Bijlage - Ontwerpbegroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029
Tekst van het document
Zo zal uiteindelijk voor 2032 een complete set aan toepasbare regels ontstaan. De toepasbare regels die in gebruik zijn worden continue gemonitord door de ODR op werkbaarheid en bruikbaarheid. 3.4.3.4 We vertalen de regels uit de verordeningen over de fysieke leefomgeving naar omgevingsplanregels en voor zover nodig verwerken we lokaal beleid in het Omgevingsplan. Conform het plan van aanpak transitieperiode Omgevingsplan zullen de verordeningen vanaf 2027 en verder worden opgenomen in het Omgevingsplan. De inventarisatie van de regels in verordeningen wordt mogelijk al in 2026 opgepakt. Het lokale beleid wordt bij de omzetting van de deelgebieden meegenomen of tussentijds via partiële wijzigingen van het Omgevingsplan. Niet al het beleid is geschikt om op te nemen in het Omgevingsplan. Het is zaak om bij het opstellen van beleid rekening te houden met een eventuele doorwerking in het Omgevingsplan.
Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029
41
3.4.4 Nuchter natuur- en stikstofbeleid 3.4.4.1 Toekomstperspectief bieden voor agrariërs, met ruimte voor bedrijfsontwikkeling en innovatie De provincie Gelderland heeft besloten het programma Vitaal Landelijk gebied Gelderland (VLGG) niet vast te stellen. Ze heeft dit besluit genomen omdat het Rijk is gestopt met het Nationaal Programma Landelijk Gebied en er daardoor minder rijksgeld beschikbaar was. Er is nog geen oplossing voor de stikstofproblematiek. De provincie werkt verder met de Versnellingsaanpak Stikstof. Diverse uitspraken van de Raad van State maakt de noodzaak voor een versnellingsaanpak duidelijk. Om Gelderland van het slot te krijgen werkt de provincie aan een oplossing. De regelingen zijn echter van tijdelijke aard, omdat een volledig pakket aan maatregelen om de stikstofuitstoot te verminderen er nog niet is. Een deel van maatregelen moet van het Rijk komen. Er is nog veel onduidelijk en daarom kan niet aangegeven worden wat de gevolgen zijn voor ontwikkelingen in de gemeente. We blijven de ontwikkelingen op het gebied van stikstof volgen. 3.4.5 Werkende en werkbare digitale systemen 3.4.5.2 Een stabiele en functionele (regionale) keten van systemen Er kan per 1 januari 2026 geen gebruik meer worden gemaakt van het TAM-omgevingsplan. Dit is het maken van een omgevingsplan in de bekende en werkende bestemmingsplansoftware.
In 2026 kan het omgevingsplan alleen nog worden gewijzigd in de nieuwe software met de nieuwe standaard. Het "parallel wijzigen probleem" (problemen bij het tegelijkertijd in procedure hebben van meerdere wijzigingen van het omgevingsplan) is niet opgelost. Dit leidt ertoe dat er niet veel planwijzigingen tegelijkertijd in procedure kunnen zijn. Naast de grote herzieningen van de deelgebieden moet dit aantal zeer beperkt zijn om het parallel wijzigen probleem te kunnen blijven overzien. in 2026 zullen diverse initiatieven twee keer per jaar worden gebundeld in één veegplan. We blijven de ontwikkelingen in de software m.b.t. het parallel wijzigen nauwgezet volgen.
Ontwikkelingen voor 2026 Voor dit programma zijn geen overige ontwikkelingen voor 2026.
Beleidsindicatoren Naam Indicator: Omvang huishoudelijk restafval
Eenheid: Kg per inwoner
Hernieuwbare elektriciteit
Percentage RWS
Vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte)
Aantal per CBS 1.000 inwoners
Nieuwgebouwde woningen
Bron: CBS
NederBetuwe
2018 115,00
2019 86,00
2020 63,00
2021
2022 51,00
2023 52,00
Landelijk 172,00 163,00 171,00 164,00 153,00 148,00 Neder15,60 14,10 24,00 23,10 34,90 Betuwe Landelijk 14,10 16,80 22,10 24,90 32,50 Neder3,60 2,90 4,50 4,30 3,80 3,30 Betuwe
Landelijk Aantal per Basisregistratie Neder1.000 adressen en Betuwe woningen gebouwen Landelijk
5,40 12,80
5,90 11,50
6,30 5,20
6,10 11,70
6,00 9,50
5,80 15,20
8,60
9,20
8,90
8,90
9,30
9,10
2024
3,50
5,70 10,05
* de verplichte BBV-indicatoren moeten wij overnemen van de website www.waarstaatjegemeente.nl. Als deze indicatoren in bovenstaande tabel niet zijn gevuld, betekent het dat ze op het moment van schrijven nog niet beschikbaar waren op deze website.
Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029
42
Verbonden partijen Afvalverwijdering Rivierenland (Avri) Wat is de betrokkenheid van deze verbonden partij bij (de realisatie van doelen in) het begrotingsprogramma? Waarvoor is Avri verantwoordelijk? In opdracht van de acht gemeenten: Neder-Betuwe, West Betuwe, West Maas en Waal, Maasdriel, Tiel, Culemborg, Zaltbommel en Buren, werkt Avri aan een schoon Rivierenland. Dit doet Avri door de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval en grondstoffen te verzorgen. Ook ontwikkelt Avri het gemeentelijke afvalstoffenbeleid en verzorgt ze de voorlichting over het scheiden en aanbieden van afval. Dit alles doet Avri met een sterke visie op circulariteit en duurzaamheid. Hiernaast beheert Avri voor de gemeenten Neder-Betuwe, Buren, Tiel en West Betuwe de openbare ruimte. Denk hierbij aan het onderhouden van de wegen en de riolering. In 2026 vallen hier de beeldbepalende taken van onze openbare ruimte niet meer onder. Ontwikkelingen voor 2026? Is Avri voorbereid op de maatschappelijke uitdagingen van 2026? Met de stijgende kosten, personeelstekorten en de groeiende focus op duurzaamheid staat Avri in 2026 voor nieuwe uitdagingen. De organisatie zet belangrijke stappen om flexibel en toekomstbestendig te blijven en zich aan te passen aan de veranderingen in de maatschappij.
Het Strategisch Koersplan We staan voor grote maatschappelijke opgaven op het gebied van circulariteit en klimaatadaptatie. Alleen samen en regionaal kunnen wij met onder meer Avri bijdragen aan een oplossing voor deze opgaven. Hoe Avri dit wil doen, staat in het vastgestelde Strategisch Koersplan 2024-2030. Het Strategisch Koersplan bepaalt de koers van Avri voor de komende jaren. Stijgende kosten voor Avri en inwoners In 2026 stijgt de gemiddelde afvalstoffenheffing met 4,9%. Deze stijging wordt voornamelijk veroorzaakt door verwachte loon- en marktontwikkelingen, noodzakelijke investeringen in tractie, investeringen in huisvesting en coördinatie arbo en toezicht op de terreinen. Hiernaast zijn er een aantal ombuigingsvoorstellen gedaan in de Begroting van Avri zoals het invullen van formatie en het schrappen van budgetten voor diversiteit en aantrekkelijk werkgeverschap. Nieuwe milieustraat op Medel De ontwikkeling van de nieuwe milieustraat op Medel gaat in 2026 verder. Avri werkt samen met de regiogemeenten om een toekomstbestendige milieustraat te realiseren. Deze nieuwe faciliteit moet innovatie en efficiëntie in afvalverwerking combineren, met oog voor betere service aan bezoekers en verbetering van de kwaliteit van de ingezamelde grondstoffen. Focus op duurzaamheid en circulaire economie De overgang naar een circulaire economie blijft een speerpunt in 2026.
Avri wil niet alleen afvalverzamelaar zijn, maar ook een drijvende kracht achter circulaire oplossingen in de regio. Door samenwerking met gemeenten, bedrijven en inwoners streeft Avri ernaar de afvalstromen verder te verduurzamen en de hoeveelheid restafval te verminderen. Focus op schonere afvalstromen en handhaving In 2026 zet Avri versterkt in op het verbeteren van de kwaliteit van ingezamelde grondstoffen. De vervuiling in stromen zoals gft, papier en kunststof neemt landelijk toe, waardoor de kans op afkeur en financiële gevolgen stijgt. Om dit tegen te gaan zet Avri in op intensievere communicatie, voorlichting en handhaving. De pilot die in 2025 is gestart, loopt in overleg met uw raad door in 2026. Deze pilot laat nu al resultaten zien die bijdragen aan schonere en kwalitatief betere afvalstromen. De afvalcoaches blijven actief in het informeren en motiveren van inwoners om afval beter te scheiden. Tegelijkertijd wordt handhaving strenger toegepast op huishoudens die afvalstromen vervuilen. Minder vervuiling van grondstoffen leidt niet alleen tot financiële voordelen, maar draagt ook bij aan een schonere leefomgeving en betere recyclingresultaten.
Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029
43
Omgevingsdienst Rivierenland Wat is de betrokkenheid van deze verbonden partij bij (de realisatie van doelen in) het begrotingsprogramma? Waarvoor is de Omgevingsdienst Rivierenland (ODR) verantwoordelijk? In opdracht van de acht gemeenten - Neder-Betuwe, West Betuwe, West Maas en Waal, Maasdriel, Tiel, Culemborg, Zaltbommel, Buren - en provincie Gelderland werkt de omgevingsdienst van regio Rivierenland aan een prettige, veilige en duurzame leefomgeving. Dit doet de ODR door de taken op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving uit te voeren op het gebied van het omgevingsrecht. De ODR is klantgericht en adviseert gemeenten en inwoners over leefomgeving, milieu, bouw, natuur en energie. De uitvoering vindt plaats via een jaarlijks door het college vast te stellen werkprogramma, het regionale VTHbeleid. De gezamenlijke verantwoordelijkheid van inwoners en overheid voor onze fysieke leefomgeving wordt gedragen door een stelsel van vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH). De Omgevingswet bundelt de wetten en regels op het gebied van ruimte, bouwen, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water waarmee uitvoering kan worden gegeven aan het VTH-beleid.
Ontwikkelingen voor 2026? Is ODR voorbereid op de uitdagingen van 2026? Met de invoering van de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb), gecombineerd met de toenemende aandacht voor duurzaamheid en energietransitie, staat de Omgevingsdienst Rivierenland (ODR) ook in 2026 voor belangrijke uitdagingen. De organisatie zet stappen om flexibel te blijven en haar dienstverlening verder te ontwikkelen. Nieuw strategieplan Eind 2024 is gestart met het herzien van de strategische koers. De externe en interne ontwikkelingen waren dusdanig dat de koers niet langer paste bij de uitdagingen en ambities van ODR. In maart 2025 heeft het Algemeen bestuur van ODR ingestemd met een nieuw strategieplan voor 2025 tot 2028. De komende jaren zullen in het teken staan van de realisatie van deze ambities en verbeteringen die daarin zijn verwoord. Doorontwikkeling organisatie en strategieplan De reorganisatie die in 2023 is ingezet is medio 2024 geëvalueerd. Daaruit bleek dat er op een aantal vlakken bijsturing nodig is om de doelen te behalen. Startpunt daarbij was het herzien van de eerdere strategische koers.
In het nieuwe strategieplan heeft ODR de volgende ambities opgenomen; • Schone, veilige en duurzame leefomgeving • Gemeenten ervaren meer meerwaarde • Inwoners en bedrijven ervaren betere dienstverlening • ODR robuust en financieel gezond Deze strategische ambities zijn vertaald naar een klantbelofte en een andere benadering van de producten en markt. De ambities worden ook vertaald naar concrete doelen voor de teams en de medewerkers binnen ODR. Bezuinigingstaakstellingen in begroting Op verzoek van onder meer onze gemeente heeft de ODR-bezuinigingstaakstellingen opgenomen van 1,5% met ingang van 2026, oplopend tot 3% met ingang van 2028. Deze kunnen niet zonder gevolgen voor de uitvoering van taken worden ingevuld. Welke taken wel of niet meer zullen worden uitgevoerd, in mindere mate of met een lager niveau van dienstverlening, wordt in overleg tussen gemeente en ODR nader bepaald. De bezuinigingen worden jaarlijks bekeken en waar nodig bijgesteld. Een belangrijk instrument hiervoor is het regionaal uitvoeringsbeleid VTH, dat voor 2026 zal worden geactualiseerd. In dit beleid worden de ambitieniveaus vastgelegd op het vlak van VTH. De taakstellingen worden vervolgens geconcretiseerd in ons werkprogramma 2026, aan de hand van het geactualiseerde regionale uitvoeringsbeleid VTH.
Versterking van de robuustheid en kostenbeheersing.Om te voldoen aan de robuustheidseisen van het Interbestuurlijk Programma (IBP) blijft de ODR in 2026 werken aan de uitbreiding van haar milieutaken. In haar meerjarenbegroting is vastgelegd dat de ODR tot en met 2028 toewerkt naar een robuuste omgevingsdienst. Door taken te bundelen wordt gezocht naar efficiencyvoordelen die de ODR versterken, zodat de organisatie zelfstandig kan blijven functioneren en voldoet aan de landelijke robuustheidseisen. Dit is de wens van het Algemeen Bestuur van de ODR. Onze gemeente blijft kritisch op dit proces, waarbij de noodzaak van deze extra taken in verhouding moet staan tot een gezonde eigen begroting. Tegelijkertijd zijn er financiële uitdagingen die ons dwingen samen met de ODR te zoeken naar kostenbesparingen. De focus ligt daarbij op bezuinigingen die de milieutaken zo min mogelijk raken, zodat de kwaliteit en robuustheid van de omgevingsdienst gewaarborgd blijven. Deze aanpak moet ervoor zorgen dat we zowel financieel gezond blijven als onze kerntaken effectief kunnen uitvoeren. Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029
44
Wat mag het kosten?
Programma: 3 Fysieke leefomgeving Rekening
Begroting
Meerjarenraming
2024
2025
2026
2027
2028
2029
Lasten
21.926
25.707
23.816
22.769
22.152
23.769
Baten
-11.305 -11.366 -13.823 -12.663 -11.708 -13.177
Geraamd resultaat bestaand beleid
10.622
Bedragen x € 1.000,Bestaand beleid
9.993
10.106
10.443
10.591
Nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen Lasten
-1.497
-977
-1.116
-2.812
Baten
1.253
589
728
2.405
Saldo nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen
-244
-388
-388
-407
9.749
9.718
10.055
10.184
Geraamd resultaat bestaand en nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen
10.622
14.341
14.341
Nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen
In programma 3 Fysieke leefomgeving worden in totaliteit € 1.497.000 minder aan lasten in 2026 oplopend tot € 2.812.000 minder aan lasten in 2029 gevraagd. Daartegenover staat in 2026 in totaliteit € 1.253.000 minder aan baten oplopend tot € 2.405.000 minder aan baten. Een specificatie van de lasten en baten voor nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen vindt u hieronder op niveau van taakveld. Actualisatie urencalculaties en kostendekkendheid leges met effecten voor alle taakvelden die onder dit programma vallen (structureel voordeel € 13.000) Het effect voor dit programma van deze twee onderwerpen bedraagt structureel € 13.000 voordelig. Voor een overzicht van het totale effect over alle programma’s verwijzen wij naar het onderdeel uiteenzetting van de financiële begroting en dan specifiek de toelichting op het onderdeel nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen van de financiële begroting. Taakveld Verkeer en vervoer (structureel voordeel € 48.000 vanaf 2026) Gladheidsbestrijding (structureel voordeel € 48.000 vanaf 2026) De gemeente heeft als wettelijke taak de door het college aangewezen wegen bij gladheid te onderhouden. De klimaatveranderingen laten de afgelopen jaren zachtere winters zien. Hierdoor kan het huidige budget structureel worden verlaagd.
Taakveld Openbaar groen en (openlucht) recreatie (nadeel structureel € 32.000 voor 2026, € 150.000 incidenteel nadeel voor 2026, nadeel structureel € 68.000 voor 2027 en 2028, € 49.000 voor 2029) Monitoren en kappen zieke essen (structureel nadeel € 32.000 voor 2026, 2027 en 2028 Het vervangingsplan wegens essentaksterfte wordt gecontinueerd. Dit om te komen tot een gezond en weerbaar bomenbestand met instandhouding van de waardevolle (hoofd)groenstructuren. Essentaksterfte en in mindere mate iepziekte, zorgen voor aantasting van bomen. Vervanging heesters, bodembedekkers en plantvakken (structureel nadeel € 10.000 vanaf 2029) Inboet en vervanging zijn noodzakelijk om de kwaliteit van het openbaar groen op lange termijn op peil te houden. Voor met name rozen, vaste planten en bodembedekkers blijft de huidige kwaliteit achter bij de vereiste kwaliteit. Omdat steeds meer beplanting de reguliere levensduur overschrijdt zal de kwaliteit verder afnemen. Door te vervangen kan de nieuwe situatie beter worden afgestemd op de omgeving. Hiervoor is het belangrijk dat er een investeringskrediet van € 120.000 beschikbaar wordt gesteld. De kapitaallasten van de investering voor vervanging van de heesters, bodembedekkers en plantvakken zijn vanaf 2029 structureel € 10.000.
Openbare speelplaatsen (structureel nadeel € 36.000 vanaf 2027) Voor 2026 is € 393.975 nodig voor het revitaliseren/herinrichten van 5 speelplekken en € 128.000 voor een aantal impulsen. Bij dit laatste budget (€ 128.000) is er voor € 53.000 dekking uit de Nota Bovenwijks. Er resteert dan een aanvraag voor een investeringskrediet van totaal € 468.975. De kapitaallasten van de investeringen voor de speelplaatsen zijn vanaf 2027 structureel € 36.000. Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029
45
Frictiekosten terughalen beeldbepalende beheertaken Avri (incidenteel nadeel € 150.000 in 2026) De frictiekosten die wij in 2026 aan Avri moeten vergoeden voor het terughalen van de beeldbepalende beheertaken hangen samen met het al in 2025 overnemen van drie contracten met aannemers. Avri geeft aan hierdoor frictiekosten te hebben, waarvan het grootste deel in 2026 wordt verwacht. Voor deze kosten geldt dat Avri ze moet specificeren en onderbouwen. De uiteindelijke afrekening vindt begin 2027 plaats. Het is belangrijk om hierbij te benadrukken dat het nu opgenomen bedrag (€ 150.000) een indicatieve schatting betreft. De hoogte van de werkelijke frictiekosten is lastig vooraf in te schatten. Mocht blijken dat deze kosten hoger of lager uitvallen dan nu opgenomen, dan zullen wij de raad daar tijdig over informeren. Taakveld Afval (structureel voordeel € 25.000 vanaf 2026) Prullenbakvergoeding (structureel voordeel € 25.000 vanaf 2026) Ter vervanging van de Zwerfafvalvergoeding is er o.a. een prullenbakvergoeding die momenteel nog niet begroot is. Het Afvalfonds Verpakkingen betaalt gemeenten en andere gebiedsbeheerders voor het aandeel verpakkingen in openbare prullenbakken. De vergoeding heeft betrekking op zowel het beheren en ledigen van prullenbakken als de verwerking van het verpakkingsafval.
Door het opnemen van deze structurele inkomsten in de begroting kunnen wij dit bedrag als een voordeel in de begroting verwerken. Voorstel is deze vergoeding in te zetten voor de kosten bij het toekomstig beheer van openbare prullenbakken; momenteel geschiedt dit beheer door de Avri. Taakveld Milieubeheer (structureel voordeel € 320.000 vanaf 2026. Formatie dekken uit Rijksmiddelen (structureel voordeel € 320.000 vanaf 2026) In de afgelopen jaren is veel energie gestoken in het bouwen van het team duurzaamheid. Dit was nodig omdat er een omvangrijke maatschappelijke opgave moet worden gerealiseerd. Gezamenlijk realiseren zij de brede verduurzamingsopgave. Gezien de grote opgave wordt het voor dit moment niet wenselijk geacht om nu, terwijl we nog in de team-opbouwfase zitten, fors te snijden in de uitvoeringsorganisatie. We hebben deze inzet naar onze inschatting hard nodig, om in de buurt te komen van de ambities. Ook na 2026. Voor de Warmte & Energietransitie hebben wij in onze transitievisie warmte beperkte keuzes gemaakt. We zetten namelijk (i.t.t. veel andere gemeenten) tot op heden niet in op het gasloos maken van wijken. Momenteel wordt de formatie op het gebied van duurzaamheid nog betaald uit de algemene middelen.
Omdat we voorzien dat we de huidige formatie nodig blijven houden, wordt voorgesteld om de eerder toegevoegde formatie van het team Duurzaamheid te gaan betalen uit rijksmiddelen (CDOKE-regeling). De huidige CDOKE-gelden zijn uitgekeerd t/m het jaar 2025. Vanuit het Rijk zijn voor de periode na 2025 aanvullende en oplopende middelen toegezegd tot en met 2030. Het rijk en de provincies hebben gemeenten laten weten dat ze deze middelen structureel mogen begroten. Voor de dekking van de capaciteitskosten gebruikt de gemeente dan voortaan de CDOKE-middelen. Concreet betekent dit dat de onderstaande in 2023 toegevoegde formatie betaald kan worden vanuit de CDOKE-middelen. Taakveld Ruimte en leefomgeving (incidenteel nadeel € 30.000 in 2026) Actualiseren omgevingsvisie (incidenteel nadeel € 30.000 in 2026) In artikel 3.1 van de Omgevingswet is bepaald dat gemeenten verplicht zijn een Omgevingsvisie vast te stellen. Vooruitlopend op de invoering van de Omgevingswet op 1 januari 2024 heeft de gemeenteraad in februari 2022 de Omgevingsvisie Neder-Betuwe vastgesteld. In de omgevingsvisie is opgenomen dat we om de 4 jaar de omgevingsvisie gaan actualiseren of eerder als daar aanleiding toe is. Er zijn diverse ontwikkelingen waardoor het nodig is de omgevingsvisie te actualiseren.
Hierbij valt te denken aan de strategische koers die momenteel wordt opgesteld en de verandering van het beleid van Rijk en provincie op het gebied van ruimtelijke ordening. De gevraagde middelen zijn met name bedoeld voor externe ondersteuning (procesbegeleiding en vormgeving document). Het budget ‘Invoering Omgevingswet’ is hard nodig voor het opstellen van het permanent omgevingsplan. Het is niet wenselijk om uit dit budget bestaand beleid te bekostigen. Temeer omdat nog onduidelijk is of we van het Rijk nog kunnen rekenen op éénmalige bijdragen in dit verband. Taakveld Bouw en Wonen (structureel voordeel € 50.000 vanaf 2026) VTH-taken versoberen (9.13) kadernota 2026) structureel voordeel 50.000 vanaf 2026 Voorheen werden de taken die nu onder de noemer vrijeveldtoezicht worden uitgevoerd, standaard door de Omgevingsdienst Rivierenland (ODR) uitgevoerd. Sinds de invoering van de Omgevingswet vallen deze taken echter onder de verantwoordelijkheid van de gemeente. Vrijeveldtoezicht is een onderdeel van het toezichtproces binnen Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving (VTH). Het richt zich op het proactief controleren van de naleving van wet- en regelgeving, zonder dat er direct een specifieke aanleiding is, zoals een melding, klacht of vergunning check.
Dit type toezicht wordt vaak uitgevoerd in het "vrije veld", wat letterlijk betekent dat toezichthouders actief in het werkgebied aanwezig zijn, bijvoorbeeld in buitengebieden, bedrijventerreinen of woonwijken. Hoewel vrijeveldtoezicht geen verplicht onderdeel is, zorgt het ervoor dat de Omgevingsdienst gerichter toezicht kan houden op specifieke beleidsterreinen. Hierdoor kunnen grotere problemen worden voorkomen, of kunnen mogelijke issues eerder worden gesignaleerd.
Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029
46
Investeringen Beschikbaar gestelde investering (lopend/toekomstig) Beschikbaar te stellen investering (nieuw) Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend
Uniforme schoolzones 2024 Uniforme schoolzones 2025 Uniforme schoolzones 2026 Hoofdstraat, Fruitstraat- rotonde Broekdijk Welysestraat (Wely) Wijk De Leede - oud Kesteren Spoorstraat (Kesteren) Molenstraat-Heuningstraat (IJzendoorn) Dorpsstraat (IJzendoorn) Wijk Kesteren (Dichterswijk/Romeinsebuurt) Nassaulaan eo Kesteren Vervanging afvalbakken Vervangen lichtmasten ikv verduurzaming 2023 Vervangen lichtmasten ikv verduurzaming 2024 Vervangen armaturen ikv verduurzaming 2021 Vervangen armaturen ikv verduurzaming 2022 Vervangen armaturen ikv verduurzaming 2023 Vervangen armaturen ikv verduurzaming 2024 Herinrichting buitenruimte dorpshuis IJzendoorn Voorbereidingskrediet Randweg Opheusden
Lopend Nieuw Nieuw Nieuw Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Lopend Nieuw
Aankoop strategische gronden Randweg Opheusden Vervanging bomen en realiseren nieuwe boomstructuren Vervanging heesters/bodembedekkers Vervanging plantvakken Bermverharding 2023-2025 Renovatie drukrioolgemalen (pompen) 2024-2028 15jr Renovatie drukrioolgemalen (kasten) 2024-2028 30jr Renovatie drukrioolgemalen (pompen) 2024-2028 15jr Renovatie rioolgemalen (kasten) 2024-2028 30jr Vervanging Riolering 2024-2028 60jr Nassaulaan - Kesteren 2020 De Leede II - Kesteren 2021 Riolering Dichterswijk/Romeinsebuurt - Kesteren 2021 Voetgangersbrug Casterhoven Eldik, diverse wegen Oude Broekdijk (Kesteren) 44 RI-straat (Ochten) Vervangen armaturen ikv verduurzaming 2025 Vervangen armaturen ikv verduurzaming 2026 Vervangen armaturen ikv verduurzaming 2027 Groene uitstraling gemeente Groen Nassaulaan Kesteren Speelruimteplan 2025 Speelruimteplan 2026 Realisatie skatevoorziening Realisatie inrit verkeer voor skatevoorziening Riolering Walenhoekseweg Ochten
Toekomstig Toekomstig Toekomstig Toekomstig Toekomstig Toekomstig
Riolering Rehab Bagijnestraat Ochten Riolering Rehab Molendam Ochten Riolering Rehab Dodewaard Zuid Riolering Rehab Fruitstraat Kesteren Riolering Rehab IJzendoorn Oud Riolering Rehab Schenkhofstraat Kesteren Riolering op basis van MJIP
Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029
Startjaar
Jaar van Realisatie
2024 2025 2025 2021 2021 2025 2025 2024 2026 2021 2022 2024 2023 2024 2022 2024 2024 2024 2022 2021
2026 2026 2026 2027 2026 2026 2026 2026 2026 2026 2028 2026 2026 2026 2026 2026 2026 2026 2026
2022-'26 2026 2026 2026 2023 2024 2024 2024 2024 2024 2022 2024 2022 2025 2026 2027 2026 2025 2026 2027 2025 2025 2025 2026
2028 2028 2028 2026 2027 2027 2027 2027 2028 2027 2028 2026 2026 2026 2027 2027 2027 2027 2027 2028 2028 2026 2026
2025
2026 2027 2027 2026 2028 2026
Investerings bedrag x € 1.000 344 170 85 200 75 75 200 250 40 1.345 465 255 127 140 173 173 173 173 300 1.121 5.500 120 60 60 450 735 315 282 121 100 590 1.116 2.654 175 50 32 40 173 173 173 600 35 552 469 150 50 240 20.900
2029 2030 2030 2030 2031 2029
215 40 2.520 850 418 335 4.378
47
Beschikbaar gestelde investering (lopend/toekomstig) Beschikbaar te stellen investering (nieuw)
Startjaar
Jaar van Realisatie
Investerings bedrag x € 1.000
Toekomstig Toekomstig Toekomstig Toekomstig
Verkeer Rehab IJzendoorn oud Verkeer Rehab De Leede Kesteren Verkeer Rehab Dichterswijk Rom.buurt Kesteren Verkeer Rehab Fruitstraat Kesteren Verkeer op basis van MJIP
2028 2025 2025 2026
2031 2028 2028 2029
16 75 50 20 161
Toekomstig Toekomstig Toekomstig Toekomstig Toekomstig Toekomstig Toekomstig
Wegen Rehab Bagijnestraat Wegen Rehab Dodewaard Zuid Wegen Rehab Fruitstraat Kesteren Wegen Rehab IJzendoorn oud Wegen Rehab Molendam Ochten Wegen Rehab Schenkhofstraat Kesteren Wegen Rehab De Leede Kesteren Wegen op basis van MJIP
2026 2027 2026 2028 2026 2026 2025
2029 2030 2029 2031 2030 2029 2028
135 833 270 308 123 355 722 2.746
Toekomstig Toekomstig Toekomstig Toekomstig Toekomstig Toekomstig Toekomstig Toekomstig
Groen Rehab Bagijnestraat Ochten Groen Rehab Dodewaard Zuid Groen Rehab Fruitstraat Kesteren Groen Rehab IJzendoorn Groen Rehab Molendam Ochten Groen Rehab Schenkhofstraat Kesteren Groen Rehab De Leede Kesteren Groen Rehab Dichterswijk/Romeinsebuurt Groen op basis van MJIP
2026 2027 2026 2026 2027 2026 2025 2025
2029 2030 2029 2029 2030 2029 2028 2028
160 88 40 22 18 110 170 75 683
Lopend Lopend
Startersleningen Duurzaamheidsleningen Toekomstig wonen en wonen VVE Totaal financieel vaste activa Totaal investeringsbedragen
Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029
2014 2019 2023
450 2.500 2.950 31.818
48
Mutaties reserves Programma 3 Fysieke Leefomgeving rekening begroting begroting
Bedragen x € 1.000
2024
2025
2026
Meerjarenraming 2027
2028
2029
Bestaand Beleid Lasten
1.020
2.309
Baten
-1.340
-2.525
-320
-216
-60
-320
-216
-60
Geraamd resultaat bestaand beleid
1.009
248
64
-1.048 -1.048
988
-319
-169
-39
-71
-105
-39
-71
-105
Nieuw Beleid Lasten Baten Geraamd resultaat nieuw beleid Geraamd resultaat bestaand en nieuw beleid
Bestaand beleid BESTEMMINGSRESERVE BOVENWIJKSE VOORZIENINGEN • Onttrekking aan de reserve bovenwijkse voorzieningen om te besteden aan bovenwijkse voorzieningen in 2026 € 208.000, in 2027 € 750.000 en in jaar 2028 € 150.000. • Toevoeging aan de reserve bovenwijkse voorziening te ontvangen voor bovenwijkse voorzieningen in 2026 € 382.000, in 2027 € 98.000, in 2028 € 104.000 en in 2029 € 30.000. BESTEMMINGSRESERVE FINANCIELE BIJDRAGE • Onttrekking aan de reserve ruimtelijke investering om te besteden aan ruimtelijke investeringen in 2026 € 193.000, in 2027 € 65.000 en vanaf 2028 jaarlijks € 40.000. • Toevoeging aan de reserve ruimtelijke investering, te ontvangen voor besteding aan ruimtelijke investeringen in 2026 € 446.000, in 2027 € 136.000, in 2028 € 144.000 en in 2029 € 34.000. BESTEMMINGSRESERVE KAPITAALLASTEN • Onttrekking reserve kapitaallasten voor de dekking van afschrijvingen op investeringen in 2026 € 33.000 en vanaf 2027 jaarlijks € 14.000. • Toevoeging aan de reserve kapitaallasten in 2026 € 161.000 en in 2027 € 775.000. BESTEMMINGSRESEREVE OMGEVINGSWET • Onttrekking aan de reserve Omgevingswet voor de implementatie van de Omgevingswet in jaarlijks een bedrag van € 115.000 en in 2027 € € 104.000 extra. BESTEMMINGSRESEREVE DUURZAAMHEID • Onttrekking aan de reserve Duurzaamheid voor uitvoering subsidieregel Verduurzamen woning een bedrag van € 500.000 in 2026.
Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029
49
Programma 4 Economie Missie
De komende jaren investeren we verder in een goed ondernemersklimaat, een goede ondernemersdienstverlening en een goede kwaliteit van onze werklocaties. We willen daarmee welvaart en werkgelegenheid behouden en bevorderen. Lokale ondernemers verdienen onze speciale aandacht. Zij zijn immers belangrijk voor de leefbaarheid en het voorzieningenniveau in onze dorpen. Recreatie en toerisme zijn belangrijk voor onze gemeente en de omliggende regio. Ook dat levert een bijdrage aan het behoud van het voorzieningenniveau in de kernen. We stimuleren activiteiten op het gebied van toerisme en recreatie en richten ons op het aantrekken van meer recreanten. De agrarische sector steunen wij. Waar mogelijk ondersteunen we innovatie.
Actuele kaderstellende beleidsnota's • • • • • • • • • • • •
Neder-Betuws Verkeer-en Vervoerplan, beleidsrapportage (2018), (achtergrondrapportage) Detailhandelsstructuurvisie Neder-Betuwe (2016) Kadernota basismobiliteit (2017) Intergemeentelijke Strategische Visie Laanboomcentrum Betuwe (2015) Regionaal Ambitiedocument 2022-2025 Ruimtelijke Strategische Visie Regio Rivierenland (2019) Regionaal Programma Werklocaties 2019-2024 (2020) Structuurvisie Agro Business Centre Opheusden (2014) Ruimtelijk Kwaliteitskader Agro Business Centre Opheusden (2017) Beleidsrichtlijnen Kantoren op bestaande bedrijventerreinen (2020) Omgevingsvisie Programma Economie 2024-2028
Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029
50
Ambities 4.1 We zorgen voor een veerkrachtige economische structuur Wat willen we bereiken? 4.1.1 Goed ondernemersklimaat
Wat gaan we daarvoor doen? 4.1.1.1 We versterken de ondernemersdienstverlening. 4.1.1.2 We werken planmatig aan de versterking van de lokale economie. 4.1.1.3 We bevorderen een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. (Dit draagt ook bij aan 6.1 Goed en passend onderwijs voor alle inwoners in Neder-Betuwe).
Wanneer speelt het? continu continu
continu
4.1.2 Ondersteuning en innovatie agrarische sector
4.1.2.1 We nemen deel aan het Laanboompact en voeren projecten uit. 4.1.2.3 We stimuleren biodiversiteit. (Dit wordt verder uitgewerkt in ambitie 4.2).
continu
4.1.3 Goed vestigingsklimaat
4.1.3.1 We maken ons sterk voor (uitbreidings)ruimte voor onze lokale ondernemers. 4.1.3.2 We plannen een voldoende aanbod van nieuwe bedrijventerreinen binnen onze mogelijkheden. 4.1.3.3 We zorgen ervoor dat onze bedrijventerreinen duurzaam en toekomstbestendig zijn. 4.1.3.4 We gaan verder met de planvorming van fase 2 van het Tree Valley Business Centre. 4.1.4.1 We zetten actief in op de winkelconcentratieplannen. 4.1.4.2 We hebben een faciliterende rol bij het voorzieningenniveau in de dorpen. 4.1.4.3 We faciliteren de initiatiefnemers in het centrum van Ochten bij de herontwikkeling van een nieuwe supermarkt, een dorpshuis en de toevoeging van nieuwe centrumfuncties. We investeren in de herinrichting van de openbare ruimte zodat het plein een kwaliteitsverbetering ondergaat.
continu
4.1.4 Florerende dorpen en kernen
4.1.5 Afstemming met regionale economische agenda
4.1.5.1 Als regiogemeente zijn we betrokken bij de uitvoering van het Regionaal Economisch Ambitiedocument.
2024 e.v.
continu
continu
continu
continu
continu
2023 e.v.
2023 e.v.
Activiteiten 2026
Voor het bereiken van bovenstaande ambities gaan we het volgende doen in 2026. 4.1.1 Goed ondernemersklimaat 4.1.1.1 We versterken de ondernemersdienstverlening. We werken continu aan een goede dienstverlening voor onze ondernemers. Dit doen we voornamelijk door proactief het contact met ondernemers op te zoeken. Via ambtelijke en bestuurlijke bedrijfsbezoeken maar ook in verschillende overleggen met de bedrijventerrein- en ondernemersverenigingen. Bijvoorbeeld via het overkoepelende bestuurlijke platform voor Ondernemers, Onderwijs en Overheid (PVO). We zijn aanwezig bij lokale en regionale bijeenkomsten Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029
51
voor en door ondernemers. Daarnaast faciliteren wij ondernemers reactief door binnenkomende vragen en verzoeken snel en zorgvuldig te beantwoorden. Dit gebeurt via persoonlijk contact met medewerkers van de afdeling economie als ook via het ondernemersloket. 4.1.1.2 We werken planmatig aan de versterking van de lokale economie. Door uitvoering te geven aan de concrete acties in het Programma Economie wordt planmatig gewerkt aan het versterken van de lokale economie. 4.1.1.3 We bevorderen een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. We willen de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt bevorderen. We maken ons sterk om een editie van de Techniekdag Rivierenland te laten plaatsvinden in Neder-Betuwe. Daarnaast nemen we als werkgever deel aan het School & Jobs evenement. Samen met de drie voortgezet onderwijs scholen uit Neder-Betuwe en het lokale bedrijfsleven onderzoeken we hoe de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt verbeterd kan worden. De drie vo-scholen ontwikkelen in 2026 een digitale stagemarkt. De gemeente en de Ondernemersvereniging Neder-Betuwe (OVNB) zijn als partners betrokken bij het project. 4.1.2 Ondersteuning en innovatie agrarische sector 4.1.2.1 We nemen deel aan het Laanboompact en voeren projecten uit. Samen met Gemeente Buren, Gemeente Overbetuwe, de Provincie Gelderland en het bedrijfsleven financieren wij het Laanboompact.
In 2026 worden verschillende onderzoeken, demonstraties en projecten uitgevoerd, ter bevordering van een duurzame en toekomstbestendige laanboomteelt. Waar mogelijk speelt de gemeente een faciliterende rol in bestaande en nieuwe projecten die door de sector worden uitgevoerd. Via de Regio Deal komen extra middelen beschikbaar voor innovatie in de agrarische sector dit wordt verdeeld over de vijf pacten, waaronder het laanboompact. 4.1.2.3 We stimuleren biodiversiteit. Via het Laanboompact wordt ingespeeld op actuele ontwikkelingen. De nieuwe pact periode legt nog meer focus op duurzaamheid en milieuvriendelijke teelt in onderzoeken en implementatieprojecten (zie ook ambitie 4.2.3.2). 4.1.3 Goed vestigingsklimaat 4.1.3.1 We maken ons sterk voor (uitbreidings)ruimte voor onze lokale ondernemers. Bonegraaf-Oost, Walenhoek-West en Poort van Ochten worden ontwikkeld. Het streven is om in 2026 het gemeentebreed locatie onderzoek voor een nieuw bedrijventerrein af te ronden. 4.1.3.2 We plannen een voldoende aanbod van nieuwe bedrijventerreinen binnen onze mogelijkheden. Het Regionaal Programma Werklocaties 2025–2029 biedt voldoende mogelijkheden voor bedrijfsruimte in Neder-Betuwe. We zetten ons actief in om voldoende ruimte te behouden voor lokaal gevestigde (MKB-)bedrijven. 4.1.3.3 We zorgen ervoor dat onze bedrijventerreinen duurzaam en toekomstbestendig zijn.
Op bestaande bedrijventerreinen faciliteren we (ruimtelijke) initiatieven van ondernemers door mee te werken aan bestemmingsplanwijzigingen en omgevingsvergunningen (binnen de integrale beleidskaders en financiële kaders van de gemeente). Hierbij moet gedacht worden aan initiatieven op het gebied van verduurzaming, modernisering en revitalisering van bedrijventerreinen en het oplossen van problematiek door netcongestie. 4.1.3.4 We gaan verder met de planvorming van fase 2 van het Tree Valley Business Centre. Op het Tree Valley Business Centre (TVBC) is ruimte beschikbaar voor doorontwikkeling van laanboomgerelateerde bedrijvigheid. De gemeente faciliteert ruimtelijke initiatieven van ondernemers. 4.1.4 Florerende dorpen en kernen 4.1.4.1 We zetten actief in op de winkelconcentratieplannen. We zetten in op de doorontwikkeling van de winkelconcentratiegebieden. Dit hangt sterk samen met (ruimtelijke) initiatieven van ondernemers, zoals het openen van nieuwe winkels of restaurants. Ook in 2026 faciliteren we dergelijke initiatieven, mits ze passen binnen onze integrale beleidskaders en de Detailhandelsstructuurvisie (DSV). De actualisatie van de DSV, waar de gemeente in 2025 mee is gestart, wordt uiterlijk in 2026 afgerond. 4.1.4.2 We hebben een faciliterende rol bij het voorzieningenniveau in de dorpen. Zie 4.1.4.1 en ontwikkelingen 2026; Actualisatie Detailhandelstructuurvisie.
4.1.4.3 We faciliteren de initiatiefnemers in het centrum van Ochten bij de herontwikkeling van een nieuwe supermarkt, een dorpshuis en de toevoeging van nieuwe centrumfuncties. De sloop en nieuwbouw van het dorpshuis en de supermarkt zijn in 2025 gestart. In 2026 worden de nieuwe supermarkt en het nieuwe dorpshuis gebouwd. Parallel daaraan verzorgt de gemeente de herinrichting van de openbare ruimte. 4.1.5 Afstemming met regionale economische agenda 4.1.5.1 Als regiogemeente zijn we betrokken bij de uitvoering van het Regionaal Economisch Ambitiedocument. In 2026 wordt het Regionaal Economisch Ambitiedocument herijkt. De gemeente zorgt voor een goede aansluiting op het eigen Programma Economie. Binnen de regionale samenwerking richten we ons op economische acties waarbij de regio een duidelijke meerwaarde biedt ten opzichte van de gemeente, zoals bijvoorbeeld gezamenlijke lobbyactiviteiten. Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029
52
Ontwikkelingen voor 2026 Actualisatie Detailhandelstructuurvisie Om onze faciliterende rol ten aanzien van florerende dorpen en kernen met een goed voorzieningenniveau te kunnen uitvoeren is een actueel inzicht in ontwikkelingen in de detailhandel van belang. De detailhandelsstructuurvisie dateert uit 2016. Sindsdien is er veel veranderd. In 2025 is de actualisatie van de DSV gestart. De planning is om dit in 2026 af te ronden.
Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029
53
4.2 We vergroten de aantrekkelijkheid van ons gebied voor inwoners en bezoekers Wat willen we bereiken?
4.2.1 Goed omgaan met ons (cultureel) erfgoed
4.2.2 Bevorderen van recreatie en toerisme
4.2.3 Ons landschap aantrekkelijker maken
Wat gaan we daarvoor doen? 4.2.1.1 We maken de beschikbare informatie over ons erfgoed toegankelijk. 4.2.1.2 We herijken de gemeentelijke monumentenlijst en voegen waardevol landschap en ensembles toe. 4.2.1.3 We benutten kansen die erfgoed biedt. 4.2.1.4 We borgen ons erfgoedbeleid in regels in het nieuwe Omgevingsplan. 4.2.1.5 We vergroten de zichtbaarheid van het cultureel en historisch erfgoed. (Regioplan Inspirerend Rivierenland) 4.2.2.1 We richten ons op het aantrekken van meer recreanten. 4.2.2.2 We zorgen voor voldoende mogelijkheden om te ontspannen, onder meer door aantrekkelijke fiets- en wandelpaden. We verkennen de realisatie van een fietsverbinding tussen Echteld en Tiel. 4.2.2.3 We vergroten de bekendheid van het merk De Betuwe. 4.2.2.4 We stellen een samenwerkingsagenda Boven-Linge op en voeren deze uit. 4.2.2.5 We integreren het project Gastvrije Waaldijk in het dijkversterkingsproject. 4.2.2.6 We werken samen in de regio aan de opgaven agrotoerisme en cultuurhistorische landmarks. 4.2.2.7 We werken aan de ontwikkeling van Veerhaven Ochten. 4.2.3.1 We geven uitvoering aan het Landschapsontwikkelingsplan (LOP). 4.2.3.2 We zetten in op meer biodiversiteit. 4.2.3.3 We planten meer bomen in het openbaar gebied en stimuleren dit op particulier terrein. 4.2.3.4 We zijn zuinig op onze bijzondere landschappelijke ensembles.
Wanneer speelt het? 2025 e.v.
2024 e.v.
continu 2024 e.v.
continu
2023 e.v. 2023 e.v.
2023 e.v. 2023 e.v.
2023-2027
2023 e.v.
2023 e.v.
continu
continu continu
continu
Activiteiten 2026
Voor bet bereiken van bovenstaande ambities gaan we het volgende doen in 2026. 4.2.1 Goed omgaan met ons (cultureel) erfgoed 4.2.1.1 We maken de beschikbare informatie over ons erfgoed toegankelijk. We werken in fases aan de uitwerking van het erfgoedbeleid dat in 2022 is vastgesteld. Dit doen we door het erfgoedbeleid op te nemen in het Omgevingsplan en de monumentenlijst te actualiseren. Op onze website staat waar we in dit proces zijn en daar kunnen de bijbehorende documenten worden gedownload. De pagina over erfgoed en monumenten wordt regelmatig bijgewerkt. Uiteindelijk maken we ons erfgoed toegankelijk via een webviewer. Daarin komen zowel de vernieuwde gemeentelijke monumentenlijst als de planregels over cultuurhistorie te staan. Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029
54
4.2.1.2 We herijken de gemeentelijke monumentenlijst en voegen waardevol landschap en ensembles toe. In 2026 zetten we de procedures voort die in 2025 zijn gestart voor het aanwijzen van nieuwe monumenten en het afvoeren van bestaande monumenten. Daarnaast stellen we in 2026 planregels op voor de losse bebouwde ensembles/dorpsgezichten en de losse landschappen. 4.2.1.3 We benutten kansen die erfgoed biedt. Bij initiatieven die aan de regiekamer worden voorgelegd, wordt ook gekeken naar erfgoed. Als er cultuurhistorische elementen aanwezig zijn die we volgens vastgestelde waarderings- en waardekaarten willen behouden, gaan we hierover in gesprek. Het uitgangspunt is dat we vooraf bekijken of en op welke wijze deze cultuurhistorische waarden zoveel mogelijk behouden kunnen blijven en welke mogelijkheden er zijn voor compensatie. 4.2.1.4 We borgen ons erfgoedbeleid in regels in het nieuwe Omgevingsplan. In 2024 is het paraplubestemmingsplan 2023 voor de integrale ensembles vastgesteld. Dit zal worden doorvertaald in het Omgevingsplan. In 2026 worden de planregels voor het overige deel van de gemeente opgesteld. Daarna worden deze doorvertaald in het Omgevingsplan. 4.2.1.5 We vergroten de zichtbaarheid van het cultureel en historisch erfgoed. (Regioplan Inspirerend Rivierenland) We werken in fases aan de uitwerking van het erfgoedbeleid dat in 2022 is vastgesteld.
Dit doen we door het erfgoedbeleid op te nemen in het Omgevingsplan en de monumentenlijst te actualiseren. Op onze website is te zien waar we in dit proces staan en kunnen de bijbehorende documenten worden gedownload. De pagina over erfgoed en monumenten wordt regelmatig bijgewerkt. Uiteindelijk maken we ons erfgoed toegankelijk via een webviewer. Daarin komen zowel de vernieuwde gemeentelijke monumentenlijst als de planregels over cultuurhistorie. Daarnaast vergroten we de zichtbaarheid door bij ruimtelijke initiatieven inzichtelijk te maken welke cultuurhistorische onderdelen behouden blijven. Aanvullend hierop geldt dat uitvoering wordt gegeven aan het regionale plan culturele infrastructuur en cultuur- en erfgoedparticipatie. Dit is opgesteld voor de periode 2025-2027 (zie hiervoor ook ambitie 6.3.4.1). Vanuit dit plan wordt aandacht besteed aan de verhalen van het Rivierengebied. Dit gebeurt onder andere door erfgoeden cultuurroutes, zodat inwoners zich kunnen verdiepen in de rijke geschiedenis van het Rivierengebied. 4.2.2 Bevorderen van recreatie en toerisme 4.2.2.1 We richten ons op het aantrekken van meer recreanten. Bureau Toerisme zal, als uitvoeringsorganisatie van de regio, zich hierop richten met de activiteiten uit hun jaarplan. Dit wordt afgestemd met de acht deelnemende gemeenten.
4.2.2.2 We zorgen voor voldoende mogelijkheden om te ontspannen, onder meer door aantrekkelijke fietsen wandelpaden. Het beheer en onderhoud van de wandelpaden wordt uitgevoerd door Uiterwaarde. In 2026 gaan we een vernieuwde overeenkomst afsluiten. 4.2.2.3 We vergroten de bekendheid van het merk De Betuwe. Eind 2024 is een start gemaakt met de verkenning naar regiopromotie van de Betuwe door een extern bureau. Dit wordt gedaan met alle zeven Betuwse gemeenten (dus inclusief gemeente Overbetuwe en Lingewaard). Midden 2025 is het eindrapport opgeleverd, op basis daarvan zal in het najaar van 2025 een vervolgstap worden genomen. 4.2.2.4 We stellen een samenwerkingsagenda Boven-Linge op en voeren deze uit. De samenwerkingsagenda is inmiddels vastgesteld en in 2026 wordt er verder gewerkt aan de doelen/plansporen die in de agenda zijn opgenomen. 4.2.2.5 We integreren het project Gastvrije Waaldijk in het dijkversterkingsproject. In 2025 is een start gemaakt met 'Het Verhaal van de Waal' als onderdeel van Gastvrije Waaldijk. De waalzuilen en verhalen die opgesteld worden over de Waal zullen ontsloten worden. Provincie is projectleider namens de gemeenten en de bureaus van Toerisme uit Rivierenland en Arnhem Nijmegen voeren het project uit. In 2026 zal de input compleet zijn en wordt de vormgeving op de waalzuilen (drie in onze gemeente) en online verder uitgewerkt.
4.2.2.6 We werken samen in de regio aan de opgaven agrotoerisme en cultuurhistorische landmarks. In 2025 zijn de opgaven die opgesteld zijn naar aanleiding van het Regionaal Ambitiedocument 20222025 afgerond. Begin 2026 zal de evaluatie plaatsvinden en wordt er onderzocht of er (onderdelen van) de opgaven opgenomen worden in het nieuw op te stellen economisch Ambitiedocument. 4.2.2.7 We werken aan de ontwikkeling van Veerhaven Ochten. Fase 2 van dit project, de publiek-private ontwikkeling, zal in 2026 verder opgepakt worden. 4.2.3 Ons landschap aantrekkelijker maken 4.2.3.1 We geven uitvoering aan het Landschapsontwikkelingsplan (LOP). In het kader van het project Versterken identiteit en herkenbaarheid cultuurhistorische elementen zijn onderzoeken uitgevoerd die hebben geleid tot het beschermen en zichtbaar maken van de Betuwelinie en de Spanjaardsdijk. In 2025 hebben we een projectvoorstel Klompenpad KIDS ontvangen. Het doel is om kinderen op een speelse manier te betrekken bij de natuur. In overleg met alle betrokken partijen is hier invulling aan gegeven wat doorloopt in 2026. Tot slot volgen wij nauwlettend de subsidiemogelijkheden bij de Provincie Gelderland en bereiden we subsidieaanvragen voor. Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029
55
4.2.3.2 We zetten in op meer biodiversiteit. We continueren het maken van sortiment keuzes met een meerwaarde voor vogels, vlinders en wilde bijen. Ook wordt ingezet op bloeiende bermen voor de natuurlijke bestrijding van plaagdieren. 4.2.3.3 We planten meer bomen in het openbaar gebied en stimuleren dit op particulier terrein. In 2026 continueren wij het planten van meer bomen bij wijkrenovaties en zetten wij het vervangingsplan voort. Daarnaast willen we beplanting op particulier terrein stimuleren door in het voorjaar van 2026 uitvoering te geven aan het project erfbeplanting voor particulieren. Via de huisaan-huisbladen is gecommuniceerd dat inwoners zich voor dit project in kunnen laten schrijven. 4.2.3.4 We zijn zuinig op onze bijzondere landschappelijke ensembles. Zie hiervoor 4.2.3.1 We geven uitvoering aan het Landschapsontwikkelingsplan (LOP).
Ontwikkelingen voor 2026 Europese subsidieprogramma LEADER (programma voor plattelandsontwikkeling) In 2024 is het Europese subsidieprogramma LEADER in regio Rivierenland van start gegaan. Met deze regeling kunnen vernieuwende initiatieven, die vanuit de streek zelf worden opgestart, ondersteund worden met subsidie en kennis. Samenwerking en innovatie staat hierbij centraal en projecten die worden goedgekeurd kunnen ook bijdragen aan ambities van de gemeente. Ook in 2026 kunnen aanvragen gedaan worden. Waar mogelijk zullen we vanuit de gemeente-initiatieven stimuleren om een aanvraag te doen.
Beleidsindicatoren Naam Indicator: Functiemenging
Eenheid: Bron: Percentage LISA
Vestiging (van bedrijven)
Aantal per LISA 1.000 inwoners
NederBetuwe Landelijk NederBetuwe Landelijk
Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029
2018 56,40
2019 57,40
2020 57,30
2021 57,60
2022 58,50
2023 59,50
52,90 146,60
53,30 53,20 53,30 53,80 151,50 156,00 156,90 165,20
54,20 171,00
145,30
151,20 157,80 164,50 173,30
181,80
56
2024
Verbonden partijen Recreatieschap Nederrijn, Lek en Waal Wat is de betrokkenheid van deze verbonden partij bij (de realisatie van doelen in) het begrotingsprogramma? Het recreatieschap heeft tot taak de gemeenschappelijke behartiging van de belangen van de deelnemende gemeenten op het terrein van de openluchtrecreatie en het toerisme in het gebied, met bescherming van het landschappelijk karakter. Ontwikkelingen voor 2026? Zoals in programma 1 is aangegeven, is het noodzakelijk alle gemeenschappelijke regelingen aan te passen aan de gewijzigde Wet gemeenschappelijke regelingen. In 2025 is de nieuwe Wgr door de raad aangenomen. In 2026 zal voor de gemeenschappelijke regeling Recreatieschap Nederrijn, Lek en Waal onderzocht worden in samenspraak met de andere gemeenten over de vorm van deze verbonden partij: is het nog altijd logisch dat we voor dit doel samenwerken in de vorm van een gemeenschappelijke regeling, of ligt een andere samenwerkingsvorm meer voor de hand?
Industrieschap Medel Wat is de betrokkenheid van deze verbonden partij bij (de realisatie van doelen in) het begrotingsprogramma? We werken toe naar de afronding van alle doelstellingen uit de Grondexploitatie Medel Afronding. Alle kavels op Medel Afronding zijn verkocht. Ontwikkelingen voor 2026? In 2026 bouwen bedrijven aan hun nieuwe gebouw en realiseren we infrastructuur.
Waterbedrijf Vitens N.V. Wat is de betrokkenheid van deze verbonden partij bij (de realisatie van doelen in) het begrotingsprogramma? Deze verbonden partij zorgt ervoor dat de inwoners van Neder-Betuwe voorzien worden van kwalitatief goed drinkwater tegen een zo laag mogelijke prijs. Ontwikkelingen voor 2026? Als punt van zorg willen wij meegeven dat de beschikbaarheid van voldoende drinkwater onder druk staat.
Uitvoeringsorganisatie Breedbandnetwerk Rivierenland Wat is de betrokkenheid van deze verbonden partij bij (de realisatie van doelen in) het begrotingsprogramma? De Gemeenschappelijke Regeling (GR) Uitvoeringsorganisatie Breedbandnetwerk Rivierenland (UBR) is een samenwerkingsverband van zeven gemeenten: Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal en Zaltbommel. Het doel van deze samenwerking is de uitrol van een breedbandnetwerk (glasvezel) voor internet in het buitengebied. De GR UBR is hiervoor opdrachtgever namens de zeven gemeenten. Daarnaast verzorgt GR UBR het beheer en de exploitatie van dat gedeelte van het netwerk dat al is aangelegd. Vanaf het 4e kwartaal 2020 zijn de eerste aansluitingen operationeel en genereert de GR UBR inkomsten uit de exploitatie van het breedbandnetwerk. Dit gebeurt via de verhuur van glasvezelparen. Door de realisatie van het breedbandnetwerk hebben inwoners in het buitengebied een toekomstbestendig netwerk voor internet dat op termijn het oude netwerk, ‘de koperaansluiting’, vervangt. Voor inwoners in het buitengebied betekent dit dat zij, net als inwoners in de dorpskernen, gebruik kunnen maken van een snelle, toekomstbestendige internetverbinding op hun adres. Ontwikkelingen voor 2026? In 2026 wordt het netwerk opgeleverd.
Dit betekent dat de UBR definitief overstapt van een 'realisatie' organisatie naar een 'beheer en exploitatie' organisatie. Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029
57
Wat mag het kosten? Programma: 4 Economie Rekening Bedragen x € 1.000,-
2024
Begroting
Meerjarenraming
2025
2027
2026
2028
2029
Bestaand beleid Lasten
1.735
3.284
2.325
1.438
589
1.394
Baten
-1.743
-2.345
-1.796
-1.015
-220
-1.025
-8
940
528
423
369
369
Nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen Lasten
-748
-787
-300
-1.105
Baten
759
748
231
1.036
11
-39
-69
-69
539
384
300
300
Geraamd resultaat bestaand beleid
Saldo nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen Geraamd resultaat bestaand en nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen
-8
940
Nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen
In programma 4 Economie worden in totaliteit € 748.000 minder aan lasten in 2026 oplopend tot € 1.105.000 minder aan lasten in 2029 gevraagd. Daartegenover staat in 2026 in totaliteit € 759.000 minder aan baten oplopend tot € 1.036.000 minder aan baten. Een specificatie van de lasten en baten voor nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen vindt u hieronder op niveau van taakveld. Actualisatie urencalculaties en kostendekkendheid leges met effecten voor alle taakvelden die onder dit programma vallen (structureel nadeel € 11.000) Het effect van deze twee onderwerpen voor dit programma bedraagt structureel € 11.000 nadelig. Voor een overzicht van het totale effect over alle programma’s verwijzen wij naar het onderdeel uiteenzetting van de financiële begroting en dan specifiek de toelichting op het onderdeel nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen van de financiële begroting. Taakveld economische ontwikkeling (structureel voordeel € 50.000 vanaf 2027) Stopzetten Regionaal Stimuleringsfonds (structureel voordeel € 50.000 vanaf 2027) Het Regionaal Stimuleringsfonds (RSF) is een regionaal subsidiefonds voor ondernemers om innovatie te stimuleren. Het RSF is een financieel instrument bij het Regionaal Economisch Ambitiedocument en is gekoppeld aan de 18 gezamenlijke opgaven voor de regionale economie.
Alle gemeenten uit Regio Rivierenland nemen deel aan het RSF en dragen ieder 2 euro per inwoner bij aan het fonds. Neder-Betuwe betaalt inmiddels € 50.000 per jaar. De afgelopen jaren was het fonds succesvol voor gemeente NederBetuwe als het gaat om innovatie in het laanboomteeltcluster: MDE, Damcon, Tree Centre Opheusden, Tribum en Horti Robotics kregen een subsidie. De bezuiniging houdt in: het stopzetten van de bijdrage van Neder-Betuwe aan een regionaal subsidiefonds voor innovatie vanaf 2027. Dit kan Neder-Betuwe zelf besluiten, maar men heeft zich in Regio Rivierenland wel te verhouden tot alle andere deelnemende gemeenten. Bij voorkeur vindt een bezuiniging op het RSF of het stopzetten van het RSF plaats in overleg en overeenstemming met de andere gemeenten in Regio Rivierenland. Al was het maar voor de goede bestuurlijke verhoudingen onderling en wederkerigheid. De Regio Rivierenland ontzorgt Neder-Betuwe en zeven anderen gemeenten via het RSF, met name als het gaat om ‘de overhead’ en het borgen van kwaliteit van de projectvoorstellen. Taakveld economische promotie (structureel voordeel € 30.000 vanaf 2028) Projectkosten dijkversterking (gastvrije Waaldijk) (structureel voordeel €€ 30.000 vanaf 2028 In het project Gastvrije Waaldijk, onderdeel dijkversterking, is gekozen om extra maatregelen te doen die buiten de scope van het project liggen.
Deze extra maatregelen zijn na uitgebreide participatie tot stand gekomen en maken onderdeel uit van het onherroepelijke projectplan dijkversterking. Voor externe inhuur is destijds structureel € 30.000 opgenomen in de begroting. Zolang het Waterschap de werkzaamheden in het kader van de dijkverzwaring (in combinatie met de aanleg van een gastvrije Waaldijk) niet heeft afgerond blijft dit budget nodig voor toezicht op de werkzaamheden. De verwachting (rekening houdend met vertragingen in de uitvoering) is dat vanaf 2028 dit budget kan vrijvallen.
Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029
58
Investeringen Programma: 4 Economie Beschikbaar gestelde investering (lopend/toekomstig) Beschikbaar te stellen investering (nieuw) Lopend Lopend
Ontwikkeling Veerhaven Ochten Herinrichting v Drielplein Ochten
Startjaar
Jaar van Realisatie
Investerings bedrag x € 1.000
2022 2023
2030 2026
135 1.845
Totaal investeringsbedragen
1.980
Mutaties in reserves Programma 4 Economie rekening begroting begroting
Bedragen x € 1.000
2024
2025
2026
Meerjarenraming 2027
2028
2029
Bestaand Beleid Lasten Baten
-54
-54
-54
-54
Geraamd resultaat bestaand beleid
-54
-54
-54
-54
-54
-54
-54
-54
Nieuw Beleid Lasten Baten Geraamd resultaat nieuw beleid Geraamd resultaat bestaand en nieuw beleid Bestaand beleid BESTEMMINGSRESERVE BOVENWIJKSE VOORZIENINGEN Onder bestaand beleid onttrekken wij jaarlijks € 54.000 uit de reserve Laanboomhuis ter dekking van de exploitatie Laanboomhuis te Opheusden. Conform afspraak vindt de onttrekking in 2027 voor het laatst plaats.
Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029
59
Programma 5 Wmo, jeugdzorg en participatiewet Missie
In Neder-Betuwe doet iedereen ertoe. De inwoners in onze gemeente zijn zorgzaam en waar mogelijk helpen zij elkaar en zorgen zij voor elkaar. Om inwoners hiertoe in staat te stellen, ondersteunen wij vormen van informele zorg en versterken wij de samenwerking met en tussen onze maatschappelijke partners. Zo stellen we inwoners in staat om zoveel mogelijk zelf de regie te voeren over hun leven vanuit eigen kracht en met steun van de omgeving. Zelfredzaam zijn, dat lukt niet iedereen. Wij bieden dan zorg en ondersteuning vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Jeugdwet en de Participatiewet. Zorgvragers hebben keuzevrijheid, zodat de hulp past bij hun levensovertuiging. Wij zetten steeds meer in op preventie, omdat we willen voorkomen dat mensen zorg nodig hebben. Voorkomen is immers beter dan genezen. Deze missie komt overeen met de vastgestelde visie in de Integrale Beleidsnota Sociaal Domein. De ambities en ontwikkelingen binnen dit programma komen grotendeels terug in de nota of de bijbehorende uitvoeringsplannen.
Actuele kaderstellende beleidsnota's
Algemeen • Raadsvisie 2030 (2019) • Integrale Beleidsnota Sociaal Domein "Samen verder op de ingeslagen wg" 2025 - 2028 (2024) • Algemene subsidieverordening Neder-Betuwe 2019 (2019) • Nadere regel subsidies voor vrijwilligersorganisaties (2019) • Nadere regel belangenbehartiging sociaal domein 2019 (2019) Wmo/Jeugd • Nota Kernpunten (2013), • Verordening Maatschappelijke Ondersteuning Neder-Betuwe 2020 (2020) • Verordening Jeugdhulp gemeente Neder-Betuwe 2023 (2023); Raadsbesluit Verordening Jeughulp 2023 • Dienstverleningsovereenkomst Wmo/Jeugd door de regio Rivierenland (2019) • Nadere regel subsidie vervanging buurtbus Klaartje en Swobrik 2019 (2019) • Nadere regels Maatschappelijke ondersteuning gemeente Neder-Betuwe 2019 (2019) • Beleidsregels huishoudelijke ondersteuning Wmo gemeente Neder-Betuwe 2020 (2020) • Nadere regels jeugdhulp gemeente Neder-Betuwe 2022 (2022) • Beleidsregels woonvoorzieningen, vervoersvoorzieningen en rolstoelen Neder-Betuwe 2021 (2021) Participatie • Vangnetregeling Participatiewet (2015) • Re-integratieverordening (2023) • Verordening meedoenregeling Neder-Betuwe 2024 (2023) • Afstemmingsverordening Participatiewet (2016) • Verordening individuele inkomenstoeslag (2024) • Gemeenschappelijke regeling Werkzaak Rivierenland (2024) • Meerjarenbeleidsplan 2024-2027 Werkzaak Rivierenland (2023) Volksgezondheid • Gemeenschappelijke regeling GGD
Gelderland-Zuid (2024) • Meerjarenstrategie GGD Gelderland-Zuid 2024-2027 (2024) • Preventie- en Handhavingsplan Alcohol Neder-Betuwe 2025-2028 (2025) • JOGG plan van aanpak Neder-Betuwe 2025-2028 (2025) • Nadere regel subsidie voorkomen en/of verminderen van eenzaamheid (2023) • Nadere regel subsidie AED's Gemeente Neder-Betuwe (2025) • Overige • Verordening tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten (2018) • Beleidsregels Schuldhulpverlening (2022) • Verordening beslistermijn Schuldhulpverlening Neder-Betuwe 2022 (2021) • Beleidsregels Bijzondere Bijstand 2023 (2023) • Plan van aanpak bestrijding kinderarmoede (2018) • Beleidsplan GGZ Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang 'Samen Dichtbij' (2018) • Beschermd Wonen, regio Nijmegen en Rivierenland (2021) Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029
60
Ambities 5.1 Inwoners zijn zoveel mogelijk zelfredzaam en kunnen deelnemen aan de samenleving Wat willen we bereiken?
5.1.1 Inwoners met een hulpvraag ontvangen passende ondersteuning
5.1.2 Inwoners zijn zoveel mogelijk financieel zelfredzaam
5.1.3 Iedereen kan deelnemen aan de samenleving
5.1.4 Voldoende opvangplekken voor asielzoekers conform opgave Spreidingswet
Wat gaan we daarvoor doen? 5.1.1.1 We bieden een helpende hand bij het formuleren van een hulpvraag, door onder andere onafhankelijke cliëntondersteuning, het welzijnswerk en de Kernpunten 5.1.1.2 Wij borgen de kwaliteit en beschikbaarheid van ondersteuning 5.1.1.3 We zorgen dat inwoners keuzevrijheid hebben zodat de geboden hulp aansluit bij hun levensovertuiging en identiteit 5.1.1.4 We ondersteunen vormen van informele zorg en blijven hiervoor in gesprek met onze (lokale) partners 5.1.2.1 We bieden ondersteuning aan inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt bij het vinden en behouden van passend werk 5.1.2.2 We organiseren een toekomstbestendige uitvoering van de Participatiewet en Schuldhulpverlening 5.1.2.3 We geven uitvoering aan maatregelen ter bestrijding van armoede en koopkrachtverlies (zie ook ambitie 3.3: We willen een duurzame gemeente zijn, klaar voor de toekomst) 5.1.2.4 Problematische schulden worden waar mogelijk voorkomen door vroegtijdig signaleren en een breed ondersteuningsaanbod 5.1.3.1 We zetten ons in voor een dementievriendelijk NederBetuwe 5.1.3.2 We dragen bij aan het voorkomen en verminderen van eenzaamheid onder inwoners 5.1.3.3 We bieden goede ondersteuning op het gebied van o.a.