Bijlage - Woonzorgvisie Neder-Betuwe 2025-2040

Van de geschikte woningvoorraad wordt 34% bewoond door huishoudens onder de 65 jaar. Deze woningen zijn dus niet beschikbaar voor ouderen. Naarmate de leeftijd oploopt wonen mensen wel vaker in een geschikte woning.

Figuur 6: Percentage (niet-)geschikte woningen in Neder-Betuwe verdeeld naar eigendomsituatie 40 %

23%

6%

Koop

24% 48 %

14 %

Huur part. 29%

12% 47%

Geschikt

1740.108 | Woonzorgvisie Neder-Betuwe 2025 - 2040

63 %

55 %

Huur cor.

Totale voorraad

40%

Geschikt te maken

Niet geschikt

24

Woonvraag en -aanbod kwetsbare groepen Huisvestingsvraag mensen met een verstandelijke of lichamelijke beperking Op basis van de demografische ontwikkeling verwachten we dat de vraag (van 10 woonplekken) voor de groep inwoners met een lichamelijke beperking de komende jaren gelijk blijft. Er is op dit moment geen concreet woonaanbod voor deze groep. Deze vraag wordt nu opgevangen binnen de reguliere woningvoorraad (mogelijk aangepast op de zorgvraag). Het aantal Wlz-indicaties in Neder-Betuwe voor zorg aan mensen met een verstandelijke beperking is 170 in 2023. Dit aantal loopt tot 2040 op tot 216-219 personen. In werkelijkheid zal een groot deel van de regionale vraag worden opgevangen door de gemeente Tiel, waar veel voorzieningen aanwezig zijn, maar zal de spreiding in de regio wel toenemen. Hierover worden regionale afspraken opgesteld. Op basis van het huidige aanbod van De Schutse en Zorggroep Albero8 zien we voor deze doelgroep een tekort ontstaan van 5 tot 15 gespikkelde woonplekken en 75-105 geclusterde plekken richting 2040. Huisvestingsvraag en uitstroom Beschermd Wonen (BW) Beschermd Wonen Wmo wordt momenteel regionaal georganiseerd. Neder Betuwe valt binnen de BWregio Nijmegen. Na 2026 ontvangen alle gemeenten stapsgewijs de middelen voor BW, in plaats van dat dit via de centrumgemeente loopt.

De verandering in financiering kan gevolgen hebben voor de spreiding van het BW-aanbod. Vanuit Neder-Betuwe hadden in 2023 37 mensen een indicatie voor BW: 15 een Wlzindicatie en 22 een Wmo-indicatie, waarvan 10 BW thuis en 12 BW verblijf. De huidige behoefte aan intramuraal Beschermd Wonen van mensen uit Neder-Betuwe komt daardoor uit op 27 plekken. Naar verwachting blijft het aantal Wlz indicaties stabiel en neemt het aantal Wmo indicaties licht toe, van 12 in 2023 naar 14 in 2040. De toekomstige behoefte is daardoor naar verwachting 29 plekken9. In totaal zijn er 18-33 plekken10 in geclusterde woonvormen in beeld gebracht voor mensen in Beschermd Wonen in Neder-Betuwe. Deze reikwijdte is het resultaat van 15 plekken die ook voor VG-cliënten beschikbaar zijn. Neder-Betuwe heeft daarmee relatief minder BW-aanbod dan het landelijk en regionaal gemiddelde. Uitgaande van het minimale aanbod van 18 plekken, is er een tekort van 10 woningen. Uitstroom vanuit een instelling Ieder jaar stromen er personen uit intramurale instellingen (uitstroom uit Maatschappelijke Opvang, Jeugdzorg met verblijf, Beschermd Wonen en detentie) uit naar Neder-Betuwe. Van hen hebben 5-10 personen behoefte aan een zelfstandige woning. Dit gaat vaak om een betaalbare, sociale huurwoning. Een (groot) deel van deze uitstromers heeft tevens behoefte aan enige vorm van ambulante begeleiding.

Woningbehoefte statushouders De jaarlijkse woningbehoefte van statushouders in de gemeente is zo’n 14 tot 20 woningen, op basis van een gemiddelde huishoudensgrootte van drie tot vier personen. Deze personen krijgen via directe bemiddeling een woning aangeboden en moeten op korte termijn gehuisvest worden. Vanuit het Rijk wordt het ‘Wetsvoorstel schrappen voorrang statushouders bij sociale huur’ uitgewerkt. Volgens dit wetsvoorstel mogen gemeenten statushouders geen voorrang meer geven op een sociale huurwoning op grond dat ze statushouder zijn. Indien dit wetsvoorstel wordt aangenomen zullen statushouders zich in dezelfde groep bevinden als overige woningzoekenden. De wijziging heeft geen invloed op de woonbehoefte van deze doelgroep. De aanbodinventarisatie van De Schutse en Zorggroep Albero is uitgevoerd in 2023. Vanuit de Centrale Toegang Beschermd Wonen (CTBW) wordt aangegeven dat een toename van BW/BT verwacht wordt. 10 De aanbodinventarisatie van BW-plekken is uitgevoerd in 2023. Het aanbod is verspreid over Zorggroep Albero en Eleos. 8 9

1740.108 | Woonzorgvisie Neder-Betuwe 2025 - 2040

25

Bijlage 3: Bestaande kaders Landelijk Een thuis voor iedereen en Wonen en zorg voor ouderen Vanuit het Rijk zijn programma’s opgesteld die richting geven aan de aanpak van wonen en zorg. Het programma ‘Een thuis voor iedereen’ streeft naar geschikte, betaalbare en passende woningen, in het bijzonder voor kwetsbare groepen. Een evenwichtige verdeling tussen gemeenten is daarbij van belang. In het rijksprogramma ‘Wonen en zorg voor ouderen’ is de woningbouwopgave toegespitst op wonen met zorg. Dit programma stelt doelen gericht op het realiseren van voldoende geschikte woningen voor ouderen, het faciliteren van een passende leefomgeving, de inzet op toekomstbestendige zorg en ondersteuning en het creëren van bewustzijn over (langer) zelfstandig thuis wonen. Wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting In het wetsvoorstel versterking regie volkshuisvesting zijn de maatregelen van ‘Een thuis voor iedereen’ en ‘Wonen en zorg voor ouderen’ opgenomen. Gemeenten, provincies en het rijk moeten hiermee opnieuw de regie krijgen over de woonopgaven en krijgen meer verantwoordelijkheid over waar, hoeveel en voor wie woningen worden gebouwd. De focus zal liggen op versnelling van de woningbouw en betaalbare en passende woningen, aansluitend bij de behoeften van inwoners (2/3 betaalbaar, waarvan 30% sociale huur).

Volgens dit wetsvoorstel zullen gemeenten een Volkshuisvestingsprogramma moeten opstellen, waar de woonzorgvisie onderdeel van is. Ook krijgen bepaalde aandachtsgroepen recht op urgentie bij woningtoewijzing om ervoor te zorgen dat kwetsbare groepen niet tussen wal en schip raken. Integraal Zorgakkoord (IZA) en Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) Het IZA en GALA zijn bevatten landelijke kaders en afspraken die zijn gemaakt op het gebied van zorg, welzijn en de leefomgeving. Het GALA richt zich onder andere op (het behoud van) de vitaliteit van het toenemend aantal ouderen. Het legt een accent op gezondheid, preventie en veerkracht in plaats van op ziekte en zorg. Het Integraal Zorgakkoord (IZA) is gericht op de uitdaging om de zorg voor iedereen toegankelijk, kwalitatief goed en betaalbaar te houden. In aanvulling op het IZA houden we rekening met een actualisering van de afspraken binnen het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA). Onze woonzorgvisie vertaalt deze landelijke ambities naar de lokale situatie van wonen en zorg.

Provinciaal en regionaal Actieplan wonen Gelderland De provincie zet in op het verbeteren van de kwaliteit en kwantiteit van het woningaanbod. Met drie doelstellingen - sneller, betaalbaar en flexibel - wordt een bijdrage geleverd aan de bouwopgave. Maatregelen gericht op ouderen zijn het sturen op betaalbare woningen voor ouderen, het aanstellen van doorstroommakelaars en het uitbreiden van de Steengoed Benutten (SGB) regeling voor de ondersteuning van Collectief Particulier Opdrachtgeverschap zodat collectieve wooninitiatieven voor lage- en middeninkomens meer worden gestimuleerd. Voor dak- en thuislozen werkt de gemeente mee aan het Regionaal Actieplan Dakloosheid Gelderland-Zuid. Regionale Woondeal 2022-2035 Regio Rivierenland In regionaal verband is een doorvertaling gemaakt van de provinciale bouwopgave naar individuele gemeenten. Het aandeel voor Neder-Betuwe bestaat uit 1.559 te realiseren woningen van 2025 tot 2035. Hiervan is minimaal 64% betaalbaar, inclusief 30% sociale huur. In de woonzorgvisie zorgen we voor aansluiting van de bouwopgave bij bredere ontwikkelingen ten aanzien van welzijn en zorg.

1740.108 | Woonzorgvisie Neder-Betuwe 2025 - 2040

26

Afsprakenkader ouderenhuisvesting Rivierenland In regio Rivierenland bestaat een basisopgave voor ouderenhuisvesting, op basis van de landelijke prognoses, tot en met 2030 uit de realisatie van 2.530 nultredenwoningen, 670 geclusterde woningen en 645 zorggeschikte woningen. Een deel van deze opgave kan ook in de bestaande voorraad worden gerealiseerd door reguliere woningen aan te passen. Het afsprakenkader is richtinggevende voor de invulling van opgave ouderenhuisvesting op lokaal niveau. In de regio wordt uitgegaan van 50% sociale huur bij de realisatie van zorggeschikte en geclusterde woonvormen. Het afsprakenkader gaat uit van een opgave tot en met 2030, voor Neder-Betuwe, van 120 nultredenwoningen, 0 geclusterde woningen en 65 zorggeschikte woningen. Hierbij wordt de kanttekening geplaatst dat de regio vraagtekens plaatst bij de aantallen en de onderbouwing hiervan. De lokale cijfers, zoals de uitkomsten van de woonzorganalyse (2023), wijken hiervan af. In de woonvisie wordt daarom afgeweken van de opgave uit het afsprakenkader en gaan we uit van de uitkomsten van de woonzorganalyse (zie hoofdstuk 2). Beleidsplan en evaluatie ‘Samen Dichtbij’ In 2017 is het regionaal beleidsplan Samen Dichtbij vastgesteld om de transformatie van Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang, van intramurale naar ambulante zorg, in goede banen te leiden.

Met dit beleid is voor een specifieke doelgroep al aandacht voor de koppeling tussen wonen, welzijn en zorg. Op basis van de evaluatie in 2021 is geconcludeerd dat het speerpunt ‘wonen’ meer aandacht behoeft. Hiervoor is onder andere de regio Rivierenland in 2022 gestart met concrete samenwerking op de uitstroom uit Beschermd Wonen.

Lokaal Omgevingsvisie De omgevingsvisie (2022) van Neder-Betuwe schetst de langetermijnkoers voor de fysieke leefomgeving, waaronder ruimtegebruik, wonen en voorzieningen. Het vormt daarmee een belangrijk kader voor de woonzorgvisie. De omgevingsvisie heeft veel aandacht voor het behoud van de lokale identiteit, zowel ruimtelijk als die van de samenleving. Door “hard werken en omzien naar elkaar” werkt Neder-Betuwe de komende jaren onder andere aan:  Gezonde omgeving: “We zorgen voor passende huisvesting en voldoende toegankelijke voorzieningen voor alle doelgroepen om elkaar te ontmoeten, te bewegen, sporten en spelen. We willen de openbare ruimte en de voorzieningen in ieder dorp afstemmen op de behoeften van de verschillende doelgroepen.” Maatregelen zijn onder andere het rekening houden met de zelfredzaamheid van mensen bij plannen in de (fysieke) leefomgeving en het faciliteren en stimuleren van initiatieven van bewoners en organisaties die gericht zijn op ontmoeten en bewegen.  Wonen: Elke kern heeft zijn eigen identiteit. De nieuwbouw sluit dan ook aan op de woningbehoefte en autonome bevolkingsgroei van de kern. Nieuwbouw bestaat uit verschillende woningtypen en prijsklassen, met de nadruk op betaalbaar wonen en wonen voor starters en senioren.

Maatregelen zijn onder andere het zoeken van partners om woonzorgaanbod te realiseren in de kernen Kesteren, Dodewaard, Ochten en Opheusden, en het stimuleren en faciliteren van lokale initiatieven (bijvoorbeeld meergeneratiewoningen en woonzorg-boerderijen) in Echteld en IJzendoorn.  Sterke dorpen: Samen met inwoners en organisaties werken we aan vitale en veerkrachtige dorpen. Hierbij zetten we in op minimaal één ontmoetingsruimte per dorp en onderzoeken we de inzet van dorpscoördinatoren.

1740.108 | Woonzorgvisie Neder-Betuwe 2025 - 2040

27

Programma Wonen 2022-2030: Wonen voor iedereen Het Programma Wonen benadrukt het belang van betaalbaarheid, beschikbaarheid en vindbaarheid voor iedereen. Daarbij zetten we extra in op lagere inkomens, starters en senioren. Elke doelgroep met hun eigen aanpak. In het programma zijn de volgende toevoegingen aan de woningvoorraad als noodzakelijk bestempeld:  Sociale huurwoningen.  Betaalbare koop tot € 405.000 (NHG- grens).  Woningtypen voor eenpersoonshuishoudens.  Levensloopgeschikte woningen voor senioren.  Kleinschalige woonoplossingen voor zorgdoelgroepen. De woonzorgvisie houdt rekening met de maatregelen uit het programma Wonen. Prestatieafspraken 2024-2027 Prestatieafspraken zijn opgesteld naar aanleiding van het Programma Wonen 2022 - 2030. De meerjarige afspraken zijn opgesteld tussen de gemeente, Thius en huurdersorganisatie De Vooruitgang, en stellen kaders waarbinnen de volkshuisvestelijke opgaven worden aangepakt in Neder-Betuwe. Naar aanleiding van de prestatieafspraken vindt vier keer per jaar bestuurlijk overleg plaats en ieder jaar worden de afspraken geëvalueerd. De prestatieafspraken stellen drie doelen centraal: betaalbaarheid, beschikbaarheid en leefbaarheid. Beschikbaarheid • Thius zet zich in voor voldoende sociale huur. Bij nieuwbouw wordt uitgegaan van minimaal 30% sociale huur, 10% middenhuur en 10% sociale koop.

• Opstellen van een woonzorgvisie, gericht op passende huisvesting voor diverse aandachtsgroepen, benodigde zorg, begeleiding en welzijnsactiviteiten. Thius is onderdeel van het visievormingsproces. • De gemeente en Thius streven naar grotere slaagkans voor woningzoekenden door middel van: differentiatie van het woningbouwprogramma, huisvestingsverordening, urgentieregeling en maatregelen ten behoeve van doorstroming. • Ten aanzien van toewijzing is afgesproken dat Thius woningen beschikbaar stelt voor statushouders. Betaalbaarheid • Thius behoudt de mogelijkheid van de inkomensafhankelijke huurverhoging om gedifferentieerd huurbeleid te kunnen doorvoeren. • Thius zorgt dat er voldoende betaalbare woningen blijven voor iedere doelgroep. Minimaal 70% van de betaalbare woningen wordt onder de tweede aftoppingsgrens aangeboden. Leefbaarheid • De veerkracht, leefbaarheid en veiligheid wordt per wijk in beeld gebracht. Voor de aandachtsgebieden wordt een plan van aanpak opgesteld. • Bij de (her)inrichting van de openbare ruimte wordt overleg gevoerd over het programma van eisen voor de openbare ruimte en eventuele voorzieningen. • Bij alle woonprojecten staat leefbaarheid op de agenda.

Nota sociaal domein 2025-2028: Samen verder op de ingeslagen weg De Nota Sociaal Domein 2025–2028 is een integrale beleidsnota die onder meer inzicht biedt in de sociaalmaatschappelijke ambities, uitdagingen en kaders op het gebied van welzijn, zorg en participatie. De nota benadrukt het belang van de regie en de uitvoering daarvan vanuit de eigen kracht en met steun van de omgeving. De nota werkt verschillende ambities en resultaten uit die zijn gericht op het versterken van de zelf- en samenredzaamheid en vitaliteit van de gemeenschap. Hierin wordt al een duidelijke verbinding gelegd tussen het sociaal en fysiek domein, waaronder de link naar het realiseren van een passend woonaanbod. De hoofdambities vanuit de Nota Sociaal Domein zijn:

1740.108 | Woonzorgvisie Neder-Betuwe 2025 - 2040

28



Inwoners van Neder-Betuwe voelen zich krachtig en zelfredzaam, zij leven in een samenleving waarin naar elkaar wordt omgekeken.  Jeugdigen in Neder-Betuwe ontwikkelen zich optimaal.  Inwoners van Neder-Betuwe leven gezond en zijn vitaal De visie sluit aan bij de maatregelen uit de nota die binnen haar eigen reikwijdte vallen. Toekomstvisie Neder-Betuwe 2050 De gemeente Neder-Betuwe heeft een duidelijk toekomstvisie richting 2050 , zodat inwoners van de ook in 2050 nog net zo prettig kunnen wonen en leven. De visie gaat in op hoe de gemeente omgaat met belangrijke, grote veranderingen, zoals demografische ontwikkelingen en schaarser wordende grondstoffen. De toekomstvisie beschrijft daarin drie hoofdopgave.  Voldoende voorzieningen voor 30.000 inwoners, we bouwen aan een volledige samenleving.  Het mentaal en fysiek welzijn bevorderen, we verhogen de brede welvaart.  De kracht van de samenleving leidend maken, we zijn een faciliterende en samenwerkende gemeente. Vanuit de woonzorgvisie sluiten we aan op deze ambities vanuit het perspectief van wonen en zorg voor ouderen en aandachtsgroepen. Lokaal Akkoord Gezond op eigen wijze De doelen vanuit de Nota Sociaal Domein, vooral gericht op vitaliteit en beweging, worden deels aangepakt vanuit het Lokaal Akkoord ‘Gezond op eigen wijze’. Vanuit dit platform zet de gemeente NederBetuwe zich in voor de gezondheid van alle inwoners.

Dit gebeurt via drie pijlers: gezonde voeding, sport en bewegen en mentale gezondheid. Vanuit deze pijlers wordt sterk ingezet op preventie. Een belangrijk uitgangspunt van Gezond op eigen wijze is dat inwoners zelf de regie houden. Het doel is dat inwoners zelf een bewuste keuze maken gericht op een gezonde leefstijl. Vanuit deze aanpak is een uitvoeringsbudget beschikbaar waarmee initiatieven, gericht op beweging en gezondheid, financieel worden ondersteund.

1740.108 | Woonzorgvisie Neder-Betuwe 2025 - 2040

29

Bijlage 4: Betrokken stakeholders Tijdens de participatieronde en voor een reactie op de conceptvisie zijn de volgende stakeholders benaderd. 

Adviesraad Sociaal Domein



Netwerk dementie Rivierenland



Diaconaal platform



Pro Persona



Eleos



Thius



Elk welzijn



VGZ



Huisartsenpraktijk Kesteren



SZR



GGD Gelderland Zuid



Welzijn Rivierenstroom



Iris Zorg



Zorgcentra de Betuwe



Mozaiek welzijn



Zorgcentrum Anker



Mura zorgadvies

1740.108 | Woonzorgvisie Neder-Betuwe 2025 - 2040

30

Bijlage 5: Uitkomsten participatie inwoners Enquête In totaal zijn er 47 inwoners die hebben gereageerd op de enquête, uitgezet via het online participatieplatform in juni-juli 2025.  Enkele respondenten (6) ontvangen ondersteuning via de Wmo en/of ontvangen mantelzorg. De meeste respondenten ontvangen geen vorm van zorg of ondersteuning.  De meeste respondenten wonen samen met een partner (23) of samen met een partner en kinderen (15).  3 op de 4 respondenten woont in een koophuis. De overige respondenten wonen in een huurwoning.  Twee op de drie respondenten vindt dat de woning goed bij de levensfase past. Deze inwoners zijn kleiner gaan wonen of wonen in een nultreden- of levensloopbestendige woning. Andere respondenten zijn de starterswoning ontgroeid, vinden de woning te ruim of kunnen vanwege verminderde mobiliteit delen van de woning niet gebruiken. Wat vinden inwoners het belangrijkste aan de plek waar zijn wonen? Ik kan overal zelfstandig komen (supermarkt, huisarts, apotheek,… De omgeving is fijn ingericht en ik kan makkelijk naar buiten Ik heb veel vrijheid en privacy We letten op elkaar en helpen elkaar De plek waar ik woon is veilig en beschut Ik heb hier mijn vrienden en mijn sociaal netwerk Ik woon met mensen van verschillende leeftijden Ik kan sporten of bewegen Ik ontmoet gemakkelijk andere mensen Er zijn leuke activiteiten

Voor inwoners van Neder-Betuwe zijn de bereikbaarheid van voorzieningen en een toegankelijke woonomgeving bepalend voor een goede woonplek. Ook vinden ze het prettig als mensen naar elkaar omkijken, zolang de eigen privacy gewaarborgd blijft. Wat mag volgens inwoners meer aandacht krijgen als het gaat om wonen en zorg? Meer hofjeswoningen voor verschillende leeftijden en inkomenscategorieën Meer woningen die geschikt zijn voor mensen met een zorgbehoefte Meer aandacht voor initiatieven van inwoners om woonvormen te… Zorgen voor een veilige omgeving om te wonen, te recreëren en te leven Beter begrijpen wat nodig is om zelfstandig te kunnen (blijven) wonen Voorzieningen beter bereikbaar maken, zoals een supermarkt, apotheek of… Een gebied waar ik buiten gemakkelijk kan wandelen, bewegen of sporten Meer plekken om elkaar te ontmoeten en activiteiten in de directe omgeving

1740.108 | Woonzorgvisie Neder-Betuwe 2025 - 2040

31

De sociale omgeving De sociale omgeving van inwoners wordt overwegend positief ervaren. Vrijwel alle respondenten geven aan dat zij steun kunnen vinden in hun eigen omgeving en voelen zich thuis in de buurt. Ook het gevoel van veiligheid wordt door de meeste mensen bevestigd, al zijn er enkele uitzonderingen. Het beeld over het vragen van hulp is meer gemengd. Ongeveer de helft van de respondenten geeft aan dat buurtgenoten elkaar om hulp vragen, terwijl de rest aangeeft dit minder te herkennen of daar neutraal tegenover staat. Ik kan steun vinden bij de mensen in mijn omgeving

Ik voel me thuis in mijn buurt

Helemaal waar

Helemaal waar

Waar

Waar

Neutraal

Neutraal

Niet waar

Niet waar

Helemaal niet waar

Helemaal niet waar

Mensen uit mijn buurt vragen mij om hulp

Ik voel me veilig in mijn buurt

Helemaal waar

Helemaal waar

Waar

Waar

Neutraal

Neutraal

Niet waar

Niet waar

Helemaal niet waar

Helemaal niet waar

Mensen ontmoeten elkaar op verschillende plekken door de dorpen: in de buurthuizen of bibliotheek, bij (sport)verenigingen, speeltuinen en parken, bij ontmoetingsruimten in zorgcentra, op de wandelpaden en in de kerk. De winkelstraat is de belangrijkste ontmoetingsplek. De fysieke omgeving De meeste inwoners ervaren hun huidige woning en woonomgeving als passend, ook met het oog op ouder worden en verminderde mobiliteit. Toch geeft een aanzienlijke groep (ongeveer een derde van de respondenten) aan dat de woning niet meer geschikt is als de mobiliteit afneemt. Wat betreft de bereikbaarheid van voorzieningen is het beeld positief, maar over de toegankelijkheid van de buurt zijn de meningen verdeeld: een kleine meerderheid vindt de buurt geschikt voor mensen met een (lichamelijke) beperking. Mijn woning en woongebouw zijn voor mij geschikt als ik minder mobiel word

Ik kan voorzieningen die ik nodig heb makkelijk bereiken, zoals een supermarkt, apotheek of huisarts.

Helemaal waar

Helemaal waar

Waar

Waar

Neutraal

Neutraal

Niet waar

Niet waar

Helemaal niet waar

Helemaal niet waar

1740.108 | Woonzorgvisie Neder-Betuwe 2025 - 2040

32

Mijn buurt is toegankelijk voor mensen met een (lichamelijke) beperking Helemaal waar Waar Neutraal Niet waar Helemaal niet waar

Wonen en zorg in de toekomst Algemene opmerkingen in relatie tot de ontwikkeling van de lokale woonzorgvisie:  Seniorenwoningen niet concentreren, maar zorgen dat de buurten bestaan uit een mix van leeftijden. Dit kan bijvoorbeeld door meergeneratiewoningen.  Veel aandacht geven aan het naar elkaar omkijken in de wijken.  De samenwerking opzoeken met lokale zorg- en welzijnspartijen om te zorgen dat plannen passend en haalbaar zijn.  De woningbouw richten op meer doelgroepen dan ouderen met een zorgvraag. Verschillende woningen bouwen om de doorstroom op gang te brengen.  Meer aandacht voor het aantal voorzieningen en activiteiten om de gemeente aantrekkelijk te houden voor alle leeftijdsgroepen.  Meer aandacht nodig voor de toegankelijkheid binnen en rondom de wijken. De paden zijn niet over voldoende toegankelijk met een rolstoel of kinderwagen.  Er zijn meer plekken nodig voor ouderen die niet langer volledig zelfstandig kunnen wonen, en dagelijks zorg nodig hebben.  Er is behoefte aan meer levensloopbestendige woningen. Met betrekking tot wonen en zorg voel ik mij voorbereid op de toekomst Helemaal waar Waar Neutraal Niet waar Helemaal niet…

Inwonersavonden Op 3 september in Echteld en 9 september in Kesteren vonden inwonersavonden plaats over de thema’s wonen, welzijn en zorg. Tijdens deze bijeenkomsten is met inwoners het gesprek gevoerd over hun ervaringen, zorgen en ideeën voor de toekomst. Inwoners hebben hierbij enthousiast meegedacht, waardevolle input gegeven en een helder beeld geschetst van hoe zij vanuit hun eigen ervaringen naar de opgaven rondom wonen, welzijn en zorg kijken. Hoewel de bijeenkomsten in een kleinere setting

1740.108 | Woonzorgvisie Neder-Betuwe 2025 - 2040

33

plaatsvonden, bood dit juist ruimte voor meer verdieping in de gesprekken en uitgebreidere uitwisseling van ideeën. De gesprekken zijn gevoerd aan de hand van de vier overkoepelende thema’s (zie 1.3). Bezoekers konden hun opmerkingen en suggesties ook achterlaten op posters. De resultaten zijn per thema onderstaand samengevat. Beschikbaar, betaalbaar en passend wonen voor iedereen De woonbehoeften van inwoners lopen uiteen, maar er is een duidelijke “Bouw kleine grondgebonden rode draad: kleinschalige, levensloopbestendige en betaalbare woningen! Wij laten dan een woningen zijn hard nodig. Zo kunnen ouderen verhuizen naar een grote hoekwoning achter.” woning die past bij de levensfase, terwijl hun grotere huizen vrijkomen voor andere doelgroepen. Aanwezigen benoemen expliciet een “Gemengd wonen voor doorstroomregeling om deze beweging op gang te brengen waar dit anders ouderen en jonge vanwege praktische of financiële redenen lastig is. gezinnen. Dit stimuleert Wooncomplexen met een gezamenlijk ontmoetingsruimte, voor koffie of een wederzijdse zorg.” praatje, kunnen hierbij een goede uitkomst bieden, zoals hofjeswoningen. Belangrijk is dat deze woonvormen betaalbaar zijn en levensloopbestendig, zodat ouderen er zo lang mogelijk kunnen blijven wonen.

Veel aanwezigen benadrukken dat het samenbrengen van verschillende leeftijdscategorieën in een buurt of woonvorm bijdraagt aan het langer thuis blijven wonen. Het stimuleren en faciliteren van mantelzorgwoningen wordt daarin ook gezien als goede oplossing. Inwoners vinden het belangrijk dat er gebouwd wordt voor de lokale behoefte en dat buurtbewoners, waaronder ouderen, worden betrokken bij de planvorming. Tot slot is er volgens de aanwezigen extra aandacht nodig voor voldoende sociale huur, om ook mensen met een kleinere portemonnee een passende woning te bieden. Tijdens de bijeenkomsten kwam het woonaanbod voor mensen met een lichamelijke, verstandelijke of psychische kwetsbaarheid minder uitgebreid aan bod. Wel werd genoemd dat kerkelijke organisaties en de geloofsgemeenschap hierin al veel ondersteuning en voorzieningen bieden. Het blijft echter belangrijk dat er een toegankelijk en passend woonaanbod is voor deze doelgroep, onafhankelijk van de achtergrond of religieuze oriëntatie. Zorg en ondersteuning voor wie het nodig heeft Deelnemers aan de inwonersavonden zien dat er in de toekomst verschillende vormen van ondersteuning nodig zijn om mensen te helpen (langer) thuis te blijven wonen. Zij geven aan dat duidelijke informatie en een herkenbaar aanspreekpunt over beschikbare hulpmiddelen essentieel zijn.

Daarbij is een goede balans tussen persoonlijk contact en het gebruik van digitale middelen belangrijk. Inwoners vinden het prettig als zorg en ondersteuning op vaste momenten naar de kernen wordt gebracht waar deze nu niet standaard aanwezig is. Door de hulp dichter bij de mensen te organiseren, wordt de drempel om ondersteuning te vragen lager en kunnen zwaardere of complexere zorgvragen worden voorkomen. Ten slotte wordt het sociaal netwerk geduid als belangrijke bron van hulp om langer thuis te blijven wonen, en tegelijkertijd moet er aandacht zijn voor de druk op mantelzorgers en vrijwilligers. De ondersteuning van mantelzorgers en vrijwilligers is niet vanzelfsprekend en goede ondersteuning en begeleiding hierin is van groot belang.

1740.108 | Woonzorgvisie Neder-Betuwe 2025 - 2040

“Er is een duidelijk aanspreekpunt nodig waar je naartoe kan met vragen.”

“Dienstverlening naar de kernen/inwoners brengen.”

“Niet iedereen heeft familie of een netwerk die het kan oppakken.”

34

Door te benadrukken wat nog wel kan, in plaats van wat niet meer kan, kijken we op een andere manier naar de zorg die nodig is, maar ook hoe men zelf kan blijven bewegen en bijdragen binnen de samenleving. Onder andere de seniorenverenigingen en zorgorganisaties spelen hierin een belangrijke rol. Geschikte en vitale leefomgeving Deelnemers van de bijeenkomsten zien belemmeringen ontstaan in de toegankelijkheid van de dorpen. Zo zouden verschillende wegen en stoepen niet begaanbaar zijn voor inwoners met een rolstoel, rollator of met een kinderwagen. Het sneller aanpakken van een onveilig wegdek is een wens die herhaaldelijk is uitgesproken. Daarnaast zijn er andere zorgen over de verkeersveiligheid en de impact hiervan op het kunnen ontmoeten en bewegen in de buurt. Dit gaat daarbij vooral om drukte op recreatieve wegen, de gevaren van hardrijders en de staat van de verlichting van de wegen “Als voorzieningen ontbreken buiten de kernen. moet je mensen wel wegwijs maken over waar ze wel terecht kunnen.”

Inwoners vinden lokale voorzieningen belangrijk om prettig en zelfstandig te kunnen blijven wonen. Genoemde voorzieningen zijn de bakker, supermarkt, huisarts, fysiotherapeut, sportvoorzieningen, dorpshuis en bibliotheek. Voornamelijk in IJzendoorn en Echteld missen inwoners enkele belangrijke voorzieningen. Mensen begrijpen dat alle soorten voorzieningen in ieder dorp niet haalbaar is. Waar voorzieningen ontbreken is er goede informatie nodig over waar men wel terecht kan. Daarnaast is er voldoende vervoer nodig tussen de dorpen om voorzieningen voor alle inwoners bereikbaar te houden. In Neder-Betuwe zijn er al initiatieven ontstaan om dit van onderop te organiseren. Vrijwilligersvervoer, zoals Klaartje en Swobrik zijn gewaardeerde initiatieven en het behoud (en uitbreiding) ervan is zeer gewenst. Om in beweging te blijven wordt al veel georganiseerd in Neder-Betuwe “Buurtbussen (bijvoorbeeld Route 66). Aanwezigen benadrukken dat het daarin belangrijk is om te blijven verkennen of initiatieven passen bij de doelgroep, zoals ouderen met werken heel goed.” beperkte digitale vaardigheden. Preventie en sociale basis Omzien naar elkaar is in Neder-Betuwe niet nieuw. Veel inwoners vinden het belangrijk om in de buurt op elkaar te letten en er zijn al verschillende Lief en Leedstraten opgestart.

De dorps- en buurthuizen spelen een belangrijke rol in het faciliteren van ontmoetingen. Daarnaast zijn er actieve seniorenverenigingen en sportverenigingen die ontmoeting en sociaal contact stimuleren en wordt er veel georganiseerd vanuit welzijnsorganisatie SWAN. Meer bekendheid van activiteiten en initiatieven kan volgens inwoners zorgen voor nog meer positieve impact. Ook is het belangrijk dat het aanbod toegankelijk is voor alle inwoners uit Neder-Betuwe om verder te bouwen aan een sterke sociale basis voor iedereen. Het ondersteunen van een divers en toekomstbestendig verenigingsleven wordt daarbij genoemd als behoefte. Ook samenwerking tussen verenigingen wordt gezien als oplossingsrichting om uitdagingen tegen te gaan. Daarnaast zien aanwezigen van de inwonersavonden een belangrijke rol weggelegd voor inwoners zelf als het gaat om het versterken van de sociale en zorgzame buurten, zoals een praatje maken met iemand uit de buurt, samen eten, het bieden van hulp bij het gebruik van bezorgdiensten van supermarkten, of iemand uitnodigen om mee te gaan naar een vereniging of activiteit. Hoewel het bieden van hulp een grote meerwaarde vormt, is het ook van belang dat mensen kunnen vragen om hulp. Dit wordt nog vaak als moeilijk ervaren.

1740.108 | Woonzorgvisie Neder-Betuwe 2025 - 2040

35

Bijlage 6: Afkortingen- en begrippenlijst Geschikte woning

Een woning waar alle primaire voorzieningen (slaapkamer, woonkamer, toilet, badkamer en keuken) gelijkvloers liggen of zonder traplopen bereikbaar zijn. De woning is geschikt voor bewoners met geringe beperkingen bij het lopen, die eventueel een wandelstok of kruk(ken) gebruiken. Appartementen of (galerij) flats zijn ‘geschikt’, zolang deze over een lift beschikken.

Geschikt te maken woning

Eengezinswoningen die met relatief beperkte middelen geschikt te maken zijn. Hierbij is te denken aan het installeren van een traplift, of het verlagen of weghalen van drempels. die voldoet aan één van deze kenmerken: - gebouwd na 1998; - inhoud bij koopwoning is groter dan 350 m3 en gebouwd na 1965; - inhoud bij huurwoning is groter dan 300 m3 en gebouwd na 1980; - geschakelde woning.

Niet geschikte woning

Overige woningen. Deze woningen zijn vermoedelijk ook niet (eenvoudig) geschikt te maken.

Afkorting

BT

BW

GGZ

Begrip Ambulante zorg

Definitie Zorg die wordt verleend zonder dat de patiënt daarvoor in een zorginstelling hoeft te verblijven. De zorg wordt vaak aangeboden in de eigen omgeving.

Beschermd Thuis

Intensieve begeleiding, zoals bij BW, in de thuissituatie waarbij de ondersteuning 24 uur per dag oproepbaar is.

Beschermd Wonen

Wonen in een accommodatie van een instelling met daarbij behorend toezicht en begeleiding, voor mensen met psychische en/of psychosociale problematiek. Begeleiding richt zich op onder andere financiën, geestelijke en lichamelijke gezondheid en verzorging, sociaal netwerk en maatschappelijke participatie.

Betaalbare woning

De definitie van een betaalbare woning is afhankelijk van een aantal factoren. Voor sociale huur is de liberalisatiegrens in 2025 €1.184,82 per maand. Voor betaalbare koop komt de bovengrens in 2025 op € 405.000.

Eerstelijns zorg

Zorg die direct toegankelijk is voor mensen zonder verwijzing van een specialist. Het betreft zorg die meestal wordt geleverd door huisartsen, fysiotherapeuten, tandartsen, wijkverpleegkundigen en andere zorgverleners in de buurt.

Geclusterde woonvorm

Een zelfstandige, levensloopgeschikte woning in een woonvorm met 5 of meer wooneenheden. Er is een ontmoetingsruimte in of nabij het pand. Het gaat om woningen waar mensen zonder zorgindicatie mogen wonen.

Gedifferentieerde woonplekken

Een buurt met een variatie aan woningen in type, grootte, vorm, prijs en eigendom.

Geestelijke gezondheidszorg

Zorg die is gericht op het behandelen en ondersteunen van mensen met psychische aandoeningen, zoals depressie, angst- of persoonlijkheidsstoornissen, ADHD of autisme.

Gespikkelde woonvorm

Een reguliere, niet-geclusterde woning in de nabijheid van een woonvorm waarvandaan zorg en begeleiding geboden kan worden.

(In)formele zorg

Formele (betaalde) zorg wordt geleverd door professionele zorgorganisaties. Informele zorg betreft onbetaalde zorg- of ondersteuning, aangeboden door familieleden, vrienden of buren, vaak gericht op dagelijkse ondersteuning.

Intramurale zorg

Zorg die wordt verleend binnen een zorginstelling, zoals een ziekenhuis of verpleeghuis. Dit type zorg is bedoeld voor mensen die tijdelijk of permanent intensieve medische zorg of begeleiding nodig hebben, die thuis niet mogelijk is.

1740.108 | Woonzorgvisie Neder-Betuwe 2025 - 2040

36

Kamertrainingscentrum

In een kamertrainingscentrum leren mensen met een (licht) verstandelijke beperking in verschillende fasen hoe zij zelfstandig kunnen wonen.

Ketenpartners

Alle partners die betrokken zijn bij het formuleren en realiseren van de ambities en doelen op het gebied van wonen, welzijn en zorg. Dit zijn onder andere zorgverleners, Thius, het zorgkantoor, ontwikkelaars, de gemeente, welzijnsorganisaties, inwoners (organisaties) en vrijwilligers(organisaties).

Kwetsbare groepen/ aandachtsgroepen

Mensen die extra ondersteuning nodig hebben om in hun eigen woonomgeving te kunnen blijven of toegang te krijgen tot passende zorg en huisvesting, waaronder ouderen, dak- en thuislozen, en uitstromers uit een instelling

Levensloopbestendige woning

Een zelfstandig woning die geschikt is (of eenvoudig geschikt te maken is) voor bewoning tot op hoge leeftijd, ook bij fysieke beperkingen of chronische ziekten. Bij de realisatie van deze woningen wordt al rekening gehouden met bijvoorbeeld draaicirkels van een rollator en het achterwege laten van drempels en trapjes.

LG

Lichamelijk(e) gehandicapt/ beperking

MO

Maatschappelijke Opvang

MPT

Modulair Pakket Thuis

Nultredenwoning (Pre)mantelzorgwoning, meergeneratiewoning en zorgvoor-elkaarwoning

Er is sprake van een lichamelijke beperking wanneer iemand is belemmerd in zijn/haar handelen en/of bewegen. Maatschappelijke Opvang biedt tijdelijk onderdak en is bedoeld voor mensen die dakloos zijn of dreigen te raken. Bijvoorbeeld door huiselijk geweld of psychische problemen. MPT is een zorgpakket binnen de Wlz, bedoeld voor mensen die intensieve zorg nodig hebben. Met een MPT krijgt iemand de nodige zorg thuis geleverd, vaak door verschillende zorgaanbieders. Het is een flexibele leveringsvorm voor mensen die niet het volledige zorgpakket van een instelling nodig hebben, of een deel van de zorg zelf willen regelen. Een grondgebonden gelijkvloerse woning, een appartement met lift, een bijzondere woonvorm of een benedenwoning van een appartement zonder lift én niet voldoet aan de strengere criteria voor rollator- of zorggeschiktheid. Een woning op het eigen terrein, geschikt voor mensen die zorg nu of in de toekomst nodig hebben. De zorgvrager kan bij de mantelzorger wonen, of andersom. Deze woningen zorgen ervoor dat zorg- en ondersteuning makkelijk geboden kan worden, terwijl de persoon zo lang mogelijk zelfstandig blijft wonen.

Psychische kwetsbaarheid

Een verzamelnaam voor verschillende psychische aandoeningen, variërend in ernst. Voorbeelden die binnen deze definitie vallen zijn een psychotische stoornis, depressie, angststoornis, persoonlijkheidsstoornis en verslaving.

PG

Psychogeriatrie

Aandoeningen die gepaard gaan met beperkingen van de geestelijke vermogens (psycho) op hogere leeftijd (geriatrie).

SOM

Somatiek Verstandelijk(e) gehandicapt/ beperking

VG

VPT

Wlz

Wmo

Zorg bij lichamelijke ziektes. Er is sprake van een verstandelijke beperking wanneer een ontwikkelstoornis zorgt voor verminderd intellectueel functioneren.

Volledig Pakket Thuis

VPT is een zorgpakket binnen de Wlz, bedoeld voor mensen die intensieve zorg nodig hebben. Met een VPT krijgt iemand de nodige zorg thuis geleverd, zodat mensen zo veel mogelijk in hun vertrouwde omgeving kunnen blijven wonen.

Wet langdurige zorg-indicatie

De Wlz is bedoeld voor mensen die blijvend intensieve zorg nodig hebben, bijvoorbeeld vanwege een lichamelijke beperking of vergevorderde dementie. Een Wlz-indicatie bepaalt of iemand recht heeft op zorg. Met een Wlz-indicatie kan iemand zorg ontvangen, intramuraal of intensieve zorg thuis.

Wet maatschappelijke ondersteuning

De Wmo richt zich op mensen die moeite hebben met zelfstandig functioneren en ondersteuning nodig hebben om deel te nemen aan de samenleving. Een WMOindicatie, afgegeven door de gemeente, bepaalt of iemand in aanmerking komt voor ondersteuning. Dit kan leiden tot voorzieningen zoals huishoudelijke hulp, begeleiding, een rolstoel of aanpassingen in de woning.

1740.108 | Woonzorgvisie Neder-Betuwe 2025 - 2040

37

Zelf- en samenredzaamheid

Zelfredzaamheid verwijst naar het vermogen om zelfstandig voor zichzelf te zorgen, met minimale professionele ondersteuning/zorg. Dit vermogen kan ook collectief worden georganiseerd, zonder professionele ondersteuning. We spreken dan van samenredzaamheid.

Zorggeschikte woning

Een nultredenwoning met daarnaast een badkamer van minimaal 5 m2 , de grootste slaapkamer minimaal 8 m2 groot is en een doorgang heeft van minimaal 90 cm (dus met een bouwjaar vanaf 2012).

Zorgsteunpunten

Een fysiek punt waar inwoners terecht kunnen voor informatie over wonen, welzijn en zorg. De uitwerking van een zorgsteunpunt is afhankelijk van het doel en het bereik. Bij voorkeur bevindt het steunpunt zich nabij belangrijke zorgaanbieders en is er nauw contact met zorgaanbieders en de gemeenten.

1740.108 | Woonzorgvisie Neder-Betuwe 2025 - 2040

38