Bijlage - Kadernota 2025-2028

-

Borging bedrijfsvoeringsaspecten fysiek domein De functie van ‘Adviseur Bedrijfsvoering fysiek domein’ (Business consultant) is in de loop van 2023 gecreëerd om het management van de fysieke pijler te ondersteunen en ontzorgen met betrekking tot de bedrijfsvoeringaspecten die meer en meer aan het primaire proces zijn en worden gekoppeld. Hier is vaste capaciteit op aangenomen. Deze functie is (nog) niet opgenomen in de personeelsbegroting. Deze functie is de schakel tussen onderdelen (teams) binnen Bedrijfsvoering (Financiën, Inkoop, JZ, ICT) en Control en de medewerkers binnen de Fysieke pijler en als zodanig eerste aanspreekpunt. Daarmee neemt deze medewerker niet de verantwoordelijkheid van collega’s in de pijler over maar kan hij/zij hen wel ondersteunen en ontzorgen bij de (verdere verbetering van de) bedrijfsvoeringsgerichte werkzaamheden, waaraan meer en meer eisen worden gesteld. De vakinhoudelijke medewerkers kunnen zich hierdoor meer richten op inhoudelijke taken en het realiseren van ambities in het fysieke domein. Deze functie is noodzakelijk om de continuïteit van de bedrijfsvoeringsaspecten binnen de veelheid aan opgaven/werkzaamheden in het fysieke domein te kunnen borgen. Voor de functie geldt dat deze als fulltime functie is uitgezet maar op dit moment op basis van 24 uur wordt ingevuld.

Duidelijk is dat daarmee een deel van de werkzaamheden niet kan worden uitgevoerd waardoor nog steeds sprake is van een knelpunt. Er ligt een directe relatie met de groei van de gemeente en daarmee de gemeentelijke organisatie, in het bijzonder die van de Fysieke pijler. De span of attention / span of control is met inmiddels zo’n 80 medewerkers zodanig omvangrijk geworden voor het management van de pijler dat voor een goede toerusting van de bedrijfsvoerings-aspecten, gekoppeld aan de uitvoering van de taken binnen het fysieke domein, een structurele invulling van deze functie onontkoombaar is geworden. Vanuit de stelpost groeiformatie die bij de begroting 2023 in het leven is geroepen is voor bovengenoemde functies grotendeels dekking beschikbaar.

Kadernota 2025-2028

47

BIJLAGE 1: OPDRACHT VOOR HET VERVOLG Naar de huidige inzichten zullen er vanaf 2026 maatregelen nodig zijn om de financiële positie van de gemeente Neder-Betuwe in balans te houden. Daarom stellen wij uw raad voor om bij het vaststellen van deze kadernota opdracht te geven om te starten met een ‘ombuigingstraject’. Doel van het traject Het ombuigingstraject moet zorgen voor een integraal af te wegen pakket aan dekkings-, bezuinigings- en ombuigingsmaatregelen1, zodat uiterlijk bij de kadernota 2026-2029 inzicht bestaat in een mogelijk maatregelenpakket om de financiële positie vanaf 2026 in evenwicht te brengen en op basis hiervan, voor zover nodig, bij het vaststellen van de kadernota 2026 keuzes gemaakt kunnen worden. Het ombuigingstraject samengevat We hanteren de navolgende kaders en uitgangspunten: 1. Het inventarisatieproces moet zijn afgerond voor de totstandkoming van de Kadernota 2026-2029, zodat de uitkomsten van het proces hierin kunnen worden verwerkt. 2. We stellen een pakket van mogelijke maatregelen en keuzes samen waarvan de uitkomst hoger is dan het financiële tekort dat bij de kadernota 2025-2028 is geïdentificeerd. Daarmee creëren we een buffer voor eventuele tegenvallers en biedt dat de raad de mogelijkheid om keuzes te maken. 3. We nemen geen ingrijpende maatregelen als die niet nodig blijken te zijn.

Dit betekent dat we de ontwikkeling van de financiële positie gaandeweg het traject goed monitoren en afhankelijk van de ontwikkeling van de financiële positie een besluit nemen om bepaalde maatregelen wel of niet door te voeren. 4. Er wordt gekozen voor een brede inventarisatie van maatregelen die een bijdrage kunnen leveren aan het oplossen van de financiële opgave. Daarbij zoeken we vanzelfsprekend naar besparingen of extra inkomsten, maar kijken we ook naar inhoudelijke keuzes. Inhoudelijk zijn er daarbij op voorhand geen belemmeringen. Met andere woorden: alles is bespreekbaar en wordt in beeld gebracht. Pas daarna vindt een verdere afweging en selectie plaats. 5. We focussen op maatregelen die in financiële zin voldoende ‘zoden aan de dijk kunnen zetten’. Alleen besparingen en keuzes waarmee ten minste een bedrag van € 25.000 structureel bespaard kan worden brengen we in beeld en werken we uit. 6. We faciliteren het besluitvormingsproces door ombuigingsmaatregelen te beschrijven aan de hand van een ‘afwegingskader’. 7. We houden de raad gaandeweg het proces goed op de hoogte van het proces en zorgen dat de raad tijdig wordt betrokken bij het maken van afwegingen. 8. We zorgen ervoor dat onze inwoners, bedrijven en onze maatschappelijke partners goed worden geïnformeerd.

Onze maatschappelijke partners vragen we waar nodig om mee te denken bij de uitwerking van keuze- en besparingsmaatregelen. 9. We houden de provincie als financieel toezichthouder op de hoogte van het verloop van het inventarisatieproces. De omvang van de financiële opgave Uit het meerjarig financieel perspectief komt naar voren dat er vanaf 2026 een financieel tekort is van circa 3 miljoen euro per jaar. Naast het dekken van het financieel tekort hebben we ook de opgave om onze inkomsten en uitgaven ook na 2028 structureel in evenwicht te houden. Daarbij is het van belang te onderkennen dat: De financiële effecten van een aantal van de voorstellen in deze kadernota zich buiten het perspectief van de meerjarenraming 2026-2028 afspelen. Het gaat dan om investeringen dia pas vanaf 2029 tot kapitaallasten leiden.

1 Voor het leesgemak schrijven we hier verder over ombuigingen. Daarmee bedoelen we dan zowel ombuigingen en besparingen aan

de lastenkant als mogelijkheden om inkomsten te verhogen.

Kadernota 2025-2028

48

-

Nog niet alle bekende ontwikkelingen en ambities in het meerjarenperspectief van deze kadernota zijn gekwantificeerd. Ontwikkelingen die mogelijk een groot financieel effect hebben zoals de naar verwachting noodzakelijke toekomstige investeringen i.h.k.v. de openbare ruimte (MJIP verkeer/vervoer), actualisatie van het IHP en de gewenste Rondweg Ochten.

Bij het in kaart brengen van eventuele ombuigingsmaatregelen gaan we daarom uit van een bedrag (financiële opgave) dat hoger ligt dan het financiële tekort in de meerjarenraming van deze kadernota, met daarbij een bandbreedte. Dit laat ruimte voor politiek-inhoudelijke beleidskeuzes, geeft schaalbaarheid in de feitelijke toepassing van eventuele maatregelen afhankelijk van de ontwikkelingen van de financiële positie en biedt ruimte voor het opvangen van eventuele nieuwe risico’s of tegenvallers die zich gaandeweg nog kunnen voordoen. Vooralsnog wordt voorgesteld om uit te gaan van het voorbereiden van een mogelijk maatregelenpakket met een omvang die vanaf 2026 ligt tussen de € 3,5 mln. en € 4 mln. structureel. Breedte van het inventarisatietraject We leggen ons aan de voorkant geen inhoudelijke beperkingen op bij het opstellen van een groslijst met mogelijke maatregelen. Alle maatregelen die financiële besparingen op kunnen leveren zijn bespreekbaar, ook wettelijke taken (mogelijkheid tot versoberen) en activiteiten die impact hebben op de doelen uit het coalitieakkoord brengen we in eerste instantie in beeld. De volgende denkrichtingen nemen wij in ieder

geval mee in de uitwerking: •

• •

• •

•

• •

Verkennen of we nog efficiënter gebruik kunnen maken van middelen en diensten: Kunnen bestaande taken bij de huidige intensiteit en het huidige dienstverleningsniveau efficiënter en daardoor goedkoper worden uitgevoerd? Versoberen en stoppen van taken: het aanpassen van contractuele afspraken, het verminderen van beleidsinzet, het verlagen van uitvoeringsbudgetten, en verlaging van subsidies. Preventie: Het investeren in preventieve maatregelen die kunnen leiden tot kostenbesparingen op de lange termijn. Er kan dan vervolgens, bijvoorbeeld, worden bespaard op individuele voorzieningen. Beheer- en onderhoud: In diverse programma’s zijn denkrichtingen het verlagen van onderhoudsniveaus, het uitstellen van groot onderhoud en het versoberen van serviceniveaus. Innovatie en digitalisering: Verkennen of het versoberen en standaardiseren van digitale middelen en informatiebeheer mogelijkheden biedt voor besparingen. Innovatie kan helpen om efficiënter te werken en kapitaal- en exploitatielasten te verminderen. Organisatie: Gelet op de werkdruk zien wij geen mogelijkheden om hetzelfde werk te blijven doen met minder mensen. Bezuinigen op de organisatie doen wij door taken te versoberen of te verminderen. Inkomsten en kostendekking: Een denkrichting is om de dienstverlening van de gemeente meer kostendekkend te maken. Daarnaast zijn er mogelijkheden om belastingen te verhogen.

Reëel begroten: Dit betekent dat in de begroting die bedragen worden opgenomen die recht doen aan de werkelijkheid.

We focussen op maatregelen die in financiële zin voldoende ‘zoden aan de dijk kunnen zetten’. Het uitwerken en implementeren van enkele maatregelen die veel financiële impact hebben heeft in voorkomende gevallen de voorkeur boven een baaierd van maatregelen die allemaal een kleine bijdrage leveren. Daarom wordt voorgesteld alleen maatregelen te inventariseren waarmee ten minste een bedrag van € 25.000 structureel bespaard kan worden. Beoordeling en afweging van maatregelen Om strategische keuzes te kunnen maken voor de toekomst zullen we parallel aan het ombuigingstraject een ‘Masterplan Neder-Betuwe 2035’ (werktitel) opstellen. Dit document schetst een strategisch perspectief op de toekomst van onze gemeente en dient als referentiekader voor de te maken keuzes. Waar mogelijk zullen we ook verschillende scenario’s uitwerken voor ombuigingen. Door verschillende maatregelen in samenhang te beschouwen en de financiële en inhoudelijke consequenties van deze scenario’s in beeld te brengen ontstaan (strategische) keuzemogelijkheden.

Kadernota 2025-2028

49

Het is van belang dat niet alleen de financiële consequenties van maatregelen in beeld worden gebracht. Misschien nog wel belangrijker is dat we goed in beeld brengen welke gevolgen onze inwoners, bedrijven en organisaties van bepaalde keuzes ondervinden en wat de langere termijn impact is op de toekomst van de gemeente Neder-Betuwe. Om de beoordeling van verschillende ombuigingsmaatregelen te faciliteren werken we met een afwegingskader (zie: Bijlage 2). Op basis hiervan kunnen de verschillende maatregelen worden geprioriteerd en kunnen keuzes worden gemaakt. Betrokkenheid van uw raad Uw gemeenteraad heeft het budgetrecht en gaat daarmee uiteindelijk over de financiën van de gemeente. Wij vinden het van belang om uw raad gaandeweg het traject goed te informeren, te betrekken bij de afwegingen en voldoende sturingsmogelijkheden te geven. We informeren uw raad dan ook vanzelfsprekend via de bestaande momenten in de P&C-cyclus en we gebruiken beeldvormende avonden om uitvoeriger met u stil te staan bij de stand van zaken van het proces en de overwegingen. Communicatie en participatie Komen tot ombuigingen is een complex traject en er moeten soms moeilijke of pijnlijke keuzes gemaakt worden. Daarom vinden we het belangrijk om onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke partners goed te informeren.

We zetten richting inwoners vooral in op goede communicatie rondom de

besluitvormingsmomenten in de raad (Kadernota 2026-2029 en Begroting 2026) en het gebruik van de reguliere mogelijkheden voor inspraak in het besluitvormingsproces. Met onze maatschappelijke partners en gesubsidieerde instellingen gaan op een laagdrempelige manier in gesprek. Tijdens de inventarisatiefase krijgen we op deze manier zicht op de impact van eventuele ombuigingen en kan de haalbaarheid ervan worden vastgesteld. Ook vinden we het zinvol om met maatschappelijke partners na te denken over eventuele alternatieve manieren om tot besparingen te komen. Bij de vaststelling van de Kadernota 2026-2029 wordt er door de gemeenteraad richting gegeven aan de prioritering van ombuigingen. Er is dan concreter zicht op de keuzes en besparingen en de belanghebbenden die er zijn. Op basis hiervan zal het college gericht met deze betrokkenen in gesprek gaan over hoe de uitvoering van de maatregelen het beste kan plaatsvinden. De inbreng van deze betrokkenen verwerkt het college in het begrotingsvoorstel dat de gemeenteraad in november 2025 vaststelt. Processtappen Het ombuigingsproces is een gefaseerd proces. We werken daarbij van grof naar fijn.

Kadernota 2025-2028

50

Planning Wanneer? Week 27: 4 juli

Wat? Raadsbehandeling Kadernota 2025-2028 Formele opdracht traject ombuigingen;

Mei 2024 – Juli 2024 2024 Week 38: 19 september* Week 40: 1 oktober 2024 Week 45: 7 november 2024 Oktober 2024 December 2024

Fase 1: Brede ambtelijke inventarisatie keuze- en besparingsmogelijkheden (Extra) Beeldvormende avond - Input ophalen bij de gemeenteraad Collegebesluit – van groslijst naar shortlist Vaststellen Programmabegroting 2025 en Meerjarenraming 2026-2028

Januari 2025 – Maart 2025 Maart 2025 – April 2025 Juli 2025

Afweging van maatregelen door college t.b.v. kadernota.

Juli 2025 – Oktober 2025 November 2025

Uitwerking kadernota in Programmabegroting 2026 Vaststelling Programmabegroting 2026

Fase 2: Uitwerking kansrijke mogelijkheden – Uitwerking shortlist Nadere uitwerking keuzes, maatregelen en scenario’s; Kwalificatie en prioritering a.d.h.v. het afwegingskader; Afstemming met betrokken maatschappelijk partners.

Samenstelling kadernota 2026-2029 Raadsbehandeling kadernota 2026-2029

* Data onder voorbehoud. Hierover dient nog afstemming met de griffie en de agendacommissie plaats te vinden.

Kadernota 2025-2028

51

BIJLAGE 2: AFWEGINGSKADER In het ombuigingstraject wordt gewerkt van grof naar fijn. Van een groslijst met alle mogelijke keuzes en besparingen via een shortlist met kansrijke opties naar de kadernota 2026-2029 waarin de definitieve keuzes en maatregelen zijn verwerkt. Deze werkwijze vraagt op meerdere momenten om besluitvorming. Het afwegingskader is een hulpmiddel bij het nemen van besluiten. Vanuit de vaststelling dat de omvang van de financiële opgave mogelijk vraagt om een aantal ‘fundamentele keuzes’ die raken aan het politiek-bestuurlijke ambitieniveau en de toekomstvisie voor onze gemeente, is het van belang dat niet alleen de financiële consequenties van maatregelen in beeld worden gebracht. Misschien nog wel belangrijker is dat we goed in beeld brengen welke gevolgen onze inwoners, bedrijven en organisaties van bepaalde keuzes ondervinden en wat de langere termijn impact is op de toekomst van de gemeente Neder-Betuwe. Het afwegingskader dat beschreven wordt in deze memo is gebaseerd op de denkrichting die eerder al is ontwikkeld in het kader van de heroverwegingsoperatie in 2021. Deze oorspronkelijke denkrichting waarbij wordt uitgegaan van een drietal onderdelen (financieel, maatschappelijk en haalbaarheid) blijft gehandhaafd. In aanvulling daarop worden voor de verschillende keuzes en maatregelen de volgende zaken in beeld gebracht: 1.

Relatie met bestaande visies en beleid. Bij de inventarisatie van maatregelen maken we inzichtelijk hoe voorgestelde ombuigingen zich verhouden tot het ‘staande’ beleid van de gemeente, zoals dat is vastgelegd in beleids- en visiedocumenten. Dit element kan daarmee bij de afweging van opties worden betrokken. 2. Strategische keuzes. Om strategische keuzes mogelijk te maken wordt in 2024 een Masterplan Neder-Betuwe gemaakt. In het afwegingskader leggen we waar mogelijk een relatie met de elementen uit dit Masterplan. 3. Categorieën. Om overzicht te creëren worden de maatregelen gebundeld in een aantal categorieën binnen de begroting. Doel van het afwegingskader Het doel van het afwegingskader is het bieden van handvatten om besluiten te nemen in de verschillende fases van het proces. Het afwegingskader draagt bij aan de robuustheid en transparantie van het ombuigingsproces en is ondersteunend aan de prioritering van ideeën voor keuzes en besparingen. Opbouw van het afwegingskader Het afwegingskader bestaat uit drie onderdelen: • Financieel: wat zijn de financiële implicaties van een ombuiging? • Maatschappelijk: wat zijn de maatschappelijke implicaties van een ombuiging? • Haalbaarheid: wat is de haalbaarheid van een ombuiging? Deze drie onderdelen worden gewaardeerd op basis van meerdere aspecten (zie hieronder).

Om het proces te vergemakkelijken, helpt het als de ombuigingsmogelijkheden overzichtelijk gepresenteerd kunnen worden. Daarvoor gebruiken we in het keuzeproces een schematische weergave, waarin het jaar van realiseren (horizontale as), het maatschappelijk effect (verticale as) en de financiële omvang van de ombuiging (grootte van de stippen) tegen elkaar afgezet worden.

Kadernota 2025-2028

52

Omvang besparing De waardering van de drie onderdelen is opgebouwd uit meerdere aspecten. Deze zijn hieronder toegelicht. Deze aspecten bevatten kwantitatieve en kwalitatieve elementen. Voor het proces betekent dit dat onderstaande aspecten moeten worden uitgewerkt en getoetst, zodat het afwegingskader goed kan worden toegepast. Financiële impact Bij het bepalen van de financiële impact van de ombuigingsvoorstellen wordt naar onderstaande aspecten gekeken. 1 Directe financiële gevolgen A Structurele besparing B Benodigde investering om de besparing te realiseren C Frictiekosten en desintegratieschade (impact op de organisatie valt onder dit onderdeel)

2 Financiële neveneffecten D Structurele financiële gevolgen elders in de begroting E Risico van desinvestering, financiële schade op langere termijn

Maatschappelijke impact Maatschappelijke impact gaat over welke gevolgen ombuigingen hebben voor het voorzieningenniveau, voor onze inwoners, bedrijven en instellingen. Daarbij kijken we ook naar de gevolgen van ombuigingsvoorstellen voor de ambities uit het coalitieprogramma.

Kadernota 2025-2028

53

1 Gemeente en inwoners A Impact op het voorzieningenniveau B Impact op inwoners, bedrijven en instellingen

2 Ambities C Impact op het coalitieprogramma (bestuurlijke ambities)

Soort impact Geen of weinig A Voorzieningen Geen tot weinig veranderingen

B Inwoners ca.

Geen tot weinig veranderingen

C Ambities

Coalitieprogramma kan worden uitgevoerd

Merkbaar Enkele veranderingen, maar voorzieningen blijven grotendeels in stand. Raakt een beperkt deel van de inwoners Individuele inwoners en organisaties ervaren veranderingen in de werkwijze, de ondersteuning, de lokale lasten etc. Hoofdlijnen blijven gelijk Delen van het coalitieprogramma worden niet gerealiseerd

Substantieel Substantiële veranderingen, lager aanbod voorzieningen. Raakt een groot deel van de inwoners

Substantiële veranderingen, lager voorzieningenniveau, aanzienlijk minder ondersteuning, aanzienlijk hogere lokale lasten en organisatie moeten veranderen/afschalen Een belangrijk deel van het coalitieprogramma wordt niet gerealiseerd

Haalbaarheid De haalbaarheid wordt getoetst aan de hand van 3 risicogebieden: realisme, juridische risico’s en risico’s voor de gemeentelijke organisatie. Gekeken wordt naar: • of de aannames onder de ombuigingsmaatregel robuust genoeg zijn • of de implementatie haalbaar en voldoende beïnvloedbaar is • of het juridisch kan • in hoeverre door ombuigingen of de implementatie daarvan de basale taakuitvoering van de organisatie raakt De haalbaarheid wordt uitgedrukt door een concreet jaartal aan te geven waarin de besparing voor de volle omvang is gerealiseerd. Relatie met visie en beleid We geven aan hoe ombuigingsmaatregelen zich verhouden tot het ‘staande’ beleid van de gemeente zoals dat is vastgesteld in beleids- en visiedocumenten. Daarbij onderscheiden we een aantal categorieën: 1. Past in visie/beleid en is hier ondersteunend aan 2. Geen relatie met vastgesteld beleid of vastgestelde visie 3. Twijfel/onzeker 4. In strijd met huidige beleid/visie of werkt huidige beleid tegen.

Kadernota 2025-2028

54

Relatie met de toekomstvisie (‘Masterplan Neder-Betuwe’) Om strategische keuzes mogelijk te maken wordt in 2024 een Masterplan Neder-Betuwe gemaakt. In het afwegingskader leggen we waar mogelijk een relatie met de elementen uit dit Masterplan. Over de exacte wijze waarop we dit element betrekken wordt nog nagedacht. Categorieën Om structuur aan te brengen in de ombuigingsopties delen we de maatregelen in aan de hand van de volgende categorieën 1 Leges & OZB 2 Financieel beleid 3 Samenwerking/verbonden partijen 4 Gemeentebestuur 5 Interne organisatie 6 Dienstverlening & communicatie 7 Veiligheid 8 Vastgoed 9 Openbare ruimte 10 Economie 11 Ruimtelijke ordening & Milieu 12 Sport en cultuur 13 Sociaal Domein & Volksgezondheid 14 Onderwijs

Kadernota 2025-2028

55