Bijlage 5 - Analyserapport fase 2
Tekst van het document
▪
▪ Kansen ketensamenwerking o.b.v. big data (vermarkten en logistiek) •
58
Forse investeringen verduurzaming zet druk op verdienmodel
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Belangrijkste uitdagingen Agribusiness ◼
De regio Rivierenland kent een diverse samenstelling van de agribusiness sector. In de keten van ‘boer tot bord’ heeft de regio met name een sterke positie in de primaire productie en de handel en verwerkende industrie inzake fruit. De regio heeft de ambitie om internationaal (nog) toonaangevender te worden op het gebied van fruit, glastuinbouw, champignons en boomkwekerij. Daarbij staat Rivierenland voor drie prioritaire uitdagingen: Realiseren hogere toegevoegde waarde op het primaire product en zoeken naar nieuwe verdienmodellen
1
• • • •
Kosten en concurrentie nemen toe en er ligt meer nadruk op duurzaamheid; terwijl de prijzen van primair product onder druk Boeren en handelaren moeten op zoek naar manieren om hun product hoogwaardiger af te zetten Naast hogere toegevoegde waarde ook verbreding: andere verdienmodellen, cross-overs recreatie/toerisme/energie De regio kan hierin ondersteunen door innovatiestimulering en ruimte te bieden voor vernieuwende initiatieven van ondernemers
Verduurzaming vraagt ruimte voor en investeringen in innovatie
2
•
De landbouw heeft een opgave om te verduurzamen, bij voorkeur gebeurt dit niet door te saneren maar door te innoveren en te investeren. De regio kan hierin ondersteunen door het innovatie-ecosysteem te versterken en daarbij ook buiten de regio te kijken naar de aansluiting tussen regionale agribusiness en provinciale en landelijke programma’s, proeftuinen en kennisinstellingen te verbeteren
Sterkere binding met regio •
3 59
• •
De Nederlandse export van agrofoodproducten staat onder druk door opkomende concurrentie uit het buitenland. Naast het aanboren van nieuwe markten is ook het verkorten van regionale ketens wenselijk. Weersverandering vergt andere bescherming van gewassen, o.a. via (passende) teeltondersteunende voorzieningen. Een deel van de arbeid is seizoens- en tijdsgebonden en vergt inzet van o.a. arbeidsmigranten die passende voorzieningen nodig hebben. Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
B Logistiek & Economie
Kenmerken speerpuntsector ◼
◼
◼
◼ 60
Regio Rivierenland is dankzij haar centrale ligging in Nederland en goede bereikbaarheid over de weg (A2/A15) een belangrijke ‘hotspot’ voor nationale distributie. Ook zijn van oudsher diverse familiebedrijven uit de regio succesvol actief in de transport. In Rivierenland levert de sector circa 0,5 miljard aan toegevoegde waarde. In circa 1.860 groothandels- en transportbedrijven zijn in totaal 20.270 personen werkzaam (17% van de totale werkgelegenheid, ofwel 1 op de 6 banen). Tussen 2010 en 2019 is de werkgelegenheid in deze sectoren met 12% gegroeid (tegenover 6% in de brede economie). De sector is daarmee een belangrijke banenmotor geweest. Met name de werkgelegenheid bij logistieke dienstverleners is toegenomen. Dit komt door een mix van groei (en uitbreiding) bij bedrijven die al in de regio gevestigd waren en enkele nieuwe vestigers (o.a. DHL en Mainfreight) Ambitie: In top drie van logistieke hotspots in Nederland
Werkzame personen in Logistiek & Economie
25000 20000
15000
9.660 8.150
7.930
8.190
9.900
9.720
9.750
10.610
2010
2013
2016
2019
Groothandel
Logistiek
10000 5000 0
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Samenstelling: veel logistiek dienstverleners (43%) en retail (23%) ◼ ◼ ◼ ◼ ◼
Rivierenland telt ca. 75 distributiecentra met een totale oppervlakte van 1,3 miljoen m 2 (10e regio van NL qua omvang). De belangrijkste gebruikersgroepen zijn logistiek dienstverleners (43%) en retailers (23%). Veel operaties van logistiek dienstverleners zijn gericht op winkelbevoorrading en e-commerce. Rivierenland is een hotspot voor nationale distributie, maar er zijn ook transportbedrijven gevestigd die internationaal opereren (veelal MKB). Bij de groothandel is overlap met de agribusiness sector. Oppervlakte distributiecentra naar type gebruiker
Logistiek dienstverleners:
7% 19% 5% 10%
43% Retail (primair winkelbevoorrading):
8% 8% Groothandel Producent Retail: Overig Onbekend 61
Logistiek dienstverlener Retail: Supermarkt Retail: Modeketen Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Benchmark ◼
◼
◼
Om de ontwikkeling en positionering van de speerpuntsector Logistiek & Economie objectiever te kunnen bepalen, is Rivierenland afgezet tegen andere logistieke regio’s die qua samenstelling van de logistiek vergelijkbaar zijn. Het gaat als het ware om ‘concurrenten’, met name als het gaat om het aantrekken van nieuwe logistieke operaties. Vergelijkingsregio’s zijn: Utrecht (hotspot nationale distributie en e-commerce) als grootste ‘concurrent’ en de buurregio’s Noordoost-Brabant (nationale distributie o.a. Jumbo en Sligro, Beter Bed) en Arnhem/Nijmegen (mix nationaal en internationaal) De benchmark voor de speerpuntsector Logistiek & Economie bestaat uit drie onderdelen: 1. 2. 3.
62
Imago: bekendheid als “logistieke hotspot” Groeiprestatie Positionering t.o.v. de vergelijkingsregio’s
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Benchmark: meer erkenning logistieke hotspot, van plaats 14 naar 7 ◼
In de ‘logistieke hotspot’ verkiezing (score o.b.v. expertpanel) schuift Rivierenland op van plek 14 in 2014 naar plek 5 in 2019. In de meest recente editie van 2020 staat de regio op plek 7. De verkiezing is grotendeels subjectief, maar het is goed om te zien dat de regio bij experts op de kaart staat als ‘logistieke hotspot’.
Editie 2020: Rivierenland staat op 7 63
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Benchmark: groeiprestatie ◼
◼
Kijkend naar de groeiprestatie van de speerpunt-sector in de regio dan valt op dat de omvang van het logistiek vastgoed in Rivierenland (+200.000 m2) minder snel is gegroeid dan in Arnhem-Nijmegen en Utrecht. Hierbij moet worden aangetekend dat de meest recente uitbreidingen (in de loop van 2019 en 2020) nog niet zijn meegenomen. Rivierenland groeit wel mee met de andere regio’s als het gaat om werkgelegenheid in de sector en toegevoegde waarde. Het verdienvermogen van de speerpuntsector in de regio neemt toe.
Regio
Voorraad Logistiek Vastgoed (x1.000 m2)
Ontwikkeling Werkgelegenheid Groothandel & Logistiek
Toegevoegde Waarde Logistieke Dienstverleners (x 1,0 miljoen Euro)
Toegevoegde Waarde per werkzame persoon Logistieke Dienstverlener
2016
2019
%groei
2016
2018*
%groei
2017*
Jaarlijkse groei 13-17
2017*
Jaarlijkse groei 15-17
1.108
1.301
17%
17.610
19.590
5,3%
484
5,2%
55.800
3,1%
957
1.306
36%
33.410
34.610
3,6%
860
4,5%
52.500
3,0%
Utrecht
1.396
1.837
32%
n.d.
n.d.
1.773
2,6%
65.700
3,2%
Noordoost-Brabant
1.376
1.593
16%
n.d.
n.d.
747
5,3%
52.800
1,0%
Rivierenland Arnhem-Nijmegen
* : geen recentere data beschikbaar
64
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Benchmark: positionering regionaal logistiek ecosysteem ◼ ◼
In 2019 onderzocht BCI de huidige en toekomstige kracht van Regionale Logistieke Ecosystemen in Nederland. In het onderzoek worden logistieke regio’s beoordeeld op vier thema’s die van belang zijn bij het vestigen en uitbreiden van logistieke operaties: ❑ ❑ ❑ ❑
◼
◼
65
Markt & Business Development: voldoende marktomvang en kansen voor business development voor logistieke operaties Fysieke Bedrijfsomgeving: aantrekkelijke fysieke bedrijfsomgeving voor logistieke faciliteiten Arbeidsmarkt: ontwikkeling arbeidsmarkt voor distributiecentra Innovatie & Duurzaamheid: mate van innovatie en duurzaamheid in logistieke operaties en mogelijkheden van bedrijven op het gebied van regionale samenwerking.
Rivierenland is als één van de logistieke hotspots in het onderzoek meegenomen. Ten behoeve van deze cijfermatige analyse is een verdiepende analyse uitgevoerd op de resultaten.
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Bewezen kracht als logistieke hotspot ◼ ◼ ◼
◼ ◼
Regio Rivierenland scoort goed in het onderzoek van BCI en komt op de 10e plaats. Daarmee behoort de regio tot de belangrijke “logistieke hotspots” van Nederland. De regio moet zijn meerdere erkennen in de regio’s root-Rijnmond, West-Brabant, Midden-Brabant en Venlo, maar sluit qua score goed aan bij de regio’s met vergelijkbare logistieke ecosystemen (Utrecht, Noordoost-Brabant en Arnhem-Nijmegen). Regio Rivierenland scoort met name goed op Markt & Business Development en Innovatie & Duurzaamheid. Maar blijft achter ten opzichte van andere regio’s in de top 10 als het gaat om Fysieke Bedrijfsomgeving en Arbeidsmarkt De belangrijkste verschillen zijn op de volgende slide benoemd. #
66
COROP regio
A. Markt & Business Development (30%)
B. Fysieke bedrijfsomgeving (30%)
C. Arbeidsmarkt
D. Innovatie & Duurzaamheid
(20%)
(20%)
Regionaal Logistiek Ecosysteem (gewogen)
1 2
Groot-Rijnmond West-Noord-Brabant
83 83
83 77
72 67
83 80
80,1 76.6
3
Midden-Noord-Brabant
81
66
71
87
76,3
4
Noord-Limburg
68
78
67
83
73,8
5
Zuidoost-Noord-Brabant
74
71
67
67
69,6
6
Groot-Amsterdam
80
56
63
78
69,2
7
Arnhem/Nijmegen
65
69
66
74
68,6
8
Noordoost-Noord-Brabant
79
68
58
63
67,1
9
Utrecht
77
54
57
68
64,0
10
Rivierenland
67
55
58
71
62,8 Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Markt & Business Development: toplocatie nationale distributie ◼ ◼ ◼ ◼
Positief: centrale ligging binnen Nederland: >30 miljoen consumenten binnen straal van 150 kilometer Positief: door ligging op corridor profiteert de regio van nabijheid grote zeehavens en luchthavens (voor aanvoer) Gemiddeld: iets grotere afstand tot Europese markt maakt regio minder geschikt voor Europese e-commerce operaties Negatief: lage bevolkingsdichtheid en kleine omvang lokale producenten → weinig ‘eigen’ transportmarkt
Fysieke Bedrijfsomgeving: goede bereikbaarheid over weg, beperkte keuze multimodaal transport ◼ ◼ ◼ ◼
Positief: zeer goede score voor bereikbaarheid over de weg Positief: voldoende kavels beschikbaar Gemiddeld: ontsluiting via binnenvaart aanwezig, maar onderbenut Negatief: relatief beperkte mogelijkheden ontsluiting via spoor t.o.v. Arnhem-Nijmegen en NO-Brabant
Arbeidsmarkt: zeer krappe arbeidsmarkt ◼ ◼ ◼
Positief: arbeidsmarkt gespecialiseerd in logistiek Negatief: zeer lage werkloosheid leidt tot krappe arbeidsmarkt Negatief: relatief laag aantal afgestudeerde logistieke professionals in de regio (talent wordt buiten regio opgeleid)
Innovatie en duurzaamheid: veel energie en potentie op het gebied van innovatie ◼ ◼ ◼ 67
Positief: regio scoort goed op samenwerking op het gebied van logistieke arbeidsmarkt en innovatie Positief: relatief groot aantal koplopers op het gebied van innovatie in regio aanwezig (Lean & Green deelnemers) Negatief: regio blijft achter op het gebied van duurzame brandstoffen (vulpunten LNG/Waterstof) Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Trends & Ontwikkelingen ◼
Er zijn vijf belangrijke ontwikkelingen van invloed op de logistieke sector in de regio Rivierenland:
Trend
Beschrijving
Impact op Logistiek & Economie
Corona-crisis
▪ Corona-maatregelen werken economisch door ▪ Economie zit gedeeltelijk op slot ▪ Verschuivingen van vraag en aanbod
▪ Uitwerking op logistiek per bedrijf verschillend ▪ Verschuiving omzet van fysieke winkels naar online ▪ Komende jaren meer vraaguitval door crisis
▪ Groei E-commerce zet wereldwijd door
▪ E-commerce is belangrijke drijver achter vraag XXL-DC* ▪ Verschuiving omzet fysieke winkels naar online (meer B2C ▪ Behoefte aan schaalbare operaties en verdere flexibilisering
Digitalisering
▪ Er zijn steeds meer mogelijkheden voor toepassing digitale technieken in magazijnen en voertuigen (o.a. AI, Big Data, IoT)
Robotisering & Mechanisering
▪ Toename investeringen in robots/mechanisatie waarneembaar (o.a. onderzoek BCI 2012-2017) ▪ Waarom: vergroten snelheid, betrouwbaarheid, reductie operationele kosten, fysiek zwaar werk
▪ Toename kapitaalintensiteit in logistiek en distributiecentra en belang innovatief vermogen bedrijfsleven neemt toe ▪ Digitale infrastructuur van belang ▪ Samenwerking/informatie uitwisseling makkelijker → ketenintegratie ▪ Eisen die bedrijven stellen aan werknemers veranderen snel. Er is minder fysiek zware arbeid, voor het werk dat blijft bestaan zijn nieuwe skills vereist op de werkvloer (sociale innovatie nodig), en er ontstaat meer behoefte aan vakkennis (o.a. techniek, ICT)
Verduurzaming
▪ Vanuit Klimaatakkoord wordt aangestuurd op energie- en mobiliteitstransitie. ▪ Logistieke sector heeft hierin een sleutelrol, bijvoorbeeld als het gaat om ZE stadslogistiek
▪ ZE zones: winkelbevoorrading moet vanaf 2025 in verschillende steden emissievrij plaatsvinden (overgangsregeling vracht tot 2030) ▪ Distributiecentra kunnen rol spelen in energietransitie (opweklocatie) ▪ Slimme/duurzame logistieke concepten vraagt innovatief vermogen
E-commerce
* : Recente studie BCI laat zien dat vastgoedsector 28% tot 38% minder vraag naar distributiecentra verwacht in 2020 t.o.v. 2019 maar dat de vraag zich daarna zal herstellen 68
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
SWOT Logistiek & Economie Kracht
Zwaktes
▪ Centrale ligging in Nederland (>30 mln. consumenten binnen 150 km)
▪ Filevorming op de A2 en A!%
▪ Uitstekende bereikbaarheid via weg (A2/A15) en nabijheid mainports
▪ Geen per directe beschikbaarheid kavels XXL-distributiecentra
▪ Sterke specialisatie van de arbeidsmarkt in logistiek
▪ A15 (nog) niet ‘slim’ ingericht (bijvoorbeeld geen meetlussen)
▪ Containerterminal in regio aanwezig (nog niet volop benut)
▪ Geen vulpunten voor alternatieve brandstoffen beschikbaar
▪ Groot aantal koplopers op het gebied van duurzame logistiek (L&G)
▪ Naast CTU beperkte mogelijkheden multi/synchromodaal transport
▪ Sterke regionale samenwerkingsstructuur arbeidsmarkt en innovatie ▪ Voldoende kavels (*) beschikbaar en in pijplijn (harde planvoorraad) Kans
Bedreiging
▪ Magazijnen kansrijk voor energietransitie (opweklocatie, full-electric)
•
▪ Diversifiëring van het regionale portfolio aan logistieke operaties
▪ Lange termijn impact Corona-crisis kan leiden tot vraaguitval logistiek
▪ Verduurzaming transportsector (Zero Emissie, LNG, Modal-shift)
▪ Toenemende congestie snelwegen vormt bedreiging vestigingsklimaat
▪ Verbeteren gebruik van containerterminal
▪ Krimp van de beroepsbevolking na 2030 leidt tot meer strijd om talent
▪ Structurele vraag naar XXL-distributiecentra (wel vraaguitval in 2020)
▪ Debat “verdozing” leidt tot strenge regels rondom XX
▪ Doorgroei E-commerce biedt kansen nieuwe vestigers aan te trekken
▪ Winkelbevoorrading (belangrijk in regio) onder druk door e-commerce
Korte termijn impact Corona-crisis wisselend beeld in logistiek
▪ Doortrekken A15 biedt kans op versterking corridorwerking richting Duitsland * : Niet geschikt voor XXL-distributiecentra 69
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Belangrijkste uitdagingen Logistiek & Economie ◼
De regio Rivierenland behoort tot de “logistieke hotspots” van Nederland, met name op het gebied van nationale distributie. De belangrijkste uitdagingen om de opgebouwde positie te versterken, zijn:
1
Arbeidsmarkt: meegroeien met technologische ontwikkelingen ▪ De eisen die bedrijven uit de logistieke sector stellen aan medewerkers zullen de komende jaren veranderen. Door de opkomst van robots en hogere automatiseringsgraad in distributiecentra ontstaat minder behoefte aan pure fysieke krachten. De vaardigheden die medewerkers op de vloer nodig hebben veranderen (werken met robots, zelfstandigheid, probleemoplossend vermogen). Ook ontstaat meer behoefte aan vakkennis op snijvlak tussen logistiek, techniek en ICT. ▪ Deze kennis is niet per definitie in de beroepsbevolking van de regio aanwezig, maar moet worden ontwikkeld. ▪ Uitdaging is om nieuw talent op te leiden en aan te trekken, maar ook bestaand personeel mee te nemen in de transities. Verduurzaming transportsector
70
2
▪ Uitvoering van het Klimaatakkoord en Parijs-afspraken vraagt inzet van alle sectoren. ▪ De logistiek kan een belangrijke rol spelen in de energietransitie (o.a. energieopwekking, volledig-elektrische DC-operatie) ▪ Daarnaast heeft de sector de opgave het transport te verduurzamen. Dit betekent een zoektocht naar innovatieve logistieke concepten en investeringen in zero emissie voertuigen.
3
Goede bereikbaarheid via de weg behouden en multimodale propositie uitbouwen (basis is aanwezig) ▪ Een goede bereikbaarheid is voor de speerpuntsector Logistiek & Economie essentieel. ▪ De bereikbaarheid via de weg staat onder druk door congestie op de A2 en toenemende drukte op de A15-corridor. ▪ De regio moet zich actief blijven inzetten om bereikbaarheid (weg, spoor, OV en fiets) te versterken. ▪ Ook kan de multimodale propositie van de regio verder worden doorontwikkeld (ook met het oog op duurzaamheid); dit vergt forse investeringen. Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
C Recreatie & Toerisme Uitgangspositie en ambitie ◼
◼ ◼
◼
◼
Regio Rivierenland heeft een prachtig landschap en staat bekend als aantrekkelijk dag- en verblijfsrecreatiegebied. et sterke imago als ‘fruitregio’ en evenementen zoals Fruitcorso, Appelpop en de Bloesemtocht zetten het gebied stevig op de kaart. De regio heeft een divers aanbod aan routes, attracties en dagrecreatie-activiteiten en accommodaties. Recreatie vormt een belangrijke push-factor voor de regionale economie door het aantrekken van bestedingen van buiten de regio. Dit draagt onder andere bij aan het op peil houden van het voorzieningenniveau (winkels, horeca, cultuur, e.d.). De sector is goed voor circa 440 mln. aan toegevoegde waarde. Bovendien is recreatie en toerisme een belangrijke bron van werkgelegenheid. In 2019 waren in circa 400 bedrijven zo’n 6.700 mensen (6% van totaal) werkzaam, met name in de horeca (zie figuur hiernaast). Ambitie: Omzetgroei van 5% per jaar.
Werkzame personen in Recreatie & Toerisme 10.000
7.500
5.000
2.500
0
810 350 1.060
710 290 1.000
710 350 1.020
3.480
3.730
3.790
4.010
450
470
410
450
2010
2013
2016
2019
730 290 970
Reisorganisatie; Toeristische diensten; Verhuur; Groothandel Kunst & Cultuur Sport & Ontspanning Café & Restaurants Verblijfsrecreatie Bron: PWE (2019); bewerking BCI
71
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Verdieping naar segmenten ◼
◼
◼
◼
72
Circa 230 bedrijven in Rivierenland bieden (ook) dagrecreatie activiteiten aan. Het betreft voornamelijk attracties (40%) en in mindere mate bezienswaardigheden (21%) en sportieve leisure en overige activiteiten (18%). De economische betekenis van de dagrecreatiesector (exclusief watersport) wordt geschat op €296 mln. Daarnaast zorgen jachthavens, rondvaarten en andere vormen van waterrecreatie voor inkomsten binnen de regio, maar de omvang is niet bekend. Rivierenland telt circa 200 verblijfsaccommodaties waarvan 60% B&Bs en 25% campings. Op deze accommodaties zijn 12.700 slaapplaatsen beschikbaar, voornamelijk op campings (9.410; 75%). De economische betekenis van de verblijfsrecreatiesector wordt ingeschat op €76 mln. Van de overnachtingen komt 81% uit Nederland. Wanneer met de brede scope van vrijetijdsactiviteiten naar de regio wordt gekeken, blijkt dat Nederlanders in 2018 in totaal circa 42,1 miljoen vrijetijdsactiviteiten hebben uitgevoerd in Rivierenland. Dit betreft recreatieve activiteiten, zoals wandelen en fietsen, uitgaan (uit eten, terrasje pakken, café bezoeken etc.) en winkelen voor plezier. In totaal ging het om €361 miljoen afkomstig van Nederlanders. Zakelijk dagbezoek is mogelijk bij zowel de dag- als verblijfsrecreatie bedrijven. Cijfers over de economische betekenis van het zakelijke dagbezoek ontbreken.
Het aantal zakelijke dagbezoekers tussen 20162018 steeg bij de verblijfsrecreatie en daalde licht bij dagrecreatie.
Vestigingen dagrecreatie in Rivierenland 2018/2019
%
Attractie
93
40
Bezienswaardigheid
49
21
Golfbaan
5
2
Museum
20
9
Rondvaart
6
3
Zwembad/zwemplas
6
3
Sportieve leisure en overig
42
18
Theater
9
4
Totaal
230
100
Bron: RBT Rivierenland – basisbestand 2019
Bron: Monitor Vrijetijdseconomie Rivierenland (2019) Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Doelgroepen Rivierenland ◼
◼
◼
In leisure onderzoek worden consumenten steeds meer ingedeeld naar leefstijlen. Op basis van de tegenstellingen introvertextravert resp. ego-groep wordt een zevental doelgroepen onderscheiden (zie figuur, percentages hebben betrekking op Nederland als geheel). Marktonderzoek laat zien dat Rivierenland vooral aantrekkelijk is voor: ❑ ❑ ❑
Verbindingszoekers Inzichtzoekers Stijlzoekers
Bron: …. 73
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Benchmark met andere Gelderse streken*) De ontwikkeling van de sector recreatie en toerisme is afgezet tegen de ontwikkeling van Nederland, Gelderland en andere elderse toeristengebieden, die samen worden gepromoot als ‘Gelderse streken’: Veluwe, Arnhem-Nijmegen en Achterhoek ◼ ◼ ◼
De werkgelegenheid in de sector in Rivierenland groeit in lijn met de andere regio’s, elderland en nationaal. Het aanbod van accommodaties (slaapplaatsen) in Rivierenland blijft iets achter bij het provinciale en landelijke beeld. Wel groeit het aantal overnachtingen in Rivierenland fors en zijn de toeristische bestedingen in de regio fors toegenomen. Daarmee is de ambitie om jaarlijks 5% omzetgroei te realiseren bereikt.
Regio
Werkgelegenheid R&T (Totaal)
Aanbod (Slaapplaatsen, x 1.000)
Vraag (Overnachtingen, x 1.000)
2016
2018
2016
2018
2016
2018
%groei
2016
2018
Rivierenland
6.280*
6.680*
6%
12,8
12,7
-1%
474
751
62%
54
76
40%
Veluwe
21.450
22.600
5%
96,7
96,1
-1%
7.600**
7.200**
-5%
NB
NB
NB
Arnhem-Nijmegen
23.700
24.800
5%
31,4
31,9
2%
NB
2.677
NB
NB
593
NB
Achterhoek
11.550
12.100
5%
NB
NB
NB
3.067***
3.366***
10%
281***
308***
10%
Gelderland****
62.320
65.320
5%
197,3
202,9
3%
11.033
12.116
10%
386
453
17%
Nederland
561.030
593.080
6%
1.369,9
1.397,9
2%
106.213
116.082
9%
76.843
87.450
14%
* Conform afbakening BCI ** Alleen overnachtingen of bestedingen binnenlandse toeristen *** Betreft jaren 2017 en 2019, bestedingen totale vrijetijdssector **** et op: de onitors van de verschillende regio’s hanteren uiteenlopende afbakeningen en definities. Daarom is het totaal van de regio’s niet gelijk aan de waarden voor de provincie Gelderland 74
%groei
%groei
Bestedingen (Verblijfsrecreatie mln. €) %groei
Bron: CBS (2020); Monitor Vrijetijdseconomie Rivierenland (2019) Toerisme in de Achterhoek kerncijfers 2019; Impactonderzoek vrijetijdseconomie regio Arnhem Nijmegen Bewerking BCI *) Vergelijkbare info over buurregio’s niet aanwezig Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Trends en ontwikkelingen Trend
Beschrijving
Impact op recreatie & toerisme
▪ Groei Nederlandse bevolking 17,3 mln. naar 18,5 mln. in 2050 ▪ Vergrijzing van de bevolking: groep 65-plussen groeit sterk ▪ Aantal jongeren (<20 jaar) blijft relatief stabiel tot 2050
▪ Overall gezien blijft de vraagkant van de markt groeien ▪ Segment 65-plussers als sterkste groeimarkt ▪ Rivierenland vooral aantrekkelijk voor leefstijlen ‘verbindingszoeker’, ‘inzichtzoeker’ en ‘stijlzoeker’
Economie
▪ Sterke vraaguitval door Corona-crisis ▪ Gematigd economisch groeitempo voor de lange termijn ▪ Toenemende consumentenbestedingen R&T
▪ Forse economische tegenwind op korte termijn ▪ Betere perspectieven luxe segmenten (bijv. hotels) dan goedkope segmenten (bijv. campings)
Sociaal-cultureel
▪ Sterke dynamiek consumententrends ▪ De consument kiest steeds vaker voor gemak en belevenis ▪ Bereidheid te betalen voor unieke concepten groeit
▪ Levenscyclus attracties loopt terug ▪ ogere ‘buiten-de-deur-consumptie’ ▪ Onderscheidend aanbod mag wat kosten
Duurzaamheid
▪ Duurzaamheid steeds meer een overweging voor consumenten ▪ Binnenlandse overnachtingen duurzaam alternatief ▪ Labels qua duurzaamheid winnen aan waarde ▪ Duurzame recreatie (bijv. energieneutrale accommodatie) ▪ Consument zoekt gezonde en eerlijke voeding ▪ Upgraden food & beverage aanbod, reductie verspilling
Technologisch
▪ Toename online-boekingen en bestellingen ▪ Kortings- en veilingsites, dynamic pricing
▪ Online propositie essentieel voor bedrijfssucces ▪ Druk op marges
Sectoraal
▪ Corona-crisis/1,5 m. samenleving beïnvloedt bedrijfsvoering ▪ Groei aanbod horeca, recreatie en verblijfsrecreatie ▪ Beschikbaarheid personeel onder druk
▪ Minder gasten, investeringen in inrichting gewenst ▪ Marktverzadiging, noodzaak onderscheidendheid ▪ Hogere personeelskosten
Demografie
Bron: BCI, o.b.v. Rabobank (2020), ABN Amro (2020), CBS 75
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
SWOT Recreatie & Toerisme Kracht
Zwaktes
▪ Gestaag groeiende werkgelegenheid in de sector
▪ Bekendheid beperkt ondanks behoorlijke R&T-traditie
▪ Sterke evenementen (Fruitcorso, Appelpop en Bloesemtocht)
▪ Grote leisure attracties niet aanwezig in de regio
▪ Enige serieuze fruit-/bloesemregio van Nederland
▪ Aanbod binnenrecreatie beperkt
▪ Buitenrecreatie sterk (routes, omgeving, cultuurhistorie)
▪ Alleen via overstap aangesloten op nationaal OV-netwerk
▪ Aanzienlijk aanbod qua waterrecreatiegebieden (jachthavens, kano) ▪ Groot deel verblijfsaanbod bevindt zich in kampeersegment
▪ RBT werkt aan promotie en ontwikkeling aanbod in regio: “FruitDelta levert je mooie streken”
▪ Versnipperd en ad hoc beleid gemeenten (projectmatig i.p.v. meerjarige investeringsagenda)
Kans
Bedreiging
▪ Aanbod en arrangementen groeimarkt 65-plussers
▪ Korte termijn Corona-crisis zet financiën sector onder druk
▪ Behoefte authenciteit past bij regio-DNA Rivierenland
▪ Lange termijn Corona-crisis vraagt transitie (1,5 m samenleving)
▪ Duurzame recreatie past bij profiel Rivierenland
▪ Versnippering regionale branding naar gemeente branding
▪ Horecavoorzieningen die lokale producten aanbieden
▪ Beschikbaarheid arbeidskrachten in o.a. horeca
▪ Zakelijke markt groeit
▪ Campings als huisvesting voor arbeidsmigranten i.p.v. bezoekers
▪ Toenemende belangstelling duurdere vormen verblijfsrecreatie
▪ Milieu- en natuurbeleid kan beperkingen opleggen (bijv. stikstof, PAS)
▪
ntwikkeling met behoud van landschap (‘belevingscompensatie’)
▪
rootschalige logistiek (‘verdozing’) en teeltondersteunende voorzieningen kunnen ruimtelijke kwaliteit/uitstraling verminderen
▪ Lange termijn regionale investeringsagenda, eventueel met toeristisch investerings-/ontwikkelfonds (zo mogelijk revolverend) 76
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Belangrijkste uitdagingen Recreatie & Toerisme ◼
Rivierenland behoort tot de ’landelijke’ regio’s van Nederlands met een aanzienlijk toeristisch-recreatief aanbod. Om voorbereid te zijn op de toekomst staat de regio voor drie opgaven. Profiel en aanbod ontwikkelen voor groeimarkten
1
▪ De sterkst groeiende demografische groep zijn de 65-plussers: de 65-plusser van vandaag is koopkrachtiger, vitaler en mobieler dan de vorige generatie en gaat vaak buiten het hoogseizoen op vakantie, wat voordelen biedt qua spreiding over het jaar. ▪ In haar promotie zal de regio specifiek moeten bepalen welke iconen op welk moment in de etalage worden gezet om de leefstijlen verbinding-, inzicht- en stijlzoeker aan te trekken. ▪ Uitdaging is om als regio op de kaart te komen bij deze doelgroepen en passend aanbod te ontwikkelen (routes, B&B/hotels, etc.)
Meerjarige kwalitatieve impuls van het toeristisch-recreatieve aanbod met ruimte voor vernieuwing
2
▪ Consumenten zijn bereid om te betalen voor kwaliteit en onderscheidende concepten/ervaringen ▪ Doorontwikkelen dagrecreatief aanbod door verbetering routestructuren, vergroten toegankelijkheid kastelen en musea, verbinding attracties en binnensteden, beter zichtbaar en beleefbaar maken van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, etc. ▪ Toevoeging/upgrade/verduurzaming van/naar bijzondere accommodaties van hoge kwaliteit, bijvoorbeeld een hoogwaardig bungalowpark, een duurzaam icoonproject, accommodatie in een bijzondere setting, of accommodaties met zorg
De regio op één!
3 77
▪ De consument zoekt naar authenticiteit en regio’s met een eigen verhaal. Rivierland heeft het profiel om hieraan tegemoet te komen. ▪ Intensivering regionale marketing, o.a. om post-Corona de bezoekersstroom weer op gang te brengen ▪ Ontwikkelen regionale arrangementen waarbij een relatie wordt gelegd tussen het verblijfs- en dagrecreatieve aanbod (bijvoorbeeld bij overnachting in een hotel in de regio, korting bij museumbezoek). ▪ Regionale producten in horeca: gebruik en imago van regionale agrarische producten binnen toeristische arrangementen (vers op tafel, eigen fruit uit de Betuwe en chrysanten uit de Bommelerwaard). Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
5 TRENDS & ONTWIKKELINGEN Overzicht impact trends en ontwikkelingen op Rivierenland
78
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
5 Trends en ontwikkelingen in regionale economie ◼ De volgende waaier van trends en ontwikkelingen heeft invloed op de regionale economie:
Individualisering
Brexit
Handelsoorlog en sancties
Massatoerisme
Economie
E-commerce
Non-asset based economy
Schaalvergroting
Servitization/Specialisatie
Veranderende supply chains
Verdienmodellen
Global vs. Local
Flexibilisering
Azië als zwaartepunt groei
Policies moving up
Healthy living
Politiek en maatschappij
Technologie
Robotisering
3D-printing
Digitalisering
Duurzaamheid
Automatisering
Big data
Bevolkingsgroei
Re-urbanisatie
Vergrijzing
(Arbeids)migratie
Huishoudensverdunning
Toename belang ‘Quality of ifé’
Bewustwording consument Klimaatverandering
Klimaat en ecologie
Demografie
Biodiversiteit onder druk Stikstofaanpak Kringlooplandbouw
79
Corona
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Belangrijkste trends en ontwikkelingen Rivierenland ◼ De volgende trends en ontwikkelingen hebben de grootste invloed op de regionale economie:
Economie
Technologie
Demografie
◼ E-commerce
◼ Automatisering/Robotica
◼ Re-urbanisatie
◼ Flexibilisering
◼ Digitalisering
◼ Vergrijzing
◼ Veranderende supply chains
◼ Servitization/Specialisatie
◼ (Arbeids)migratie
◼ Nieuwe verdienmodellen
Klimaat & Ecologie
Politiek
◼ Klimaatverandering
◼ Brexit; Handelsoorlog
◼ Biodiversiteit onder druk
◼ Global vs. Local
Volksgezondheid ◼ Corona uitbraak
◼ Kringlooplandbouw
◼ Stikstofaanpak Bron: BCI (2020) 80
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Impact trends en ontwikkelingen op regionale economie Trends en ontwikkelingen E-commerce Flexibilisering
Veranderende supply chains Nieuwe verdienmodellen Automatisering/Robotica Digitalisering Servitization/Specialisatie Re-urbanisatie Vergrijzing (Arbeids)migratie 81
Impact op economische structuur
Impact op arbeidsmarkt
• • • • •
Minder detailhandel Meer webwinkels en logistiek Behoefte schaalbare operaties Grote rol voor uitzendsector Cross-overs tussen sectoren
• • • • •
Volop kansen parttime en flex Schommelingen arbeidsvraag Minder zekerheid werknemers Minder investeringen personeel Ondernemerschap
• • •
Groei ICT en technieksector Kapitaalintensiteit landbouw, industrie en logistiek neemt toe Grotere verwevenheid sectoren
• • • •
Minder vraag fysieke arbeid Nieuwe eisen personeel Uitdaging: “21st entury Skills” Risico: tweedeling hoog/laag
• • • •
Groter verschil economische structuur stad en land Groei van (thuis)zorgsector Sterke ‘battle for talent’
• • • •
Uitdaging: aantrekken talent Krimp beroepsbevolking na 2030 Schaarste specifieke beroepen Participatie nieuwkomers Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Trends en ontwikkelingen
Impact op fysieke bedrijfsomgeving
Impact op woon- en leefklimaat
Minder ruimtebehoefte winkels Risico: leegstand winkelcentra Blijvende vraag kavels XXL-DC Modulair vastgoed Flexibele ruimtelijke planning Werklocaties ‘s nachts veilig
• Veel werknemers hebben moeite met verkrijgen hypotheek • Meer behoefte betaalbare woningen huur en koop
Nieuwe verdienmodellen
• • • • • •
Automatisering/Robotica
• Digitale infrastructuur cruciaal
• Toename thuis-/digitaal werken • Uitbreiding digitale diensten in kernen (‘smart city’ elementen) • roei ‘product as a service’, bijv auto, etc. delen
• Minder formele werklocaties nodig • Bereikbaarheid voor arbeidskrachten van elders belangrijk
• Voorzieningenniveau kleinere kernen onder druk • Behoud aantrekkingskracht voor jongeren en hoogopgeleiden • Huisvesting (arbeids)migranten
E-commerce Flexibilisering Veranderende supply chains
Digitalisering Servitization/Specialisatie Re-urbanisatie Vergrijzing
(Arbeids)migratie 82
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Trends en ontwikkelingen
Impact op economische structuur
Klimaatverandering
Energie- en mobiliteitstransitie Bedrijfsleven moet investeren Samenwerking in ketens én tussen concurrenten Landbouw: zoektocht verdienmodellen, hoogwaardige afzet Proeftuinen en pilots nodig
inder werk ‘fossiele’ ketens: garages, tankstations, chemie eer werk in ‘transitie’ ketens: bouw, installatie, techniek Energietransitie vraagt opbouw nieuwe competenties
Risico: beperking van import en export mogelijkheden m.n. impact op land- en tuinbouw
Nieuwe skills arbeidskrachten nodig voor ‘glocalisering’ (internationaal én lokaal)
Export tuinbouw onder druk Dreigende faillissementen in getroffen sectoren Doorwerking brede economie Lage energieprijs remt energietransitie
Hogere (tijdelijke) werkloosheid Minder of geen inkomsten flexwerkers en zelfstandigen Beschikbaarheid seizoens-werkers onzeker
Biodiversiteit onder druk
Kringlooplandbouw Stikstofaanpak Brexit; Handelsoorlog Global vs. Local
Economische gevolgen Corona uitbraak
Impact op arbeidsmarkt
Bron: BCI (2020) 83
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Trends en ontwikkelingen
Impact op fysieke bedrijfsomgeving
Impact op woon- en leefklimaat • Aanpak gebouwde omgeving • Uitdaging: inpassing energietransitie in landschap
Stikstofaanpak
• Aanpak bedrijfspanden en –kavels • Ontwikkeling bedrijventerrein steeds complexer door stikstof, PAS en andere ruimteclaims • Behoefte aan laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen
Brexit; Handelsoorlog
• Re-shoring (vitale) productie
• Betere voorzieningen voor (deels schaarse) arbeidsmigranten
• Bij zware recessie (2020-21): • verminderde vraag retail • verminderde vraag bedrijfs- panden lichte bedrijvigheid • wisselend beeld vraag magazijnen (‘slow down’ vs. voorraadniveaus ophogen)
• Risico: faillissementen in detailhandel en horeca kunnen negatieve uitwerking hebben op woon- en leefklimaat op korte en middellange termijn
Klimaatverandering Biodiversiteit onder druk Kringlooplandbouw
Global vs. Local
Economische gevolgen Corona uitbraak
84
Bron: BCI (2020)
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
6 SYNTHESE: REGIO IN BEELD Regionale kracht, zwakten, kansen en bedreigingen Prioritaire uitdagingen voor de komende vier jaar 85
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
SWOT-analyse regionale economie als geheel
86
Kracht
Zwaktes/Aandachtspunten
▪
Veerkrachtige economie met sterk herstel na de crisis
▪
Conjunctuurgevoelig door sectorstructuur: landbouw, bouw, logistiek
▪
Dynamische cultuur van ondernemen
▪
Draaideurregime: veel ‘starters’, maar ook veel ‘stoppers’
▪
Bewezen kracht: logistiek/economie, recreatie/toerisme, greenport en zorg/welzijn
▪
Geen ankerpunten kennis en innovatie (universiteiten, grote bedrijven)
▪
Lage werkloosheid en hoge participatie, maar ook onbenut potentieel
▪
Flexibilisering: goed voor ondernemers, maar ook sociale uitdagingen
▪
Iedereen doet mee: regio is succesvol in realiseren banenafspraak
▪
Nog wel werkloosheid onder deelgroepen: migranten/laag opgeleiden
▪
Gezonde demografie door instroom van gezinnen
▪
Beperkte kansen hoger onderwijs in regio
▪
Vestigingsplaats: tot 2030 genoeg aanbod, gunstige ligging, A2/A15
▪
Filevorming op de A2
▪
Landschap als drager woon-leefomgeving en recreatie en toerisme
▪
Geen (hoog)stedelijk milieu (van belang voor jongeren en expats)
▪
Tiel en Geldermalsen als regionale centra
▪
Voorzieningenniveau in (kleine) kernen staat onder druk
▪
Sterk organiserend vermogen, binnen de regio volop samenwerking
▪
Beperkte samenwerking met (kansrijke) partners buiten eigen regio
Kansen
Bedreigingen
▪
Bedrijventerreinen sleutelpositie energietransitie (o.a. opweklocatie)
▪
Langdurige Corona-crisis heeft potentieel zware impact Rivierenland
▪
Cross-overs tussen agribusiness, logistiek; high tech en ICT
▪
Krimp van de beroepsbevolking na 2030 leidt tot strijd om talent
▪
Volop kennis/innovatie buurregio’s (bovenregionale samenwerking)
▪
Risico op tweedeling arbeidsmarkt
▪
Aanhoudende vraag logistiek vastgoed (middellange termijn)
▪
Brexit zorgt voor onzekerheid (m.b.t. exportmogelijkheden) Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Prioritaire uitdagingen voor de volgende programmaperiode 2 Arbeidsmarkt: iedereen groeit mee 1 MKB: transitie naar nieuwe economie
7 Coronacrisis: korte en lange termijn respons 6 Schaalniveau: gerichte samenwerking met andere regio’s
87
3 Verduurzaming: versnelling
Uitdagingen 2021-2025
4 Bereikbaarheid: slimme oplossingen
5 Woon- en leefklimaat: troef in strijd talent
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Prioritaire uitdagingen voor de komende programmaperiode 1. MKB ondersteunen bij transitie naar nieuwe economie ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼
Technologie is troef als het gaat om het creëren van meer toegevoegde waarde Digitalisering, automatisering en robotisering zorgen voor ‘vierde industriële revolutie’ Uitdaging is om het regionale bedrijfsleven (m.n. MKB) daarin te laten meedoen en excelleren Rivierenland heeft zelf geen ankerpunten van kennis/innovatie, zet in op bovenregionale samenwerking Sluit aan bij landelijke proeftuinen/field labs/pilots of start eigen proeftuin i.s.m. landelijke kennisdragers Stimuleer start-ups op cross-over vlakken tussen agribusiness, logistiek, industrie, techniek, ICT
2. Arbeidsmarkt: van iedereen doet mee, naar iedereen groeit mee ◼ ◼ ◼
Maatschappelijke partners in Rivierenland zetten zich actief en succesvol in als het gaat om participatie Er is veel aandacht voor plaatsing en matching van mensen met afstand tot de arbeidsmarkt De arbeidsmarkt van de toekomst vraagt echter ook een nieuwe skills- én mindset: ❑ ❑
◼ ◼ ◼ ◼ 88
21st Century Skills: meer vakkennis vereist en o.a. ondernemerschap, creativiteit en probleemoplossend vermogen Life Long Learning: snelle veranderingen in werkprocessen vragen aanpassingsvermogen/leervermogen van personeel
Op dit moment zijn deze vaardigheden en mindset nog onvoldoende aanwezig in de arbeidsmarkt Bovendien bestaat risico dat in de toekomst sociale tweedeling ontstaat door beperkte aansluiting Dit vraagt vernieuwende impulsen en vormen van samenwerking tussen overheid, onderwijs, bedrijfsleven, werknemers en studenten Belangrijke doelgroepen: jongeren, laag opgeleiden, asielmigranten en arbeidsmigranten (EU) Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
3. Versnellen van verduurzaming ◼ ◼ ◼ ◼
Uitdaging om op middellange termijn te verduurzamen blijft aanwezig Sleutelrol voor bedrijventerreinen en glastuinbouw (o.a. opweklocatie, warmte-uitwisseling), maar ook duurzaam bouwen en duurzame mobiliteit Stimuleren van innovatie (nieuwe technieken) en uitrol van bewezen technieken (zonnepanelen, isolatie, bouw) Zorgen voor ontwikkeling vaardigheden beroepsbevolking (o.a. milieu/installatie technieken)
4. Bereikbaarheid blijft aandachtspunt ◼ ◼ ◼ ◼
◼
89
Bereikbaarheid blijft een belangrijke rol spelen in het vestigingsklimaat voor bedrijven in de regio Er wordt toenemende congestie verwacht op A2 en A15, dit zet het vestigingsklimaat onder druk Rivierenland moet zich blijvend inzetten om dit gevaar te agenderen bij Rijk en Provincie Naast aandacht voor hoofdwegen ook verdere optimalisering van spoor, OV, fiets en andere, slimme vormen van mobiliteit. Daarbij kan de regio zelf aan de slag door gebruik van containerterminal te stimuleren en in te zetten op slimme mobiliteit
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
5. Versterk woon- en leefklimaat als troef in strijd om talent ◼ ◼ ◼
◼
et aantrekken van (jong) talent, hoog opgeleiden en professionals vormt een uitdaging voor alle regio’s oncurrentie tussen regio’s neemt toe door vergrijzing Rivierenland kan niet concurreren met omliggende steden op hoogstedelijke milieus, maar kan zich nog meer gaan onderscheiden op landschappelijke kwaliteit, recreatieve waarden, aantrekkelijke leefomgeving voor gezinnen, verenigingsleven etc. Op zoek naar balans tussen: ◼ ◼
Connectiviteit steden in omgeving versus versterken lokaal voorzieningenniveau, waarbij door e-commerce vrijkomende panden in binnensteden/kernen anders worden aangewend Versterken kwaliteiten landschap versus mooi wonen versus andere ruimteclaims
6. Schaalniveau van de regio overstijgen ◼
◼
90
Door samenwerking met buurregio’s, provincie en Rijk heeft Rivierenland meer kansen om de eigen ambities te realiseren Steeds bedenken wat de regio bij deze samenwerking wil ‘brengen’ en ‘halen’
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
7. Mitigeren economische gevolgen Corona-uitbraak: ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼
91
Grote onzekerheid over economische gevolgen van Corona, maar impact Rivierenland in potentie groot Risico (1) grote (tijdelijke) werkloosheid: vooral in horeca, detailhandel, evenementen en contactberoepen Risico (2) brede doorwerking economie: faillissementen en ontslag in andere sectoren (bouw, diensten) Taken hoofdzakelijk bij gemeenten en Rijk, maar regio kan op een aantal aspecten ondersteunen Regionale uitdaging (1): omscholen van personeel naar sectoren waar nog wel voldoende werk is Regionale uitdaging (2): groei realiseren door aantrekken nieuwe vestigers (o.a. logistiek) Regionale uitdaging (3): niet alleen mitigeren op korte termijn, maar ook investeren in de toekomst
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
BIJLAGE 1 BELEID & PROGRAMMA'S Inventarisatie relevant beleid en programma’s economie Rivierenland
92
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Inleiding Doel Deze beleidsanalyse is onderdeel van de Economisch Analyse Regio Rivierenland. Aanleiding is de constatering dat het Economisch Ambitiedocument en het RIF nu nog onvoldoende aansluiten op beleid en processen van de Provincie Gelderland, het Rijk en de Europese Unie. Deze analyse biedt een eerste inventarisatie en aanbevelingen naar een beter aangesloten Ambitiedocument en focus van het RIF.
Belangrijkste conclusies en aandachtpunten voortkomend uit deze analyse ◼
Beleid en subsidies van de Provincie Gelderland als kans ❑
❑
◼
Overzicht van Omgevingsvisies ❑
93
In het interview met de Provincie Gelderland kwam naar voren dat er nog niet veel aansluiting is tussen het Economisch Ambitiedocument en provinciaal beleid. Om die reden is in deze beleidsanalyse het relevante provinciaal beleid beknopt weergegeven. Het RIF kan daarnaast versterkt worden door aansluiting te zoeken bij subsidies van de 1) Provincie maar ook 2) Rijk en 3) Europa. Daarom is in deze beleidsanalyse een indruk gegeven van subsidies op de drie genoemde niveaus. Het betreft hier niet een alomvattend overzicht. Bij een slimme stapeling van subsidies, kunnen bedrijven, instellingen en overheden in de Regio Rivierenland potentieel aanspraak maken op aanzienlijke gelden.
Om een goede ruimtelijke vertaling te geven aan de ambities uit het Ambitiedocument, is het belangrijk om aan te sluiten bij omgevingsvisies in de regio Rivierenland. Voor zover bekend, is er een stand van zaken gegeven betreffende de omgevingsvisies voor de gemeenten in de regio Riviereland, de Provincie Gelderland en het Rijk (NOVI). Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Achtereenvolgens worden de volgende onderwerpen behandeld: 1. Provinciaal beleid en programma’s 2. Subsidies: A. Provinciaal B. Rijk C. Europees
3. Overzicht omgevingsvisies
94
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Provinciaal beleid en programma’s ( ) Beleidskader economie ◼ De Provincie Gelderland heeft in het Beleidskader economie (Werken aan de economie van de toekomst – Circulair, Innovatief en Internationaal) (2016) haar economische doelen vastgelegd. Op dit moment (juni 2020) is de herijking van dit document uitgesteld wegens COVID-19, maar de verwachting is dat de bestaande lijn wordt doorgezet. In dit document staat het volgende vermeld (p14):
Foodvalley ecosysteem ◼ Speerpunt voor het agrifood-beleid is de doorontwikkeling van het Foodvalley ecosysteem (met Wageningen als basis) (link). Dit ecosysteem wort gekarakteriseerd door wereldklasse innovatieve agrifood en food-gerelateerde oplossingen en de samenwerking tussen bedrijven, kennisinstituten, onderwijs en overheden. Speerpunten hierbij zijn de proteïne verschuiving, circulaire agricultuur, voedsel en gezondheid en slimme & digitale technologie.
Duurzame land- en tuinbouw ◼ Voor de primaire sector kijkt de Provincie voornamelijk naar duurzame land- en tuinbouw (link). Hierbij ligt de focus op gezond en veilig voedsel, klimaat en nieuwe verdienmodellen. Hieraan zijn onderstaande agenda’s verbonden (via voorgaande link te raadplegen):
◼
95
Uit bovenstaande wordt duidelijk dat de door de Provincie Gelderland als stuwende sectoren van Gelderland, met uitzondering van industrie nagenoeg dezelfde zijn als die van het Economisch Ambitiedocument Regio Rivierenland. De focus van Gelderland is om het potentieel van deze sectoren verder te ontwikkelen. De rol van de Provincie is om een verbindende, inspirerende en aanjagende rol te spelen in deze sectoren (p14).
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Provinciaal beleid en programma’s ( ) Koersnotitie Toerisme en Recreatie
Gelderse Corridor (link)
◼
◼
Ten behoeve van toerisme en recreatie Gelderland bestaat er de koersnotitie Beleef het in Gelderland (link). Hierbij hoort een meerjarenagenda die in 2018 door meerdere partijen en de Provincie is samengesteld. De aanpak bestaat uit het vergroten van de bekendheid van het Gelders aanbod, het verbeteren van het aanbod en het samenwerken aan een Gelderse thematische verhaallijn.
◼
Dit beleid is erop gericht om het vestigingsklimaat voor logistieke bedrijven en de verbindingen van weg, water en spoor te verbeteren. Dit doet de Provincie in Europees verband met het European Grouping of Territorial Cooperation (EGTC) en samen met Logistics Valley, waar Rivierenland ook in vertegenwoordigd is. De Provincie wil de corridor laten fungeren als banenmotor van Gelderland, daarvoor werken ze met de volgende doelen (Uit de Statenbrief Gelderse Corridor 2018): 1. 2. 3. 4. 5. 6.
◼
◼
96
meer betrouwbaar en robuust synchromodaal netwerk verminderen ecologische footprint concurrentiepositie sterker maken door samenwerking voldoende ruimte voor logistieke bedrijven meer personeel voor logistieke bedrijven (inter)nationale acquisitie en groei (agro)logistieke bedrijven
Vanuit de gebiedsopgave gebeurt momenteel veel voor de regio Nijmegen, met de Railterminal Gelderland, Gebiedsproces Knoop 38. Ook de regio Rivierenland profiteert met de Reefer hub Tiel en het RIF project Beroepsonderwijs Logistics Valley. De Provincie levert subsidies voor advies voor schonere vrachtwagens, en subsidie voor logistieke, innovatieve projecten.
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Subsidies Provinciaal (1) Instrumentarium De Provincie Gelderland werkt met een MKB instrumentarium startups & innovatie. De Provincie werkt hierbij volgens het principe van het koppelen van financiering. Groen = Gelderse regeling, grijs = landelijke regeling, rood = Europese regeling. De regelingen zijn verdeeld over de verschillende innovatiefasen.
97
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Subsidies Provinciaal (2) Speerpunt
Programma
Toelichting
Logistiek
Logistiek en goederenvervoer
▪
Financiering voor haalbaarheids- of onderzoekstudies voor multimodaal of efficiënt goederenvervoer, overslagvoorzieningen voor multimodaal goederenvervoer of (praktijk)proeven voor multimodaal of efficiënt goederenvervoer (link).
Agribusiness / Logistiek / Toerisme
Gelderse Gebiedsagenda
▪
Voor bedrijven, overheidsorganisaties en onderwijsinstellingen die willen bijdragen aan de gebiedsagenda’s, binnen één van de zes elderse gebieden (waaronder de elderse Corridor). Nuttig voor zowel de Regio Rivierenland als bedrijven en instellingen in Rivierenland om bij aan te sluiten.
▪
Toerisme
Erfgoed, Onderzoek functioneel gebruik erfgoed
▪ ▪
98
Voor eigenaar of rechthebbende van cultureel erfgoed, om onderzoek te doen naar functioneel gebruik Kan bijdragen aan toeristische ambitie Rivierenland.
Agribusiness / toerisme
Inrichten van agrarische natuur- en landschapsgebieden
▪
Financiering voor het inrichting van agrarische natuur- en landschapsgebieden voor het verhogen oppervlaktewaterpeil, vergraven van de slootoever en het realiseren geleidelijke overgang landbouwgrond-bos.
Logistiek
Duurzame vrachtauto’s
▪
Vervoerders en verladers gevestigd in Gelderland kunnen subsidie aanvragen voor de aankoop of operational lease van CNG-, elektrische LNG- of waterstofvrachtauto’s.
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
B Rijk - Subsidies RVO (1) Speerpunt
Programma
Toelichting
Agribusiness
Agrarisch natuur- en landschapsbeheer (ANLb)
▪ ▪
Financiering voor vergroten van biodiversiteit op landbouw- of natuurgrond. Aansprak op te maken middels deelname aan collectief, via de Stichting Subsidiestelsel Natuur- en Landschapsbeheer.
Agribusiness
CRP: landbouwkundig onderzoek
▪
Sponsoring en co-sponsoring van internationale congressen, workshops en symposia. Sponsoring van onderzoeksbeurzen (Link). Fruit-gerelateerd congres naar regio Rivierenland halen? Link met Fruitcorso? Gericht op nieuwe technologie en innovatie. Ondernemers uit de regio Rivierenland verbinden aan nationaal en internationaal onderzoek (link met WUR en RU).
▪ ▪
Agribusiness/toerisme
Horizon 2020: Bio-economie
▪
Budget uit het internationale programma Voedselzekerheid, duurzame land- en bosbouw, marien en maritiem onderzoek en bio-economie, met als doel de overgang naar bio-economie te versnellen (Link).
Logistiek
Horizon 2020: Slim, groen en geïntegreerd transport
▪ ▪ ▪ ▪
Onderzoeksprogramma gericht op mobiliteit en bereikbaarheid binnen de EU, klimaat en milieuvriendelijk transport, veilig transport en de concurrentiekracht van EU-transportindustrie (Link). Geknipt in 7 onderdelen Te koppelen aan initiatieven van bedrijven in Rivierenland Status na 2020 nog onbekend
▪
Subsidie voor energiebesparing in de glastuinbouw (Link).
Agribusiness
99
Investeringen energie glastuinbouw
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV