteiten worden getoetst op hun daadwerkelijke bijdrage aan het realiseren van de gewenste maatschappelijke resultaten. Op basis van deze analyse maken we keuzes. De wettelijke taken die voortkomen uit de Wmo 2015, Participatiewet, Jeugdwet en de Wet publieke gezondheid maken integraal onderdeel uit van de uitvoeringsplannen. Hierbij nodigen we maatschappelijke partners nadrukkelijk uit om ook actief uitvoeringsplannen te ontwikkelen. De gemeente Neder-Betuwe heeft de regie over dit proces en bewaakt de onderlinge samenhang tussen de leefgebieden. Daarnaast toetst de gemeente of de plannen voldoen aan de leidende principes.
De dromen en wensen die opgehaald zijn op de bijeenkomst van 22 april zijn hierbij het startpunt.
55
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
6.3 Rol van de gemeente, maatschappelijke partners en inwoners
In gezamenlijkheid met maatschappelijke partners en inwoners ontwikkelen en optrekken in het sociaal domein vraagt van alle partijen een omslag in denken en doen. Het kan van organisaties vragen om over het eigen organisatiebelang heen te stappen in het belang van de inwoner en het vraagt om het aangaan van nieuwe samenwerkingsvormen, etc. Het sturen op het behalen van maatschappelijke resultaten vraagt om sturen op hoofdlijnen in plaats van sturen op details. Hiervoor is bestuurlijk en politiek draagvlak voor nodig. Met deze nota hebben we met elkaar de hoofdlijnen van wat we willen bereiken in het sociaal domein bepaald. We hebben in kaart gebracht waar de grootste opgaves voor onze gemeente liggen en waar we naar toe willen. Vervolgens gaat het er niet om te willen weten welke activiteiten er allemaal precies worden ingezet, maar of we de gewenste maatschappelijke resultaten realiseren. In dit proces ontstaan nieuwe rollen voor de gemeente, namelijk die van facilitator, ondersteuner en stimulator (bron: de zeven rollen van de gemeente). Andere rollen brengen andere verwachtingen met zich mee vanuit maatschappelijke partners en inwoners richting de gemeente en vice versa. Onze werk- en besluitvormingsprocessen moeten hierop aansluiten. De gemeente zal minder controlerend optreden, maar meer op basis van samenwerking en vertrouwen.
Dit sluit nauw aan bij de werkwijze van het Kwaliteitskompas.
56
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
6.4 Verbinding inkoopstrategie
Op dit moment wordt de inkoopstrategie (maatschappelijke ondersteuning en jeugd) zowel regionaal, als lokaal opnieuw bekeken. Vanuit deze nota is een weg ingeslagen naar outcomegericht werken en sturen, dit sluit nauw aan bij de ingezette weg van de inkoopstrategie. De komende jaren wordt via pilots verder invulling gegeven aan andere vormen van financiering en de wijze waarop we invulling willen geven aan de uitvoeringsorganisaties. Het behalen van gezamenlijk bepaalde resultaten en effecten is daarbij een belangrijk uitgangspunt.
57
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
6.5 Monitoring
Deze methode gaat uit van een doorlopende verbetercyclus. Centrale vraag is: Zijn inwoners van onze inzet en inspanningen beter geworden? We willen weten wat voor inwoners nu al goed gaat, wat behouden moet blijven en wat beter kan. Hiervoor zullen we binnen Neder-Betuwe een gezamenlijk leerproces organiseren. Om dit leerproces goed in te richten moeten we meer grip krijgen op het meten en monitoren van de resultaten en effecten in het sociale domein. Op dit moment ontbreekt het aan een totaaloverzicht voor het sociaal domein. Op afzonderlijke beleidsvelden worden wel gegevens verzameld. De komende jaren willen we de monitoring versterken in Neder-Betuwe. In de uitvoeringsplannen wordt het meten en monitoren per leefgebied verder uitgewerkt. Daarnaast gaan we aan de slag met het verkrijgen van meer inzicht in het totale sociale domein, zodat we ook iets kunnen zeggen over het al dan niet bereiken van de maatschappelijke effecten. Dit is een groeiproces waarbij we streven naar een goed evenwicht in cijfers en verhalen.
58
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
6.6 Communicatie
De transformatie waar we voor staan, gaat onder andere over gedragsverandering. Gedragsverandering gaat meestal niet ineens, het gaat stap voor stap en vraagt om een intensieve lange-termijnaanpak. Communicatie en participatie zijn hierbij belangrijke randvoorwaarden en dragen bij aan de gedragsverandering. Dit vraagt om capaciteit en middelen voor communicatie om deze stap te kunnen zetten. Denk hierbij aan het verspreiden van aansprekende verhalen van inwoners, het delen van geslaagde voorbeelden maar vooral ook de juiste informatie op het juiste moment. Communicatie en participatie zijn nodig om de maatschappelijke resultaten te behalen, maar ook bij het stimuleren van en motiveren tot de gedragsverandering.
59
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Nawoord
We zijn blij met deze eerste integrale beleidsnota Sociaal Domein 2021-2024 van de gemeente Neder-Betuwe. We zetten nu een volgende stap en gaan straks aan de slag met het uitwerken van de uitvoeringsplannen. We krijgen te maken met uitdagende opgaven, want het gaat om gedragsverandering: eigen regie nemen, je sociaal netwerk activeren, zelf ondersteuning regelen en gezonde keuzes maken. Maar met deze nota is een stevig fundament in denken en doen gelegd. In de praktijk is al veel in gang gezet, maar we zullen sterker op maatschappelijk resultaten sturen. Onze kracht zit in het integraal werken, als we het samen doen kunnen we elkaar enorm versterken.
“We liggen op koers. Nu samen doorpakken!”
60
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Bijlage 1: •
Wat kunnen we versterken
•
Ontwikkelen in gezamenlijkheid •
Organiseren van laagdrempelige voorlichting en informatie, met name
•
De Nota Sociaal Domein is in gezamenlijkheid ontwikkeld met maatschappelijke partners en inwoners. Vanaf de start heeft deze gezamenlijkheid vorm gekregen. Daarnaast is ook de gemeenteraad vanaf het
gericht op opvoedvaardigheden en
begin meegenomen in deze ontwikkeling en is tussentijds informatie opgehaald en gedeeld. Hieronder
ontwikkeling van jeugdigen;
staan de stappen in dit gezamenlijke proces weergegeven.
Versterken van de opvoedkracht van ouders en een steunend opvoednetwerk creëren; bijvoorbeeld door het opzetten van een opvoedcafé of inloopspreekuur
•
Meer publieksvoorlichting organiseren over huiselijk geweld en kindermishandeling zodat dit meer uit de taboesfeer komt door bijvoorbeeld inzet van ervaringsdeskundigen en het faciliteren van trainingen over de
meldcode en verwijsindex Maatschappelijke partners ende inwoners • Opzetten van integrale kind centra in alle Bij de start van het proces is door het beleidsteam van de sociale pijler een groten kernen van Neder-Betuwe. inventarisatie gemaakt van de maatschappelijke partners en inwoners, die zij per
partners. Hierbij is specifiek gevraagd of zij de input van de themabijeenkomsten voldoende terugzagen/geborgd zagen in de maatschappelijke resultaten.
leefgebied wilden betrekken. Dit is een zeer brede en diverse lijst geworden. In het
Op basis van de schriftelijke toetsing zijn de maatschappelijke resultaten en
ontwikkelproces zijn de maatschappelijke partners en inwoners op vier momenten
indicatoren vastgesteld.
actief betrokken. 1.
3. Het bespreken van de maatschappelijke resultaten en het bieden van een doorkijk
Het verder uitwerken van de ambitie en delen wat leeft er en welke uitdagingen
naar de uitvoering. Op 22 april hebben we in een bijeenkomst gedroomd over
spelen er in Neder-Betuwe. Op 11 en 12 februari zijn er per leefgebied
alle drie de leefgebieden. Vanuit de “verplaatsing” naar de toekomst hebben we
themabijeenkomsten gehouden. Centraal stond het ophalen van datgene wat
teruggeblikt op alles wat we al bereikt hebben. Vanuit deze inspiratie zijn wensen
leeft, uitdagingen, kansen en wensen op de leefgebieden. De bijeenkomsten
voor de toekomst naar boven gekomen. Hieruit is een eerste aanzet gemaakt voor
werden online gehouden vanuit een “studio” in het gemeentehuis van Neder-
wat we nog kunnen versterken in initiatieven en projecten.
Betuwe. Er was een goede opkomst en de bijeenkomsten zijn goed gewaardeerd door de deelnemers. 2. Schriftelijke toetsing van de maatschappelijke resultaten. Op basis van
61
resultaten zijn via een schriftelijke ronde getoetst bij de maatschappelijke
4. Inspraak op concept nota. Op 15 juli ontvingen alle betrokken maatschappelijke partners en inwoners die in dit traject betrokken zijn geweest de concept nota. Op 22 juli was er een informatieve bijeenkomst waarbij de inhoud van de nota is
de uitkomsten van de themabijeenkomsten zijn de ambities vertaald naar
gepresenteerd. Er was gelegenheid tot het stellen van vragen en het geven van
maatschappelijke resultaten en indicatoren. Deze concept maatschappelijke
een reactie.
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
•
Wat kunnen we versterken
• •
Organiseren van laagdrempelige voorlichting en informatie, met name gericht op opvoedvaardigheden en
•
•
ontwikkeling van jeugdigen;
14 januari 2021: College-informatieavond
Versterken van de opvoedkracht van
Tijdens deze avond is de gemeenteraad geïnformeerd over het ontwikkelproces
ouders en een steunend opvoednetwerk
van de Nota Sociaal Domein. Het Kwaliteitskompas is geïntroduceerd. De ambities
creëren; bijvoorbeeld door het opzetten
op de drie leefgebieden zijn gepresenteerd en de beelden, die leven bij de
van een opvoedcafé of inloopspreekuur
gemeenteraadsleden op deze leefgebieden en ambities zijn uitgewisseld.
Meer publieksvoorlichting organiseren over huiselijk geweld en kindermishandeling zodat dit meer uit de taboesfeer komt door bijvoorbeeld inzet van ervaringsdeskundigen en het faciliteren van trainingen over de
•
Adviesraden
Gemeenteraad
11 en 12 februari 2021: Themabijeenkomsten Gemeenteraadsleden waren in de gelegenheid om als toehoorders aan te sluiten bij de themabijeenkomsten voor maatschappelijke partners en inwoners. Hier hebben twee raadsleden gebruik van gemaakt. De raadsleden hebben ter informatie de verslagen van de themabijeenkomsten ontvangen.
meldcode en de verwijsindex
31 maart 2021: Het gesprek
Opzetten van integrale kind centra in alle
Tijdens deze avond is de raad in gesprek gegaan over de uitkomsten van de
groten kernen van Neder-Betuwe.
themabijeenkomsten van februari. Toegelicht werd wat er leeft en wat de uitdagingen
In dit ontwikkeltraject zijn de Adviesraad Sociaal Domein (ASD) en de Jongerenraad betrokken. Op 3 februari is er een presentatie gegeven over het ontwikkeltraject tijdens de vergadering van de ASD. Het ASD was met enkele vertegenwoordigers aanwezig bij de themabijeenkomsten en werkte mee aan het artikel over het
zijn bij maatschappelijke partners en inwoners binnen het sociaal domein. Vervolgens gingen we in gesprek over de maatschappelijke resultaten. Opbrengst van deze avond was dat de gemeenteraad zich kon vinden in de maatschappelijke resultaten, zoals die nu zijn opgesteld.
ontwikkelproces voor het tijdschrift Neder-Betuwe Magazine. Er is een formele
22 april: tweede ronde themabijeenkomst
adviesvraag uitgezet over de concept nota en het advies is meegenomen door de
Tijdens deze bijeenkomst waren geen raadsleden als toehoorder aanwezig. De
raad in haar besluitvorming.
raadsleden hebben het verslag van de bijeenkomst ter informatie ontvangen.
In januari is er telefonisch contact geweest met de voorzitter van de Jongerenraad. Hieruit is het verzoek gekomen om over de ambitie en de maatschappelijke resultaten tijdens een vergadering van de Jongerenraad in gesprek te gaan. Deelname aan de
62
Inwoners breed
themabijeenkomsten was niet mogelijk. Op 16 maart heeft deze online uitwisseling
De inwoners van Neder-Betuwe zijn over dit traject geïnformeerd via een artikel in het
met de Jongerenraad plaatsgevonden.
aprilnummer van het Neder-Betuwe Magazine.
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Bijlage 2: •
Wat kunnen we versterken
•
Overzicht van (regionale) beleidsplannen •
Organiseren van laagdrempelige
Overzicht van (regionale) beleidsplannen binnen het sociaal domein in relatie tot deze nota*
voorlichting en informatie, met name gericht op opvoedvaardigheden en ontwikkeling van jeugdigen;
•
Versterken van de opvoedkracht van ouders en een steunend opvoednetwerk creëren; bijvoorbeeld door het opzetten van een opvoedcafé of inloopspreekuur
•
Meer publieksvoorlichting
Algemeen
organiseren over huiselijk geweld en •
Raadsvisie 2030 (2019)
kindermishandeling zodat dit meer uit •
Coalitieprogramma 2018 - 2022: ‘Samen Bouwen aan ruimte voor de samenleving’
de taboesfeer komt door bijvoorbeeld •
Algemene subsidieverordening Neder-Betuwe 2019
inzet van ervaringsdeskundigen en het faciliteren van trainingen over de meldcode en de verwijsindex •
Veiligheid
• Kadernota Integraal Veiligheidsbeleid 2019-2022 Opzetten van integrale kind centra in alle groten kernen van Neder-Betuwe.
•
Jaarplan Veiligheid 2020
•
Veiligheidsstrategie 2019-2022 Oost-Nederland
•
Regionaal Beleidsplan Veiligheidsregio Gelderland-Zuid 2020-2023
•
Preventie- en Handhavingsplan uitvoering Drank- en Horecawet 2018-2022
Wmo en Jeugd •
Verordening Maatschappelijke Ondersteuning Neder-Betuwe 2020
•
Verordening Jeugdhulp 2019
•
Nadere regels Maatschappelijke ondersteuning gemeente Neder-Betuwe 2019
•
Nadere regels jeugdhulp Neder-Betuwe 2020
•
Regionale Inkoopstrategie Wmo en Jeugd 2023
* Dit overzicht biedt inzicht in de documenten die zijn gebruikt, maar is niet uitputtend.
63
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
•
Wat kunnen we versterken
Participatie
• •
Organiseren van laagdrempelige voorlichting en informatie, met name
•
Dienstverleningsovereenkomst uitvoering P-wet door de gemeente Buren (2016)
gericht op opvoedvaardigheden en ontwikkeling van jeugdigen; •
•
Volksgezondheid
Versterken van de opvoedkracht van
• Meerjarenstrategie GGD-Gelderland 2020-2023 ouders en een steunend opvoednetwerk • Uitvoeringskader gezond opgroeien in Neder-Betuwe 2019-2024 creëren; bijvoorbeeld door het opzetten • Monitor Neder-Betuwe Bloeit! 2019-2024 van een opvoedcafé of inloopspreekuur • Hoofdlijnennotitie Aanpak eenzaamheid Neder-Betuwe Meer publieksvoorlichting • Plan van aanpak verbeteren voorlichting over vaccineren (onderzoeksresultaten ‘vaccinatiemotie’, 2019) organiseren over huiselijk geweld en kindermishandeling zodat dit meer uit de taboesfeer komt door bijvoorbeeld Onderwijs/leesbevordering inzet van ervaringsdeskundigen en het faciliteren van trainingen over de meldcode en de verwijsindex
•
•
Beleidsregels leerlingenvervoer (2020)
•
Beleidsplan voor- en vroegschoolse educatie 2019-2022 Neder-Betuwe
• Dienstverlening overeenkomst Regionaal Leerplichtbureau (2018) Opzetten van integrale kind centra in alle • Regionaal plan Integrale Aanpak Laaggeletterdheid in Rivierenland groten kernen van Neder-Betuwe.
Sport •
Sport en Beweeg visie Neder-Betuwe 2019-2030
•
Monitor Neder-Betuwe Bloeit! 2019-2024
Overige
64
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
•
Verordening tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten (2018)
•
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2018-2021 en bijbehorende beleidsregels
•
Plan van aanpak bestrijding kinderarmoede (2018)
•
Beleidsplan GGZ Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang 2018-2020 ‘Samen Dichtbij’
•
Beschermd Wonen, regio Nijmegen en Rivierenland (2021)
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Bijlage 3: •
Wat kunnen we versterken
• •
Wettelijk kader
Organiseren van laagdrempelige voorlichting en informatie, met name
•
Zoals al aangegeven in de inleiding voldoen wij met deze integrale nota Sociaal Domein aan de wettelijke verplichting om te omschrijven wat een gemeenteraad minimaal moet vaststellen in een
gericht op opvoedvaardigheden en
periodiek op te stellen plan. In deze nota zijn met name de beleidsvoornemens uitgewerkt in de
ontwikkeling van jeugdigen;
ambities en maatschappelijke resultaten. We zijn daarmee nog niet compleet. In de verschillende
Versterken van de opvoedkracht van wetten worden specifieke onderdelen genoemd die nader beschreven moeten worden en vastgesteld ouders en een steunend opvoednetwerk door de gemeenteraad. Dit wordt uitgewerkt in de nog op te stellen uitvoeringsplannen. creëren; bijvoorbeeld door het opzetten van een opvoedcafé of inloopspreekuur
•
Meer publieksvoorlichting organiseren over huiselijk geweld en kindermishandeling zodat dit meer uit de taboesfeer komt door bijvoorbeeld inzet van ervaringsdeskundigen en het faciliteren van trainingen over de meldcode en de verwijsindex
• Opzetten van integrale kind centra in alle Deze nota beslaat de volgende wetten: groten kernen van Neder-Betuwe. •
Wmo 2015
•
Jeugdwet
•
Participatiewet
•
Wet publieke gezondheid
•
Wet gemeentelijke schuldhulpverlening
Hieronder lichten we de verschillende wetten kort toe en wordt omschreven wat minimaal in het beleidsplan opgenomen moet worden. Gemeenten mogen zelf kiezen of ze per wet één beleidsnota vaststellen of één integrale beleidsnota maken. De gemeente Neder-Betuwe heeft gekozen voor één integrale nota. De informatie op de volgende pagina is gebaseerd op de informatie van de rijksoverheid (www. rijksoverheid.nl)
65
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015) Gemeenten moeten ervoor zorgen dat mensen zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen. De gemeente geeft ondersteuning thuis via de Wet maatschappelijke
leefbaarheid in de gemeente te bevorderen, alsmede huiselijk geweld te voorkomen en te bestrijden; b. de verschillende categorieën van mantelzorgers, en vrijwilligers, zoveel mogelijk in staat te stellen hun taken als mantelzorger of vrijwilliger uit te
ondersteuning (Wmo). Officieel heet deze wet Wmo 2015. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de ondersteuning van mensen die niet op eigen kracht zelfredzaam zijn. Het gaat bijvoorbeeld om: •
begeleiding en dagbesteding;
•
ondersteuning om de mantelzorger tijdelijk te ontlasten;
•
een plaats in een beschermde woonomgeving voor mensen met een psychische beperking;
•
opvang in geval van huiselijk geweld en mensen die dakloos zijn.
voeren; c. vroegtijdig vast te stellen of ingezetenen maatschappelijke ondersteuning behoeven; d. te voorkomen dat ingezetenen op maatschappelijke ondersteuning aangewezen zullen zijn; e. algemene voorzieningen te bieden aan ingezetenen die maatschappelijke ondersteuning behoeven; f.
en participatie aan ingezetenen van de gemeente die daartoe op eigen kracht,
Meldt iemand zich bij de gemeente met het verzoek om ondersteuning? Dan
met gebruikelijke hulp, met mantelzorg of met hulp van andere personen uit
moet de gemeente onderzoek doen naar de persoonlijke situatie. De gemeente is verantwoordelijk voor een goede toegang tot voorzieningen, ondersteuning en ruimten voor mensen met een beperking. Daarnaast draagt de gemeente zorg
hun sociale netwerk niet of onvoldoende in staat zijn; g. maatwerkvoorzieningen te bieden aan personen die niet in staat zijn zich op eigen kracht te handhaven in de samenleving en beschermd wonen of
voor de kwaliteit en de continuïteit van de voorzieningen.
opvang behoeven in verband met psychische of psychosociale problemen of omdat zij de thuissituatie hebben verlaten, al dan niet in verband met risico’s
De Wmo 2015 verplicht gemeenten via artikel 2.1.2 een periodiek beleidsplan te maken waarin in ieder geval is opgenomen:
maatwerkvoorzieningen te bieden ter ondersteuning van de zelfredzaamheid
voor hun veiligheid als gevolg van huiselijk geweld; h. uitvoering te geven aan het op 13 december 2006 te New York tot stand gekomen Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap (Trb.
Artikel 2.1.2 1.
De gemeenteraad stelt periodiek een plan vast met betrekking tot het door het gemeentebestuur te voeren beleid met betrekking tot maatschappelijke
2007, 169); i.
de participatie van ingezetenen die geestelijke gezondheidszorg nodig hebben, te versterken.
ondersteuning. 3. Het plan is erop gericht dat: 2. Het plan beschrijft de beleidsvoornemens inzake door het college te nemen besluiten of te verrichten handelingen die erop gericht zijn: a. de sociale samenhang, de toegankelijkheid van voorzieningen, diensten en ruimten voor mensen met een beperking te bevorderen, de veiligheid en
66
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
a. cliënten zo lang mogelijk in de eigen leefomgeving kunnen blijven; b. cliënten die beschermd wonen of opvang ontvangen, een veilige woonomgeving hebben en, indien mogelijk, weer in staat zijn zich op eigen kracht te handhaven in de samenleving.
GEMEENTE NEDER-BETUWE
4. In het plan wordt bijzondere aandacht gegeven aan: a. een zo integraal mogelijke dienstverlening op het gebied van maatschappelijke ondersteuning, publieke gezondheid, preventie, zorg, jeugdhulp, onderwijs, welzijn, wonen, werk en inkomen; b. de samenwerking met zorgverzekeraars en zorgaanbieders als bedoeld in de Zorgverzekeringswet met het oog op een zo integraal mogelijke dienstverlening; c. keuzemogelijkheden tussen aanbieders voor degenen aan wie een maatwerkvoorziening wordt verstrekt, waarbij rekening wordt gehouden met de godsdienstige gezindheid, de levensovertuiging en de culturele achtergrond van cliënten, in het bijzonder voor kleine doelgroepen; d. de toegankelijkheid van voorzieningen, diensten en ruimten voor mensen met een beperking; e. de wijze waarop de continuïteit van hulp wordt gewaarborgd, in het bijzonder ten aanzien van de persoon die door het bereiken van een bepaalde leeftijd geen jeugdhulp als bedoeld in de Jeugdwet meer kan ontvangen; f.
mogelijkheden om met inzet van begeleiding, waaronder dagbesteding, mensen zo lang mogelijk in de eigen leefomgeving te laten blijven;
g. de wijze waarop ingezetenen worden geïnformeerd over de personen die kunnen optreden als vertegenwoordiger van een cliënt die niet in staat kan worden geacht tot een redelijke waardering van zijn belangen ter zake. 5. In het plan wordt aangegeven op welke wijze de gemeente artikel 2.1.7 toepast dan wel de reden om dat artikel niet toe te passen. 6. In het plan wordt aangegeven welke resultaten het gemeentebestuur in de door het plan bestreken periode wenst te behalen, welke criteria worden gehanteerd om te meten hoe deze resultaten zijn behaald en welke prestatie-indicatoren worden gehanteerd ten aanzien van aanbieders.