Bijlage 3 - Evaluatierapport
Tekst van het document
Evaluatie Regionaal Ambitiedocument 2016-2020 en Regionaal Investeringsfonds Regio Rivierenland Analysedocument
Nijmegen, 15 september 2020
Inhoud Blz. 1
2
3
4
2
Inleiding
3
1.1
Achtergrond
4
1.2
Vraagstelling
6
1.3
Aanpak
8
Evaluatie ambitiedocument
11
2.1
Overzichtsanalyse
12
2.2
Resultaten interviews stakeholders
27
2.3
Resultaten websurvey raadsleden
34
Evaluatie RIF
44
3.1
Resultaten deskanalyse
45
3.2
Resultaten interviews stakeholders
53
3.3
Resultaten websurvey Raadsleden
55
3.4
Resultaten websurveys gehonoreerde en niet-gehonoreerde projecten
57
Conclusies en aanbevelingen
78
4.1
Conclusies
79
4.2
Aanbevelingen
85
Bijlage 1 Overzicht geïnterviewde
91 Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
1 INLEIDING Achtergrond, vraagstelling en aanpak van de evaluaties 3
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
1.1 Achtergrond ◼ Regio FruitDelta Rivierenland is een regionaal samenwerkingsverband van acht gemeenten in Rivierenland: Buren, Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal en Zaltbommel. ◼ Het doel van de gemeentelijke samenwerking op economische vlak is om samen met partners uit de regio (de 5 O’s) regionale uitdagingen op te pakken, teneinde de regionale economie te versterken. Daarbij ligt de focus op drie speerpunten: agribusiness, economie en logistiek, en recreatie & toerisme. Deze vormen het fundament van het ‘huis’ van FruitDelta Rivierenland. Om van woorden (ambitiedocument) naar daden (projecten) te komen, is het Regionaal Investeringsfonds (RIF) opgezet. ◼ De huidige programmaperiode 2016-2020 loopt binnenkort af. De acht gemeenten zien het belang van voortzetting van de regionaal-economische samenwerking en gaan werken aan een nieuw economisch ambitiedocument 2021-2024. ◼ Om te komen tot een gedragen nieuw ambitiedocument is inzicht gewenst in enerzijds de resultaten over de afgelopen periode (deze evaluatie van het uitvoeringsprogramma 2016-2020 en RIF) en anderzijds de huidige stand van de economie, speerpuntsectoren en trends en ontwikkelingen die de komende jaren impact hebben op de regionale economie (apart rapport).
4
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Ambitiedocument 2016-2020 Drie economische speerpunten voor een sterke regio
Ambities speerpunten ◼ Agribusiness: onze tuinbouw wordt nóg meer toonaangevend in Europa ◼ Economie en logistiek: wij komen in de top 3 van logistieke hotspots in Nederland ◼ Recreatie en toerisme: we bereiken een jaarlijkse omzetgroei van 5%
5
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
1.2 Vraagstelling evaluatie Ambitiedocument en RIF ◼
6
De evaluatie van het Ambitiedocument 2016-2020 en RIF dient: ❑
Zowel inzicht te bieden in de resultaten en effecten van de afgelopen jaren, als lessen voor de toekomst te geven over wat goed ging en wat beter kan;
❑
Zowel feitelijk te beschrijven in hoeverre doelen en voorgenomen acties zijn gerealiseerd, als de waardering over inspanningen en resultaten te achterhalen bij Raden, Bestuurders, Ambtelijk en externe Stakeholders (o.a. verbonden partijen en RIF-aanvragers);
❑
In te gaan op de hele ‘beleidscyclus’ van het programma c.q. het instrument RIF, zowel het waarom, wat, hoe en de resultaten.
◼
De algehele vraagstelling voor beide evaluaties is weergegeven op de volgende pagina.
◼
Bij de beantwoording van de vraag naar de effectiviteit van de uitvoering wordt ook gekeken naar de resultaten van de regionaaleconomische analyse, ofwel in hoeverre de inspanningen van regionale partijen (gemeenten, Regio en andere O’s) ook zichtbaar zijn in (positieve) ontwikkelingen.
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Vraagstelling evaluaties Ambitiedocument en RIF (2)
7
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
1.3 Aanpak evaluaties 1 Inleiding ⚫ Startbijeenkomst ⚫ Informatieverzameling ⚫ Stakeholdersanalyse
2 Verdiepende analyse Ambitiedocument ⚫ Overzichtsanalyse ⚫ Groepsinterviews / rondetafelbijeenkomsten waardering stakeholders ⚫ Websurvey waardering Raadsleden
3 Verdiepende Analyse RIF ⚫ Overzichtsanalyse ⚫ Groepsinterviews waardering stakeholders ⚫ Websurvey waardering raadsleden ⚫ Websurveys aanvragers gehonoreerde c.q. nietgehonoreerde projecten
4 Conclusies en aanbevelingen ⚫ Uitwerken contouren rapport ⚫ Feedback regio en gemeenten ⚫ Afronding rapport ⚫ Bespreking resultaten met integraal speerpuntberaad en AB 8
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Stakeholdersanalyse ◼ Het ‘economisch ecosysteem’ van Rivierenland bestaat uit een veelheid van partijen, waarvan een selectie is benaderd voor een interview of websurvey (zie volgende pagina)
9
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Evaluatiemethodiek: combinatie van objectieve info en waardering van stakeholders
10
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
2 EVALUATIE AMBITIEDOCUMENT Overzichtsanalyse en waardering stakeholders en raadsleden 11
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
2.1 Overzichtsanalyse 2.1.1 Inleiding ◼ In dit hoofdstuk staat de ‘beleidsanalyse’, gebaseerd op schriftelijke informatie, centraal. ◼ Begonnen wordt met een overzicht van: ❑ Het ‘waarom’ van het ambitiedocument: de probleemanalyse en daaruit voortkomende doelen en acties. ❑ Het ‘wat’ van het ambitiedocument: de opgaven in elk van de drie speerpunten en meer generieke opgaven (cross-overs) die gelden voor alle speerpunten, zoals verder uitgewerkt in het Uitvoeringsprogramma. ❑ Het ‘hoe’ van het ambitiedocument: de strategie om de ambities en doelen te realiseren. ◼ In het Ambitiedocument zijn per speerpunt acties geformuleerd. In paragraaf 2.2. wordt geanalyseerd: ❑ In hoeverre de voorgenomen acties zijn uitgevoerd; ❑ Welke effecten dit heeft opgeleverd (voor zover bekend);
❑ Tot welk oordeel dit leidt over het succes van de inzet. ◼ In het Uitvoeringsprogramma Regio Rivierenland 2016-2020 zijn de opgaven geclusterd in 8 overkoepelende opgaven, gespecificeerd naar opgaven per speerpunt c.q. meer generieke. In de rest van paragraaf 2.2 wordt per opgave beschreven: ❑ In hoeverre de voorgenomen acties zijn gerealiseerd; ❑ Welke effecten dit heeft opgeleverd (voor zover te achterhalen); ❑ Tot welk oordeel dit leidt over het succes van de inzet.
12
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Waarom: de focus en doelen van het ambitiedocument Probleemanalyse
Doel
Acties
•
Kansen voor economische ontwikkeling onderbenut
1. Beter uitnutten van kwaliteiten
• •
Uitdragen prettig vestigingsklimaat Vanuit DNA regio op de kaart zetten
•
Relatief hoge werkloosheid, laag opleidingsniveau en ongezonde bevolking
2. Verbeteren sociaal economisch profiel
•
Regionaal inzetten op economische ambitie t.b.v. vitalere bevolking
• •
Vergrijzing/ontgroening Leefbaarheid kleine kernen en landschap onder druk Omliggende regio’s zitten niet stil
3. Versterken woon- en leefklimaat
• • •
Behoud kwaliteit landschap Versterking voorzieningenniveau Verbeteren vestigingsklimaat voor bedrijven
•
Grotere rol samenleving in netwerken
4. Initiatieven vanuit samenleving faciliteren
•
Faciliteren en stimuleren initiatieven ondernemers, onderwijs, burgers en andere maatschappelijke partners
•
Relaties met externe stakeholders kunnen beter
5. Inspelen op ontwikkelingen
• • • • •
Samen optrekken met andere overheden Gezamenlijke lobby en promotie van regio Vanuit ambitie nieuwe bronnen aanboren (financieel) Koppeling met ‘Gelderse Corridor’ en samenwerking provincie Inspelen op Europese ontwikkelingen (en relatie tot Brussel)
•
Bron: Ambitiedocument 2016-2020 Regio Rivierenland, p. 4-6
13
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Wat: het uitvoeringsprogramma 2016-2020 Opgaven Agribusiness
Opgaven Logistiek
1. Ontwikkeling agribusinesscentra voor innovatie en kennis 2. Afstemming vraag en aanbod arbeid 3. Agribusiness verbinden met samenleving. o.a. via crossovers 4. Ruimte scheppen in overheidsbeleid en regelgeving
1. 2. 3. 4.
5.
Opgaven R&T
Ontwikkeling innovatieve 1. concepten en centra Afstemming vraag en aanbod arbeid 2. Oprichten Regionaal Ontwikkelingsbedrijf (ROB) 3. Verbeteren kwaliteitsnetwerk 4. goederenvervoer Bereikbaarheid via alle modaliteiten
Oprichting platform voor verbinding, inspiratie en innovatie Afstemming vraag en aanbod arbeid Proactief toeristisch aanbod stimuleren Ruimte scheppen in overheidsbeleid en regelgeving
Bron: Ambitiedocument 2016-2020 Regio Rivierenland, p. 12/14 14
Opgaven generiek 1. Lobby en branding van de regio 2. Stimulering innovatie en duurzaamheid, o.a. duurzame energie, inzet RIF en cross-overs speerpunten 3. Arbeidsmarkt, via RWPOA 4. Ruimtelijke keuzes, via strategische visie en infra (incl. breedband) 5. Stimulering samenwerking 5 O’s
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Hoe: de strategie Insteek
Acties
Invulling geven aan • ambitiedocument vanuit nieuwe rol • overheid: faciliterend, • samenwerkend en verbindend
Op zoek naar partners Samenwerking in wisselende, flexibele coalities Actief en creatief werken aan het ontwikkelen van het gebied en een impuls geven aan innovatieve initiatieven
Samenwerking binnen en buiten de regio
•
Samenwerking met gemeenten, regio`s en partners binnen en buiten de regio t.b.v. realisatie van de doelen
Inzet op crossovers tussen speerpuntsectoren
• • • •
Ruimtelijke keuzes maken voor ontwikkelingen met regionale afstemming Zorgen voor evenwichtige arbeidsmarkt Duurzaamheid op het gebied van biobased en circulaire economie en duurzame energie Innovatie ter verbetering van internationale concurrentiepositie
Lobby en branding
•
Lobby en regiomarketing om de regio en drie speerpunten op de kaart te zetten
Ontwikkeling vanuit eigen kracht
•
Benutten sterke punten (centrale ligging, landschap, voorzieningen in regio) Bron: Ambitiedocument 2016-2020 Regio Rivierenland, p. 10-12
15
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
2.1.2
Bevindingen documentenanalyse
◼ In eerste instantie wordt ingegaan op de drie speerpunten:
❑ Agribusiness ❑ Logistiek en Economie ❑ Recreatie en Toerisme ◼ Vervolgens wordt stil gestaan bij de acht opgaven van he Uitvoeringsprogramma:
1. Lobby en branding van de regio 2. Innovatie en duurzaamheid 3. Arbeidsmarkt 4. Ruimtelijke keuzes en regelgeving
5. Regionaal Ontwikkelingsbedrijf (ROB) 6. Infrastructuur (water, weg, spoor, digitaal) 7. Agribusiness en samenleving 8. Toeristisch aanbod
16
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Speerpunt Agribusiness: Tuinbouw wordt nog meer toonaangevend in Europa Geplande acties
Uitgevoerde acties / realisatie
Beoordeling
•
Ontwikkeling agribusiness • -centra
Laanboomcentrum ABC: aanvraag kenniscentrum en ontmoetingscentrum, in kader van Gelderse Corridor gehonoreerd
•
In uitvoering
0/+
•
Afstemming vraag en aanbod van arbeid
•
Uitvoeringsprogramma Greenport
•
Kleinschalige projecten intersectorale bemiddeling mogelijk
+
•
Verbinding agribusiness met samenleving
•
Opzetten van een regionaal netwerk voor ondernemers in de agribusiness met als doel verbreding in de bedrijfsvoering nl Netwerk Platteland Rivierenland ((initiatieven partners) Onderzoek verbrede landbouw (WUR)
• • •
13 RIF projecten Afgerond, maar inmiddels ook weer opgeheven. Afgerond, doel was om inzicht te krijgen in ‘’the state of the art’’ 3,6 % van omzet is verbrede landbouw. Er was geen aanleiding voor extra vervolgacties.
0/+
Vastgesteld dan wel ter kennisgeving aangenomen in de raden en vastgesteld in het AB.
+
• •
17
Effecten
Ruimte scheppen voor • overheidsbeleid en regelgeving door afstemming en het maken van kansenkaart
Ruimtelijke strategische visie voor • de drie speerpunten als bouwsteen voor gemeentelijke omgevingsvisies
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Speerpunt Economie en Logistiek: In top 3 van logistieke hotspots Geplande acties
Uitgevoerde acties / realisatie
Effecten
•
Ontwikkelen innovatieve concepten en centra
• •
Fresch Consolidation Center FC Fresh Logistic Innovation Centre
•
Haalbaarheid fase 1 afgerond, conclusie onderzoek: onvoldoende animo voor project
-/-
•
Afstemming vraag en aanbod van arbeid
•
Wordt betrokken bij activiteiten Logistic Valley Rivierenland
•
Niet concreet in beeld
0
•
Oprichten Regionaal Ontwikkel Bedrijf
•
Herijking RPB als uitgangspunt voor het ontwikkelproces naar een mogelijk ROB
•
Bestuurlijk gekozen voor een beperkte doorontwikkeling van het RAP. In 2018 start de herijking RPB, uitmondend in nieuw RWP dat voorligt ter besluitvorming
+
De 10 gemeenteraden hebben de startnotitie mobiliteit vastgesteld (afgerond). Als vervolg daarop een Mobiliteitsagenda, Uitvoeringsplan Mobiliteit 2019-2022 en Mobiliteitsfonds vastgesteld in de gemeenteraden en het AB. Er heeft afstemming plaats gevonden met de RSV (opgave 4). Er kan tot aanleg overgegaan worden in het najaar van 2019 vanwege een positieve behoeftepeiling onder inwoners
•
Mobiliteitsagenda geeft op regionale hoofdlijnen de acht mobiliteitsopgaven weer. Met het bijbehorende uitvoeringsplan wordt ingezet op robuuste, duurzame en slimme mobiliteit (waaronder samen met de provincie inzet op de A2 en A 15 en met omliggende regio’s aan het versterken van het fiets- en wegennetwerk.
+
•
Verbeteren kwaliteitsnetwerk goederenvervoer
•
Streven naar optimale bereikbaarheid via alle modaliteiten en samenwerkingsverbanden
•
•
• •
18
•
Beoordeling
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Speerpunt Recreatie en Toerisme: Jaarlijkse omzetgroei van 5% in sector
19
Geplande acties
Uitgevoerde acties / realisatie
Effecten
•
Oprichten platform voor verbinding, inspiratie en innovatie rondom thema`s
•
Onderzoek uitgevoerd naar opbouw van het netwerk R&T Promotiefilm voor potentiële investeerders, afgerond
•
Eerste stappen gezet, maar nog geen sterke organisatie
0
•
Afstemming vraag en aanbod van arbeid
•
Alleen integrale acties en actie gericht op logistiek en agribusiness
•
Geen specifiek voor speerpunt
0
•
Pro-actief stimuleren • van toeristisch aanbod •
Netwerkbijeenkomsten (evenementen, water, cultuurhistorie) Haalbaarheidsstudie Fruitrijk en Veerhaven Ochten (beleving water)
• •
32 RIF projecten Beide afgerond, beide resulteerden in aanpassing van bestemmingsplannen. Het idee Fruitrijk heeft inmiddels een initiatiefnemer.
+
•
Ruimte scheppen voor • overheidsbeleid en regelgeving door afstemming en het maken van kansenkaart
Ruimtelijke strategische visie voor de drie speerpunten als bouwsteen voor gemeentelijke omgevingsvisies
•
Vastgesteld dan wel ter kennisgeving aangenomen in de raden en vastgesteld in het AB.
+
•
Beoordeling
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Opgave 1 Uitvoeringsprogramma: Lobby en branding Doelen
Geplande acties
Uitgevoerde acties / realisatie
Effecten
Regio (inter)nationaal op de kaart zetten middels FruitDelta Rivierenland
•
Komen tot overkoepelend verhaal
•
Aanpak lobby en branding, afgerond
• •
Merk ‘Fruitdelta Rivierenland’ breder bekend Regio meer op kaart bij provincie en Rijk (o.a. tot uiting komen in Regio Deal)
+
•
Lobbyplan
•
Aanpak lobby en branding, afgerond
•
Aantal regio promotie-bijeenkomsten (o.a. Kersenparty, inspiratiebijeenkomst en gastheerschap Fruitcorso, sponsoring Bloesemtocht en Bourgondisch fruitwandelen, tasting Brussel en deelname Prinsjesdag Bezoeken gedeputeerden en provinciale fracties Relaties met lobbyisten FruitDelta staat in coalitieakkoord provincie FruitDelta lobbyagenda opgesteld
+
• • • •
20
Beoordeling
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Opgave 2 Uitvoeringsprogramma: Innovatie en duurzaamheid (1/2)
21
Doelen
Geplande acties
Uitgevoerde acties / realisatie
Innoveren t.b.v. (inter)nationale concurrentiepositie en duurzaamheid
•
Regionaal • uitvoeringspro• gramma duurzame energie
•
Initiëren initiatieven agrologistiek
•
Initiëren initiatieven duurzaamheid
•
•
Netwerkontwikke- • ling RBT, Greenport en LHR • • • • •
Effecten
Beoordeling
•
Nog in ontwikkeling
0
• •
22 RIF projecten Initiatieven partners: Uitvoeringsprogramma Greenport 2017-2020 en projecten Gelderse Corridor
+
Via regiodeal versnelling • aanbrengen in duurzame initiatieven •
15 RIF projecten Initiatieven partners: Greenport Versnellingsagenda Duurzaam doen
+
Verkenning Platform Recreatie en • Toerisme, afgerond Prestatieafspraken RBT, afgerond Samenwerking provincie verstevigd Doorontwikkeling LHR 2.0, afgerond • Doorontwikkeling netwerk RIF Onderzoek subsidiesteunpunt, uitkomst: onvoldoende draagvlak
Vanuit de provinciale Koersnotitie 2018-2020 op het gebied van R&T zijn projecten toegekend aan de regio. Organisatie 2 netwerkbijeenkomsten t.b.v. van doorontwikkeling RIF netwerk
0/+
Startnotie duurzaamheid afgerond RES opgesteld
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Opgave 2 Uitvoeringsprogramma: Innovatie en duurzaamheid (2/2) Doelen
Geplande acties
Innoveren t.b.v. • (inter)nationale concurrentiepos • itie en duurzaamheid • •
22
Uitgevoerde acties / realisatie
Fresch Consolidation • Center FC Fresh Logistic Innovation Centre
Effecten
Haalbaarheid fase 1 afgerond, conclusie • onderzoek: onvoldoende animo voor project
Beoordeling
Niet van grond gekomen
-/-
Laanboomcentrum ABC
•
Aanvraag kenniscentrum en ontmoetingscentrum gehonoreerd
•
In ontwikkeling
+
Experience center ontwikkelen: Fruitrijk
• •
Haalbaarheidsstudie Fruitrijk, afgerond Promotiefilm voor potentiële investeerders afgerond
•
Er is een initiatiefnemer
0/+
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Opgave 3 Uitvoeringsprogramma: Arbeidsmarkt
23
Doelen
Geplande acties
Uitgevoerde acties / realisatie
Effecten
Beoordeling
Evenwichtige arbeidsmarkt
•
Versterking van het POA RWR netwerk op breder kader (opgave drie speerpunten) o.a. data verzamelen en ondernemerschap ontwikkelen.
Toekenning Regiodeal Talent voor toekomstproof Rivierenland 2.0 - Ondernemend Rivierenland : Samenwerking ROC met 50 ondernemers en instellingen om ondernemerschap te bevorderen bij studenten en ondernemers in de regio - Reguliere activiteiten RW-POA
•
5 RIF Projecten
+
•
Afstemming vraag en aanbod in logistiek
Wordt betrokken bij activiteiten Logistic Valley Rivierenland
•
Niet concreet bekend
0
•
Kleinschalige projecten Uitvoeringsprogramma Greenport intersectorale bemiddeling mogelijk maken
•
Niet concreet bekend
0
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Opgave 4 Uitvoeringsprogramma: Ruimtelijke keuzes en regelgeving Doelen
Geplande acties
Uitgevoerde acties / realisatie
Effecten
Ontwikkelen ruimtelijke kansenkaart met ruimte voor bedrijvigheid
•
•
•
Ruimtelijke strategische visie
Ruimtelijke strategische visie voor de drie speerpunten als bouwsteen voor gemeentelijke omgevingsvisies
Beoordeling
Vastgesteld dan wel ter kennisgeving aangenomen in de raden en vastgesteld in het AB.
+
Opgave 5 Uitvoeringsprogramma: Regionaal Ontwikkelingsbedrijf ROB
24
Doelen
Geplande acties
Uitgevoerde acties / realisatie
Faciliteren nieuwe en bestaande bedrijven bij vestiging en doorontwikkeling
•
•
Regionaal Ontwikkelingsbe drijf (ROB)
•
Effecten
Herijking RPB als uitgangspunt • voor het ontwikkelproces naar een mogelijk ROB Ontwikkeling Regionaal • Acquisitiepunt (RAP)
Beoordeling
Bestuurlijk gekozen voor een beperkte doorontwikkeling van het RAP. In 2018 herijking RPB gestart, dat in eerste helft 2020 heeft geleid tot nieuw Regionaal Programma (RPW), dat juni 2020 ter besluitvorming in de raden voorligt
+
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Opgave 6 Uitvoeringsprogramma: Infrastructuur Doelen
Geplande acties
Uitgevoerde acties / realisatie
Verbeteren kwaliteitsnetwerk goederenvervoer
•
•
Integraal programma Mobiliteit
• Optimale bereikbaarheid met alle modaliteiten • •
Breedband
•
•
25
Effecten
Beoordeling
De (toen nog) 10 gemeenteraden • hebben de startnotitie mobiliteit vastgesteld Als vervolg daarop een • Mobiliteitsagenda, Uitvoeringsplan Mobiliteit 2019-2022 en Mobiliteitsfonds vastgesteld in de gemeenteraden en het AB. Er heeft afstemming plaats gevonden met de RSV (opgave 4).
De Mobiliteitsagenda geeft op hoofdlijnen de acht mobiliteitsopgaven weer. Met het bijbehorende uitvoeringsplan wordt ingezet op robuuste, duurzame en slimme mobiliteit (waaronder samen met de provincie inzet op de A2 en A15 en met omliggende regio’s aan het versterken van het fiets- en wegennetwerk.
+
Er kan tot aanleg overgegaan worden • in het najaar van 2019 op basis van een positieve behoeftepeiling onder inwoners. Er is een UBR ingesteld.
Dekkend netwerk breedband in ontwikkeling
+
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Opgave 7 Uitvoeringsprogramma: Agribusiness en samenleving Doelen
Geplande acties
Uitgevoerde acties / realisatie
Initiëren initiatieven agro-toerisme
•
Opzetten van een regionaal netwerk • voor ondernemers in de agribusiness met als doel verbreding in de bedrijfsvoering nl Netwerk Platteland Rivierenland (initiatieven partners)
•
Onderzoek verbrede landbouw (WUR)
•
Afgerond, maar inmiddels ook weer opgeheven.
Effecten •
Afgerond, doel was om inzicht te krijgen • in ‘’the state of the art’’ 3,6 % van omzet is verbrede landbouw.
Beoordeling
13 RIF projecten
0/+
Er was geen aanleiding voor extra vervolgacties.
0
Opgave 8 Uitvoeringsprogramma: Toeristisch aanbod
26
Doelen
Geplande acties
Uitgevoerde acties / realisatie
Effecten
Stimuleren toeristisch aanbod vanuit de sterkten van de regio, aanvullend op het huidige aanbod
•
•
•
32 RIF projecten
•
Beide afgerond, beide resulteerden in aanpassing van bestemmingsplannen. Het idee Fruitrijk heeft inmiddels een initiatiefnemer.
Initiëren initiatieven toeristisch aanbod
•
Netwerkbijeenkomsten (evenementen, water, cultuurhistorie) Haalbaarheidsstudie Fruitrijk en Veerhaven Ochten (beleving water)
Beoordeling +
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
2.2 Waardering stakeholders Resultaten interviews stakeholders Portefeuillehouders en betrokken ambtenaren gemeenten: • Tiel • Buren • West Betuwe • Culemborg • West Maas en Waal • Maasdriel • Zaltbommel • Neder Betuwe
In dit gedeelte komen de uitkomsten van de interviews aan bod aangaande de evaluatie van het ambitiedocument, het uitvoeringsprogramma en het RIF. Onderwerpen evaluatie: B. Waardering Speerpunten C. Waardering 8 Opgaven D. Waardering betrokkenheid en samenwerking stakeholders
E. Waardering Regionaal Investeringsfonds (RIF), zie para 4.2 F. Doorkijk naar de toekomst Per onderdeel worden de algemene bevindingen van de interviews gepresenteerd, onderscheiden naar: ◼ Positieve punten ◼ Verbeterpunten ◼ Eventuele overige punten 27
GEINTERVIEWDE PARTIJEN
A. Waardering Ambitiedocument algemeen
Regio Rivierenland: • Programmamanagers Regio Rivierenland • Speerpuntvoorzitters en trekker Lobby • Economic Board Vertegenwoordigers externe stakeholders: • Gebiedscoöperatie Rivierenland • Logistics Valley/grootbedrijf • JBIZ en BIZ • ROC Rivor • Provincie Gelderland Deelnemers Ronde Tafels • Greenport Gelderland • Logistics Valley Rivierenland • RBT Rivierenland • RW POA Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
A Waardering ambitiedocument en uitvoeringsprogramma algemeen ◼ Positieve punten: ❑ Breed gedragen positief gevoel over work in progress dat er door de gemeenten en regio wordt gemaakt. Goede constructie neergezet met goede basissamenwerking. ❑ Gemeenten hebben samen sterkere lobby en meer organisatievermogen door regionale samenwerking. ❑ Gemeenten halen graag gezamenlijk successen en willen niet concurreren (bijvoorbeeld in afspraken rond bedrijventerreinen). Hierbij wordt Ambitiedocument aan gemeentelijke doelen gekoppeld. ◼ Verbeterpunten: ❑ Onder gemeenten wisselende tevredenheid over Ambitiedocument en uitvoeringsprogramma. Gemeenten aan de A15 zijn meer tevreden en voelen zich beter vertegenwoordigd dan de gemeenten die niet aan de A15 zijn gesitueerd. ❑ Ambitiedocument niet gebiedsgericht genoeg: differentiatie per gemeente ontbreekt, terwijl binnen regio diversiteit wat betreft belang van speerpunten en externe oriëntatie. ❑ Parameters voor behalen doelstellingen zijn vaak niet duidelijk en/of meetbaar voor gemeenten. Hierdoor onduidelijk hoe gemeenten concreet kunnen bijdragen aan doelstellingen. ❑ Speerpunten niet geconcretiseerd en geïnternaliseerd, en cohesie ertussen ontbreekt.
“Met de regionale samenwerking kunnen we gezamenlijk een vuist maken naar Provincie en Rijk. Gemeenten hebben samen sterkere lobby en meer organisatievermogen” “Soms is het ook gewoon een verstandshuwelijk tussen de gemeenten, een echte gezamenlijke identiteit is afwezig”.
◼ Overige discussiepunten: ❑ Wie zijn de juiste persoon als trekkers speerpunten (speerpuntvoorzitters)? ❑ Imago Regio bij de Provincie is verbeterd, maar daadwerkelijke aansluiting ontbreekt. ❑ Regio sluit niet genoeg aan bij initiatieven/partijen buiten de regio. 28
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
B Waardering speerpunten (1/2) ◼ Positieve punten: ❑ Consensus: dit zijn de juiste speerpunten, niet veranderen ◼ Verbeterpunten: ❑ Term economie in speerpunt logistiek en economie zorgt voor verwarring. ❑ Taakverdeling onduidelijk gedefinieerd: wat lokaal, wat regionaal? ❑ De indruk is dat er op het gebied van recreatie en toerisme veel werk is verzet, maar nog te weinig resultaat is behaald. ➢ Groot potentieel toerisme met veel ruimte voor ontwikkeling ➢ Versnippering binnen sector en tussen gemeenten, samenwerking creëren binnen regio komt moeilijk op gang ◼ Integraliteit en cohesie tussen speerpunten ontbreekt. Integrale thema’s komen nu onvoldoende uit de verf. Wens om deze in het vervolg te integreren in speerpunten. Genoemd zijn de thema's (x aantal geïnterviewden): ❑ energie(transitie) (6x) ❑ binnensteden (2x) ❑ duurzaamheid (6x) ❑ onderwijs (2x) ❑ bereikbaarheid/mobiliteit/infra (4x) ❑ cultuur (1x) ❑ wonen (4x) ❑ voorzieningen (1x) ❑ arbeidsmigratie (4x) ❑ arbeid (1x) ❑ ICT/IT/digitaal (3x) ❑ landschap (x1) ❑ ruimtelijke ordening (3x) ❑ breedband (1x) ❑ welzijn/sociaal domein (3x) ❑ stikstof (1x) ❑ innovatie (2x) ❑ circulair (1x) ❑ klimaatadaptatie (2x) 29
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
B Waardering speerpunten (2/2) ◼
Verbeterpunten (vervolg): ❑ Zoektocht en vragen over aansluiting speerpunten bij maatschappelijke opgaven: ➢ Bijdrage speerpunten en doelen aan welzijn in de regio ➢ Mogelijk conflict tussen speerpunten en leefbaarheid (verdozing, druk op de woningmarkt, arbeidsmigranten) ➢ Aansluiting bij behoeften studenten ROC en Helicon ➢ Focus op nieuwe economie en nieuwe manieren van werken ❑ Indruk vanuit stakeholders dat speerpunten traditioneel worden benaderd, mist samenwerking met: ➢ Energie, landschap, ICT/IT, duurzaamheid en gezondheidzorg ➢ Weinig oog voor innovatie en R&D
◼
Overige punten: ❑ Provincie nodigt regio uit om de inspanning op de speerpunten regionaal en provinciaal af te stemmen.
30
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
C Waardering 8 opgaven Ambitiedocument ◼ Positieve punten: ❑ Innovatie en duurzaamheid: tevredenheid bij gemeenten, vooral combinatie met RIF ❑ Arbeidsmarkt: gemeenten en partijen vinden elkaar, brede inzet verwacht vanuit initiatieven en projecten als regiodeal en RIF ❑ Ruimtelijke ontwikkeling: positief over de Ruimtelijk Strategische Visie en grote tevredenheid over RAP ❑ Infrastructuur: tevredenheid over MIRT A2, lobby A15, Breedbandnetwerk Rivierenland, mobiliteitsfonds en mobiliteitsplan ❑ Agribusiness en samenleving: algemene tevredenheid, o.a. over Agro Business Center (Opheusden) ◼ Verbeterpunten: ❑ De opgaven zijn niet breed bekend binnen de gemeenten, en er is geen breed zicht op. ❑ Lobby & branding: wisselende tevredenheid, niet iedere gemeente voelt zich adequaat vertegenwoordigd. ❑ Ruimtelijke ontwikkeling: ruimtelijke uitwerking van speerpunten nog onvoldoende, urgentie gevraagd. ❑ Regionaal ontwikkelbedrijf: wisselende interpretatie van de inhoud van dit begrip. ❑ Toeristisch aanbod: heeft weinig tastbaars opgeleverd.
31
Onderscheiden opgaven 1. Lobby en branding 2. Innovatie en duurzaamheid 3. Arbeidsmarkt 4. Ruimtelijke keuzes en regelgeving 5. ROB (Regionaal Ontwikkelingsbedrijf) 6. Infrastructuur (water, weg, spoor, digitaal) 7. Agribusiness en samenleving 8. Toeristisch aanbod
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
D Waardering betrokkenheid en samenwerking stakeholders ◼
◼
32
Positieve punten: ❑ Algemene tevreden beeld over bestuurlijke en ambtelijke betrokkenheid van gemeenten. ❑ Positief beeld over samenwerking Regio met stakeholders en tussen stakeholders onderling. ❑ Herijking van het Ambitiedocument wordt gezien als belangrijk moment om betrokkenheid verder te vergroten. Verbeterpunten: ❑ Wegens ontbreken van duidelijke grote stad als trekker in de regio, kijkt men hiervoor naar de Regio voor grotere regierol. ❑ Roep om concreetheid van doelen, afspraken en trekkerschap/eigenaarschap: ➢ Leads voor acties soms onduidelijk ➢ Ontbrekende openheid in verdeling financiën ➢ Onduidelijke agenda speerpuntberaden ➢ Samenwerking afhankelijk van drijfveren persoon an sich in plaats van goede structuur ➢ Oproep: leg rollen, taken en verantwoordelijkheden vast in gestructureerd programmamanagement ❑ Wisselende samenwerking tussen gemeenten – stakeholders. Niet altijd genoeg mankracht bij gemeenten voor samenwerking; vraag om regierol Regio ❑ Weinig verbondenheid en samenwerking met partijen buiten de regio, waaronder de Provincie Gelderland, universiteiten/hogescholen en initiatieven als Foodvalley. Kansen worden ogenschijnlijk gemist. ❑ Gemeenteraden zijn te weinig betrokken bij de Regio. Grote uitdaging hoe betrokkenheid te vergroten.
❑ Economic Board inzetten als ambassadeur naar gemeenteraden en partners RIF ❑ Rol speerpuntberaden : ➢ Mogelijke een meer adviserende en trekkende rol ➢ Geconsolideerde governance structuur ➢ Speerpuntvoorzitters inzetten voor betrokkenheid gemeenteraden Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
F Doorkijk naar de toekomst ◼ Gemeenten, externe stakeholders en Regio Rivierenland noemen de volgende thema’s als belangrijke onderwerpen voor de toekomst: ❑ mobiliteit/bereikbaarheid (x2) ❑ (toekomst) arbeidsmarkt (x5) ❑ cultuurhistorie/historisch erfgoed (x2) ❑ duurzaamheid (x5) ❑ profilering regio (x2) ❑ corona (x4) ❑ kennis en ontwikkeling (x1) ❑ wonen/woningmarkt (x4) ❑ vakantieparken (x1) ❑ welzijn/brede welvaart (x4) ❑ burgerparticipatie ❑ ruimtelijke ordening (x4) ❑ inzet op doelgroepen (x1) ❑ energietransitie (x4) ❑ hightech bedrijvigheid (x1) ❑ landschap en natuur (x3) ❑ duurzame teelt (1x) ❑ digitalisering/ICT/IT (x3) ❑ productieomstandigheden (1x) ❑ (continuïteit) onderwijs/ scholing (x3) ❑ detailhandel (x1) ❑ arbeidsmigranten (x3) ❑ binnensteden (x1) ❑ (toekomstbestendige) bedrijventerreinen (x3) ❑ streekmarketing (x1) ❑ vitaal platteland (verdozing) (x3) ❑ leefbaarheid (x1) ❑ (toekomst van) toerisme (x3) ❑ horeca (x2) ◼ Aandacht gevraagd voor potentieel conflict tussen welzijn, brede welvaart en leefbaarheid versus economische groei ◼ Wens om de regionale trots meer te ontwikkelen en uit te dragen ◼ Stakeholders worden graag betrokken om tot een herijkt Ambitiedocument te komen. 33
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
2.3
Waardering Raadsleden
In de websurvey zijn aan Raadsleden de volgende vragen voorgelegd:
A. B. C. D. E. F. G.
34
Wat is de belangrijkste meerwaarde van de regionaal-economische samenwerking in Rivierenland? Waardering van de inzet van GR Regio Rivierenland bij de uitvoering van de opgaven in het Ambitiedocument? Waardering van de samenwerking tussen gemeenten, met 5 O’s en met partijen van buiten de regio? Waardering van de betrokkenheid van de gemeenteraad bij het regionaal beleid? Waardering van het RIF als instrument voor het bereiken van bepaalde doelen? (weergegeven in hoofdstuk 4.3) Belangrijkste verbeterpunten voor de toekomst? Eventuele aanvullende opmerkingen?
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Respons en algemene waardering per gemeente (vragen A en B) Van welke gemeente bent u Raadslid? ◼ Via een online websurvey zijn alle raadsleden uit de 8 gemeenten bevraagd, waarvan er 34 de vragenlijst hebben ingevuld. Daarnaast zijn twee webinars voor Tiel 2 raadsleden georganiseerd om reacties op te halen. De respons van 20% is ongelijk Buren 2 8 verdeeld over de gemeenten (zie figuur hiernaast) en indicatief voor de waardering 2 Neder-Betuwe van raadsleden als geheel.
◼ De waardering van raadsleden voor verschillende aspecten van het Ambitiedocument en RIF loopt sterk, van zeer positief tot zeer negatief. De waardering verschilt in sommige gevallen ook in sterke mate tussen raadsleden uit een zelfde gemeente. ◼ Kijkend naar de waardering voor de inzet van Regio Rivierenland c.q. economische samenwerking, dan zijn raadsleden uit Neder-Betuwe het meest tevreden, gevolgd door Maasdriel, Tiel en West Betuwe. De respondenten uit de gemeente Culemborg zijn het meest kritisch, gevolgd door Zaltbommel en West Maas en Waal.
Buren Culemborg Maasdriel Neder-Betuwe Tiel West Betuwe West Maas en Waal Zaltbommel Onbekend
35
Inzet van GR Regio Rivierenland bij uitvoering van de opgaven in het ambitiedocument 4,5 3,3 6,4 7,2 6,6 6,8 4,5 4,0 6,6
Maasdriel
2
West Betuwe 3
6 3 6
Culemborg West Maas en Waal Zaltbommel Onbekend
Samenwerking binnen regio Rivierenland t.a.v. economische ontwikkeling 5,9 2,7 6,8 6,4 6,5 6,0 3,8 3,7 6,0
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
A Meerwaarde van regionaal-economische samenwerking ◼
Positieve punten: ❑ De meeste Raadsleden zien meerwaarde in samenwerking, vooral vanwege de stimulering van innovatie en duurzaamheid (22x genoemd), maar ook vanwege gezamenlijke lobby en branding (18x), uitbouw van economische speerpunten als bron van werkgelegenheid (18x) en afstemming van ruimtelijke keuzes en infrastructuur (14x). ❑ Subsidiestromen en gezamenlijk overleg over provinciale en Rijksonderwerpen die gemeenten aangaan worden aanvullende meerwaarde gezien.
◼
Verbeterpunten: ❑ Enkele raadsleven (3x) geven aan geen meerwaarde te zien, vanwege belangen in andere regio, inefficiëntie en extra kosten voor de burgers of weinig zichtbaarheid van Fruit Delta in eigen gemeente.
Wat ziet u als belangrijkste meerwaarde van de regionaal-economische samenwerking in Rivierenland? 2 3
Stimulering van innovatie en duurzaamheid Verbetering van de arbeidsmarkt
18
22 Afstemming van ruimtelijke keuzes/infrastructuur Uitbouw van economische speerpunten als bron van werkgelegenheid
9 Gezamenlijke lobby en branding
18 14
Overig Geen
36
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
B Uitvoering opgaven ambitiedocument (1/2) ◼ De beoordeling op uitvoering per opgave worden door raadsleden zeer wisselend ingevuld. Enkele raadsleden zijn (zeer) negatief over het gros van de projecten en geven aan dat er weinig zichtbaar is en/of concrete resultaten zijn. Andere raadsleden zien wel concrete resultaten en progressie op diverse thema`s. ◼ Onderstaande figuur biedt per opgave inzicht in de afzonderlijke gegeven cijfers met daarachter het gemiddelde van alle cijfers. ◼ Het toeristisch aanbod scoort gemiddeld het hoogste, terwijl ruimtelijk keuzes en regelgeving en infrastructuur als laagste worden beoordeeld.
Kunt u – via een rapportcijfer (van 1 tot 10) – aangeven hoe succesvol de inzet van GR Regio Rivierenland is geweest bij de uitvoering van de opgaven in het ambitiedocument? Gemiddelde cijfer Toeristisch aanbod Lobby en branding van de regio ROB: Logistiek en economie Agribusiness en samenleving Innovatie en duurzaamheid Arbeidsmarkt Infrastructuur Ruimtelijke keuzes en regelgeving
6,27 6,24 5,85 5,82 5,76 5,66 5,26 5,23 0%
20% 1
37
2
40% 3
60%
4 5 6 7 Gegeven cijfers
80%
100%
8
10
9
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
B Uitvoering opgaven ambitiedocument (2/2) ◼ Overzicht belangrijkste positieve punten en verbeterpunten Positieve punten
Verbeterpunten
Lobby en branding van de regio
▪ ▪
Bekendheid en uitstraling regio is vooruit gegaan Regiodeal bevestigt succes
▪ ▪
Wordt weinig van terug gezien binnen eigen gemeente Is laat op gang gekomen
Innovatie en duurzaamheid
▪ ▪
Met RES goed samen opgetrokken RIF levert bijdrage aan nieuwe (innovatie) projecten
▪ ▪
Geen grote innovaties zichtbaar, of deze wordt te weinig geëtaleerd Er moet veel meer aandacht voor dit onderwerp komen i.p.v. doorgaan op oude economische ideeën en verwachtingen
Arbeidsmarkt
▪
Wordt regionaal opgepakt (o.a. positieve invloed op groei werkgelegenheid) POA overleg is nuttig, vooral in aansluiting met MBO opleidingen in het gebied.
▪ ▪
Tot nu toe is het niet gelukt om het vraagstuk rond arbeidsmigranten goed op te pakken en dat zou topprioriteit moeten hebben Veel raadsleden geven aan dat er weinig merkbare/zichtbare resultaten zijn
▪ ▪
De regionale meerwaarde is weinig zichtbaar Te veel gemeentelijke details en weinig regionale slagkracht en keuzes
▪ Ruimtelijke keuzes en regelgeving
▪
Stappen in gezet met Ruimtelijk visiedocument
ROB: Logistiek en economie
▪
Hier zijn (weer) flinke stappen in gezet, met name ▪ Medel staat op de kaart in NL Ambitie logistieke hotspot is duidelijk en blijft iets om te ▪ promoten
▪ Infrastructuur
▪ ▪
Op dit thema is meer visie aan het ontstaan A15 lobby is goed opgepakt
▪ ▪
Agribusiness en samenleving
Toeristisch aanbod
38
▪ ▪
▪ ▪
Veel beweging binnen de agrarische sector Glastuinbouw en boomkwekerij worden goed neergezet
▪
Er fijn flinke stappen gezet Er zijn ruim voldoende mogelijkheden
▪ ▪
▪
Regio is er niet genoeg in geslaagd op dit vlak harder vooruit te gaan dan aantal omliggende gebieden; met name omgeving Ressen Naast bedrijventerreinen planning gebeurt er weinig op dit vlak. Niet alle gemeenten plukken de vruchten van de lobby, aantal gebieden (o.a. WestMaas en Waal) kent nog verkeersproblematiek Dossiers (o.a. A15) kennen langzame voortgang/proces van lange adem Meer aandacht nodig voor duurzaam produceren en Beter Leven keurmerk om de lokale economie te stimuleren Moeilijk deze thema`s samen te beoordelen omdat momenteel de agribusiness (landbouw) lijnrecht tegenover de samenleving staat Lastig om én logistieke hotspot én recreatie & toerisme regio te zijn Meer focus nodig op wat passend is in het gebied
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
C Samenwerking binnen de regio ◼ De samenwerking binnen de regio wordt door een groot deel van de raadsleden als voldoende ervaren. ◼ Zowel in de samenwerking tussen gemeenten, met de andere stakeholders en met partijen buiten de regio is voortgang geboekt, maar er zijn nog diverse verbeterpunten (zie onderstaand schema).
Hoe beoordeelt u – met een rapportcijfer (van 1 tot 10) – de samenwerking binnen regio Rivierenland t.a.v. economische ontwikkeling?
Gemiddelde cijfer 5,81
Tussen de 8 gemeenten Met 5 O’s (pentahelix Ondernemers, Onderwijs, Onderzoek, Ondernemende burgers en Overheid) binnen de regio
5,69
Met partijen buiten de regio
5,67
0%
20% 1
2
40% 3
4
60% 5
6
80% 7
8
100% 9
10
Gegeven cijfers Positieve punten
Verbeterpunten
Tussen de 8 gemeenten
▪ ▪
Is vooruitgegaan Loopt aardig
▪ ▪
Te versnipperd, een regionale raadskring kan hier toegevoegde waarde leveren. We zijn nog erg gericht op de lokale 'kleine economie’, bedrijfscontactfunctionarissen zouden veel professioneler en gezamenlijker kunnen optrekken om grote organisaties naar de regio te trekken.
Met de 5 O`s
▪ ▪
De ondernemingen doen het goed Begint met het investeringsfonds meer vorm te krijgen
▪ ▪
Enkele raadsleden zijn negatief over de samenwerking met de Gebiedscoöperatie, die wordt gezien als een gesloten, niet representatieve club waarvan niet duidelijk is wie er inhoudelijke bepaalt en stuurt. Kan nog beter, bijvoorbeeld via gerichte opleidingen in de regio op allerlei niveaus.
▪
Rivierenland is nog te bescheiden en benut onvoldoende andere kanalen
Met partijen buiten de regio
39
▪ ▪
Is groeiende De lobby lijkt goed te lopen
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
D Waardering betrokkenheid gemeenteraad ◼ Raadsleden worden geïnformeerd over het regionale beleid, maar het verschilt per raadslid of in de gewenste behoefte wordt voorzien.
Hoe waardeert u de betrokkenheid van uw gemeenteraad bij het regionale beleid voor economische ontwikkeling van GR Regio Rivierenland ten aanzien van: Inbreng raadsleden in Regionale Raadsbijeenkomsten Informatievoorziening vanuit Regio Informatievoorziening vanuit B&W
◼ De informatievoorziening vanuit de regio wordt het meest positief ervaren, op de andere punten is nog winst te behalen.
Monitoring voortgang Ontwikkeling beleid/acties
Slecht
40
Matig
0%
50%
100%
Neutraal
Voldoende
Goed
Positieve punten
Verbeterpunten
Inbreng raadsleden in Regionale Raadsbijeenkomsten
▪
Raadsbijeenkomsten zijn prima (alleen soms wat te breed opgezet)
▪
Bijeenkomsten zijn te beperkt en te weinig tijd en ruimte voor goede inbreng. Dit kan allang via een digitale weg (dit is al meermaals aangegeven maar is niks mee gedaan)
Informatievoorziening vanuit Regio
▪
Is transparanter geworden
▪
Kom regelmatig(er) naar de gemeente toe
Informatievoorziening vanuit B&W
▪
Gaat op zich goed, maar bepaalde focus en ambitie mag wel wat meer in gemeentelijke stukken terug komen.
▪
Het is een vertaling van een vertaling, de kernboodschap raakt verloren.
Monitoring voortgang
▪
Informatie wordt versterkt waardoor raad op de hoogte is
▪
Meer betrokkenheid is mogelijk. Raadsleden weten vaak helemaal niet welke RIF projecten er bijv. gehonoreerd zijn en waarom, dat beperkt het draagvlak voor zoiets.
Ontwikkeling beleid/acties
▪
Raadsleden hebben voldoende kans en mogelijkheden gehad om hun beeld/visie in te brengen
▪
We worden niet aan de voorkant meegenomen of te laat geïnformeerd, het is vooral zenden en niet halen.
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
F Verbeterpunten voor de toekomst (1/2) ◼
Keuze speerpuntsectoren ❑ Kies niet teveel speerpunten en ga voor realistische en meetbare doelen. ❑ Voeg bij Agribusiness grondgebonden veetelers en akkerbouwers toe inclusief multifunctionele landbouw (zit winst in crossovers). ❑ Zet minder in op logistiek, ga voor minder vervoer en stap af van logistieke hotspot vanwege verdozing en weinig werkgelegenheid. ❑ Meer aandacht voor duurzaamheid en innovatie (en bijbehorende PR-mogelijkheden). ❑ Ook hogere segment woningzoekers faciliteren met mooie woonlocaties (inclusief goede OV-ontsluiting en onderwijsvoorzieningen). ❑ Onderbelichte sectoren meer stimuleren (los van speerpunten).
◼
Belangrijkste opgaven ❑ Opgaven die door meerdere raadsleden genoemd worden zijn: (1) duurzaamheid en circulariteit en (2) aantrekkelijke woonomgeving/huisvestingsmogelijkheden ❑ Andere opgaven die genoemd worden zijn: doorstroming verkeer, huisvesting arbeidsmigranten, scholing, aantrekkelijke en gezonde voedselomgeving, afstemming tussen duurzaam en economie, en fietsroutes en aansluiting daarvan op grote omliggende steden als Utrecht en Nijmegen. ❑ Benut de waterwegen veel meer voor duurzaamheid en vervoer bijv. via bootverbinding net als Riveer, maar dan naar Amsterdam. Dan komen er zo meer mensen uit de Randstad wonen! ❑ Meer organisatorische opgaven liggen in het stellen van realistische doelen, concretisering en een raadsdiscussie vooraf.
41
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
F Verbeterpunten voor de toekomst (2/2) ◼
Wijze van samenwerking ❑ Stimuleer radenkring voor kaderstellende discussie aan de voorkant (“raden moeten geen afstempelmachine zijn, zoals nu”) ❑ Sterkere regio met een regio-parlement i.p.v. een bestuur van besturen. ❑ Voldoende betrokkenheid van de raden. ❑ Meer focus en aandacht voor samenwerking: hechtere samenwerking op alle vlakken ❑ Onderwerpen breder oppakken (ook over de regio`s heen) ❑ Neuzen dezelfde kant op en elkaar iets meer gunnen ❑ Blijf gezamenlijke bijeenkomsten organiseren ❑ Duidelijk meerwaarde per gemeente laten zien
◼
Inzet RIF ❑ Duidelijk kaderen waar RIF wel en niet meer als investeringsfonds voor is aan te wenden ❑ Koppeling tussen problemen/ambities regio en vraagstelling naar projecten, bijvoorbeeld over energietransitie, afval naar grondstof/circulaire economie, ❑ Er moet gezocht worden naar grotere projecten ❑ Zorg voor laagdrempeligheid en laat je verassen door waar burgers en ondernemers mee komen ❑ Aandacht voor verduurzaming: energieneutraal worden en natuur-inclusieve landbouw stimuleren ❑ Stimuleer besparing van energiegebruik en (daarna) productie van duurzame energie.
42
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
G Ruimte voor aanvullende opmerkingen ◼
“De gekozen speerpunten zijn zonder meer waardevol voor regio Rivierenland, maar we staan nog maar aan het begin. Daarom vind ik het heel lastig om successen te benoemen of te concluderen dat de aanpak een succes is. Daarnaast is het ook heel lastig om inzet (euro's) af te zetten tegen successen zeker als deze niet direct zichtbaar gemaakt voor een gemeente. Er wordt een groot beroep gedaan om mijn vertrouwen in de aanpak.”
◼
“We wonen in een prachtige regio, maar kijken in ontwikkelingen teveel op de postzegel en denken te klein om groots te kunnen worden. Doe de ramen open, verbind en wees creatief. Niet benepen. dat gaat de regio pas vliegen!! Ik hoop zo dat ik dat nog ooit mee ga maken...daar ga ik wel voor. Ik geloof in de GR Regio Rivierenland. Vandaar ook dat ik de moeite heb genomen voor mijn soms kritische feedback. Niet bedoeld om af te branden, wel om eerlijk te zijn en opbouwende kritiek te geven waar het beter kan. Jaknikkers zijn er al genoeg in de wereld, maar daar verbetert niemand zichzelf door. Door feedback eerlijk op te nemen en er iets mee te doen, groeien we wel...dat geldt voor mij als raadslid maar ook voor een regioorganisatie.”
◼
“De ambities moeten veel meer gericht zijn op verduurzaming dan op economische doelen. Alleen als je innovatie, verduurzaming en welzijn combineert zal dat op lange termijn zijn vruchten afwerpen.”
43
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
3 EVALUATIE RIF Resultaten deskanalyse, groepsinterviews stakeholders, websurveys Raadsleden resp. projectaanvragers 44
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
3.1 Overzichtsanalyse
Projectaanvragen ◼ In de periode van 2017 t/m 2019 zijn er in 6 tranches in totaal 158 projectenaanvragen ingediend. ◼ Van de ingediende aanvragen zijn er 87 gehonoreerd en 71 afgewezen.
45
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
3.1.1
Gehonoreerde projecten Type indieners
Projectaanvragers ◼ In totaal zijn er 87 projecten gehonoreerd, met daarbij 78 verschillende penvoerders. Deze penvoerders werkte samen met in totaliteit 174 projectpartners, waarvan een deel participeert in meerdere projecten. ◼ Meer dan de helft (54%) van de toegekende aanvragen is gedaan door bedrijven. Ook stichtingen/vereniging/burgers en ondernemersorganisatie/coöperatie hebben diverse projecten uitgevoerd.
22
2
1
47
◼ De volgende partijen zijn meer dan één keer penvoerder van een project is geweest: 14
1 Bedrijf Gemeente
Ondernemersorganisatie/Coöperatie Onderwijs Samenwerkingsverband
◼ In totaal zijn er 155 unieke projectpartners die hebben deelgenomen aan projecten. Daarvan is het gros bedrijven (veelal gerelateerd aan fruit/agrifood), maar het betreft ook een groot aantal stichtingen, coöperaties en overheden. 46
Stichting/Vereniging/Burgers
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Aard gehonoreerde projecten ◼ Van de 87 gehonoreerde projecten is ruim de helft (48, ofwel 55%) gericht op haalbaarheidsstudies, de overige projecten (39, ofwel 45%) zijn uitvoeringsprojecten ◼ De uitvoeringsprojecten kennen veelal de hoogste projectkosten. Conform beschikking is driekwart van de totale subsidie (1.570.250) ten goede gekomen aan uitvoeringsprojecten.
€ 10.000.000 € 8.000.000 € 6.000.000
€ 4.000.000 € 2.000.000 €0 Totale projectkosten (excl. BTW) Haalbaarheidsstudie
47
Gevraagde subsidie Conform beschikking
Uitvoeringsproject Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Financiering gehonoreerde projecten ◼ De bijdrage aan projecten vanuit het RIF varieert door de jaren heen
◼ In totaliteit is in de periode 2017 t/m 2019 vanuit het RIF een bijdrage geleverd van € 2.013.002,-. ◼ Het beschikbare budget vanuit het RIF is in geen van de jaren volledig besteed; het restant werd meegenomen naar het volgende jaar. ◼ De totale cofinanciering in de periode bedraagt € 6.762.257-.
◼ De multiplier van de uitgevoerde projecten varieert per jaar en komt voor de totale periode uit op 4,4. Ronde II in 2017 kende met 6 de hoogste multiplier. = multiplier 1 x
48
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Verdeling gehonoreerde projecten over speerpuntsectoren ◼
Bij 51 (60%) van de gehonoreerde projecten gaat het om een combinatie (cross-over) van 2 of 3 van de speerpunten. Ook de projectbudgetten en gevraagde subsidies gaan voor respectievelijk 60% en 63% naar een combinatie van speerpuntsectoren
◼
Het aantal projecten dat zich louter richt op het speerpunt Agribusiness c.q. Logistiek en Economie is in aantal beperkt (10% resp. 7%), maar deze speerpunten kennen een relatief hoog aandeel in projectkosten en gevraagde subsidies.
49
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Locatie van gehonoreerde projecten
◼ Projectsamenwerking vindt ook plaats over de gemeentelijke grenzen heeft. Zo heeft diverse malen samenwerking plaats gevonden tussen de aan de west- of noordkant van Rivierenland. ◼ Daarnaast had een tiental projecten betrekking op de regio als geheel. Hier is 14% van de RIFsubsidie aan verleend.
50
1 gemeente Meerdere gemeenten
◼ Het gros van de subsidiegelden is tussen 2017 en 2019 geland in Zaltbommel (20%), Culemborg (15%) en West Betuwe (15%).
Projecten
Totale projectkosten (excl. BTW)
Bommelerwaard
1
1%
Buren
7
8%
254.204
3%
79.031
4%
Culemborg
6
7%
1.594.999
18%
305.324
15%
%
◼ De gehonoreerde projecten vinden verspreid plaats over alle gemeenten binnen Rivierenland. ◼ Het aantal gehonoreerde projecten is het hoogste in West Betuwe (12), Tiel (11) en Zaltbommel (11).
Gemeente(n)
Gevraagde subsidie Conform beschikking
% 19.993
0%
% 9.997
0%
De Betuwe
1
1%
93.730
1%
28.000
1%
Maasdriel
10
11%
610.914
7%
167.750
8%
Neder-Betuwe
2
2%
238.678
3%
45.110
2%
Tiel
11
13%
903.787
10%
201.972
10%
West Betuwe
12
14%
1.640.190
19%
308.988
15%
Zaltbommel
11
13%
1.867.800
21%
411.120
20%
Buren, West Betuwe, Culemborg
2
2%
45.390
1%
19.970
1%
Tiel & Neder-Betuwe
1
1%
25.000
0%
10.000
0%
West Betuwe, Buren, NederBetuwe
1
1%
20.000
0%
10.000
0%
West Betuwe, Buren, Tiel
1
1%
38.150
0%
10.000
0%
West Maas en Waal
4
5%
123.127
1%
34.225
2%
Zaltbommel, Maasdriel
5
6%
194993
2%
67.188
3%
Zaltbommel, Maasdriel, West Betuwe
1
1%
30.850
0%
9.250
0%
Regionaal
10
11%
1.053.504
12%
283.977
14%
Onbekend
1
1%
20.000
0%
10.000
0%
Totaal
87
100%
8.775.309
100% 2.011.902
100%
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
3.1.2
Niet gehonoreerde projecten
Projectaanvragen ◼ In de periode van 2017 t/m 2019 zijn er in totaliteit 71 projectenverzoeken afgewezen ◼ In totaal zijn er 65 partijen geweest die 1 of meerdere keren penvoerder waren bij niet gehonoreerde projecten. Een aantal partijen is meermaals penvoerder geweest, maar zag hun projecten afgewezen:
J.J.M.S. de Groot en G.A.E.J. de Groot-van Alem
Penvoerders niet gehonoreerde projecten
23
42 1 2 3
Stichting Dirk 3
De MediaRaad Bedrijf
◼ Het zijn voornamelijk (60%) bedrijven die als penvoerder betrokken waren bij niet gehonoreerde projecten.
Overheid Ondernemersorganisatie/Coöperatie
Onderwijs Stichting/Vereniging/Burgers 51
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Redenen voor afwijzing projecten ◼ De Economic Board heeft diverse redenen aangevoerd waarom projecten niet gehonoreerd zijn. Het gros van de redenen heeft te maken dat een project te weinig weinig bijdrage levert aan regio / regionale ambities en ontwikkeling.
Reden afwijzing
52
Aantal
Te weinig bijdragend aan regionale ambitie/speerpunten
27
Te weinig uitgewerkt
21
Eigen verantwoordelijkheid / zonder of elders subsidie
8
Te weinig partners betrokken
6
Te weinig innovatief
4
Overig/onduidelijk
5
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
3.2 Waardering stakeholders Resultaten interviews stakeholders t.a.v. instrument RIF (1/2) ◼ Positieve punten: ❑ Brede positiviteit over RIF als instrument ❑ Succesvol instrument, levert mooie projecten op ❑ Leidt tot beweging bij, en onderling netwerk tussen, ondernemers en andere stakeholders ❑ Levert reuring en enthousiasme op ❑ Ook minder positieve respondenten zien meerwaarde en willen instrument verbeteren ❑ Grote waardering voor de Economic Board als onafhankelijke beoordelaar
◼ Verbeterpunten: ❑ Resultaten RIF moeilijk te vatten in feiten en cijfers, indicatoren ontbreken nog. Geen inzicht in de multiplier ❑ Niet altijd duidelijk hoe de Economic Board tot keuzes komt over wel of niet toekennen RIF-gelden, transparantie ontbreekt ❑ Verbondenheid van RIF met speerpunten en opgaven soms onduidelijk, kan beter worden gekoppeld aan Ambitiedocument. Thema’s centraal. ❑ Veel haalbaarheidsonderzoeken, hoop wordt geuit dat er meer wordt uitgevoerd. ❑ Gemeenteraden zien de resultaten niet (idee om Economic Board langs te laten gaan bij gemeenteraden) ❑ Gemeenten hebben moeite met het betrekken van ondernemers bij het RIF: ➢ Mogelijke redenen die worden genoemd: te veel tijd en papierwerk, te moeilijk voor sommige ondernemers, te weinig bekendheid, terughoudendheid t.o.v. overheid (“kenmerk inwoners Rivierenland: gewend om zelf problemen op te lossen, eilandcultuur”). ➢ Ideeën om BIZ/JBIZ en Economic Board in te schakelen voor beter betrekken ondernemers ➢ Ideeën ROC om studenten te betrekken bij het RIF 53
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Resultaten interviews stakeholders t.a.v. instrument RIF (2/2) ◼ Verbeterpunten (vervolg): ❑ RIF nog te weinig verbonden met andere wijzen van financiering ➢ Breed gedragen dat RIF bij andere fondsen dient aan te sluiten voor grotere impact (provinciale-, Rijks- en EU-fondsen) ➢ Provincie nodigt regio uit om de verbinding te zoeken ➢ Suggestie voor aansluiting andere fondsen zoals innovatiefonds Greenport ◼ Overige punten: ❑ Lopende discussie over financiering RIF: alleen bijdrage vanuit gemeente/inwoners of kan bijvoorbeeld het bedrijfsleven ook bijdragen? ❑ Zorg om steun van gemeenteraden; hoe de gemeenteraden betrekken bij RIF?
Interview Economic Board: • Wenst meer ingezet te worden als ambassadeur voor het RIF • Meer aandacht voor duurzaamheid, innovatieve maakbedrijven en jonge ondernemers in projectaanvragen • Hoe worden innovatieve ideeën gestimuleerd; creatief, sexy, vernieuwend, jong, hip? • Wens om criteria beter te delen met potentiële inschrijvers • Is (te) veel tijd kwijt met behandelen matige aanvragen, roep om sterkere poortwachtersrol bij de Regio
54
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
3.3 Waardering Raadsleden Resultaten websurvey t.a.v instrument RIF ◼ RIF wordt vooral gewaardeerd als instrument voor het stimuleren van innovatieve methoden en technieken, duurzame ontwikkeling en verbetering van het vestigingsklimaat. Voor het behouden en creëren van werkgelegenheid wordt het RIF minder bruikbaar geacht. ◼
Hoe waardeert u de inzet van het Regionale Investeringsfonds (RIF) als instrument in het realiseren van de gestelde doelen in het Ambitiedocument?
Stimulering duurzame ontwikkeling regio Verbetering vestigingsklimaat Versterking concurrentiepositie regionaal… Raadsleden geven in hun toelichting vaak aan dat de inzet van Innovatieve methoden en technieken Behoud werkgelegenheid het RIF onvoldoende terug is te zien in de eigen gemeente. het Nieuwe werkgelegenheid
regionaal wellicht voordelen heeft maar zien niet direct de meerwaarde voor de gemeente waarin zij actief zijn. Nieuwe werkgelegenheid
0% Matig
Positieve punten
Verbeterpunten
▪
▪
Geen invloeden op regio waarneembaar
▪
Aandeel RIF hierin onduidelijk
Het geeft de ondernemer de mogelijkheid om zich in the picture te spelen
Behoud werkgelegenheid
50% Neutraal
100% Goed
Innovatieve methoden en technieken
▪
Goed dat diverse innovatieve projecten worden ondersteund
▪
Niet helder wat regio kan betekenen voor bedrijven
Versterking concurrentiepositie regionaal bedrijfsleven
▪
Mooi dat we middels RIF lokale bedrijvigheid steunen
▪
Er zit ook onnodig kaf onder het koren; met andere woorden: er worden ook minder zinnige projecten gesteund
Verbetering vestigingsklimaat
▪
Mogelijkheden op termijn (maar nu nog niet zichtbaar)
▪
Procedure gaat nu te stroperig en is daardoor niet aantrekkelijk voor investeerders
Stimulering duurzame ontwikkeling regio
▪
Prima om met name innovatieve projecten te steunen
▪
Weinig echt duurzame initiatieven vanuit de regio
55
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Overige oordelen Raadsleden over het RIF Positieve punten: ◼ Fonds geeft positief gevoel over de regio, zowel bij onszelf, maar ook buiten de regio bij provinciale en landelijke overheden en andere partners ◼ Het is fonds is uitdagend voor de ondernemer, die de weg beter weten te vinden dan maatschappelijke organisaties Verbeterpunten: ◼ Ik vertrouw erop dat er goede projecten worden gesteund, maar heb nog totaal geen gevoel over de effecten daarvan voor de regio. ◼ De bedoeling was een laagdrempelig fonds voor alle ondernemers, maar de procedure is te administratief en ingewikkeld. ◼ Met het RIF worden ook cultuurprojecten gesteund, terwijl het moet gaan om economisch impact, dus stoppen daarmee (2x). ◼ Het RIF kost onze inwoners geld, maar ze zien er weinig voor terug.
56
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
3.4 Waardering projectaanvragers 3.4.1
Gehonoreerde projecten
◼ In de websurvey onder projectaanvragers van gehonoreerde projecten zijn de volgende vragen gesteld: A. Hoe bekend geraakt met het RIF? B. Belangrijke kenmerken van het project? C. Voornaamste reden voor de projectaanvraag? D. Waardering van het aanvraagproces? E. Project volgens verwachting verlopen? F. In hoeverre heeft project verwachte effecten opgeleverd? G. Wat zijn lessen voor projectaanvrager? H. Wat zijn lessen voor verbetering instrument RIF? I. Ruimte voor aanvullende opmerkingen
57
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
Respondenten en aard project ◼ Van de 87 gehonoreerde projecten is door 61 aanvragers de vragenlijst geheel of grotendeels ingevuld (respons van 70%). ◼ Hierbij gaat het om 30 uitvoeringsprojecten (77% van totaal aantal uitvoeringsprojecten), 24 haalbaarheidsstudies (50%) en 7 projecten waarvan de aard onbekend is.
A Hoe bekend geraakt met RIF ◼ Partijen zijn in veel gevallen met het RIF bekend geraakt via de gemeente (17x), bekenden/vrienden (13x) of de website van Fruitdelta Rivierenland (12x).
Hoe bent u bekend geraakt met het RIF?
◼ Overige kanalen zijn via: ❑ De regio (GCR, RBT, Logistics Valley, Programmamanager Regio), (4x)
12
Social media 3
1
Website Fruitdelta Rivierenland Gemeente
❑ (Financiële) adviseur (2x) ❑ Eerdere aanvragen/projecten (2x)
11
Ondernemersvereniging
13
Bekende/vriend
❑ Nieuwjaarsbijeenkomst VNO-NCW (1x) ❑ Leden (1x) ❑ Collega (1x)
Lokale media/krant
9
5
Weet niet meer 17
Overige
❑ Subsidieadviesbureau (1x)
58
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
B Kenmerken projecten (1/2) Verdeling over speerpunten ◼ Het groot deel van de respons betreft een project onder het speerpunt Recreatie & Toerisme (24x). ◼ Daarnaast zijn er 13 projecten uit de Agribusiness en slechts één uit het speerpunt Logistiek. ◼ Ook zijn er diverse projecten (11) uitgevoerd met cross-overs tussen speerpunten. ❑ Recreatie & Toerisme en agribusiness (6x) ❑ Logistiek, Agribusiness en Recreatie & Toerisme (1x) ❑ Match naar werk (binnen alle speerpunten maar sterke link naar logistiek en toerisme) (1x) ❑ Leefbaarheid en bereikbaarheid i.r.t. alle speerpunten (1x) Onder welk(e) speerpunt(en) viel uw project? ❑ Regionale economie (1x) ❑ Duurzame energie in combinatie met tuinbouw (1x) Toerisme en recreatie 6 ◼ Onder de categorie ‘overig’ vallen:
❑ ❑ ❑ ❑ ❑
Laaggeletterdheid en gezondheid Bredere gebiedsontwikkeling Ondersteuning ondernemers met werknemers met schulden Slimme elektrische mobiliteit Technische haakbaarheid agro (in feite een Agribusiness project)
24
11
Agribusiness
Logistiek 1
Cross-over tussen speerpunten 13 Overige
59
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
B Vervolg kenmerken projecten (2/2) Aantal betrokken projectpartners
Hoeveel projectpartners waren bij het project betrokken?
◼ Bij meer dan de helft van de projecten zijn 3 of meer projectpartners betrokken.
9 1
Status projecten
11
◼ In totaliteit zijn er 24 projecten nog in uitvoering en 26 projecten afgerond.
33
2 3 of meer
◼ Van de overige projecten is de status niet ingevuld.
Wat was de voornaamste reden voor uw projectaanvraag?
C Reden projectaanvraag ◼ Het rondkrijgen van financiering is in veel gevallen de voornaamste reden om een projectaanvraag in te dienen (44x) ◼ Daarnaast was het borgen van de samenwerking (16x) en het vergroten van de naamsbekendheid (7x) de belangrijkste reden van aanvraag.
60
16
Rond krijgen van financiering Vergroten van naamsbekendheid
7
44
Borgen van samenwerking
Buck Consultants International & Royal HaskoningDHV
D Waardering aanvraagproces ◼
◼
De respondenten geven hoge cijfers voor het verloop van het afhandelingsproces; vooral de communicatie tijdens het proces, de duidelijkheid van de voorwaarden en de snelheid scoren hoog. Onderstaande tabel maakt inzichtelijk dat er op een aantal vlakken nog verbeterpunten zijn door te voeren.