Nota Sociaal Domein 2021-2024
Tekst van het document
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Samen verder op de ingeslagen weg
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Inhoudsopgave Voorwoord 1. Inleiding 2. De transformatie en leidende principes
3 5
5. Leefgebied Gezond en Vitaal
36
5.1
Gezonde leefstijl
39
5.2
Mentale gezondheid
44
5.3
Vitaal ouder worden (55-plus)
48
9 52
2.1
De transformatie
10
2.2
Leidende principes
11
6.1
Financiën
53
2.3
Het Kwaliteitskompas
13
6.2
Van beleidsplan naar uitvoeringsplannen
55
2.4
Ambities
14
6.3
Rol van de gemeente, maatschappelijke partners en inwoners
56
2.5
Leefgebieden
15
6.4
Verbinding inkoopstrategie
57
6.5
Monitoring
58
6.6
Communicatie
59
3. Leefgebied Meedoen en Samenleven
16
3.1
De kracht van samen
17
3.2
Jezelf en samen kunnen zijn
20
3.3
Werk en Welzijn
23
3.4
Hulp- en ondersteuning op maat
26
6. Van beleidsnota naar uitvoeringsplannen
Nawoord
60
Bijlage 1: Ontwikkelen in gezamenlijkheid
61
Bijlage 2: Overzicht van relevante reeds bestaande rapporten/nota’s 4. Leefgebied Optimaal Ontwikkelen en Opgroeien
2
29
die deze nota raken
63
Bijlage 3: Overzicht wettelijk verplicht kader
65
4.1
Opvoeden en ontwikkelen
30
4.2
Ondersteuning: Preventie, vroegsignalering en normaliseren
33
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Voorwoord
Samen verder op de ingeslagen weg
Voor u ligt de nota ‘Samen verder op de ingeslagen weg’. Hierin staat hoe onze gemeente Neder-Betuwe de komende jaren verder werkt aan een stevig sociaal en maatschappelijk fundament onder ons gemeentelijke samenleven.
De nota geeft een overzicht van én inzicht in wat wij doen aan taken binnen het sociaal domein. Het gaat om zaken die onze inwoners mogelijk kunnen raken in een bepaalde levensfase, in goede en in minder goede tijden. Deze nota bouwt verder richting de toekomst. We zijn volop bezig en staan midden in een belangrijke periode binnen het sociaal domein: de zogenoemde transformatie: de situatie dat wij als gemeentelijke overheid ondersteuning bieden waar dat nodig is, wij ervanuit gaan dat inwoners en hun omgeving eerst zelf hebben geprobeerd om oplossingen te vinden. Dat vraagt om een andere manier van denken en werken van alle zijden: van inwoners en hun omgeving, van de gemeente en van de professionals. Onze motivatie is en blijft dat aan het sociale en morele gezicht van onze gemeente is te zien hoe wij ons samen met vele anderen inzetten voor het welzijn van onze inwoners en vooral voor diegenen die onze steun nodig hebben om verder te kunnen. Daarmee komen we bij het sleutelwoord in onze aanpak van het zogenoemde sociaal domein en dat is het woord ‘samen’. Het was bijzonder fijn dat de inhoud op de volgende bladzijden mede dankzij de inbreng van onze maatschappelijke partners, adviesraden en inwoners tot stand kwam want zij deelden veel van hun kennis en ervaring met ons. Wij zijn dankbaar voor hun waardevolle bijdragen.
Sinds 2015 draagt onze gemeente de verantwoordelijkheid voor de inrichting van het sociaal domein. Wij leerden veel in de afgelopen jaren. Vooral door onze gesprekken aan vele ‘keukentafels’ en ook tijdens verschillende themabijeenkomsten waarin de inwoners en hun omgeving hun ervaringen met ons deelden. Wij hebben ook gesproken met de mensen die in de praktijk hulp en ondersteuning verlenen. Ook hen zijn wij zeer dankbaar voor hun openheid, kritische houding en hun suggesties. Deze schat aan informatie was belangrijk voor het bepalen van onze resultaten, onze routekaart binnen het sociaal domein.
3
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Onze ambitie is om de ondersteuning voor alle mensen die dat nodig hebben zo toegankelijk mogelijk te maken. De afgelopen jaren leerden ons dat deze ambitie vraagt om een goede balans tussen de behoefte aan ondersteuning en de beschikbare middelen. De transformatie van het sociaal domein gebeurt aan de hand van deze nota. Wij kunnen dit alleen samen doen, met onze maatschappelijke partners, adviesraden en onze inwoners. In de plannen die wij gaan uitwerken moeten de ambities een praktische vertaling krijgen. Het is belangrijk dat we de effecten van het beleid zo concreet mogelijk benoemen en dat we met de inwoners in gesprek blijven om te zien of onze ondersteuning doel treft. Kortom we bouwen samen verder aan een goed sociaal fundament voor de gemeente Neder-Betuwe, waarbinnen het voor ons allen goed toeven is.
Herma van Dijkhuizen wethouder Zorg en Welzijn
Marien Klein wethouder Onderwijs en Jeugd
4
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
September 2021
1. Inleiding
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Door op de ingezette weg Voor u ligt de eerste integrale beleidsnota Sociaal Domein 20212024 van de gemeente Neder-Betuwe. Wij versterken hiermee de in 2017 ingezette koers waarbij wij met de nota “Verder met Wmo en jeugd” een stevig fundament legden om vanuit samenhang de vraagstukken in het sociale domein vorm te geven. We zetten nu een volgende stap en presenteren hierbij een beleidsnota die de komende 4 jaar leidend zal zijn voor de beleidsterreinen Wet maatschappelijk ondersteuning 2015 (Wmo 2015), Participatiewet, Jeugdwet en de Wet publieke gezondheid (Wpg) en op de beleidsterreinen minimabeleid, schuldhulpverlening, onderwijs, welzijn, inburgering en sport en bewegen. Deze nota raakt iedereen die leeft, woont, werkt, leert en ondersteunt in de gemeente Neder-Betuwe. Dit is een lokale nota. Echter Neder-Betuwe werkt op veel zaken in het sociale domein samen in regionale samenwerkingsverbanden.
5
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Transformatie Met deze nota geven we opvolging en invulling aan de transformatie binnen het sociale domein. Deze weg die moet leiden tot een duurzame verandering in de maatschappij is al langere tijd gaande. Bij de transformatie draait het om onderwerpen, zoals eigen regie van de inwoner versterken, het sociaal netwerk activeren en de ondersteuning zo toegankelijk mogelijk maken. De transformatie is niet iets wat we even doen. Het is een proces van jaren dat de reikwijdte van deze nota overstijgt. Transformeren is een dynamisch en organisch proces waarbij de route geen rechte weg is. We weten niet wat we onderweg nog allemaal gaan tegenkomen. Deze route vraagt om durf en innovatie. De gemeente heeft de rol van regisseur en facilitator. Met deze nota maken we ook de omslag naar het sturen op maatschappelijke resultaten. Vragen als: Wat willen we concreet bereiken? Welk effect willen we zien in de samenleving? staan centraal. De nota is geen statisch
De fysieke leefomgeving die vooral centraal staat binnen
maatschappelijke behoeften. Er ligt een nadrukkelijke
document, maar een kader in een proces waarbij we
het fysieke domein heeft veel invloed op en raakvlakken
verbinding met het sociaal domein, omdat de fysieke
tijdens de uitvoering inzichten meenemen die we
met het sociale domein. Deze twee domeinen kunnen
leefomgeving meer is dan alleen de bebouwde (fysieke)
onderweg opdoen.
niet zonder elkaar en daarom zoeken we actief de
omgeving.
verbinding. Bijvoorbeeld bij het realiseren van een
De bedoeling van de Omgevingswet is meer ruimte
gezonde leefomgeving die inwoners uitdaagt tot meer
te bieden voor initiatieven voor zowel inwoners,
bewegen.
ondernemers, organisaties en de gemeente zelf. Om
Grip op het sociaal domein In Nederland stijgen de uitgaven op grond van de Wmo 2015 en de Jeugdwet behoorlijk. Hierover verschijnen dan ook verontrustende berichten in de media. Ook in Neder-Betuwe zien we een toename van de uitgaven op deze deelgebieden. In hoofdstuk 6, paragraaf 6.1 staan we stil bij de vraag hoe we nu en in de toekomst grip kunnen houden op de financieën in het sociale domein.
6
Verbinding met het fysieke domein, de Omgevingswet en omgevingsvisie
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
meer ruimte te kunnen bieden voor initiatieven is het Op 1 juli 2022 treedt de Omgevingswet in werking. De
belangrijk om een goed beeld te hebben wat de ambities
Omgevingswet staat voor een goede balans tussen het
van de gemeente zijn (wat voor een gemeente wil je
beschermen en benutten van de fysieke leefomgeving.
zijn) en welke maatschappelijke opgaven er spelen.
Het doel is het bereiken van een balans tussen zorgen
De Omgevingswet biedt ruimte voor lokaal maatwerk.
voor een veilige en gezonde leefomgeving en goede
Hierdoor wordt de kwaliteit van de leefomgeving
omgevingskwaliteiten en het gebruiken en verder
bepaald door lokale, integrale keuzes over de gewenste
ontwikkelen van de fysieke leefomgeving op basis van
kwaliteit van een gebied.
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Dit alles komt samen in de omgevingsvisie. De gemeente
Nederland nog in zijn greep. De maatregelen die
heeft haar ambities en maatschappelijke opgaven
genomen zijn en worden om deze pandemie te
vertaald naar tien speerpunten in de omgevingsvisie. De
bestrijden zijn ingrijpend. Ze raken iedereen in onze
waarden die we belangrijk vinden zijn vastgelegd op een
samenleving in meer of mindere mate. Het geeft veel
waardenkaart. De tien speerpunten hebben zowel een
onzekerheid op het gebied van bestaanszekerheid.
‘harde’ kant als een ‘zachte’ kant. Ook hierin komt naar
Het beïnvloedt de wijze waarop we samenleven en
voren dat het sociale en fysieke domein steeds meer
het vraagt veel van de veerkracht van mensen. Op
verweven raken. Dit komt onder andere tot uitdrukking in
dit moment is nog niet te overzien wat dit ook van
het speerpunt ‘werken aan een gemeente waar inwoners
ons in Neder-Betuwe op korte en lange termijn gaat
een leven lang gezond en veilig samen leven’.
vragen. Zover als dit mogelijk is sluiten we aan bij de uitdagingen die deze crisis met zich meebrengt.
De Omgevingswet vraagt niet alleen om een integrale benadering van het sociale en fysieke domein, maar ook de samenwerking met de samenleving staat centraal. Werken aan onze ambities en maatschappelijke
Samen met maatschappelijke partners en inwoners
opgaven met behoud van onze waarden is een gedeelde
Deze nota is tot stand gekomen samen met
verantwoordelijk. Ook de samenleving kan een bijdrage
maatschappelijke partners en inwoners. Tijdens
leveren aan het behalen van de speerpunten.
verschillende themabijeenkomsten is in kaart gebracht wat er leeft en welke uitdagingen er spelen
We zijn al onderweg
in onze gemeente. Met elkaar hebben we alvast een voorschot genomen op wat ons te doen staat. Op
We staan niet aan de start van onze route. We zijn al
welke vraagstukken kunnen wij onze inzet versterken
onderweg. We ontwikkelen door op eerder vastgestelde
om maatschappelijke resultaten te realiseren? Het
visies en uitgangspunten. Recent ontwikkelde
enthousiasme, de kritische blik en het samen vormgeven
beleidsplannen en uitvoeringsplannen op specifieke
tijdens de themabijeenkomsten dragen zeker bij aan het
thema’s en deelgebieden worden aan deze nota
realiseren van de beoogde resultaten.
verbonden. Dit geldt ook andersom. Er zal getoetst worden of de uitgangspunten van recente beleids- en uitvoeringsplannen aansluiten bij de ambities van deze
7
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
Wettelijk kader
nota. Zo nodig wordt hierin bijgestuurd, zodat er vanuit
In de Wmo 2015, de Wpg, de Participatiewet, Wet
gedeelde ambities in het sociaal domein gewerkt wordt.
gemeentelijke schuldhulpverlening (Wsg) en de
Deze nota is daarin leidend.
Jeugdwet staan wettelijke verplichtingen omschreven
Terwijl deze nota ontwikkeld wordt houdt COVID-19
voor wat een gemeenteraad minimaal moet vaststellen in
GEMEENTE NEDER-BETUWE
een periodiek op te stellen plan. Met deze integrale nota Sociaal Domein voldoen wij voor de bovengenoemde wetten aan deze verplichting wat betreft het beschrijven van de beleidsvoornemens uitgewerkt in de ambities en maatschappelijke resultaten. Daarnaast wordt per wet een aantal specifieke onderdelen genoemd, die nader beschreven moeten worden en vastgesteld door de gemeenteraad. Deze onderdelen zijn dusdanig specifiek en vaak gericht op de uitvoering dat dit niet past binnen deze kaderstellende nota. Deze onderdelen worden daarom nader uitgewerkt in de uitvoeringsplannen en deze specifieke onderdelen zullen te zijner tijd ter vaststelling voorgelegd worden aan de gemeenteraad. In
Leeswijzer
bijlage 2 is een overzicht opgenomen van het wettelijk
Om recht te doen aan het gezamenlijke perspectief van
kader en aangegeven op welke verplichte onderdelen
waaruit deze nota is geschreven, is de nota geschreven
een nadere uitwerking in de uitvoeringsplannen volgt.
in de ‘we’-vorm. Daar waar ‘we’ staat bedoelen we alle
Kortom: •
voor de uitvoeringsplannen en activiteiten
partijen in het sociale domein. Als we één specifieke
Hoe nu verder?
8
partij bedoelen, dan wordt dit vermeld. In hoofdstuk 2 gaan we nader in op de transformatie.
Na vaststelling in de gemeenteraad bouwen we de
Vervolgens lichten wij de leidende principes toe die de
nota verder uit met concrete uitvoeringsplannen op de
komende jaren richting geven aan afwegingen die wij
drie leefgebieden: Meedoen en Samenleven, Optimaal
maken. Afsluitend presenteren wij onze ambities: de stip
ontwikkelen en Opgroeien en Gezond en Vitaal.
op de horizon.
Gedurende de uitvoering van de plannen evalueren
Vervolgens werken we in hoofdstuk 3, 4 en 5 de
we de voortgang periodiek en maken we zichtbaar
leefgebieden verder uit. We maken een concrete
wat de resultaten zijn. Hiervoor introduceren we naast
vertaling naar de maatschappelijke resultaten die wij
bestaande meetinstrumenten nieuwe vormen van meten,
binnen 4 jaar willen bereiken.
bijvoorbeeld kwalitatieve cliëntervaringsonderzoeken,
In hoofdstuk 6 beschrijven we hoe we vanuit deze nota
die de maatschappelijke resultaten in kaart brengen.
aan de slag gaan om de al ingezette koers verder te
Dit doen we samen met maatschappelijke partners en
optimaliseren en komen de randvoorwaarden aan de
inwoners.
orde.
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
Deze integrale beleidsnota vormt de basis binnen het sociaal domein;
•
Deze nota geeft duidelijk richting: een stip aan de horizon;
•
De voortgang van de nota wordt periodiek geëvalueerd.
2. De transformatie en leidende principes
9
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
GEMEENTE NEDER-BETUWE
2.1 De transformatie
Het sociaal domein is volop in ontwikkeling: in transformatie. Het gaat hierbij om een inhoudelijke verandering naar aanleiding van de eerdere transities (AWBZ naar Wmo 2015, Participatiewet, Jeugdwet) en de aanstaande transitie Beschermd Wonen en Inburgering. Het is een proces waarbij wordt toegewerkt naar een overheid die ondersteuning biedt waar dat nodig is. De inwoner staat centraal met zijn vraag, behoeften en mogelijkheden. De transformatie (verandering) waar het om gaat, is dat er uitgegaan wordt van het zelfoplossend vermogen van inwoners en hun omgeving. Dit sluit nauw aan bij de behoefte van mensen om zelf regie te hebben over hun leven. Dit is echter makkelijker gezegd, dan gedaan. In het coalitieprogramma 2018-2022 is de transformatie ook nadrukkelijk in beeld. Er wordt ingegaan op de veranderende rol van de gemeente: “De stap die nog grotendeels gemaakt moet worden is de beoogde transformatie: ondersteuning en hulp is geen exclusieve taak van de overheid; zorgen voor elkaar doen we met elkaar, waar nodig door inzet van professionals. De gemeente geeft voorlichting, faciliteert, stimuleert en coördineert.” We kunnen stellen dat de transformatie één van de grootste uitdagingen van deze tijd is. Het vraagt om veranderingen in organisatie, cultuur en manieren van werken van de gemeente zelf en van uitvoerende organisaties.
Ook vraagt de transformatie van inwoners een grote verandering. Het aanspreken van het zelfoplossend vermogen, zelf aan zet zijn, heeft langere tijd minder op de voorgrond gestaan. Het veranderen van ingesleten patronen is een hardnekkig proces. Het vraagt niet alleen om een andere manier van werken, maar ook ons denken zal moeten veranderen. Dit vraagt tijd.
10
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
2.2 Leidende principes
In het kader van de transformatie staan we voor een omvangrijke opdracht met elkaar. Vanuit de gemeente vinden we het belangrijk om bij de uitvoering van deze opdracht duidelijke uitgangspunten te hebben. We noemen dat de leidende principes. Deze leidende principes zijn tot stand gekomen op basis van informatie die we opgehaald hebben bij inwoners, maatschappelijke partners en (beleids)medewerkers binnen het sociaal domein van de gemeente en analyse van relevante (beleids)documenten. De leidende principes zijn een richtinggevend kader waarlangs de ambities en de daaraan gekoppelde maatschappelijke resultaten worden uitgewerkt. Hieronder staan de leidende principes met een toelichting:
•
Eigen kracht en het sociale netwerk
We doen een beroep op eigen kracht (dat wat inwoners zelf kunnen). Wanneer de draagkracht van iemand tekortschiet om problemen het hoofd te kunnen bieden, is ondersteuning mogelijk. Daarbij kijken we eerst naar ondersteuning uit het (sociaal) netwerk en andere informele hulp. Zorgen voor elkaar doen we met elkaar. Op deze manier is het niet altijd nodig om professionele hulp in te zetten. Formele ondersteuning is altijd aanvullend aan informele steun, gericht op het versterken van de zelfredzaamheid en zo tijdig mogelijk. We streven ernaar dat het sociaal netwerk zodanig betrokken is of wordt, dat inzet vanuit de professionals tot het minimum beperkt kan blijven. Bij een beperkt of niet functioneel sociaal netwerk wordt ondersteuning ingezet om dit te versterken. We gaan ervan uit dat iedere inwoner een of meerdere talenten heeft en wat te bieden heeft aan anderen. Daar gaan we naar op zoek en proberen dat te versterken. Dat een inwoner zelf (meer) verantwoordelijkheid kan nemen en kan meedoen in de samenleving is het doel van onze inzet.
11
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
•
De menselijke maat
Als een inwoner aangeeft dat hij ondersteuning nodig heeft, dan onderzoeken wij samen met de inwoner en zijn sociaal netwerk deze vraag. Als blijkt dat het zelfoplossend vermogen en informele ondersteuning uit het netwerk onvoldoende is, dan hebben we als gemeente een verantwoordelijkheid om op maat aan die inwoner ondersteuning te bieden. We stellen daarbij de individuele inwoner centraal. Natuurlijk opereren we binnen wet- en regelgeving en is er een begroting, die de financiële mogelijkheden begrenst. • •
De basis op orde
Effectieve en efficiënte ondersteuning
Het bieden van de juiste hulp en ondersteuning begint aan de keukentafel. Onze
Gerichte hulp en ondersteuning hebben weinig effect als iemand in beslag genomen
professionele uitvoerders zijn cruciaal voor het bieden van hulp en ondersteuning op
wordt door zorgen over basisbehoeften. Daarom richten we ons altijd op (het
maat.
realiseren van) die basis: er is werk of een andere zinvolle dagbesteding, er is een
Dat betekent dat zij zowel de juiste hulp of ondersteuning inzetten, maar ook op
onderkomen, de financiën zijn op orde, iemand beschikt over basisvaardigheden op
het juiste moment en voor de juiste periode. Een goede ketensamenwerking met
gebied van taal, rekenen en digitale vaardigheden en er is een sociaal netwerk.
maatschappelijke en zorgpartners, onderwijs, huisartsen, politie, etc. is daarbij noodzakelijk. Door deze samenwerking te versterken, worden hulpvragen eerder
•
Normaliseren
gesignaleerd (preventief), wordt met betrokken partijen (integraal) een passende
We realiseren ons dat we niet alles kunnen overnemen en oplossen. Incidenten en
analyse gemaakt, zodat ondersteuning op de juiste plek en het juiste moment wordt
moeilijkheden horen bij het leven. Specifiek voor jeugd geldt dat gedrag voor komt in
ingezet. Alleen samen ontschotten we hulp en ondersteuning, opvoeden, wonen,
allerlei verschillende vormen. Wij accepteren een brede variatie aan gedrag en zien
werk, leefwereld en veiligheid.
zo min mogelijk als afwijkend of zelfs abnormaal. We streven ernaar de omgeving van jeugdigen dusdanig in te richten dat, ondanks deze grote variatie aan gedrag, een
•
optimale ontwikkeling voor iedereen mogelijk is.
Vanuit de gemeente nemen wij de regie bij het bepalen van de ambitie die wij
Regie vanuit een gedeelde ambitie
willen bereiken. De stip op de horizon. Wij betrekken hierbij nadrukkelijk onze •
12
Inzet op preventie en vroegsignalering
maatschappelijke partners en de inwoners.
We voorkomen liever dan dat we genezen en richten preventie op die gebieden waar
Steeds meer leggen we de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van hulp en
deze het meeste effect sorteert. Door vroegtijdig (sociale) problemen en trends te
ondersteuning bij aanbieders en/of maatschappelijke partners, die onze ambitie
signaleren en hierop te anticiperen zorgen we ervoor dat inwoners de kwaliteit van
omarmen. Samen stellen we concrete maatschappelijke resultaten en kwaliteitseisen
hun leven op niveau houden, dan wel verbeteren. We verwachten dat daarmee het
op met respect voor de kennis en expertise van betrokken professionals. De
beroep op duurdere hulp en ondersteuning beperkt blijft. Hiermee bereiken we dat
samenwerking is gericht op elkaar betrekken, samen leren en kent voldoende
deze ondersteuning beschikbaar en toegankelijk blijft voor de inwoners die dit nodig
experimenteerruimte. Een goede balans en diversiteit in het ondersteuningsaanbod
hebben.
vinden we noodzakelijk.
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
2.3 Het Kwaliteitskompas
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Ter voorbereiding op deze nota is de gemeente eind 2019 gestart met de methode van het Kwaliteitskompas, ontwikkeld door Movisie. Het Kwaliteitskompas is een methode om complexe vraagstukken binnen het sociaal domein aan te pakken samen met maatschappelijke partners en inwoners. Deze methode structureert en ordent het gezamenlijk denkproces en biedt een basis om in samenspraak gedragen keuzes te maken en een gemeenschappelijke taal te ontwikkelen. Vanuit deze methode is deze nota opgebouwd met onze ambities, maatschappelijke resultaten en indicatoren. Werken vanuit deze methode ondersteunt de gemeente in het verder vormgeven van haar rol en taak binnen het sociaal domein. Doordat de nota samen met partners ontwikkeld is staan er ook maatschappelijke resultaten in die niet onder de directe invloedingssfeer van de gemeente vallen. Resultaat kunnen we alleen behalen om vanuit een gezamenlijke aanpak de schouders eronder te zetten. Zoals beschreven bij de leidende principes neemt de gemeente hierin de regie op de hoofdlijnen.
13
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
2.4 Ambities
Uitgaande van de transformatie hebben we samen met maatschappelijke partners en inwoners een vertaling gemaakt naar onze ambities voor de komende 4 jaar. De ambities beschrijven de stip aan de horizon.
De ambities: •
Inwoners van Neder-Betuwe kunnen meedoen in de lokale samenleving, voelen zich verbonden en zetten zich in voor elkaar
•
Jeugdigen in Neder-Betuwe ontwikkelen zich optimaal
•
Inwoners van Neder-Betuwe leven gezond en zijn vitaal
De ambities worden uitgewerkt in 3 leefgebieden: •
Meedoen en Samenleven
•
Optimaal Ontwikkelen en Opgroeien
•
Gezond en Vitaal
In de komende drie hoofdstukken worden deze ambities concreet vertaald naar maatschappelijke resultaten. Hiermee geven we richting aan wat we de komende vier jaar willen bereiken. Deze maatschappelijke resultaten zijn daarmee ijkpunten op weg naar het realiseren van onze ambities in de toekomst.
14
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
2.5 Leefgebieden
Bij de leefgebieden in de hoofdstukken 3, 4 en 5 wordt de volgende opbouw gehanteerd: 1.
We starten met een inleiding op het leefgebied en lichten toe welke subthema’s onder dit leefgebied vallen.
2. Vervolgens worden de subthema’s uitgewerkt. Ook hier starten we met een inleiding op het thema. Vervolgens geven we een schets wat er speelt in Neder-Betuwe. Hierbij hebben we input vanuit de themabijeenkomsten gecombineerd met gegevens uit verschillende monitors/onderzoeken en de input van (beleids) medewerkers. Daaropvolgend worden de maatschappelijke resultaten gepresenteerd, waarbij wordt aangegeven hoe we straks kunnen zien dat we succesvol zijn. We sluiten ieder thema af met dat wat we al in gang hebben gezet en wat we kunnen versterken. Ook hier hebben we weer volop gebruik gemaakt van de opbrengsten van de themabijeenkomsten.
Herkomst cijfers In deze nota worden binnen de leefgebieden ook cijfers gepresenteerd. De cijfers komen met name vanuit de GGD Gezondheidsmonitors: de Kindermonitor 2017, de Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 en de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2016. Laatstgenoemde is in 2020 opnieuw afgenomen. De resultaten hiervan worden later in 2021 gepubliceerd en nemen we mee in de nog op te stellen uitvoeringsplannen. Ook voor de andere monitors geldt dat we actuele cijfers meenemen bij de uitvoering van deze nota.
15
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
3. Leefgebied Meedoen en Samenleven
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Ambitie Inwoners van Neder-Betuwe kunnen meedoen in de lokale samenleving, voelen zich verbonden en zetten zich in voor elkaar. Neder-Betuwe kent een betrokken samenleving. Mensen kijken naar elkaar om en ontmoeten elkaar. Hierbij is het leven vanuit christelijke waarden en normen duidelijk verankerd en aanwezig. Er wordt verbinding en saamhorigheid ervaren. Meedoen en samenleven wordt belangrijk gevonden, maar is in Neder-Betuwe nog niet voor iedereen voldoende mogelijk en haalbaar. Ook wordt ervaren dat verschillende groepen binnen Neder-Betuwe meer langs elkaar leven, dan met elkaar leven. Een belangrijke uitdaging is om te bepalen welke richting we inslaan om alle inwoners van Neder-Betuwe met elkaar mee te laten doen en te laten samenleven. Het leefgebied meedoen en samenleven is opgedeeld in 4 thema’s:
16
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
1.
DE KRACHT VAN SAMEN
2.
JEZELF EN SAMEN KUNNEN ZIJN
3.
WERK EN WELZIJN
4.
ONDERSTEUNING OP MAAT
GEMEENTE NEDER-BETUWE
3.1 De kracht van samen
Vanuit de transformatie streven we naar een samenleving, waarbij inwoners zo min mogelijk afhankelijk zijn van de overheid. Inwoners helpen elkaar, zijn creatief in eigen oplossingen al dan niet met ondersteuning. Hierbij zijn gemeenschappelijke waarden, solidariteit, respect, verdraagzaamheid en vertrouwen hebben in elkaar belangrijke uitgangspunten. We willen de zelfredzaamheid stimuleren. Wij realiseren ons dat niet iedereen het vermogen heeft om volledig zelfredzaam te zijn, maar zien de kracht van het sociaal netwerk. Mensen kunnen elkaar ondersteunen. Hiermee wordt de regie van mensen zelf en van hen samen vergroot.
Wat speelt er in Neder-Betuwe? •
Mensen met een migratieachtergrond geven aan dat zij moeilijk contacten opbouwen met inwoners van Neder-Betuwe. De contacten die zij meer langdurig hebben zijn meestal met professionals of vrijwilligers van organisaties.
•
De diversiteit in de wijze waarop geloofsgemeenschappen en kerken een naar buiten gerichte blik hebben is verschillend. Er wordt in Neder-Betuwe in sommige gevallen ervaren dat gemeenschappen langs elkaar heen leven en dat wordt in sommige gevallen als een knelpunt ervaren. Voor veel inwoners in de gemeente Neder-Betuwe vervult geloof een belangrijke bron van waarden en normen in hun persoonlijk leven.
•
In Neder-Betuwe zijn veel inwoners bereid af en toe iets voor de buren te doen. Er is een actieve groep vrijwilligers, een derde van de inwoners doet vrijwilligerswerk.
•
Uit onderzoek naar veiligheidsbeleving in de gemeente Neder-Betuwe komt naar voren dat inwoners, ondernemers maar ook bezoekers aan Neder-Betuwe zich veilig voelen in de gemeente.
•
Tijdens COVID-19 is het aantal meldingen van burenoverlast toegenomen. Het gaat daarbij met name om geluidsoverlast. Dit heeft een toenemende druk op buurtbemiddeling gelegd. Dit is mogelijk een logisch gevolg van het vele thuiswerken en het meer thuis zijn van mensen. Maar ook voor deze crisis was er al sprake van een verharding tussen buren. Inwoners lijken het steeds lastiger te vinden om met elkaar het gesprek aan te gaan.
17
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Maatschappelijke resultaten Over 4 jaar willen we dat: 1.
Inwoners prettig en duurzaam onderling contact hebben en zich verbonden voelen
2. Inwoners zich verantwoordelijk voelen voor elkaar en elkaar helpen
Meten is weten Waaraan zien we dat we succesvol zijn? •
Het aantal inwoners dat eenzaamheid ervaart vermindert
•
Inwoners vanuit verschillende achtergronden ontmoeten elkaar en/of ondernemen samen dingen
•
Het aantal inwoners dat zelf initiatief neemt om een ander te helpen wordt groter
•
Het aantal inwoners dat (eerder) hulp vraagt aan hun omgeving wordt groter
•
Groter aantal activiteiten dat op initiatief van inwoners of met inwoners tot stand komt.
•
Het aantal meldingen van hulpvragen die aan de gemeente gesteld worden stabiliseert of neemt af
•
Inwoners kunnen zich vrij en zonder zorgen in de buitenruimte begeven en verplaatsen zowel overdag als in de avond
18
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
•
Inwoners voelen zich veilig in de omgeving waarin ze leven
•
Minder overlast van groepen in de openbare ruimte
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Wat kunnen we versterken? Inspiratie vanuit de themabijeenkomsten: •
Participatie van mensen met een psychische beperking vergroten en het opzetten van maatschappelijke steunsystemen
•
Meer met elkaar leven dan naast elkaar
•
Verminderen eenzaamheid
•
Deelname aan sportverenigingen stimuleren en sportverenigingen
Voorbeelden uit de praktijk
stimuleren en ondersteunen om zich maatschappelijk breder in te zetten
Dit is al in gang gezet, een aantal voorbeelden
•
uit de praktijk: •
•
In Neder-Betuwe zijn mooie initiatieven die “de
worden als op het verminderen van al bestaande
kracht van samen’’ in de praktijk laten zien. Zo
eenzaamheid. Vanuit ‘Samen is leuker’ worden ‘Lief
komen in de Wereldkeuken inwoners bij elkaar om
& Leedstraten’ in Ochten en IJzendoorn gestart die
elkaar te ontmoeten en samen te eten. Uitwisseling
bijdragen aan meer verbondenheid en onderling
en van elkaar leren staan centraal.
meeleven waardoor mensen in de straat zich meer
In de Huizen van het Dorp worden activiteiten
gezien, gehoord, gewaardeerd en gesteund voelen.
door inwoners georganiseerd en kunnen zij elkaar
•
•
19
•
Op het gebied van veiligheid investeren we in
laagdrempelig ontmoeten. Inwoners bepalen zelf
de aanpak van ondermijning. We richten ons o.a.
wat er gebeurt en hoe dat gebeurt.
op verminderen en/of voorkomen van fraude,
Op sommige plekken zijn hechte en sterke sociale
cybercriminaliteit en drugs, waarbij de nadruk
steunsystemen. In Neder-Betuwe staan inwoners
ligt op het vergroten van de weerbaarheid van
voor elkaar klaar en kijken naar elkaar om.
inwoners tegen onveilige situaties en het informeren
In oktober 2020 is de lokale coalitie tegen
over vormen van criminaliteit ter voorkoming van
eenzaamheid ‘Samen is leuker’ gestart. Dit is een
slachtofferschap. Daarnaast wordt volop ingezet
samenwerkingsverband tussen allerlei lokale
op het voorkomen van overlast door vroegtijdige
organisaties, vrijwilligers en gemeente gericht
inzet van buurtbemiddeling en de inzet van
op zowel het voorkomen dat mensen eenzaam
jongerenwerkers.
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
De onderlinge dialoog tussen gelovigen en niet gelovigen bevorderen. Ontmoeting stimuleren vanuit een nieuwsgierig perspectief
•
Het stimuleren van het gebruik van beweegparken en belevingstuinen om ontmoeting te stimuleren
•
Aandacht en hulp voor meisjes in kwetsbare situaties
•
Stimuleren van samen verantwoordelijk zijn voor een leuke en actieve buurt
•
Doorbreken van taboes rondom (culturele) verschillen
GEMEENTE NEDER-BETUWE
3.2 Jezelf en samen kunnen zijn
Jezelf kunnen zijn is de basis voor een goed leven. Het vergroot de kans op een zinvol leven. Jezelf zijn is een voorwaarde om samen te kunnen zijn. Als mensen zich bij anderen anders moeten voordoen dan zij zijn, kan dit een negatieve impact hebben op hoe zij zich voelen. Niet jezelf kunnen zijn kan leiden tot (sociale) uitsluiting. Maar ook het omgekeerde kan voorkomen. Dat er uitsluiting is als mensen juist zichzelf zijn en afgewezen worden om wie zij zijn. Dit kan vervolgens leiden tot onder meer sociale problemen en een verminderende gezondheid. De mate van tolerantie of verdraagzaamheid in de samenleving draagt bij aan de mate waarin je jezelf kunnen zijn. Maar het is nu die tolerantie die onder druk komt te staan bij mensen wanneer principes van de ander botsen met die van henzelf. Tolerantie houdt juist in dat je met behoud van je eigen mening ruimte laat voor opvattingen en gedragingen van de ander en deze ook accepteert.
Wat speelt er in Neder-Betuwe? •
Naast alle positieve en sterkte kanten die zichtbaar zijn in Neder-Betuwe, als het gaat om elkaar helpen, je inzetten voor de andere of de samenleving zijn er ook aandachtspunten. Overtuigingen, opvattingen, beelden en regels die leven binnen gemeenschappen kunnen mensen beperken in het zichzelf kunnen zijn. Bijvoorbeeld omdat een bepaalde leefstijl, gedrag (culturele) achtergrond of geaardheid niet gerespecteerd en getolereerd wordt. Dit kan spelen binnen de eigen gemeenschap dan wel dat mensen buiten de gemeenschap zich door de ander niet geaccepteerd voelen. Gemeenschappen worden soms als naar binnen gericht ervaren. Gemeenschappen kunnen beter met elkaar in verbinding komen.
•
De transitie ‘Beschermd Wonen’ is in voorbereiding. Inwoners met een psychische beperking, die niet zelfstandig kunnen wonen gaan minder snel dan voorheen uit hun vertrouwde omgeving naar een intramurale instelling (in Nijmegen of Tiel). Ze ontvangen, als dat kan, hulp en ondersteuning thuis (Beschermd Thuis). Hierbij is specifiek aandacht voor het versterken van de participatie van deze groep. Ook worden in onze gemeente, net als in andere gemeenten in onze regio, nieuwe vormen van huisvesting met hulp en ondersteuning ontwikkeld en gerealiseerd.
20
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
•
Mensen met een beperking of handicap willen net zo kunnen leven als ieder ander in ons land. Nederland heeft het ‘Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap, New York, 2006’ getekend. Dat brengt een zorgplicht met zich
Maatschappelijke resultaten
mee voor gemeenten. Dit verdrag verplicht de gemeente ervoor te zorgen dat
Over 4 jaar willen we dat:
mensen met een beperking net zo kunnen leven als ieder ander in ons land. Met
3. Iedereen zichzelf kan zijn
andere woorden dat zij zichzelf kunnen zijn en dat zij hun leven kunnen inrichten
4. Inwoners respectvol samenleven ondanks
samen vanuit verscheidenheid.
hun verscheidenheid
Meten is weten Waaraan zien we dat we succesvol zijn? •
Het aantal inwoners dat in het dagelijks leven respect, acceptatie en tolerantie van anderen ervaart wordt groter. Hierbij is speciale aandacht voor de LHBTIgemeenschap, mensen met een beperking, mensen met een migratieachtergrond en mensen met én zonder een geloofsovertuiging
•
Het aantal inwoners dat aangeeft eigen keuzes te kunnen maken zonder het risico buitengesloten te worden is toegenomen
•
21
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
Inwoners houden rekening met elkaar
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Wat kunnen we versterken? Inspiratie vanuit de themabijeenkomsten: •
Meer aandacht voor de transitie ‘Beschermd Wonen’ naar ‘Beschermd Thuis’. Zorgen dat mensen met een psychische beperking zich welkom voelen in de wijken en buurten van NederBetuwe. Hierbij is het tijdig betrekken van buurtgenoten bij nieuwe wooninitiatieven
Voorbeelden uit de praktijk Dit is al in gang gezet, een aantal voorbeelden
een belangrijk aandachtspunt •
voor mensen met een psychische
uit de praktijk: •
waardeoordeel. Iedere inwoner is evenveel waard. We zetten ons volledig in om alle inwoners in veiligheid te laten leven en opbloeien. •
We werken samen met andere gemeenten om voorzieningen te bieden, die bijdragen aan de zelfontplooiing van mensen.
•
In Neder-Betuwe hebben we steeds meer aandacht voor toegankelijkheid. Hier was in het verleden weinig aandacht voor en we hebben een inhaalslag te maken. Dat betekent toegankelijke gebouwen, woningen én openbare ruimtes (zoals begraafplaatsen, speeltuinen, wegen en stoepen). Op deze manier streven wij ernaar dat er geen fysieke drempels zijn voor mensen om elkaar te ontmoeten.
22
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
beperking vergroten, zodat zij de overstap
Vanuit de gemeente handelen wij vanuit de gedachte dat wij er voor alle inwoners zijn, zonder
Participatie en passende ondersteuning
naar ‘Beschermd Thuis’ kunnen maken •
Ondersteunen van initiatieven die bijdragen aan meer acceptatie en inclusie
GEMEENTE NEDER-BETUWE
3.3 Werk en Welzijn
Het hebben van (passend) werk en/of een zinvolle daginvulling is een belangrijk element in het welbevinden van mensen. Het draagt direct bij aan een vitaal leven. Het geeft voldoening en energie. Het vergroot de mogelijkheden om mee te doen in de samenleving. Er is steeds meer aandacht voor de relatie tussen kunnen participeren en laaggeletterdheid. Laaggeletterdheid is een term voor mensen die moeite hebben met lezen, schrijven en/of rekenen. Vaak hebben zij daardoor ook moeite met het gebruik van een computer of een smartphone. Uit onderzoek blijkt dat je eerder gezondheidsproblemen kunt krijgen, als je niet goed kunt lezen en schrijven.
Wat speelt er in Neder-Betuwe? •
In Neder-Betuwe wordt hard gewerkt. Het arbeidsethos, de wil om te werken en de waarde die gehecht wordt aan het hebben van betaald werk, zijn hoog. Als je kan werken word je geacht te werken. Neder-Betuwe heeft minder werklozen en bijstandsgerechtigden dan het landelijk gemiddelde.
•
Al op jonge leeftijd steken jeugdigen de handen uit de mouwen. Zij hebben een bijbaantje of werken mee in het bedrijf van hun ouders. Jeugdigen zetten op deze manier al snel de eerste stappen op de arbeidsmarkt.
•
Neder-Betuwe heeft maatschappelijk betrokken ondernemers. Tot voor kort verliep het realiseren van garantiebanen goed. Op dit moment zien we, samenhangend met COVID-19, hierin een stagnatie. We merken dat ondernemers meer drempels ervaren om mensen met een beperking in dienst te nemen.
•
We zien helaas dat mensen met een licht verstandelijke beperking vaak tussen wal en schip vallen als het gaat om passend werk.
•
COVID-19 en de bijbehorende maatregelen hebben een beperkende invloed op participatie. Zo gold natuurlijk ook voor bijstandsgerechtigden het advies zoveel mogelijk thuis te blijven. En zien werkgevers op dit moment minder mogelijkheden om mensen werk of werkervaringsplaatsen te bieden. Het is nu niet duidelijk welke effecten COVID-19 op de ontwikkeling van de arbeidsmarkt zal hebben.
•
In Neder-Betuwe is een relatief groot deel van de beroepsbevolking (16-65 jaar) met Nederlands als moedertaal laaggeletterd.
23
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Maatschappelijke resultaten Over 4 jaar willen we dat: 5. Inwoners een zinvolle daginvulling hebben (betaald of onbetaald) 6. Inwoners kunnen rondkomen
Meten is weten Waaraan zien we dat we succesvol zijn? •
Inwoners ervaren voldoende aanbod en variatie in dagactiviteiten
•
Inwoners ervaren voldoende mogelijkheden tot vrijetijdsbesteding
•
Inwoners ervaren ruimte om activiteiten te organiseren met anderen
•
Inwoners ervaren hun leven als zinvol
•
Het aantal inwoners met een minimum inkomen is gedaald
•
Signalen over betalingsachterstanden en schulden worden actief opgepakt en er wordt hulp ingezet zodat schulden niet oplopen
•
Het aantal inwoners dat gebruik maakt van het financieel spreekuur of administratieve vrijwilligers via Welzijn Rivierstroom
•
Inwoners ervaren een stabiele financiële situatie
•
Meer inwoners beschikken over voldoende basisvaardigheden op het gebied van taal, rekenen en digitale vaardigheden
24
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Voorbeelden uit de praktijk Dit is al in gang gezet, een aantal voorbeelden uit de praktijk: •
Inspiratie vanuit de themabijeenkomsten:
zetten zich actief in voor inwoners met
bij schulden, het treffen van schuldregelingen en
•
Laagdrempelige dagbesteding en inloop
schuldenproblematiek. Van kerken, het onderwijs,
het ontvangen van budgetadvies en budgetbeheer.
•
Voldoende aanbod en variatie in
de woningbouwvereniging, de gemeente tot
Sinds 2021 worden betalingsachterstanden bij
welzijnswerk: iedere betrokken partij doet aan
vaste lasten direct gemeld bij de gemeente (vroeg-
vroegsignalering van armoede en schulden en zet
signalering schulden). Iedereen ontvangt in dat
Vanuit het Kindpakket worden verstrekkingen in zwemles, schoolactiviteiten, laptops, fietsen of kleding. Van deze regeling wordt goed gebruik gemaakt. Het percentage kinderen in armoede in Neder-Betuwe is lager dan het landelijk gemiddelde. Op grond van de Participatiewet geven wij uitvoering aan onze taak dat iedere inwoner een zinvolle daginvulling heeft, betaald of onbetaald. Met iedere bijstandsgerechtigde wordt gekeken op welke manier hij of zij kan participeren. Inwoners worden daarbij zowel naar de arbeidsmarkt toe geleid, als naar vrijwilligerswerk of dagbesteding wanneer betaald werk (nog) een stap te ver is.
•
Er is een Repair Café waar vrijwilligers een zinvolle tijdsbesteding vinden en het netwerk ‘MeeDoen’ waar ouderen zich inzetten voor de buurt.
•
Op basis van de verordening ‘Tegemoetkoming Chronisch Zieken en Gehandicapten’ kunnen inwoners met een chronische ziekte of een handicap jaarlijks hun eigen bijdrage van de zorgverzekering vergoed krijgen.
25
Wat kunnen we versterken?
schuldhulpverlening’ kunnen inwoners hulp krijgen
natura gedaan ten behoeve van sport en cultuur,
•
In het kader van de ‘Wet gemeentelijke
De gemeente en maatschappelijke organisaties
zich in voor het oplossen hiervan. •
•
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
geval een (vrijblijvend) hulpaanbod.
dagactiviteiten •
Uitbreiding mogelijkheden voor vrijetijdsbesteding
•
Ruimte creëren en beschikbaar stellen voor het uitvoeren van activiteiten
GEMEENTE NEDER-BETUWE
3.4 Hulp- en ondersteuning op maat
Inwoners die (tijdelijk), al dan niet met ondersteuning van hun sociaal netwerk, onvoldoende zelfredzaam zijn of kunnen meedoen, kunnen een beroep doen op de gemeente voor ondersteuning. Samen met de inwoner en het sociaal netwerk zoeken we tijdens een keukentafelgesprek naar een passende oplossing, die (tijdelijk) voldoende ondersteuning biedt. De ondersteuning is erop gericht om de inwoner (weer) zo zelfredzaam mogelijk te maken, een probleem op te lossen of hanteerbaar te maken en/of om toe te leiden naar een zinvolle daginvulling. Het is hierbij van belang om ook oog te hebben voor de ondersteuning, die de mantelzorger nodig heeft om in balans te blijven en overbelasting te voorkomen.
Wat speelt er in Neder-Betuwe? •
We zien een toename in het gebruik van voorzieningen en ondersteuning vanuit de Wmo 2015. Het vorig jaar ingestelde abonnementstarief is hier zeker debet aan. Ook door COVID-19 is de vraag naar maatschappelijke ondersteuning toegenomen. Het vinden van en invloed hebben op de juiste ondersteuning, op de juiste maat en op het juiste moment is een uitdaging waar we samen voor staan. De toegang tot maatschappelijke ondersteuning is eenduidig georganiseerd vanuit het Kernpunt. Bij de Jeugdwet is dat minder omdat er meerdere verwijzers voor jeugdhulp zijn. In Neder-Betuwe is er sprake van een toenemende groep inwoners in kwetsbare situaties die niet tijdig om hulp vraagt, waardoor problemen oplopen.
•
Onder mantelzorg verstaan wij alle hulp aan een hulpbehoevende door iemand uit diens directe sociale omgeving. Ook minder intensieve hulp, de hulp aan huisgenoten en de hulp aan instellingsbewoners zijn meegenomen. Mantelzorg is hulp die verder gaat dan de zogenoemde ‘gebruikelijke hulp’.’ Het gaat hierbij altijd om onbetaalde hulp. Naast volwassenen en ouderen zijn er ook jonge mantelzorgers en brussen. Ongeveer 1 op de 10 jongeren van 13-18 jaar is jonge mantelzorger. Van de inwoners van 19 jaar en ouder geeft 15% aan mantelzorger te zijn. Hiervan geeft ongeveer 1 op de 10 aan zwaar belast te zijn. 12% van de 65-plussers geeft aan mantelzorg te ontvangen.
26
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Maatschappelijke resultaten Over 4 jaar willen we dat: 7.
Inwoners zelfredzaam zijn samen met hun sociaal netwerk
8. Inwoners in een kwetsbare situatie in beeld zijn 9. Inwoners hulp en/of ondersteuning ervaren als laagdrempelig, goed afgestemd en passend bij de persoonlijke levenssfeer 10. Mantelzorgers in balans zijn
Meten is weten Waaraan zien we dat we succesvol zijn? •
Meer inwoners brengen zelf in kaart, al dan niet met (cliënt) begeleiding, wat zij zelf en samen met anderen kunnen doen
•
Er wordt meer gebruik gemaakt van onafhankelijke cliëntondersteuning
•
Meer inwoners maken, al dan niet met (cliënt)begeleiding, een eigen plan voor het aangaan van uitdagingen die op hun pad komen
•
Meer inwoners worden op tijd geholpen binnen de wettelijke termijn
•
Inwoners hoeven hun verhaal minder vaak te vertellen of te herhalen
•
Inwoners ervaren voldoende keuzevrijheid
•
Inwoners hebben toegang tot hun eigen dossier
•
Inwoners die ondersteuning ontvangen vanuit een gedwongen kader ervaren deze zoveel mogelijk als passend
•
Ondersteuning vanuit een gedwongen kader draagt bij aan de terugkeer naar een stabiele situatie
•
27
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
Mantelzorgers ervaren voldoende ondersteuning
GEMEENTE NEDER-BETUWE
als eerste ingezet. In tweede instantie kijken we naar de volgende laag, de basisinfrastructuur (algemene voorzieningen). Pas in laatste instantie zal specialistische, individuele zorg (ook wel tweedelijnszorg) worden ingezet. •
Vanuit de ‘Regionale Inkoopstrategie voor
Wat kunnen we versterken? Inspiratie vanuit de themabijeenkomsten: •
en aanbodverlegenheid. Stimuleren dat
maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp’
inwoners elkaar hulp durven vragen,
worden pilots gestart om op andere manieren hulp en ondersteuning in te kopen. Het is de bedoeling dat aanbieders zich meer kunnen gaan richten op
maar ook hulp kunnen aanbieden •
en de eerste lijn. •
professionals van Neder-Betuwe. •
Sinds 2021 is Neder-Betuwe aangewezen als Koplopergemeente voor het doorontwikkelen van de functie van onafhankelijke cliëntondersteuning binnen het sociaal domein. De cliëntondersteuner helpt de inwoner bij het formuleren van zijn of haar hulpvraag, zoekt naar oplossingen binnen
Voorbeelden uit de praktijk
het sociaal netwerk van de inwoner en wijst de
Dit is al in gang gezet, een aantal voorbeelden
weg binnen het zorglandschap. Hiermee wordt
uit de praktijk:
ook gezocht naar mogelijkheden om het sociaal
•
netwerk van de inwoner te vergroten, zodat de
Om de slag te slaan naar een adequate inzet van middelen en een vermindering van de druk op zwaardere, individuele voorzieningen, is de
28
zelfredzaamheid toeneemt. •
De inzet van het Preventieteam Neder-Betuwe
toeleiding naar ondersteuning via het Kernpunt en
continueren we. Door de collectieve, preventieve
Sociaal Team verder gestroomlijnd. Uitgangspunt
voorzieningen en de ondersteuning van
is dat inwoners eigen regie over hun leven hebben.
bewonersinitiatieven, die dienen als lichte vormen
Eigen mogelijkheden en het sociaal netwerk
van ondersteuning, voorkomen we dat onnodige
worden bij ondersteuningsvragen zo mogelijk
individuele maatwerkvoorzieningen worden ingezet.
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
netwerkversterking •
De vertaling van individuele vragen naar collectief aanbod en vervolgens inwoners
Welzijn Rivierstroom profileert zich als het mantelzorg steunpunt voor inwoners en
Stimuleren familiegesprekken en het bouwen van initiatieven voor sociale
onderlinge samenwerking én op het maken van de beweging naar voren richting het preventief aanbod
Het doorbreken van vraagverlegenheid
stimuleren hiervan gebruik te maken •
Bekendheid van de mogelijkheden voor mantelzorgondersteuning
4. Leefgebied Optimaal Ontwikkelen en Opgroeien
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Ambitie Jeugdigen in Neder-Betuwe ontwikkelen zich optimaal Neder-Betuwe is een kinderrijke gemeente. We staan in de top-10 van de gemeenten met de meeste jeugdigen. Grote gezinnen komen in Neder-Betuwe gemiddeld meer voor. Met de meeste van de jeugdigen in onze gemeente gaat het goed. Zij kunnen hun talenten ontplooien en ontwikkelen een gezonde en positieve leefstijl. Hiervoor is een dragende omgeving nodig. Hiermee doelen we niet alleen op de thuissituatie, maar ook op andere plekken waar het kind opgroeit, zoals de kinderopvang, het onderwijs, de openbare (speel)ruimte en voorzieningen voor vrijetijdsbesteding. Ouders zijn verantwoordelijk voor hun kinderen en hebben de regie. Zij bouwen de basis waarop het kind zich kan ontwikkelen en opgroeien. Naarmate het kind ouder wordt, groeit ook de eigen verantwoordelijkheid. We vinden het belangrijk dat ouders en jeugdigen dicht bij huis laagdrempelige ondersteuning kunnen vinden, als zij vragen hebben over opvoeden en opgroeien, zodat ze op eigen kracht verder kunnen. Voor een deel van de jeugdigen en hun ouders is dat niet voldoende en is meer ondersteuning nodig. Het leefgebied is opgedeeld in 2 thema’s: 1.
OPVOEDEN EN ONTWIKKELEN
2.
ONDERSTEUNING: PREVENTIE, VROEGSIGNALERING EN NORMALISEREN
29
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
4.1 Opvoeden en ontwikkelen
Alle jeugdigen moeten optimale kansen krijgen om tot ontwikkeling te komen, ongeacht de omstandigheden waarin ze opgroeien. De meeste jeugdigen groeien op in een gezonde en veilige omgeving, waardoor zij goede kansen hebben om hun talenten en sterke kanten te ontwikkelen. Voor jeugdigen waarbij dat niet het geval is, is het nog belangrijker dat er een betrokken omgeving is, die aandacht heeft voor talentontwikkeling van de jeugdige. Daar willen we ons voor inzetten. Daarnaast richten we ons op het versterken van opvoedvaardigheden van ouders, het bijbrengen van kennis over de ontwikkeling van jeugdigen en het benutten en het versterken van het sociale netwerk. Gezinnen houden daarbij regie in eigen handen.
Wat speelt er in Neder-Betuwe? •
De neiging bestaat om meer naar kindfactoren te kijken dan naar omgevingsfactoren.
•
De neiging bestaat om meer naar zorgen en problemen te kijken dan naar talenten en ontwikkelkansen.
•
Er is recent een toename van het aantal jeugdigen dat in een onveilige thuissituatie opgroeit. Mogelijk heeft COVID-19 daaraan bijgedragen en geleid tot oplopende spanning in de thuissituatie.
•
De ketensamenwerking met diverse jeugdprofessionals heeft meer vorm gekregen en wordt blijvend versterkt.
30
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Maatschappelijke resultaten Over 4 jaar willen we dat: 1.
Alle jeugdigen in beeld zijn
2. Ouders beschikken over sterke opvoedvaardigheden, zodat hun kind zich optimaal kan ontwikkelen 3. Ouders beseffen dat opvoeden gepaard gaat met uitdagingen die zij veelal zelf en/of met steun van het sociale netwerk kunnen oplossen 4. Inwoners hun ervaringen en zorgen over de opvoeding en ontwikkeling van jeugdigen met hun omgeving durven te delen en bespreken 5. Alle mensen en organisaties om een kind heen zich verantwoordelijk voelen om zijn/haar ontwikkeling te stimuleren (“It takes a village to raise a child.”) 6. Betrokkenen en professionals rondom een gezin in een vroeg stadium het gesprek aangaan en/of de juiste stappen zetten bij zorgen over of signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling
Meten is weten Waaraan zien we dat we succesvol zijn? •
De opvoedkracht van ouders is versterkt
•
Ouders nemen deel aan specifieke ouderbegeleidingsactiviteiten en maken gebruik van laagdrempelige voorlichting over opvoeding en ontwikkeling
•
Er zijn steunende opvoednetwerken
•
Gezinnen zijn minder overbelast
•
Professionals trekken tijdig aan de bel als zij zien dat het minder goed gaat en pakken door als het nodig is
31
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
•
Meer jonge kinderen maken gebruik van voorschoolse voorzieningen
•
Meer jeugdigen nemen deel aan aan sportieve en/of culturele activiteiten
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Wat kunnen we versterken? Inspiratie vanuit de themabijeenkomsten: •
Organiseren van laagdrempelige voorlichting en informatie (met name gericht op opvoedvaardigheden en ontwikkeling van jeugdigen)
•
Versterken van de opvoedkracht van ouders en een steunend opvoednetwerk creëren; bijvoorbeeld door het opzetten van een opvoedcafé of inloopspreekuur
•
Meer publieksvoorlichting organiseren over huiselijk geweld en kindermishandeling, zodat dit meer uit
Voorbeelden uit de praktijk
de taboesfeer komt door bijvoorbeeld inzet van ervaringsdeskundigen en
Dit is al in gang gezet, een aantal voorbeelden uit de praktijk:
voorziening in de wijk waar (jonge) ouders terecht
•
We gaan de komende jaren door op de ingezette
kunnen met alle vragen rondom opgroeiende
weg. Het Kernpunt is en blijft de laagdrempelige
kinderen, gezondheid, ontwikkeling, educatie en
toegang voor onder andere opvoedvragen. Het
opvang. Een IKC borgt een ononderbroken en
Kernpunt denkt mee en geeft opvoedadviezen, hulp
samenhangende leer- en ontwikkelingslijn voor
en ondersteuning aan ouders.
kinderen van 0 t/m 12 jaar en het biedt optimale
•
We blijven investeren in het verder ontwikkelen van de samenwerking tussen Kernpunt, het onderwijs,
•
32
ontwikkelingskansen aan kinderen. •
We zien dat laagdrempelige initiatieven als
leerplicht en het regionaal meld- en coördinatiepunt
Humanitas opvoeden en opgroeien en de
voortijdig schoolverlaten.
Moedergroepen goed werken in Neder-Betuwe.
We blijven inzetten op de verbeteringen van diverse
Ouders delen hun ervaringen met elkaar en
samenwerkingsvormen tussen onderwijs en
ondersteunen elkaar bij de opvoedvragen.
jeugdhulp. Een van de speerpunten uit ons Integraal
Hiermee voelen ouders zich gesteund, worden hun
Huisvestingsplan onderwijs is het opzetten van
opvoedvaardigheden vergroot en hun draagkracht
Integrale Kindcentra (IKC). Met een IKC is er één
versterkt.
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
het faciliteren van trainingen over de meldcode en de verwijsindex •
Opzetten van Integrale Kindcentra in alle grote kernen van Neder-Betuwe
GEMEENTE NEDER-BETUWE
4.2 Ondersteuning: Preventie, vroegsignalering en normaliseren
We willen jeugdigen zo passend en goed mogelijk ondersteunen als zij ergens tegenaan lopen. Hierbij zoeken wij voortdurend naar een balans. Enerzijds streven wij ernaar gezinnen en hun sociaal netwerk in hun kracht te zetten, waardoor zij in staat zijn zelfstandig problemen op te lossen. Anderzijds is het van belang om problematiek vroegtijdig te signaleren, zodat we passende ondersteuning kunnen inzetten om erger te voorkomen.
Wat speelt er in Neder-Betuwe? •
Bij zorgen over de jeugdige, zoeken we te snel professionele ondersteuning in plaats van te vertrouwen op de talenten en competenties van de jeugdige of zijn omgeving om met eventuele problemen om te (leren) gaan.
•
Inwoners praten niet snel over de zorgen die ze hebben bij de ontwikkeling van hun kind, waardoor ze (te) laat om hulp vragen. Dit maakt het inzetten van laagdrempelige ondersteuning ingewikkeld.
•
Professionals hebben de neiging zich langdurig en toegewijd in te zetten voor een jeugdige, maar zijn daardoor soms aan de late kant met opschalen.
•
Er zijn wachtlijsten bij zorgaanbieders voor diverse vormen van jeugdhulp
•
De druk op de specialistische jeugd GGZ is opvallend hoog. Met name afschalen is daarbij lastig, wat leidt tot wachtlijsten aan de voorkant.
•
Zware problematiek lijkt complexer te worden, waardoor het steeds lastiger wordt om een passende oplossing te vinden.
33
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Maatschappelijke resultaten Over 4 jaar willen we dat: 7.
Jeugdigen met een ondersteuningsvraag passende, op ontwikkeling gerichte ondersteuning krijgen
8. Ouders en jeugdigen de weg naar preventief aanbod als laagdrempelig ervaren en er ook in een vroeg stadium gebruik van maken 9. Ouders en jeugdigen tijdig aan de bel trekken, waardoor zij gebruik kunnen maken van lichte vormen van ondersteuning 10. Ouders en jeugdigen een zorgvuldig, transparant en laagdrempelig proces ervaren als er specialistische hulp nodig is 11. Ouders en jeugdigen te maken hebben met één zichtbaar aanspreekpunt als zij een ondersteuningsvraag hebben 12. Jeugdigen succesvol hun schoolloopbaan doorlopen en voldoende gekwalificeerd de arbeidsmarkt betreden 13. Jeugdigen en ouders een naadloze overgang van 18- naar 18+ ervaren, waarbij de continuïteit van de hulp en ondersteuning geborgd is 14. Ouders en jeugdigen om kunnen gaan én leven met eventuele beperkingen binnen het gezin en daarbij zelfredzaam zijn 15. De bandbreedte van gedrag dat men als ‘normaal’ ziet, vergroot is en dat de omgeving goed op deze brede diversiteit aan gedrag kan aansluiten 16. Meer jeugdigen maken gebruik van activiteiten die gericht zijn op jeugdigen met een specifieke ondersteuningsvraag 17. Er meer wordt deelgenomen aan activiteiten voor jonge mantelzorgers en brussen
Meten is weten Waaraan zien we dat we succesvol zijn? •
Ouders, jeugdigen en professionals maken meer gebruik van preventief aanbod
•
Ouders en jeugdigen met een ondersteuningsvraag hebben een vast aanspreekpersoon en ervaren dat deze hen adequaat helpt
•
Jeugdigen maken meer gebruik van toekomstcoaches
•
Jeugdigen ervaren minder obstakels bij de overgang van 18- naar 18+
•
Schoolverlaters PRO/VSO vinden een passende (garantie)baan of vervolgstudie
•
Minder verwijzingen naar de gespecialiseerde jeugd GGZ
•
Meer jeugdigen in het leerlingenvervoer stappen over van aangepast taxivervoer naar zelfstandig reizen met OV of de fiets
34
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
GEMEENTE NEDER-BETUWE
Voorbeelden uit de praktijk Dit is al in gang gezet, een aantal voorbeelden
Wat kunnen we versterken?
uit de praktijk: •
We beschikken in Neder-Betuwe over een
het nodig is kan de hulpverlener ook ondersteunen
uitgebreid en divers preventief aanbod. We
in de thuissituatie en concrete handvatten geven
hebben geïnvesteerd in het versterken van de
aan ouders.
ketensamenwerking tussen partners in diverse
Huisarts (POH)-GGZ jeugd gestart bij alle
we nadrukkelijke aandacht besteed aan vroeg-
huisartsenpraktijken in de gemeente Neder-Betuwe.
signalering en de toeleiding naar passende
Deze professional brengt de problematiek van de
ondersteuning. Daarmee beogen we verergering
jeugdige goed in kaart en begeleidt deze waar
van de problematiek te voorkomen. Tegelijkertijd
mogelijk zelf. En als er alsnog meer specialistische
streven we ernaar dat een grote diversiteit aan
hulp nodig is, dan is het door de eerdere
gedrag geaccepteerd wordt en dat de omgeving van
gesprekken mogelijk om een beter passende
jeugdigen hierop toegerust is en de ontwikkeling
verwijzing te maken.
•
De gecertificeerde instellingen en alle
We hebben de afgelopen jaren ons preventieve
jeugdhulpregio’s in de provincie Gelderland hebben
aanbod in Neder-Betuwe verder uitgebreid. Zo
de ‘Gelderse Verbeteragenda jeugdbescherming’
kunnen gezinnen die ondersteuning nodig hebben
opgericht, om de jeugdbescherming in deze
nu gebruik maken van ’Buurtgezinnen’. Het gezin
provincie structureel te verbeteren. Samen met
wordt gekoppeld aan een steungezin uit hun eigen
de andere gemeenten in de regio Rivierenland
buurt. Het steungezin vangt de kinderen af en toe
vervult de gemeente Neder-Betuwe hier
op, zodat de ouders even op adem kunnen komen.
een actieve rol in. Verder is Neder-Betuwe
Daarnaast zijn er zaterdagactiviteiten bij BeWell
aangesloten bij de regioaanpak ‘Huiselijk Geweld
gestart. Daar zijn in het bijzonder jeugdigen welkom
en Kindermishandeling (HGKM)’ van de regio
die extra aandacht en/of zorg nodig hebben.
Gelderland-Zuid 2021-2025: ‘Samen voor een thuis
Op twee basisscholen zijn we gestart met pilots ‘Jeugdhulp in de school’. Deze worden gefinancierd
35
•
zonder geweld’. •
Vanuit het concept Kamers met Kansen
door de gemeente en het onderwijs. De pilots
kunnen jongvolwassenen van 18 tot 23 jaar
hebben tot doel om kinderen en gezinnen sneller te
met problemen op het gebied van huisvesting,
kunnen helpen. Ze krijgen laagdrempelige hulp op
school, werk of persoonlijk functioneren, zelf hun
school aangeboden, waar normaal gesproken een
verantwoordelijkheid willen (leren) nemen en
verwijzing van de huisarts of Kernpunt nodig is. Als
daarbij een steuntje in de rug kunnen gebruiken.
INTEGRALE BELEIDSNOTA SOCIAAL DOMEIN 2021-2024
•
Ondanks de verbeterde samenwerking en informatieverstrekking tussen
Onlangs is een Praktijk Ondersteuner
leefgebieden van jeugdigen. Daarin hebben
kan stimuleren. •
•
Inspiratie vanuit de themabijeenkomsten: