Bijlage - IBOR-plan met asset-sheets

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe

Projectnummer: 0462621.100 Definitief 29 oktober 2021

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets, Gemeente Neder-Betuwe

Opdrachtgever Gemeente Neder-Betuwe Burg Lodderstraat 20 4043 KM Opheusden

Auteurs Hugo Damen Stephan van der Geest Rick Fleur

Colofon Projectteam vanuit Gemeente Neder-Betuwe en Antea Group

Fotografie Gemeente Neder-Betuwe

datum vrijgave 29-10-2021

beschrijving revisie 1.0 Definitief IBOR-plan

gecontroleerd S. v/d Geest

vrijgave R. Fleur

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

Inhoudsopgave

Blz.

Samenvatting

3

1

Inleiding

6

Belang van de openbare ruimte Aanleiding, doel en missie Opbouw, structuur en leeswijzer Bijdragen aan hogere doelstellingen vanuit beheer Scope Hoe is dit plan tot stand gekomen?

6 6 7 8 9 10

Huidige situatie

13

De openbare ruimte van de gemeente Neder-Betuwe Aard en omvang van de assets Kwaliteitsambitie Terugblik afgelopen beheerperiode Beleving en gebruik

13 13 14 15 17

Kaders en ontwikkelingen

21

Wettelijke kaders Gemeentelijke kaders Trends & ontwikkelingen voor gemeenten

21 22 23

Thema’s en ambities

26

Werkwijze Identiteit Bruikbaarheid Uitstraling Klimaatadaptatie en duurzaamheid Biodiversiteit Veiligheid Gezondheid Mobiliteit en bereikbaarheid Participatie en zelfbeheer

26 27 28 29 30 32 33 34 35 36

Beheerstrategie

39

Focus en prioritering Werkwijze Uitvoering

39 40 41

Financiën

43

Beschikbare middelen 2022 - 2025

43

2

3

4

5

6

1

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

6.1.1 6.1.2 6.1.3

Exploitatie Kapitaallasten Totaal beschikbare middelen voor IBOR Afwijkingen benodigde middelen versus beschikbare middelen Aandachtspunten

43 44 44 44 45

Bijlage 1: Verklarende woordenlijst Bijlage 2: Assetsheets 2022-2026 Assetsheet Wegen en Verhardingen

51

Assetsheet Civieltechnische Kunstwerken

57

Assetsheet Openbare Verlichting

63

Assetsheet Afval en Schoon

69

Assetsheet Riolering en Water

75

Assetsheet Groen en Bomen

82

Assetsheet Spelen

90

Assetsheet Meubilair en Overige

96

Bijlage 3 Verloop voorzieningen Voorziening groot onderhoud wegen en civieltechnische kunstwerken Voorziening riolering Voorziening spelen

101 101 101

2

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

Samenvatting De openbare ruimte is de plek waar een groot deel van het publieke leven zich afspeelt. De coronacrisis heeft nog maar eens duidelijk gemaakt waar de kracht in onze samenleving zit en hoe belangrijk de openbare ruimte is; om te ontspannen, anderen te ontmoeten en te bewegen. Naast het belang voor de inwoner, levert de openbare ruimte ook een bijdrage aan de leefbaarheid op thema’s zoals klimaatadaptatie en het stimuleren van biodiversiteit. De gemeente Neder-Betuwe is verantwoordelijk voor het beheer van deze openbare ruimte. Hieronder vallen alle plekken die voor iedereen toegankelijk zijn. Denk hierbij aan straten, pleinen, winkelgebieden, parken en groenstroken. De gemeente Neder-Betuwe ontwikkelt zich tot een participatiegemeente waarin de gebruiker van de openbare ruimte een steeds belangrijkere rol krijgt. De beleving van de openbare ruimte door gebruikers is een belangrijk uitgangspunt geworden voor het beheer en onderhoud. Om dit te borgen is in 2017 de Integrale Visie Openbare Ruimte (IVOR) opgesteld. In deze visie is door verschillende disciplines binnen de gemeente Neder-Betuwe met stakeholders afgesproken hoe zij met de openbare ruimte om willen gaan. Ook liggen er voor veel disciplines beheer- en beleidsplannen die gebruikt worden, zoals voor groen, openbare verlichting en wegen.

Toch ontbreekt er een duidelijke koppeling met de IVOR en zijn niet alle plannen inhoudelijk en qua opbouw en looptijd even goed op elkaar afgestemd. Het Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR-plan) is in twee fases opgesteld. In de eerste fase is het Integraal Beheerkader Openbare Ruimte (IBOR-kader) aan de gemeenteraad aangeboden. Deze kaders zijn voor de verschillende disciplines nader uitgewerkt op de assetsheets (compacte beheerplannen). Het plan dat nu voor u ligt is compleet en bevat zowel het kader als de assetsheets en de financiële uitwerking hiervan. Het Integraal Beheerkader Openbare Ruimte brengt alle beleidslijnen en visies bij elkaar en beschrijft de ambities en kernwaarden voor het beheer van de openbare ruimte. Het doel van dit kader is om eenduidig de kaders voor het beheer vast te leggen op basis van het huidige beleid of deze nieuw te formuleren. Het IVOR vormt een belangrijke basis hiervoor. De opgenomen ambities en kernwaarden zijn gekoppeld aan acht maatschappelijke thema’s die de gemeente belangrijk vindt, bijvoorbeeld uitstraling, veiligheid en gezondheid. Op basis van de programmabegroting is een missie geformuleerd als uitgangspunt voor de visie op het beheer van de openbare ruimte: De gemeente Neder-Betuwe streeft naar een veilige, schone, aantrekkelijke en gevarieerde openbare ruimte.

Binnen deze openbare ruimte past een zichtbare en herkenbare eigen identiteit. Het Betuwse landschap vormt het decor voor de laanbomen als hart van hét grootste laanbomencentrum van Europa. Samen met bewoners, ondernemers en organisaties werken we aan het behoud en de ontwikkeling van een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving. Maatschappelijke kansen en technologische ontwikkelingen worden daarbij op de voet gevolgd. Bij deze missie staat de openbare ruimte in het middelpunt. Het in stand houden van de kwaliteit van de bestaande openbare ruimte, met de focus op schoon, heel en veilig, blijft de primaire taak van het beheer van de openbare ruimte. Al komt de focus door maatschappelijke ontwikkelingen (o.a. intensiever gebruik, sociale uitdagingen, de budgetten die onder druk staan in combinatie met verschillende beheeropgaven) steeds meer te liggen op een flexibel en effectgestuurd beheer.

3

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

De beheerstrategie geeft de doorkijk van de acht maatschappelijke thema’s en ambities naar het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Het beheer en onderhoud vinden planmatig en procesmatig plaats op basis van de PDCA-cyclus. De vier letters staan voor Plan (maak een plan waarin de resultaten duidelijk beschreven staan), Do (voer het plan uit), Check (vergelijk de resultaten met de resultaten die de organisatie voor ogen had), Act (bij afwijking: neem maatregelen/stuur bij om de resultaten alsnog te bereiken). De keuzes voor de uitvoering zijn gebaseerd op het bestaande beleid, de huidige ontwikkelingen, de resultaten uit de inwonersenquête en de expertise vanuit de verschillende disciplines. Op basis van deze kaders zijn er in totaal acht assets (o.a. groen, riolering, spelen) uitgewerkt en bijgevoegd in dit plan. In de assetsheets wordt ingegaan op het areaal, de huidige kwaliteit, de ambities en kwaliteitsniveau, manier van onderhoud en de uiteindelijk benodigde middelen hiervoor. In dit plan zijn de financiële consequenties en aandachtspunten voor het totaal van het beheer van de openbare ruimte in Neder-Betuwe in beeld gebracht. Om het beheer van de openbare ruimte van de gemeente Neder-Betuwe verder te optimaliseren is het van belang de basis op orde te brengen.

Voor een tweetal assets (verkeersvoorzieningen en begraafplaatsen) worden eind 2021 de gegevens bijgewerkt om een compleet en betrouwbaar beeld te krijgen. Deze twee assetsheets worden in 2022 aan dit rapport toegevoegd. In 2022 wordt de assetsheet Riolering en Water aangevuld met de activiteit baggeren. Daarnaast zijn er stappen te zetten om de gemeentelijke taken en werkprocessen aan te laten sluiten op de doelen die zijn beschreven. Dit doet de gemeente Neder-Betuwe in samenwerking met de Avri, die een groot deel van het onderhoud verzorgt. De in het beheerkader uitgewerkte thema’s en ambities zijn per asset uitgewerkt, hiermee is de budgetbehoefte voor de komende periode in beeld gekomen. Uitgangspunt bij het opstellen en implementeren van het IBOR is dat dit kostenneutraal of kostenefficiënter wordt ingevuld. Er zijn een aantal afwijkingen geconstateerd tussen de benodigde en beschikbare middelen. Hierdoor kan mogelijk niet aan alle benoemde ambities en thema’s (volledig) invulling worden gegeven. Op 23 september 2021 heeft de gemeenteraad het Integraal Beheerkader Openbare Ruimte vastgesteld. Dit kader is opgegaan in dit Integraal Beheerplan Openbare Ruimte, Kader en Assetsheets. In het kader (hoofdstuk 1 t/m 5) zijn een beperkt aantal tekstuele aanpassingen doorgevoerd om de integratie in dit totale plan te bereiken. Hoofdstuk 6 en de Assetsheets zijn toegevoegd.

4

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

Inleiding

5

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

1

Inleiding Belang van de openbare ruimte De openbare ruimte is van ons allemaal, het is de plek waar veel dingen samenkomen. We fietsen, wandelen, spelen en komen er bijeen. Tegelijkertijd is het de plek waar gewerkt wordt aan opgaven voor klimaatadaptatie, verkeer & mobiliteit, biodiversiteit en het bevorderen van een gezonde leefomgeving en leefstijl. Dit stelt verschillende eisen aan het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. De gemeente Neder-Betuwe is verantwoordelijk voor het beheer van deze openbare ruimte. Hieronder vallen de disciplines wegen en verhardingen, civieltechnische kunstwerken, openbare verlichting, afval en schoon, riolering en water, groen en bomen, spelen, meubilair en overige, verkeersvoorzieningen en begraafplaatsen. In de openbare ruimte spelen verschillende maatschappelijke belangen. De inrichting maar ook het beheer van de openbare ruimte zijn van invloed hierop. De keuzes die worden gemaakt zijn medebepalend voor het gebruik en de manier waarop inwoners en bezoekers de dagelijkse leefomgeving beleven en ervaren. Uitleg nodig over de begrippen? Kijk dan in bijlage 1 met de verklarende begrippenlijst.

Aanleiding, doel en missie Aanleiding De gemeente Neder-Betuwe streeft naar een toekomstbestendig beheer van de openbare ruimte. In 2017 is de Integrale Visie Openbare Ruimte (IVOR) vastgesteld. Deze visie schetst het strategisch kader voor de ontwikkeling van de openbare ruimte tot 2028. De IVOR geeft per thema handvatten voor het beheer van de openbare ruimte en de daarin aanwezige objecten. De verdere uitwerking voor beheer op tactisch en operationeel niveau was tot nu toe vastgelegd in verschillende beheer- en beleidsplannen. Een duidelijke koppeling tussen het IVOR en deze plannen ontbrak, daarnaast was de opbouw van de plannen divers en niet altijd eenduidig. Primair de aanleiding om dit Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (kader en assetsheets) op te stellen. Assets (kapitaalgoederen): Hieronder worden alle objecten in de openbare ruimte verstaan die in eigendom en beheer zijn van de gemeente NederBetuwe. Denk aan wegen, bruggen, openbare verlichting, bomen, beplanting en dergelijke.

Assetsheets (beheerplannen): De assetsheets geven per asset een nader inzicht in de aard, omvang en kwaliteit van het areaal, de beheerstrategie en doorrekening van de benodigde middelen. Het beheer en onderhoud wordt hierin vastgesteld voor een periode van 5 jaar.

6

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

Naast de koppeling tussen IVOR en de beheerplannen is een belangrijke aanleiding waarom dit plan is opgesteld het aflopen van het groenbeleidsplan, wegenbeheerplan en beheerplan gladheidsbestrijding. Deze worden met het integraal beheerkader en de gekoppelde assetsheets geactualiseerd. In de gemeente Neder-Betuwe neemt de gebruiker van de openbare ruimte een steeds prominentere rol in. De beleving van de inwoners is een belangrijk uitgangspunt voor het beheer en onderhoud. Er komt steeds meer een goede mix tussen beleving, wetgeving, techniek en kwaliteit. Doel Het belangrijkste uitgangspunt van dit beheerplan is de integrale benadering van de openbare ruimte, waarbij afstemming tussen de onderlinge disciplines wordt geborgd en meer samenwerking plaatsvindt. Het bijeenbrengen van verschillende onderwerpen, perspectieven en belangen, helpt om weloverwogen keuzes te maken. Door het opstellen van één kader voor de gehele openbare ruimte wordt dit bewerkstelligd. In het integraal beheerkader komen verschillende beleidslijnen en visies bij elkaar. Dit plan vervangt de verschillende plannen voor groen, wegen, openbare verlichting, spelen en dergelijke. In de assetsheets is de kern van de beheeropgave voor elke asset verwoord.

Deze compacte assetsheets bevatten alles wat de beheerders nodig hebben: van omvang, leeftijdsopbouw, kwaliteit, doelen en ambities, strategie en budgetten tot aandachtspunten. De kwaliteitsniveaus binnen de openbare ruimte zijn het sturingsinstrument bij het beheer en onderhoud en zijn opgenomen in de IVOR. Missie De gemeente Neder-Betuwe heeft in programma 3 van de programmabegroting een missie vastgesteld voor de fysieke leefomgeving. Deze missie vormt een belangrijke basis voor de verdere uitwerking van het integraal beheerkader en luidt als volgt: Missie: De gemeente Neder-Betuwe is een veilige, schone, aantrekkelijke en gevarieerde gemeente en staat bekend als hét laanboomcentrum van Nederland respectievelijk Europa. Wij werken samen met bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties aan het behoud en de ontwikkeling van een duurzame, gezonde en vitale woon- en leefomgeving. We streven naar een evenwichtige ruimtelijke ordening, waarbij we landschappelijke waarden behouden. Nieuwe kansen en ontwikkelingen grijpen we aan om de aanwezige ruimtelijke kwaliteiten te versterken.

Opbouw, structuur en leeswijzer In het integraal beheerkader staan de bestuurlijke ambities en toekomstige opgaven voor het beheer van de openbare ruimte beschreven. Deze komen voort uit bestaand beleid of zijn nieuw geformuleerd en zijn gekoppeld aan acht maatschappelijke thema’s. Het integraal beheerkader is onderbouwd met assetsheets per beheerdomein. Met behulp van de assetsheets wordt het benodigde inzicht gegeven aan de provinciale toezichthouder met betrekking tot het onderhoud van de kapitaalgoederen. Afbeelding 1 geeft hier een nadere toelichting op. Het integrale beheerkader kent een looptijd van tien jaar (2022-2031). Tussentijdse actualisatie loopt gelijktijdig met de assetsheets en vindt conform de richtlijnen van het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) iedere vijf jaar plaats (2022-2026). In het BBV is de financiële verantwoordingsplicht over het onderhoud van de kapitaalgoederen opgenomen.

7

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

Afbeelding 1: Doorvertaling van beleid naar operationeel beheer Leeswijzer  Hoofdstuk 2 beschrijft de huidige situatie, met de aard en omvang van de assets. Daarnaast geeft het een terugblik op de vorige beheerperiode;  Hoofdstuk 3 beschrijft de wettelijke & gemeentelijke kaders en de trends & ontwikkelingen die van toepassing zijn op het beheer van de openbare ruimte;  Hoofstuk 4 beschrijft de thema’s en ambities voor het beheer van de openbare ruimte. Deze visie is gegroepeerd in de verschillende thema’s;  Hoofdstuk 5 beschrijft de beheerstrategie om invulling te geven aan de thema’s en ambities;  Hoofdstuk 6 geeft de financiële impact aan voor het beheer van de assets op basis van de thema’s en ambities ten opzichte van de huidige begroting.

Bijdragen aan hogere doelstellingen vanuit beheer Bij de missie voor een veilige, schone, aantrekkelijke en gevarieerde woon- en leefomgeving staat de openbare ruimte in het middelpunt. In een land dat bijna is volgebouwd, ligt de focus steeds meer op het beheren van wat we al hebben. Dit brengt de beheerorganisaties in een centrale positie: die van regisseur van de openbare ruimte. Tegelijkertijd zien we dat het onderhoudsbudget in de gemeente Neder-Betuwe onder druk staat, wat het soms lastig maakt om het vastgestelde kwaliteitsniveau te behalen en te voldoen aan de bestuurlijke ambities.

8

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

Bij beheer is het belangrijk om grip en sturing te houden en plan- en doelmatig te werken. Om vervolgens op strategisch, tactisch en operationeel niveau op het goede moment de juiste stappen te zetten. Het procesmodel vanuit assetmanagement dat is weergegeven in figuur 2 ondersteunt hierbij. Assetmanagement vormt de basis voor dit integraal beheerplan en geeft inzicht in de vervolgstappen. Het opstellen van het integraal beheerkader en de assetsheets is onderdeel van deze procescyclus, die is gebaseerd op de klassieke ‘plan-do-check-act cirkel’. Door te constateren en tijdig bij te sturen kunnen werk, prestaties en organisatie jaarlijks worden verbeterd.

IVOR-plan

IBOR-plan Assetsheets

Afbeelding 2: Procesmodel Beheer gebaseerd op het PDCA

Scope Tot de scope van het integraal beheerplan behoren de volgende assets:  Wegen en verhardingen  Civiele kunstwerken  Openbare verlichting  Groen en bomen  Speelvoorzieningen  Riolering en water  Afval en schoon  Meubilair en overige  Verkeersvoorzieningen  Begraafplaatsen De verkeersvoorzieningen en begraafplaatsen worden in 2022 nader uitgewerkt en vervolgens in dit plan toegevoegd. Voor deze assets is het areaal nog niet volledig in beeld. De gegevens dienen eerst op orde te worden gebracht voordat er een verdere uitwerking plaatsvindt. Tevens wordt in 2022 de asset riolering en water aangevuld met informatie over het baggeren van watergangen. Voor die tijd wordt er eerst een nieuw baggerplan gemaakt. Het beheer en onderhoud van de openbare ruimte bestaat uit alle activiteiten en maatregelen om de openbare ruimte voor een lange periode in stand te houden. Aan het eind van de levensduur wordt de openbare ruimte vernieuwd. Gedurende de levensduur wordt gesproken

9

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

van onderhoud, aan het eind van de levensduur moet een investering worden gedaan. De onderstaande indeling van typen wordt gebruikt in dit integraal beheerplan en voldoet aan de financiële regelgeving conform de Nota materiële activa (2020), het BBV en de Financiële verordening Neder-Betuwe 2019. Onderhoud en investeringen  Verzorgend onderhoud: zijn maatregelen gericht op de netheid/esthetische kwaliteit van een object. In beginsel wordt geen wijziging aan de bestaande situatie aangebracht. Werkzaamheden zoals onkruidbeheersing in het groen, schoonmaken van objecten of straatvegen vallen hieronder.  Technisch onderhoud: zijn maatregelen om een object in een goede staat te houden of te brengen. Technisch onderhoud wordt onderscheiden in klein en groot onderhoud. o Klein onderhoud: is gericht op het herstellen van kleine schades om vroegtijdig groot onderhoud te voorkomen en/of onveilige situaties te verhelpen. Dit type onderhoud wordt vaak uitgevoerd naar aanleiding van klachten en meldingen. o Groot onderhoud: is het uitvoeren van correctieve maatregelen als gevolg van slijtage na een langere periode van gebruik. Dit type onderhoud is ingrijpend en vaak gepland en is erop gericht de functionele kwaliteit van een object in stand te houden gedurende de levensduur.  Investeringen: zijn maatregelen om objecten in nieuwstaat terug te brengen of de levensduur te verlengen.

Er wordt onderscheid gemaakt tussen levensduurverlengende investeringen en vervanging. o Levensduurverlengende investeringen: zijn maatregelen die leiden tot een meetbare levensduurverlenging van een bestaand object. Het gaat hierbij niet om groot onderhoud, wat is bedoeld om de levensduur te behalen, maar om onderhoud waarmee de (theoretische) levensduur wordt verlengd. o Vervanging: zijn maatregelen waarbij het object wordt teruggebracht tot nieuw. Bij vervanging is sprake van een nieuw object, waarbij het einde van de (economische) gebruiksduur is bereikt. Buiten de scope van dit integraal beheerkader vallen:  (Her)inrichting: dat is gericht op het maken van keuzes voor het ontwerp, materialen, beheeraspecten en het eindresultaat. Het Handboek Openbare Ruimte geeft aan welke eisen er aan het materiaal worden gesteld.  Reconstructie op basis van niet technische aard/andere beleidsdoelen.  Het beheer van alle objecten die niet in onderhoud en/of eigendom zijn van de gemeente Neder-Betuwe. Bijvoorbeeld groen, wegen of watergangen van derden (andere overheden zoals provincie, waterschap of particulieren) en sportparken waarvan het onderhoud is overgedragen aan de verenigingen die de parken gebruiken.

Hoe is dit plan tot stand gekomen? Bij de totstandkoming van dit plan is breed naar het bestaande beleid gekeken. De ambities en uitgangspunten zijn in de ambtelijke werksessies met de gemeente Neder-Betuwe opgehaald. Tijdens deze sessies is aan collega’s van verschillende disciplines gevraagd hoe men het nu vindt gaan, wat men belangrijk vindt voor het beheer en onderhoud en waar nog winst te behalen is in de toekomst. De kernpunten zijn bepaald in een prioriteitenspel en per thema uitgewerkt in een overzicht. De mening van de inwoners is gepeild in een digitale enquête. Aan hen zijn dezelfde vragen voorgelegd als in de ambtelijke werksessies. De inwoners van de gemeente Neder-Betuwe

10

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

hebben via een open link kunnen deelnemen en reageren. De resultaten hiervan zijn meegenomen bij de uitwerking en gepubliceerd op de gemeentelijke website. Voor de assetsheets zijn interviews uitgevoerd om een beeld te krijgen van de individuele opvattingen van de beheerders. In deze interviews is ingegaan op de huidige situatie, verbeterslagen, valkuilen en toekomstige uitdagingen. Met de ontvangen input zijn de assetsheets gevuld en zijn er gedegen en weloverwogen keuzes gemaakt. In dit Integraal Beheerplan Openbare Ruimte wordt het eerder aangeboden Integraal Beheerkader Openbare Ruimte gecompleteerd met de opgestelde assetsheets en de daaruit voortvloeiende financiële gevolgen. Hiermee is er één integraal en eenduidige plan voor het beheer van de openbare ruimte in de gemeente Neder-Betuwe.

11

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

Huidige situatie

12

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

2

Huidige situatie Om uitspraken te doen over het beheer van de openbare ruimte is het van belang inzicht te hebben in de huidige situatie. We gaan hier in op het globale beeld van de kwaliteit, aard en omvang van de assets en geven een terugblik op de afgelopen beheerperiode. Gedetailleerde informatie over de huidige situatie is per asset terug te vinden op de assetsheet.

De openbare ruimte van de gemeente Neder-Betuwe De gemeente Neder-Betuwe ligt in de provincie Gelderland en bestaat uit de kernen Dodewaard, Echteld, IJzendoorn, Kesteren, Ochten, Opheusden en meerdere buurtschappen. In totaal zijn er ongeveer 24.500 inwoners (augustus 2020) en bestrijkt het totale grondgebied een oppervlakte van 67 km², waarvan 60 km² land en 7 km² water. De gemeente Neder-Betuwe is tot stand gekomen naar aanleiding van een fusie van voormalige gemeenten Dodewaard, Echteld en Kesteren. Beeldbepalend in de Betuwe is het rivieren- en dijkenlandschap met daarlangs gelegen een concentratie van boomgaarden en boomkwekerijen. De vele laanboompercelen, waar het gebied tot ver over de grens om bekend staat, vormen hét visitekaartje van de streek. Het openbaar groen brengt dit door diversiteit en kwaliteit tot uiting.

Afbeelding 3: Kaart met de verschillende dorpen (6 stuks) en buurtschappen (9 stuks)

Aard en omvang van de assets De gemeente Neder-Betuwe heeft over het geheel genomen goed in beeld wat het in beheer heeft. Een aantal onderdelen in de openbare ruimte wordt nog nader geïnventariseerd. Dit zijn de watergangen en het parkmeubilair (zitbanken). Het areaal aan wegen, stoepen, fietspaden en openbaar groen bedraagt meer dan 3 miljoen vierkante meter. Bermen en rijbanen in de woongebieden en buitengebieden vormen met elkaar de grootste elementen in beheer en eigendom. Ten opzichte van andere gemeenten is de omvang per inwoner gemiddeld. In de onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van de hoeveelheden op hoofdlijnen. Hiervoor geldt als peildatum februari 2021.

13

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

Afbeelding 4: Beheerareaal openbare ruimte

Kwaliteitsambitie Ieder functiegebied of object (trottoir, gazon, lichtmast) kan een ander kwaliteitsniveau hebben. De kwaliteitscatalogus openbare ruimte bevat vijf kwaliteitsniveaus, variërend van Zeer Hoog (A+) tot en met Zeer Laag (D). De provincie als toezichthouder ziet erop toe dat de gemeente als beheerder van de openbare ruimte aan zijn zorgplicht voldoet. Dit houdt in dat kapitaalvernietiging en/of onveilige situaties moeten worden voorkomen. In de gemeente NederBetuwe worden drie kwaliteitsniveaus gehanteerd: Hoog (A), Basis (B) en Laag (C).

Afbeelding 5: Kwaliteitsniveaus openbare ruimte Om één verzorgingsbeeld te realiseren werken alle disciplines op basis van gelijkwaardige kwaliteitseisen. Alle beheerdisciplines binnen de gemeentelijke organisatie doen dit volgens de landelijk vastgestelde beeldsystematiek van het CROW. Voor boombeheer wordt gewerkt met de richtlijnen conform het Handboek Bomen 2018 (van Norminstituut Bomen).

14

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

De gemeente Neder-Betuwe kiest voor een verzorgingsbeeld met verschillende kwaliteitsniveaus:  Accentueren van centrumgebieden en begraafplaatsen, kwaliteitsniveau Hoog (A) voor groen en wegen;  Komgebieden worden op een basisniveau (B) onderhouden voor groen en wegen;  Buitengebied wordt voor wegen op basisniveau (B) en voor groen op een extensief niveau (C) onderhouden.

Afbeelding 6: Verzorgingsniveaus Hoog (A) in de centra en Basis (B) in komgebieden. De openbare ruimte wordt technisch gezien op één kwaliteitsniveau onderhouden. De gemeenteraad heeft in het IVOR vastgesteld dat onderhoud op kwaliteitsniveau Basis (B) het uitgangspunt is. Voor de technische staat wordt geen onderscheid gemaakt in functiegebieden. Een niveau Laag (C) of Zeer Laag (D) komen niet voor. Dit om te voorkomen dat we op langere termijn meer geld kwijt zullen zijn aan herstelmaatregelen. Het technisch onderhoud aan bermen en watergangen wordt uitgevoerd op basis van een vaste frequentie in plaats van op beeld.

Terugblik afgelopen beheerperiode In deze korte terugblik wordt ingegaan op afgelopen beheerperiode. De Avri verzorgt een deel van het onderhoud in de openbare ruimte. Dat zich richt op het technisch onderhoud van groen, bomen, speeltoestellen, speelondergronden, afvalbakken, park- /straatmeubilair en overige plus het verzorgend onderhoud. In de jaarrapportage van 2020 toont de Avri aan wat zij het afgelopen beheerjaar heeft gedaan en hoe dit is verlopen. Gestelde kwaliteitsnorm In 2020 zijn er zeven schouwronden uitgevoerd om de kwaliteit van de openbare ruimte te kunnen volgen. De schouwen tonen aan dat het technisch en verzorgend onderhoud van groen, spelen, meubilair en overige ruimschoots voldoet aan de gestelde kwaliteitsnormen. In het incidentele geval wordt niet aan de kwaliteitseis voldaan. Op sommige stukken straat of in beplanting is onkruid aanwezig, steken uitlopers uit de haag en staat het straatmeubilair scheef. De resultaten zien er op hoofdlijnen als volgt uit:  49% van alle beeldmeetlatten scoort boven het afgesproken niveau;  50% van alle beeldmeetlatten scoort op het afgesproken niveau;  1% van alle beeldmeetlatten scoort onder het afgesproken niveau. Om inzicht te krijgen in het verloop van de kwaliteit van wegen is een kwaliteitsontwikkeling opgesteld. In deze kwaliteitsontwikkeling zijn alle weginspecties vertaald naar behaalde kwaliteitsniveaus.

Onderstaand figuur geeft inzicht in het verloop van de totale kwaliteit over de afgelopen jaren. Het areaal scoort met een 5,8 onderin kwaliteitsniveau Basis (B). De afgelopen jaren is de kwaliteit licht afgenomen door meer schade aan zwaar en gemiddeld belaste asfaltwegen.

15

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

Iedere twee jaar wordt in de gemeente Neder-Betuwe een weginspectie uitgevoerd. De volgende inspectie staat gepland voor 2021. Hieruit moet blijken of de kwaliteit over twee jaar op niveau is gebleven.

Afbeelding 7: Kwaliteitsontwikkeling wegen over de afgelopen vijftien jaar Het rioleringsstelsel voldoet momenteel aan de gestelde voorwaarden voor kwaliteit en is op orde. De vrijverval riolering is recent beoordeeld en geconstateerde defecten zijn gerepareerd. Wel zijn de kernen in praktijk gevoelig voor water op straat tijdens extreme neerslag. De civiele kunstwerken verkeren ook in een redelijk tot goede staat van onderhoud. Vier bruggen hebben een matig onderhoudsniveau door slijtage aan de asfaltdeklaag. Voor de openbare verlichting is recent ingestemd met een grootschalige toepassing van Ledverlichting. In de komende zeven jaar wordt een inhaalslag gemaakt in het vervangen van 75% van de ‘oudere’ openbare verlichting. Meldingen De jaarrapportage van de Avri laat zien dat het aantal klachten en meldingen in 2020 gelijk is gebleven ten opzichte van 2019. Ook de verdeling van de meldingen per kern ligt in lijn met 2019. De meeste meldingen komen uit de kern Dodewaard. De afhandelingstermijn bedroeg gemiddeld 6,2 kalenderdagen. Het totaal aantal meldingen op wegen, verkeer en parkeren is in 2020 ongeveer gelijk gebleven ten opzichte van 2019. Het totaal aantal meldingen op groen is verder afgenomen. Er is sprake van een positieve trend ten opzichte vanaf 2018. Qua straatmeubilair, speelterreinen en water is er een toename van meldingen.

Dit gaat vooral over een scheefstaand verkeersbord, een kapot bankje of wateroverlast door verstopte riolering.

Afbeelding 8: Ontwikkeling aantal klachten en meldingen per subcategorie

16

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

Beheersystemen De gemeente Neder-Betuwe gebruikt verschillende beheersystemen voor de openbare ruimte. Er wordt gewerkt met Geovisia, Kikker, PlayMapping, Tabula (BAG) en de Avri Geo-viewer. In deze beheersystemen worden gegevens opgeslagen die te maken hebben met onder meer groenbeheer, wegbeheer, rioolbeheer en speeltoestellen. De Basiskaart Grootschalige Topografie (BGT) is een wettelijke verplichting binnen het stelsel van basisregistraties. In de BGT wordt geregeld dat topografische gegevens, zoals de ligging van gebouwen, wegen, water en terreinen eenduidig worden vastgelegd. De gemeente Neder-Betuwe is, mede door de komst van de BGT, in 2020 overgestapt naar een nieuw integraal beheersysteem (Geovisia). In het verder op orde brengen van de gegevens heeft het bijhouden en opwerken van de data continue aandacht.

Afbeelding 9: Beheerpakket voor de openbare ruimte (Geovisia) Financieel In de begroting voor 2022 is voor het beheer en onderhoud in totaal € 5,64 miljoen budget per jaar gereserveerd. Onder dit budget vallen de middelen voor uitvoering, dotaties in de voorzieningen en de kapitaallasten van de investeringen. Oftewel het volledige bedrag dat wordt vrijgemaakt voor alle assets in de openbare ruimte, zoals ook is opgenomen in de huidige beheerplannen. Voor verschillende assets beschikt de gemeente Neder-Betuwe over een voorziening, waarin een jaarlijkse storting wordt gedaan. Hiermee wordt geanticipeerd op de uitgaven voor groot onderhoud en worden fluctuerende uitgaven geëgaliseerd.

Beleving en gebruik Naast de verzorgende en technische staat van de openbare ruimte worden beheer en onderhoud steeds vaker beoordeeld op basis van belevingseffecten. Het toetsen en evalueren van beheer vraagt een verschuiving in referentiekader, namelijk: meten vanuit het perspectief van de gebruiker in plaats van de beheerder. De focus wordt daarom gelegd op de (zichtbare) onderhoudsmaatregelen die zorgdragen voor een langdurige en duurzame instandhouding. De input van inwoners (bijvoorbeeld via klachten en meldingen) kan gebruikt worden om richting te geven aan deze manier van beheer en onderhoud. Bijvoorbeeld door beeldverstorende en dreigende onveilige situaties als eerste aan te pakken. Deze doelgerichte inzet wordt georganiseerd met behulp van de inbreng van inwoners en van monitoring- en inspectiegegevens.

17

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

Inwonersenquête De gemeente Neder-Betuwe vindt het belangrijk bij haar inwoners op te halen hoe zij de openbare ruimte ervaren en waaraan zij waarde hechten. In de voorbereiding is ervoor gekozen om acht thema’s in de enquête centraal te stellen: 1. Identiteit 2. Bruikbaarheid 3. Uitstraling 4. Klimaatadaptatie en duurzaamheid 5. Biodiversiteit 6. Veiligheid en gezondheid 7. Mobiliteit en bereikbaarheid 8. Participatie en zelfbeheer Deze thema’s sluiten aan bij de visie op beheer en onderhoud en vormen de kapstok voor de uitvoering. Via de krant en social-media kanalen zijn mensen uitgenodigd om deel te nemen aan de digitale enquête. In totaal hebben 148 mensen de enquête ingevuld, waarbij sprake was van een goede verdeling tussen man en vrouw. De grotere dorpskernen hadden meer respondenten dan de kleinere dorpskernen en buurtschappen.

Afbeelding 10: Aantal respondenten per dorp

18

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

Samengevat zijn de belangrijkste uitkomsten uit de inwonersenquête:  De historische en landelijke uitstraling van de gemeente Neder-Betuwe wordt zeer belangrijk gevonden.  De meeste aandacht gaat uit naar veiligheid, biodiversiteit en mobiliteit en bereikbaarheid.  Aantrekkelijk en voldoende groen zijn belangrijk voor een prettige leefomgeving en dragen bij aan verschillende thema’s en maatschappelijke opgaven. Een deel van de respondenten vindt dat de gemeente Neder-Betuwe moet vergroenen en meer fruit- en laanbomen moet aanplanten.  De openbare ruimte is voor iedereen bruikbaar en toegankelijk: alle mensen verdienen een plek. Op het wensenlijstje staan voldoende zitbanken, parkeerplaatsen bij winkels en meer voorzieningen in het buitengebied.  De respondenten zijn niet ontevreden over het onderhoudsniveau van de openbare ruimte. Een kleine groep mensen geeft aan netter en beter onderhoud te willen zien.  Inzet op biodiversiteit en klimaat is gewenst: minder maaien, meer variatie in kleur en soorten en ruimte voor water(berging) zijn onderwerp van gesprek.  Veiligheid staat boven alles! Heb aandacht voor goed werkende openbare verlichting, let op overhangend groen en repareer de schades aan meubilair en trottoirs.  Respondenten willen betrokken worden bij de keuzes over beheer en vernieuwingen in de eigen wijk. Zij willen graag meepraten en meedenken.

19

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

Kaders en ontwikkelingen

20

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

3

Kaders en ontwikkelingen Dit hoofdstuk beschrijft de wettelijke en gemeentelijke kaders voor het beheer van de openbare ruimte. Daarnaast worden de trends en ontwikkelingen weergegeven waar gemeenten in het algemeen mee te maken hebben.

Wettelijke kaders Er is geen overkoepelend wettelijk kader waarin alle rechten en plichten met betrekking tot het beheer van de openbare ruimte zijn vastgelegd. De algemeen geldende wettelijke kaders zijn vastgelegd in het Nieuw Burgerlijk Wetboek. Verder is er specifieke wet- en regelgeving van onder andere het rijk, de provincie en het waterschap. In deze paragraaf wordt de overkoepelende wetgeving toegelicht. Wetgeving die van toepassing is op de afzonderlijke assets, wordt in de assetsheets opgesomd. Bijvoorbeeld het Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen, de Waterwet, de Wet milieubeheer en de Wet op de lijkbezorging. Zorgplicht: een veilige openbare ruimte Als algemeen uitgangspunt geldt er een zorgplicht voor het handhaven en bevorderen van de veiligheid in de openbare ruimte. Ten behoeve van de gemeentelijke zorgplicht moet worden aangetoond dat door inspecties en onderhoud een optimale zorg heeft plaatsgevonden. Bij onvoldoende bewijs kan de aansprakelijkstelling leiden tot het toekennen van een schadevergoeding. Dit staat opgenomen in artikel 6:174 van het Burgerlijk Wetboek. Kapitaalgoederen in de Gemeentewet De provincie houdt jaarlijks toezicht op de begroting en of sprake is van achterstallig onderhoud.

In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is de verplichting opgenomen om in de begroting en jaarrekening een paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen op te nemen. Deze paragraaf dient ten minste in te gaan op het onderhoud van de kapitaalgoederen: groen, wegen, riolering, water en gebouwen. Het BBV bepaalt dat van de genoemde kapitaalgoederen in de begroting moet worden aangegeven:  Het beleidskader;  De uit de beleidskader voortvloeiende financiële gevolgen;  De vertaling van de financiële gevolgen in de begroting. Omgevingswet De nieuwe Omgevingswet bundelt wetten en regelingen over onder meer ruimte, infrastructuur, milieu, natuur en water. Met de Omgevingswet wordt het wettelijk kader voor verschillende aspecten van de fysieke leefomgeving vereenvoudigd. Er zijn minder regels en er is meer ruimte voor initiatieven. Vroegtijdige inwonersparticipatie vormt een belangrijke randvoorwaarde bij ruimtelijke initiatieven die onder de Omgevingswet vallen. De doelen van de wet zijn gesteld met het oog op duurzame ontwikkeling, bewoonbaarheid van het land en het beschermen en verbeteren van het leefmilieu.

21

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

Gemeentelijke kaders Coalitieakkoord gemeente Neder-Betuwe Het coalitieakkoord is het bestuurlijk vertrekpunt. In dit akkoord zijn de bestuurlijke ambities opgenomen en worden de plannen beschreven waaraan het college zich conformeert. Voor het coalitieakkoord vormt het zorgdragen voor een veilig en goed onderhouden wegennet een belangrijk punt. Daarnaast helpt het openbaar groen de uitstraling van Europees laanboomcentrum te vertolken en zet de gemeente Neder-Betuwe vol in op duurzame energie. De termijn van dit akkoord loopt tot de volgende gemeenteraadsverkiezing in 2022. Programmabegroting Op 10 november 2020 heeft de gemeenteraad de programmabegroting voor het jaar 2021 behandeld. De begroting is min of meer het ‘huishoudboekje’ van de gemeente Neder-Betuwe, waarin wordt aangegeven welke inkomsten worden verwacht en waar het beschikbare geld aan wordt uitgegeven. Voor het beheer en onderhoud gaan relatief grote bedragen om, als wordt gekeken naar het aandeel op de totale begroting. Integrale Visie Openbare Ruimte (IVOR) De IVOR formuleert de waarden, belangen, ambities, verantwoordelijkheden en sturing van het beheer in de openbare ruimte. Hiermee is het van groot belang voor de woon-, werk- en leefomgeving van de inwoners van de gemeente Neder-Betuwe.

Het plan geeft richting om de openbare ruimte aan te laten sluiten op de strategische plannen en maatschappelijke behoeften. Omgevingsvisie De gemeente Neder-Betuwe is in 2018 gestart met het ontwikkelen van de omgevingsvisie. In deze omgevingsvisie worden de ambities en doelen voor de openbare ruimte voor de lange termijn vastgelegd. De omgevingsvisie is vormvrij: de gemeenteraad bepaalt het detailniveau, gebieden, sectoren en thema’s. Participatie en het belang dat de stakeholder bij een project heeft, hebben hierin een centrale plek. Via ansichtkaarten heeft de gemeente Neder-Betuwe haar inwoners om input gevraagd voor de totstandkoming van de visie. Inmiddels is begonnen met fase 2: het analyseren van de resultaten om uiteindelijk te komen tot de omgevingsvisie. Landschapsontwikkelingsplan (LOP) In het LOP (2009) is inzichtelijk gemaakt hoe de gemeente Neder-Betuwe de ontwikkeling van het landschap voor de komende tien jaar wil organiseren. De rapportage bestaat uit drie delen: de bevindingen, de visie en het uitvoeringsplan. In de afgelopen jaren is invulling gegeven aan de ambities uit dit plan. Hiervoor zijn verschillende objecten gerealiseerd in het landschap, waaronder meerdere klompenpaden en recreatieve wandel- en fietsroutes. Het LOP heeft een aantal raakvlakken met dit integraal beheerkader.

De thema’s en ambities die worden nagestreefd voor de openbare ruimte zijn ook van toepassing op het landschap. Delen II en III van het LOP worden geactualiseerd en de thema’s en doelen worden op elkaar afgestemd. De fysieke objecten in het landschap, die zijn gerealiseerd in het kader van het LOP, zijn voor circa 90% niet in beheer en eigendom. Deze objecten staan hoofdzakelijk op gronden van derden en er liggen afspraken over het beheer en onderhoud. Vaak zijn hiervoor (landelijke) subsidies verworven of worden beperkte budgetten ingezet. Hoewel het LOP geen onderdeel is van dit integraal beheerkader zal bij de actualisatie van het LOP delen uit het integraal beheerkader worden geïntegreerd.

22

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

Thematisch en sectoraal beleid Er is ook ander beleid gebruikt om verdere invulling te geven aan de assetsheets, thema’s en ambities. Dit beleid richt zich meer op de sectorale onderwerpen en opgaven. Een uitwerking hiervan is opgenomen in verschillende plannen:  Structuurvisie Neder-Betuwe 2018  Klimaatnota 2021-2025  Gemeentelijk rioleringsplan 2019-2023 (GRP)  Meerjaren vervangingsplan gemeentelijke essen en bomenbeleid  Uitvoeringsplan bomen 2019  Intergemeentelijke strategische visie laanbomencentrum Betuwe De beleids- en beheerplannen die naar aanleiding van de vaststelling van dit integraal beheerplan komen te vervallen zijn:  Groenbeleidsplan 2017-2021  Beheerplan wegen 2018-2021  Beheerplan gladheidsbestrijding 2016-2021  Beheerplan kunstwerken 2019-2023  Beleids- en beheerplan openbare verlichting 2016-2020

Trends & ontwikkelingen voor gemeenten De maatschappij verandert in een razend tempo, waarbij veel opgaven op gemeenten afkomen. Zo worden inwoners steeds ouder en vergrijst de bevolking, zijn er uitdagingen op het gebied van energie, duurzaamheid en klimaat en is de vraag naar ruimte voor wonen en groen groot. In deze paragraaf wordt ingegaan op de ontwikkelingen waar gemeenten in het algemeen mee te maken hebben. Hoofdstuk 4 gaat specifiek in op de opgaven voor de gemeente Neder-Betuwe. VNG: opgaven voor gemeenten De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft een aantal grote opgaven voor gemeenten op een rij gezet. Belangrijke ontwikkelingen voor de openbare ruimte betreffen klimaat, energie, herstructurering en bereikbaarheid. Voor het fysieke domein verwacht de VNG forse investeringen voor mobiliteit, woningbouw en water. Bij andere opgaven is juist aandacht voor gezondheid, financiën, participatie en maatschappelijke verandervraagstukken in het sociaal domein. Opgaven als gezondheid en klimaat kennen deels overlap en versterken elkaar. Klimaat en duurzaamheid Door extreme weersomstandigheden, toenemende hitte en hevige buien zijn waterveiligheid en hittestress belangrijke thema’s. Leefbare steden en dorpen waarin goed met water en klimaat wordt omgegaan; dat is waar gemeenten voortdurend aan werken.

Veel gemeenten werken al actief aan het klimaatbestendig maken van de leefomgeving. Ze passen hun beleid aan en zetten in op vergroening en het tijdelijk opvangen en vasthouden van regenwater. Naar verwachting wordt medio 2021 de Regionale Adaptatiestrategie (RAS) voor het Rivierenland definitief vastgesteld. Het RAS is een strategie om vanaf 2020 klimaatadaptief te handelen en in 2050 klimaatadaptief ingericht te zijn. Aan deze RAS wordt een samenwerkingsagenda voor de uitvoering gekoppeld, waaruit later ook een lokale strategie volgt.

23

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

Bomen zijn in het bijzonder belangrijk voor een klimaatbestendige en gezonde leefomgeving. In februari 2019 is i-Tree gelanceerd in Nederland; een model waarmee baten van bomen in cijfers en geld uitgedrukt kunnen worden. Deze baten komen voort uit de ecosysteemdiensten die bomen leveren, zoals hemelwaterregulering, CO2-opname, afvang van vervuilende stoffen en verkoelende werking. Hiermee helpt het programma beleidsmakers en boombeheerders de bijdrage van bomen in klimaatvraagstukken te verkennen en onderbouwen. Gemeenten en bedrijven werken samen aan een duurzame circulaire economie. Hergebruik van materialen en het toepassen van vrijkomende (organische) bouwstoffen zijn daarin belangrijk. De uitvoering van een duurzaam inkoop- en aanbestedingsbeleid vormt een krachtig instrument om doelstellingen te realiseren, kosten te besparen en waarde over een langere termijn te vergroten. Voorbeelden hiervan zijn een meer duurzame verwerking van groenafval bij onderhoud en het gebruik van schone vervoersmiddelen. Energietransitie Nederland heeft zich geconformeerd aan het Klimaatakkoord en staat voor een energietransitie waarbij nieuwe, herbruikbare energiebronnen gewonnen moeten worden. Hiervoor stellen gemeenten warmteplannen op en maken ze keuzes hoe de energietransitie ingevuld wordt.

Voor het beheer van de openbare ruimte is het belangrijk aan te sluiten bij de energietransitie en planningen daarop af te stemmen. Door een goede afstemming vinden er synergievoordelen plaats, worden kosten bespaard en wordt de overlast voor inwoners en bedrijven beperkt. De grootschalige opwek van zon- en windenergie is een belangrijk onderdeel van het Klimaatakkoord. Om de afspraken uit het Klimaatakkoord te halen moeten er veel meer windmolens en zonneparken bij. In de komende jaren worden in heel Nederland per regio Regionale Energiestrategieën (RES) opgesteld. Hierin staat beschreven hoeveel zon- en windenergie de regio kan realiseren en welke plekken hiervoor geschikt zijn. Alle gemeenten in Nederland dienen hier een bijdrage aan te leveren. Vervangingsopgave Komende decennia staat voor veel gemeenten een forse vervangingsopgave van de openbare ruimte te wachten. Een groot deel van de openbare ruimte is rond de jaren 60 van de vorige eeuw aangelegd en nadert het einde van de (technische) levensduur. Wanneer de kapitaalgoederen in de openbare ruimte in een relatief korte periode worden vervangen, stijgen de maatschappelijke kosten onevenredig. Dit is een ongewenste situatie. Het is daarom belangrijk om in beeld te brengen hoe de vervanging het beste gerealiseerd kan worden, zonder dat de maatschappelijke kosten sterk stijgen.

De vervangingsopgave biedt kansen om de openbare ruimte toekomstbestendig te maken. Dit kan bijvoorbeeld door bij onderhoud en vervanging rekening te houden met bewonerswensen en synergievoordelen te creëren bij thema’s als klimaatadaptatie, energietransitie en mobiliteitsvraagstukken.

24

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

Thema’s en ambities

25

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

4

Thema’s en ambities Werkwijze Uit de algemene beleidskaders van de gemeente Neder-Betuwe komen acht richtinggevende thema’s voort. Deze thema’s vormen het uitgangspunt voor de ambities voor het beheer en inrichting van de openbare ruimte. Het thema veiligheid en gezondheid is in dit hoofdstuk opgesplitst in twee aparte productbladen.    

Identiteit Bruikbaarheid Uitstraling Klimaatadaptatie en duurzaamheid

   

Biodiversiteit Veiligheid en gezondheid Mobiliteit en bereikbaarheid Participatie en zelfbeheer

De thema’s dragen bij aan het realiseren van de bestuurlijke en maatschappelijke doelen en vertellen waarom bepaalde beheeractiviteiten worden uitgevoerd. Om dit handen en voeten te geven worden in dit hoofdstuk een drietal vragen beantwoord:  Wat willen we bereiken?  Hoe denken inwoners erover?  Wat zijn de uitgangspunten voor beheer en inrichting? In integrale werksessies met het projectteam is gesproken over de thema’s en ambities om te komen tot breed gedragen beleid. In een prioriteitenspel hebben alle deelnemers keuzes moeten maken voor wat betreft urgentie en belangrijkheid van taken voor nu en straks. De uitkomsten hiervan worden in hoofdstuk 5 nader toegelicht en uitgewerkt in een beheerstrategie. Daarin zijn alle meningen en behoeften zoveel mogelijk meegenomen. De gemeenteraad stelt het integraal beheerkader vast en ziet toe op de uitvoering van het beleid.

Afbeelding 11: Opzet prioriteitenspel belangrijkheid van thema’s

26

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

Identiteit Wat willen we bereiken? Ambitie: kenmerkend voor de gemeente Neder-Betuwe is de groene, landelijke uitstraling van het rivierenlandschap. Evenals de karakteristieke landschapselementen als dijken, wielen, kerken, boomgaarden, waterlopen, monumenten en historische dorpslinten. De uitstraling van de Betuwse dorpen wordt bepaald door een samenspel van landschappelijke ondergrond, stedenbouwkundige structuur en infrastructuur. Het behouden en versterken hiervan is van groot belang voor de identiteit. Waar mogelijk worden deze opgewaardeerd of beter zichtbaar gemaakt. Hoe denken inwoners erover? Inwoners hechten veel waarde aan het dorpse, open en landelijke karakter. De mensen geven aan te genieten van de rust en de omgeving. In de inwonersenquête laat 89% van de respondenten weten het thema identiteit heel belangrijk tot belangrijk te vinden. Van de respondenten geeft 64% aan iets te willen veranderen, voor 36% van de respondenten hoeft dit niet. ENKELE QUOTES ‘’ We zijn groot in bomen en fruit. Dat mag gerust gezien worden langs de weg ‘’ ‘’ Laten we de identiteit bewaren en deze op sommige plekken vooral weer terugbrengen’’ ‘’ Het dorpse karakter geeft sfeer. Op het plein bij de Plus zorgt de komst van de ijssalon en de aanplant van bomen en perken voor een aangenaam verblijf ‘’ WENSEN Meer aanplant van groen, fruit- en laanbomen.

Netter en beter onderhoud van het openbaar groen. Behoud en versterken van historische elementen. Betere voorzieningen creëren in het buitengebied. Wat zijn de uitgangspunten voor beheer en inrichting?  De karakteristieke, groene en landelijke uitstraling van het Betuwse rivierenlandschap als identiteitsdrager blijft behouden.  Historisch waardevolle elementen zoals boomgaarden, waterlopen, monumenten en dorpslinten worden teruggebracht, behouden en versterkt.  De opbouw en uitstraling van de dorpen wordt in stand gehouden. Nieuwe ontwikkelingen worden doorgevoerd met een knipoog naar het verleden.  Materialen, formaten en (straat)-profielen die van oudsher in de dorpen voorkomen worden gebruikt bij het onderhoud en vervanging. Ook moderne materialen en innovaties kunnen verwijzen naar de historie van een dorp of gebied.  De fruit- en laanbomensector is herkenbaar in het straatbeeld. De gemeente Neder-Betuwe is hét laanbomencentrum van Europa en is aantrekkelijk voor recreanten en toeristen.

27

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

Bruikbaarheid Wat willen we bereiken? Ambitie: de openbare ruimte wordt met een vooraf bepaald gebruiksdoel ingericht en onderhouden. Verschillende functies krijgen een eigen plek of worden gecombineerd met andere functies. De openbare ruimte dient multifunctioneel te zijn en in te spelen op de behoeften. Bij ieder dorp of functiegebied kan de nadruk op iets anders liggen. Daarom wordt bewust gezocht naar het combineren van functies en het op een flexibele manier inrichten van de openbare ruimte. Gezond gedrag, zoals sporten, spelen en recreëren wordt mogelijk gemaakt en gestimuleerd. Hoe denken inwoners erover? Inwoners laten weten dat de openbare ruimte voor iedereen toegankelijk dient te zijn en het combineren van functies gestimuleerd moet worden. Uit de inwonersenquête blijkt dat 93% van de respondenten bruikbaarheid een heel belangrijk tot belangrijk thema vindt. Van de respondenten geeft 69% aan dat er ruimte is voor veranderingen, 31% vindt dit niet nodig. ENKELE QUOTES ‘’ Maak de stoepen veilig en voorkom onoverzichtelijke slingerwegen ‘’ ‘’ Laat kinderen in een natuurlijke omgeving spelen ‘’ ‘’ Heb oog voor de gezinssamenstelling van de wijken en voor kwetsbare groepen bij het realiseren van voorzieningen ‘’ WENSEN Meer zitbankjes bij rustplaatsen. Betere en ruimere parkeervoorzieningen. Wegwerken achterstallig onderhoud trottoirs.

Inspelen op maatschappelijke uitdagingen door functies te combineren. Wat zijn de uitgangspunten voor beheer en inrichting?  De openbare ruimte wordt multifunctioneel ingericht. We hanteren hiervoor het uitgangsprincipe van dubbel ruimtegebruik. Dit betekent dat eenzelfde grond- of wateroppervlak voor meerdere doeleinden gebruikt kan worden.  De openbare ruimte is van en voor iedereen: jong en oud, man en vrouw, natuurliefhebber en sporter. Er is voldoende variatie qua inrichting en gebruiksmogelijkheden.  Dorpen kennen hun eigen accentverschillen die behouden en versterkt worden. Per functiegebied zijn er specifieke vormen van gebruik: Bedrijventerreinen: brede wegen en functionele inrichting, structurerend groen dat zorgt voor samenhang plus uitstraling en wadi’s (beplante greppels met een doorlaatbare bodem) voor buffering en infiltratie van regenwater. In warme periodes zijn bedrijventerreinen de heetste gebieden. Daarom zoeken we de samenwerking op met ondernemers om hier passende maatregelen te treffen. Op en rond schoolpleinen en kinderrijke woonwijken: veel groen, overzichtelijk, veilige oversteken, speeltoestellen maar ook informeel spelen en sportvoorzieningen. Winkelcentra: hoogwaardige uitstraling, voldoende parkeergelegenheden voor bezoekers met de auto of fiets, voldoende zitgelegenheden en afvalbakken.

 Inspelen op nieuwe vormen van gebruik door de inrichting van de openbare ruimte:

28

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0

Levensloopbestendige openbare ruimte: de openbare ruimte beter inrichten voor ouderen en minder validen: ontmoetingsplekken, voldoende zitplekken, comfortabele wandelpaden, veilige oversteken etc. Natuurlijk en avontuurlijk spelen: naast de (traditionele) speelplekken komt het accent te liggen op speelaanleidingen en natuurlijk spelen. Meer sporten in de openbare ruimte: buitensporten, hardlopen, fietsen, wandelen en openbare fitnesstoestellen.

Uitstraling Wat willen we bereiken? Ambitie: het verzorgingsbeeld wordt bepaald door de keuzes die worden gemaakt bij de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Daarbij wordt de openbare ruimte als één integrale inrichting gezien. Een integrale aanpak (op basis van gelijkwaardige kwaliteitseisen) is voor de uitstraling van de openbare ruimte essentieel en werkt kostenbesparend. De gemeente Neder-Betuwe wil dat de uitstraling van de openbare ruimte aansluit bij de omgeving en alle grote en kleine aanpassingen wat betreft onderhoud elkaar zoveel mogelijk versterken. Hoe denken inwoners erover? De uitstraling van de gemeente Neder-Betuwe wordt breed gewaardeerd door de inwoners. Uitstraling bevordert de herkenbaarheid, de sfeer en het karakter van de openbare ruimte en daarmee de leefbaarheid. In de inwonersenquête laat 97% van de respondenten weten het thema uitstraling als heel belangrijk tot belangrijk te ervaren. Op het gebied van schoon, heel en veilig moeten de centrumgebieden er het meest verzorgd bijliggen. Gevolgd door de woongebieden, buitengebieden en bedrijventerreinen. Van de respondenten geeft 72% aan iets te willen veranderen op het gebied van uitstraling, 28% deelt die mening niet. ENKELE QUOTES ‘’ De uitstraling is het visitekaartje, maar ook iets wat wij als inwoners dagelijks zien ‘’ ‘’ De openbare ruimte is van ons allemaal.

De uitstraling en verbondenheid met het eigene van de Betuwe kan zo beter gaan leven en tot zijn recht komen ‘’ ‘’ Oude fruitbomen en leilindes versterken de uitstraling: wij vinden deze prachtig ‘’ WENSEN Meer groen in en rondom de dorpen. Creëren van een natuurlijke en landelijke eigenheid. Goed onderhouden wegen en trottoirs. Wat zijn de uitgangspunten voor beheer en inrichting?  De uitstraling van een bepaald gebied wordt afgestemd op het gebruik en de identiteit van de directe omgeving.  Het openbaar groen bepaalt voor een deel de uitstraling van de verschillende wijken. In de openbare ruimte zijn veel fleurige en kleurige plekken die goed zijn voor mens en dier. Dit verdient de voorkeur boven een strakke en zakelijke uitstraling.  De openbare ruimte wordt voor technisch beheer op één onderhoudsniveau (niveau Basis) beheerd.

29

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte Kader en Assetsheets Gemeente Neder-Betuwe projectnummer 0462621.100 29 oktober 2021, revisie 1.0



Voor verzorgend beheer gelden meer onderhoudsniveaus: een niveau Hoog (A) voor de centrumgebieden, een niveau Basis (B) voor de komgebieden en in het buitengebied de wegen op een niveau Basis (B) en het groen op een niveau Laag (C). De onderhoudsniveaus sluiten aan bij de resultaten uit de enquête en wat inwoners daarin belangrijk vinden. In de assetsheets is per asset de kwaliteit terug te vinden.

Klimaatadaptatie en duurzaamheid Wat willen we bereiken? Ambitie: als gemeente moeten we bijdragen aan het beperken van klimaatverandering door op een duurzame manier de openbare ruimte in te richten en te beheren. Met het thema klimaatadaptatie zetten we in op het terugdringen van wateroverlast bij piekbuien, het verminderen van droogte in lange warme periodes en het beperken van hittestress in bebouwde gebieden. Het vroegtijdig, integraal en consequent meenemen van klimaatadaptatie vormt een belangrijke basis voor het beheer van de openbare ruimte. Hierbij wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van dubbel ruimtegebruik. Bijvoorbeeld gebouwen boven wegen, daktuinen etc. Hoe denken inwoners erover? De inwoners geven aan dat de aanpak rond klimaatadaptatie en duurzaamheid redelijk onbekend blijft, terwijl er wel veel gebeurt. Werken aan bewustwording kan hieraan bijdragen. In de inwonersenquête geeft 90% van de respondenten aan klimaatadaptatie en duurzaamheid heel belangrijk tot belangrijk te vinden. Respondenten geven aan het probleem van klimaatverandering en een beter milieu te onderstrepen en steen in te willen ruilen voor groen. Als er wordt gevraagd te kiezen tussen de auto en verharding of groen en water, kiest 75% voor het laatste. Van de respondenten geeft 61% aan iets te willen veranderen.

ENKELE QUOTES ‘’ Door meer water en groen in de buurt te realiseren kun je wateroverlast gedeeltelijk al oplossen ‘’ ‘’ De zomers worden warmer en er valt meer regen in korte tijd. Het vroegtijdig opvangen van regenwater is belangrijk zodat we geen drinkwater hoeven te gebruiken ‘’ ‘’ Groene verblijfplaatsen en natuurlijke speelplekken geven een groter gevoel van veiligheid bij klimaatveranderingen ‘’ WENSEN Meer ruimte voor (open) water en groen. Regenwater vasthouden op de locatie waar het valt. Oplossingen bieden voor (natuurlijke) bovengrondse waterberging.