Bijlage 22 - Bijlage 7 bij MER Passende beoordeling Willemspolder fase 1
Tekst van het document
Passende beoordeling Willemspolder fase 1 Loes van den Bremer, Pauline Alefs & Rob Vogel
Sovon-rapport 2020/34 Dit rapport is samengesteld in opdracht van de Dekker Groep
Colofon © Sovon Vogelonderzoek Nederland 2020 Dit rapport is samengesteld in opdracht van de Dekker Groep. Wijze van citeren: van den Bremer L., Alefs P. & Vogel R. 2020. Passende beoordeling Willemspolder fase 1. Sovonrapport 2020/34. ISSN: 2212-5027 Niets uit dit rapport mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar worden gemaakt d.m.v. druk, fotokopie, microfilm, of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Sovon en de opdrachtgever.
Passende beoordeling Willemspolder fase 1
Inhoud 1. Inleiding ...................................................................................................................................................... 3 1.1. Achtergrond en aanleiding ................................................................................................................. 3 1.2. Doel van de Passende beoordeling .................................................................................................... 4 1.3. Werkwijze ............................................................................................................................................ 4 1.4. Leeswijzer ............................................................................................................................................ 5 1.5. Dankwoord .......................................................................................................................................... 5 2. Beschrijving gebied en voornemen ........................................................................................................... 6 2.1. Projectgebied....................................................................................................................................... 6 2.2. Referentiesituatie projectgebied ....................................................................................................... 7 2.3.
Voorgenomen ingrepen.................................................................................................................... 12 2.3.1. Toekomstige inrichting ............................................................................................................. 12 2.3.2. Aanlegfase (tijdelijke situatie) ................................................................................................. 14 2.3.3. Gebruiksfase (eindsituatie) ...................................................................................................... 15 2.4. Potentiele effecten ............................................................................................................................ 15 3. Toetsingskader en afbakening ................................................................................................................. 17 3.1. Wet natuurbescherming ................................................................................................................... 17 3.2. Natura 2000-gebieden ..................................................................................................................... 17 3.2.1. Afbakening Natura 2000-gebieden ......................................................................................... 17 3.2.2.
Natura 2000-gebied Rijntakken .............................................................................................. 19 4. Voortoets .................................................................................................................................................. 21 4.1. Aanpak beoordeling effecten............................................................................................................ 21 4.2. Natura 2000-gebied Rijntakken ..................................................................................................... 21 4.2.1. Habitattypen.............................................................................................................................. 21 4.2.2. Habitatsoorten .......................................................................................................................... 22 4.2.3. Broedvogels ............................................................................................................................... 24 4.2.4. Niet-broedvogels ...................................................................................................................... 26 4.3. Natura 2000-gebied Veluwe .......................................................................................................30 4.3.1.
Habitattypen..............................................................................................................................30 4.3.2. Habitatsoorten .......................................................................................................................... 31 4.3.3 Broedvogels ................................................................................................................................ 31 4.3. Conclusies ......................................................................................................................................... 32 5. Passende beoordeling: effectbepaling en –beoordeling (basisalternatief) ........................................... 33 5.1. Gevolgen stikstofdepositie................................................................................................................ 33 5.1.1. Kader .......................................................................................................................................... 33 5.1.2. Activiteiten die leiden tot additionele stikstofdepositie .......................................................... 34 5.1.3. Bepaling additionele stikstofdepositie ..................................................................................... 35 5.1.4.
Effectbepaling ............................................................................................................................ 35 5.2. Habitatsoorten (excl. stikstofdepositie) ..........................................................................................40 5.2.1. Verstoring ..................................................................................................................................40 5.3. Broedvogels....................................................................................................................................... 42 5.3.1. Directe sterfte door windturbines ............................................................................................ 42 5.3.2. Verstoring – aanlegfase ............................................................................................................ 44 5.4. Niet-broedvogels .............................................................................................................................. 47 5.4.1. Oppervlakteverlies leefgebied .................................................................................................. 47 5.4.2. Directe sterfte door windturbines ............................................................................................ 52 5.4.3.
Verstoring - aanlegfase ............................................................................................................. 53 5.4.4. Verstoring - gebruiksfase ......................................................................................................... 54 6. Passende beoordeling: cumulatie (basisalternatief) .............................................................................. 57 6.1. Habitattypen ..................................................................................................................................... 57 6.1.1. Stikstof ....................................................................................................................................... 57 6.2. Habitatsoorten ................................................................................................................................. 57 6.3. Broedvogels ...................................................................................................................................... 57 6.3.1. Directe sterfte door windturbines ............................................................................................ 57 6.4. Niet-broedvogels .............................................................................................................................. 57 6.3.1.
Oppervlakteverlies leefgebied .................................................................................................. 57 6.4.2. Directe sterfte door windturbines ........................................................................................... 58 7. Conclusies (basisalternatief) ...................................................................................................................60 7.1. Habitattypen .....................................................................................................................................60 7.2. Habitatsoorten ..................................................................................................................................60 1
Sovon-rapport 2020/34
7.3. Broedvogels .......................................................................................................................................60 7.4. Niet-broedvogels ..............................................................................................................................60 7.5. Mitigerende maatregelen .................................................................................................................60 8. Passende beoordeling: voorkeursalternatief .......................................................................................... 62 8.1. Inleiding ............................................................................................................................................ 62 8.1 Beschrijving voorkeursalternatief..................................................................................................... 62 8.2. Effectbepaling en -beoordeling ....................................................................................................... 64 8.2.1. Gevolgen stikstofdepositie........................................................................................................ 64 8.2.2. Oppervlakteverlies leefgebied Wulp ........................................................................................ 66 8.2.3.
Drijvende zonnepanelen ..........................................................................................................68 8.2.4. Windturbines ............................................................................................................................ 71 8.3. Cumulatie ......................................................................................................................................... 71 8.4. Conclusies ......................................................................................................................................... 71 9. Literatuur ................................................................................................................................................. 73 Bijlage I. Vogels en windturbines ................................................................................................................ 75 Bijlage II. Analyse foerageerafstanden en afstanden tot Natura 2000-gebieden .................................... 81 Bijlage III. Ligging projectgebied binnen telgebied RG5171 .....................................................................83 Bijlage IV. Berekening draagkracht Rijntakkengebied inclusief ‘autonome ontwikkelingen’.................84
2
Passende beoordeling Willemspolder fase 1
1. Inleiding 1.1. Achtergrond en aanleiding Dekker Grondstoffen B.V. (hierna Dekker) is voornemens om de in de Gelderse Waal-uiterwaarden gelegen Willemspolder zodanig te ontwikkelen dat winning van grondstoffen wordt gecombineerd met versterking van de ecologische en recreatieve waarden, en tevens een bijdrage wordt geleverd aan verbeterde waterafvoer. De Willemspolder ligt vrijwel geheel in het Natura 2000-gebied Rijntakken. Het project ‘Willemspolder’ is onderdeel van de door Dekker opgestelde Gebiedsvisie voor de gehele Midden-Waal (figuur 1.1). De realisatie van deze visie gaat in fases plaatsvinden; na Willemspolder fase 1, volgen fase 2 (resterende deel Willemspolder) en fase 3 (Gouverneurspolder). De realisatieduur per fase is naar verwachting 5-10 jaar, waarbij per fase een milieueffectrapport (hierna het MER) en vergunningaanvragen worden opgesteld, waarbij steeds een doorkijk wordt gegeven naar de gebiedsvisie als geheel. Met het project worden diverse doelstellingen nagestreefd, gerangschikt op prioriteit (HoltrustWesterbeek 2019): 1. Winning van zand, grind en klei ten behoeve van de nationale bouwgrondstoffenbehoefte 2. Hoogwaterveiligheid • Deltaprogramma • Integraal Riviermanagement • Hoogwaterbeschermingsprogramma 3.
Natuurontwikkeling • Kaderrichtlijn Water • Natura 2000 • Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW) • Gelders Natuurnetwerk en Groene Ontwikkelingszone 4. Landschapsontwikkeling & Recreatie 5. Duurzaamheid en mobiliteit • Opwekking duurzame energie ten behoeve van de Regionale Energie Strategie • Elektrisch winnen en klasseren ten behoeve van CO2-reductie • Haven met ‘Bouwgrondstoffen-HUB’ ten behoeve van scheepvaarttransport
Figuur 1.1. De door Dekker opgestelde Gebiedsvisie Middel-Waal, met de daarbinnen onderscheidde fases voor ontwikkeling.
Deze verkenning bouwt voort op recente verkenningen van de gevolgen voor ruimtelijke ontwikkelingen voor beschermde natuur. In 2017 heeft Sovon in opdracht van Dekker de risico’s voor vogels van de plaatsing van één of twee windturbines (type Enercon E126) op de bestaande bedrijfsbestemming nader beoordeeld in de vorm van een voortoets (van den Bremer et al. 2017). In deze voortoets is geconcludeerd dat significante gevolgen van de plaatsing van windturbines voor de instandhoudingsdoelstellingen van diverse niet-broedvogelsoorten in het Natura 2000-gebied Rijntakken niet zijn uit te sluiten. Vervolgens is in 2018 een voortoets gebiedsbescherming voor het project Willemspolder uitgevoerd (van Els et al. 2018), die betrekking had op de gehele Willemspolder. Ook in deze voortoets is geconcludeerd dat significante gevolgen van de gebiedsherinrichting op de 3
Sovon-rapport 2020/34
instandhoudingsdoelstellingen van diverse niet-broedvogelsoorten in het Natura 2000-gebied Rijntakken op voorhand niet zijn uit te sluiten. Het project kan daarmee conflicteren met het beschermingsregime voor Natura 2000-gebieden zoals opgenomen in de Wet natuurbescherming (art. 2.7 Wnb). Dekker heeft aan Sovon gevraagd om een Passende beoordeling op te stellen, waarin met inbegrip van mitigerende maatregelen nader wordt ingegaan op de gevolgen van het project voor de natuurlijke kenmerken van mogelijk beïnvloede Natura 2000-gebieden. De Passende beoordeling maakt deel uit van het MER Ontgronding en gebiedsontwikkeling Willemspolder fase 1. Daarnaast vormt het een zelfstandig leesbaar rapport, mede ten behoeve van de vergunning aanvraag voor de Wet Natuurbescherming.
1.2. Doel van de Passende beoordeling Het doel van de Passende beoordeling is om te beoordelen welke gevolgen er zijn voor de natuurlijke kenmerken van Natura 2000-gebieden die worden beïnvloed doorproject Willemspolder Fase 1 afzonderlijk en in combinatie met andere activiteiten (cumulatie). Daarbij wordt beoordeeld in hoeverre er risico’s zijn voor de vergunbaarheid van het project Willemspolder Fase 1 ten aanzien van de Wet natuurbescherming, onderdeel gebiedsbescherming. Indien er risico’s worden gesignaleerd ten aanzien van vergunbaarheid, wordt aangegeven welke dit zijn en hoe hiermee dient te worden omgegaan. De volgende aspecten worden hierbij in beeld gebracht: • vaststellen of er sprake is van significante negatieve effecten van het project afzonderlijk en in cumulatie met andere activiteiten op de natuurlijke kenmerken (instandhoudingsdoelstellingen van Natura 2000-gebieden); • indien aantasting van de natuurlijke kenmerken van Natura 2000-gebieden niet uitgesloten kan worden, dan worden aanpassingen of optimalisaties van het project en/of mitigerende maatregelen in beeld gebracht en beoordeeld ten einde aantasting van de natuurlijk kenmerken alsnog met zekerheid uit te sluiten; In deze Passende beoordeling wordt eerst het basisalternatief getoetst.
Als dit kan leiden tot aantasting van de natuurlijke kenmerken van Natura 2000-gebieden dan dienen aanpassingen te worden betrokken bij de totstandkoming van het voorkeursalternatief (VKA). Het VKA is vervolgens weer in deze Passende beoordeling getoetst op uitvoerbaarheid.
1.3. Werkwijze Bij de hieronder beschreven werkwijze wordt voortgeborduurd op het advies van de Commissie m.e.r. over detailniveau en reikwijdte van het MER voor de Ontgronding en gebiedsontwikkeling van Fase 1 Willemspolder van 25 maart 2020. De beoordeling heeft plaatsgevonden op basis van een bureaustudie, enkele veldbezoeken en expert judgement. Hierbij is gebruik gemaakt van de volgende gegevens en bestanden: - Voortoets vogels windenergie (van den Bremer et al. 2018) en Voortoets gebiedsbescherming (van Els et al. 2018). - Resultaten van ecologisch onderzoek in het projectgebied, zoals gerapporteerd in Kurstjens 2018 en Kurstjens in prep. - Tellingen van watervogels in en rondom het projectgebied in de winterseizoenen 2017/18 t/m 2019/20 (van den Bremer et al. 2017, de Boer 2019, de Boer 2020). Naast de wekelijkse veldbezoeken tijdens deze tellingen heeft in april 2020 een aanvullend veldbezoek plaatsgevonden. - Ecologische achtergrondinformatie afkomstig uit de Natura 2000-soortprofielen 1. - De effectenindicator ‘Natura 2000 – ecologische randvoorwaarden en storende factoren’. De effectenindicator is een instrument waarmee mogelijke schadelijke effecten ten gevolge van een activiteit kunnen worden verkend. De effectenindicator geeft informatie over de gevoeligheid van soorten en habitattypen voor de meest voorkomende storende factoren.
1 https://www.natura2000.nl/profielen
4
Passende beoordeling Willemspolder fase 1
1.4. Leeswijzer Hoofdstuk 2 geeft een beschrijving van het projectgebied en het voornemen (basisalternatief), op basis waarvan tevens een eerste beeld wordt geschetst van potentiele effecten die ten gevolge van het voornemen zouden kunnen optreden. In hoofdstuk 3 wordt het toetsingskader toegelicht en vindt een afbakening plaats van de Natura 2000-gebieden die mogelijk beïnvloed kunnen worden door het voornemen. In hoofdstuk 4, de Voortoets, wordt op hoofdlijnen verkend in hoeverre mogelijk negatieve effecten te verwachten zijn op instandhoudingsdoelstellingen van de relevante Natura 2000-gebieden. De Instandhoudings-doelstellingen waarvoor negatieve effecten van het voornemen niet zijn uit te sluiten worden vervolgens nader beoordeeld in de Passende beoordeling (hoofdstuk 5). Waar nodig worden benodigde optimalisaties van het plan en mitigerende maatregelen benoemd en beoordeeld. In hoofdstuk 6 worden de effecten in cumulatie beoordeeld. Tot slot staan in hoofdstuk 7 de belangrijkste conclusies en aanbevelingen met betrekking tot het basisalternatief. Vervolgens wordt in hoofdstuk 8 het VKA beoordeeld op uitvoerbaarheid.
1.5. Dankwoord Gijs Kurstjens leverde waardevol commentaar op een eerdere versie van deze rapportage. Erik van Winden verzorgde het kaartmateriaal. Toon van Mierlo begeleide het project vanuit de opdrachtgever Dekker en voorzag een eerdere versie van dit rapport van commentaar.
5
Sovon-rapport 2020/34
2. Beschrijving gebied en voornemen 2.1. Projectgebied Het projectgebied waar de ingrepen gaan plaatsvinden betreft het deelgebied Willemspolder Fase 1 (figuur 1.1, 2.1, 2.2). Het gebied ligt aan de noordzijde van de Waal in Gelderland, geheel ten zuiden van de Waalbandijk, en grenst direct aan het kantoor van Dekker aan de Waalbandijk 1 in IJzendoorn. Aan de oostzijde wordt het gebied begrensd door de Nieuweweg en aan de westzijde loopt het tot ca. 500 meter ten oosten van de Prins Willem-Alexanderbrug. Deze begrenzing is gekozen op basis van de eigendomspositie van Dekker. De Nieuweweg vormt als het ware een scheidingsdam tussen de overnachtingshaven van Rijkswaterstaat en de voormalige zandwinplassen (Oostplas en Westplas). Figuur 2.2. geeft een beschrijving van de belangrijkste kenmerken van het projectgebied. Het projectgebied Willemspolder fase 1 heeft een oppervlakte van circa 160 hectare (tabel 2.1).
Figuur 2.1. Huidige inrichting van het projectgebied Willemspolder Fase 1 (bron: W-13031 rivierenkaart, waarbinnen landbouwpercelen zijn ingedeeld op basis van de Basisregistratie Gewaspercelen (Nationaal Georegister 2019)).
6
Passende beoordeling Willemspolder fase 1
1 Overnachtingshaven RWS 2 Toegangsweg kantoor Dekker 3 Kantoor Dekker 4 Kern IJzendoorn 5 Nieuweweg 6 Poelen 1e en 2e Run 7 Waardweg 8 Oostplas 9 Voormalige stortplaats 10 Bedrijfsterrein voormalige steenfabriek 11 Landtongen 12 Pyrietslakkenstort
13 Westplas 14 Invaart 15 Dijkzone 16 Zomerkade 17 Koepelweg 18 Heersweg 19 Plas ’t Spijker 20 Oeverwal 21 Waal 22 Waalbandijk 23 Prins Willem-Alexanderbrug
Figuur 2.2. Belangrijkste kenmerken van het projectgebied Willemspolder fase 1 in de huidige situatie.
2.2. Referentiesituatie projectgebied In de Passende beoordeling wordt de referentiesituatie overeenkomstig de jurisprudentie gezien als de feitelijke, legale actuele situatie, dus exclusief autonome ontwikkelingen. De effecten van de herinrichting worden beoordeeld ten opzichte van de referentiesituatie. Het projectgebied Willemspolder fase 1 vormt onderdeel van het centrale rivierenlandschap, wat opgebouwd is uit uiterwaarden, stroomruggen en kommen. De inrichting bestaat momenteel vooral uit grasland (ca. 70 ha, tabel 2.1, figuur 2.1) met drie voormalige zandwinplassen (totaaloppervlakte water ca. 53 ha). De Oostplas en Westplas worden door twee landtongen verdeeld en staan door een open verbinding (invaart) met de Waal in contact en hebben een diepte van ca. 20 meter. Het merendeel van de oevers van de plassen bestaat uit zandige stranden. Om de plassen heen is een ruige vegetatie ontstaan van gras, kruiden en zachthoutooibos (foto 2.1). Het huidige reliëf van het projectgebied is slechts voor een heel klein deel ontstaan onder invloed van fluviatiele processen en voor het overgrote deel bepaald door menselijk ingrijpen. Zo zijn dijken en zomerkaden aangelegd om de rivier te fixeren en is een groot deel van het projectgebied afgegraven (voor de baksteenindustrie en zandwinning) en geëgaliseerd.
Alleen direct langs de Waal ligt een smalle natuurlijke rivierstrandglooiing en iets meer landinwaarts ligt een kleine welving van rivierafzettingen (oeverwallen). 7
Sovon-rapport 2020/34 Tabel 2.1. Oppervlaktes (ha) per type grondgebruik / habitat onder de huidige situatie (figuur 2.1) en eindsituatie na realisatie van het basisalternatief (figuur 2.3). Huidige situatie (ha)
Eindsituatie (ha)
Diep water
47
33
Ondiep water
6
20
Bodemput
-
19
Bouwland
12
-
Grasland
72
-
Gras en kruidenvegetatie Zachthoutooibos
8
38 10
Hardhoutooibos
-
10
Zandige oever en rivierduin
4
16
Bedrijfsterrein
5
7
Riet en ruigte
1
0,8
Struweel en singels Paden en wegen
1 3
2
Nieuwe zomerdijk Totaal
-
4
160
160
De oevers langs de Waal worden gekenmerkt door zandige stranden die door kribben van elkaar gescheiden zijn. Iets meer landinwaarts bevindt zich een pioniervegetatie op de oevers. In de meest oostelijke hoek van het projectgebied gaan deze over in vochtig grasland dat sterk onder invloed van de rivier staat (foto 2.2). In de overige delen langs de Waal ter hoogte van de plassen gaan de oevers op enkele plekken over in het wilgenbos (foto 2.3). Ten zuiden van de plassen, rondom het terrein met de restanten van een voormalige steenfabriek (bedrijfsterrein in figuur 2.1), ligt typische uiterwaardennatuur, gekenmerkt door stukken wilgenbos, meidoornstruweel en extensief begraasde weilanden.
Foto 2.1. Zandwinplassen met op de achtergrond de zomerdijk (Waardweg) en de winterdijk (Waalbandijk), 10 juli 2017 (Foto: Loes van den Bremer).
8
Passende beoordeling Willemspolder fase 1
Foto 2.2. Aan de meest oostelijke kant van het projectgebied, langs de oever van de Waal liggen pioniervegetaties die overgaan in vochtig grasland, 10 juli 2017 (Foto: Loes van den Bremer)
Foto 2.3. In midden van het projectgebied, ten zuiden en zuidwesten van het bedrijventerrein is ooibos dicht langs de oever van de Waal gelegen, 10 juli 2017 (Foto: Loes van den Bremer)
De Nieuweweg ontsluit het bedrijfsterrein aan de Waal, een voormalige steenfabriek met bedrijfswoning, kantoor en op- en overslagfaciliteiten (foto 2.4). Een deel van het bedrijfsterrein is rond 1975 legaal opgehoogd met zogenaamde pyrietslakken. Aan de oostzijde van het bedrijfsterrein is in het verleden bouw- en sloopafval gedeponeerd. Deze deellocaties worden beschouwd als voormalige stortplaatsen. Naast de Waalbandijk, die de primaire waterkering vormt, is in het projectgebied een zomerkade als secundaire waterkering aanwezig. Tussen de Waalbandijk en de Waardweg zijn twee 9
Sovon-rapport 2020/34
poelen gelegen, genaamd 1e en 2e Run. Ter hoogte van de Heersweg en Koepelweg is een derde zandwinplas gelegen die ’t Spijker wordt genoemd. Tussen de Waal en de zomerkade ligt een natuurlijke oeverwal. Ten noorden van de plassen en in het zuidwesten van het gebied is het overgrote deel van de uiterwaard agrarisch in gebruik (foto 2.5). Het merendeel van deze gronden is in gebruik als grasland, maar vooral ten noorden van de Waardweg zijn ook percelen bouwland gelegen (foto 2.4). De Waardweg is toegankelijk voor gemotoriseerd verkeer. In de zomer wordt in zowel’t Spijker, als de Westplas en Oostplas gezwommen of verpoosd langs de zandige oevers. Rondom de plassen wordt gewandeld en lopen regelmatig honden los. Het betreft kleinschalig recreatief gebruik.
Foto 2.4. Het terrein met bedrijfsbestemming, met de restanten van een voormalige steenfabriek, 10 juli 2017 (Foto: Petra Verburg).
10
Passende beoordeling Willemspolder fase 1
Foto 2.5. Productiegrasland in het zuidwesten van het projectgebied, 9 mei 2020 (foto: Rob Vogel).
Foto 2.6. Kleinschalige recreatie langs de Oostplas, 9 mei 2020 (foto: Rob Vogel).
Met hoogwater fungeert het gebied als stroom- en bergingsgebied. Met uitzondering van de hoog gelegen delen (bedrijventerrein), kan het gehele projectgebied onder water staan bij hoogwater. Alleen de toppen van bomen verraden dan nog de contouren van de ooibosfragmenten.
11
Sovon-rapport 2020/34
2.3. Voorgenomen ingrepen Voor Willemspolder Fase 1 is een ontwerp opgesteld, het basisalternatief (figuur 2.3). In deze paragraaf wordt eerst het ontwerp voor de toekomstige inrichting toegelicht. Vervolgens wordt in meer detail ingegaan op de werkzaamheden die tijdens de aanlegfase (betreft de tijdelijke uitvoeringsituatie, omvat de voorbereiding en realisatie) en gebruiksfase (eindsituatie) plaats zullen vinden, waarbij ook de planning aan bod komt. 2.3.1. Toekomstige inrichting Winning van zand, grind en klei ten behoeve van de nationale bouwgrondstoffenbehoefte vormt een expliciet onderdeel van het voornemen. Hiermee wordt de polder op de korte en middellange termijn ingericht ten behoeve van natuurontwikkeling, recreatief medegebruik en een verbeterde waterafvoer voor de lange termijn. Hierbij bestaan de voornaamste veranderingen uit het omvormen van akkers en productiegraslanden naar meer natuurlijke graslanden en het uitbreiden van de hoeveelheid diep en ondiep water (tabel 2.1). Ook wordt de bestaande bedrijfsbestemming in de uiterwaarden gerevitaliseerd ten behoeve van opslag en overslag en bewerking van bouwgrondstoffen, opwekking van duurzame energie en havenontwikkeling.
Figuur 2.3. Eindsituatie Willemspolder fase 1, het basisalternatief, na herinrichting en natuurontwikkeling.
Natuurontwikkeling en verbetering waterafvoer De bestaande zomerkade, die de scheiding vormt tussen het hoog- en het laag dynamische milieu, wordt (deels) opgeheven, waardoor een groter gebied rechtstreeks onder invloed van de rivierkundige dynamiek komt te staan (figuur 2.3, 2.4). In het verlengde van de bestaande plassen wordt een hoofdgeul met zandige natuurlijke oevers gerealiseerd, waarmee het water bij hogere rivierpeilen beter kan doorstromen. Zo worden de bestaande plassen omgevormd tot een brede hoogwatergeul. Op deze plaatsen wordt dieper water toegestaan ten gunste van de bouwgrondstoffenvoorziening. Langs de noordkant van de hoofdgeul komt een systeem van lagunes met zandige natuurlijke oevers. Het hoog dynamische milieu biedt ruimte voor de ontwikkeling van pionier vegetaties. In de lagere gebiedsdelen wordt de ontwikkeling en uitbreiding van ondiep water, plas-dras situaties en zachthoutooibos gestimuleerd. Met opgaande begroeiing (ooibos en meidoornstruwelen) wordt een ruimtelijke afwisseling nagestreefd met meer open en meer besloten gedeelten. Verder wordt de opgaande vegetatie (bos, struwelen, solitaire bomen) zoveel mogelijk gekoppeld aan de geulachtige laagte en of de hogere oeverwallen. Ten noorden en oosten van het terrein met de voormalige steenfabriek is hardhout (hogere kern) en zachthout (lageren randen) ooibos voorzien. 12
Passende beoordeling Willemspolder fase 1
Tussen de Waalbanddijk en de Waardweg komt in het westelijk deel van het gebied vochtig extensief beheerd grasland en in het oostelijk deel is ruimte voor laag dynamische plassen.
Figuur 2.4. Willemspolder Fase 1, toekomstige inrichting en habitattypen behorende bij het basisalternatief, na herinrichting en natuurontwikkeling (bron: Bureau Waalbrug).
Revitalisatie bestaande bedrijfsbestemming Op het terrein van de voormalige steenfabriek, bedrijfsterrein Binnenwaard, wil Dekker een bedrijfsterrein met haven realiseren waar ook duurzame energie wordt opgewekt. De bedrijfsbestemming (9,8 ha) is verdeeld over land en water (haven). De bedrijvigheid is volledig gericht op aan- en afvoer per schip. De haven is geschikt voor scheepstype ‘groot Rijnschip Va / Vb’, waarbij er maximaal twee schepen binnen de haven passen. Windturbines Eigen energieopwekking met twee windturbines op het terrein van de voormalige steenfabriek vormt onderdeel van het basisalternatief (figuur 2.3, 2.5). Hoewel het ook kan gaan om één windturbine wordt in deze beoordeling uitgegaan van de gevolgen van plaatsing van twee windturbines, zijnde de worst case-situatie als het gaat om mogelijke effecten op soorten waarvoor instandhoudingsdoelstellingen zijn opgesteld. Als terugvaloptie is ook één turbine denkbaar. Bij de haalbaarheidsscan voor windenergie (Jaspers Faijer & Starmans 2017) is vanuit het oogpunt ‘worst-case’ scenario gekozen één van de grootst mogelijke windturbines. Dit betrof de Enercon E-126 met een rotordiameter van 126 meter en een ashoogte van 135 meter (figuur 2.4). Deze voorbeeldturbine heeft een tiphoogte van 198 meter en een tiplaagte van 72 meter.
Hierbij werd opgemerkt dat de onderlinge afstand van 400 meter tussen de windturbines, zoals nu gepland, waarschijnlijk niet voldoende is indien gekozen wordt voor de Enercon E-126. Dit heeft te maken met het feit dat de minimale afstand tussen windturbines doorgaans 4 maal de rotordiameter bedraagt en voor de Enercon E126 betekent dit een onderlinge afstand van circa 600 meter. De Enercon E126 windturbine kan tot 7,5 MW produceren. In het binnenland worden veelal kleinere typen windturbines geplaatst omdat het windregime daar niet gunstig is voor (relatief dure) turbines met een groter geïnstalleerd vermogen. De Enercon E126 is de worst case vanuit landschap en leefomgeving maar niet zonder meer vanuit natuur. Een windturbine met een lagere tiplaagte, bijvoorbeeld 40-50 meter, kan op veel locaties leiden tot meer aanvaringsslachtoffers onder vogels en vleermuizen. 13
Sovon-rapport 2020/34
Figuur 2.5. Indicatieve windturbine-posities (Jaspers Faijer & Starmans 2017) en afbeelding van de voorbeeldturbine Enercon E-126 (bron: www.windturbine-models.com).
Recreatie Voor de bewoners van de nabije kernen (Echteld, IJzendoorn, Ochten) worden enkele voorzieningen voor extensief recreatief medegebruik gerealiseerd; strandjes, visstekken, vliegerweide, wandel/fietspad en voorzieningen voor natuurbeleving (figuur 2.3). Verschillende wegen geven vanaf de dijk toegang tot een landelijke route door de polder en/of ontsluiten op verschillende plaatsen de oeverzone. De bereikbaarheid van de bedrijfsbestemming via de Nieuwe Weg blijft ongewijzigd. De bestaande Waardweg aan de noordkant wordt een landelijke route toegankelijk voor wandelaars en fietsers. Het pad loopt rondom de meestromende nevengeul. De locatie waar zich ooit een redoute bevond (oud verdedigingswerk) wordt in ere hersteld door hier een uitzichtpunt/vogelobservatiehut te realiseren. Deze plek, gelegen op de hogere oeverwal direct langs de rivier, kan worden bereikt door middel van een kabelpontje (overhaal). Aan de zuidkant komt door de stroomversnelling een met behulp van stapstenen doorwaadbare plek. Aan de noordzijde van het water komt een ligweide/strandje. 2.3.2. Aanlegfase (tijdelijke situatie) Voorbereiding In deze fase vinden de voorbereidende werkzaamheden plaats om de bereikbaarheid, bescherming tegen rivierinvloeden en uitgangspositie voor delfstoffenwinning te waarborgen. Deze fase heeft een doorlooptijd van ongeveer een half jaar.
De volgende werkzaamheden zijn te onderscheiden: - ontgraven van de bovenlaag; - aanpassen van de zomerkade tussen de Nieuwe weg en Heersweg; - locatie geschikt maken voor de winning en productie van bouwgrondstoffen; - revitaliseren van de bedrijfsbestemming op het terrein van de voormalige steenfabriek. Realisatie In de realisatie fase vinden de ontgrondingswerkzaamheden plaats en wordt het gebied gelijktijdig aangevuld en ingericht met het oog op de doelstellingen hoogwaterveiligheid, natuurontwikkeling, landschapsontwikkeling en recreatie. Deze fase heeft een doorlooptijd van 5 tot 10 jaar. De volgende werkzaamheden zijn te onderscheiden: - Gestart wordt met het op diepte brengen van de in de uiterwaard aanwezige toegangsgeul naar de reeds aanwezige plas. Het vrijkomende materiaal wordt via deze weg per schip afgevoerd. De maximale diepte van ontgronding bedraagt -20 m NAP, m.u.v. het gedeelte waar zich nu de meest oostelijke zandwinplas bevindt, hier betreft het -35 m NAP. - Na aanvoer van de drijvende zandzuiger en zandklasseerinstallatie wort gestart met de ontgronding ter plaatse van het verwijderde deel van de zomerkade / Waardweg. - De zandwinplas zal waar mogelijk worden aangevuld met materiaal wat vrij komt bij het ontgraven van de nog aanwezige kades en restmateriaal van het zandwinproces.
Op deze manier wordt zo snel als mogelijk gestart met het realiseren van de natuurdoelstellingen. 14
Passende beoordeling Willemspolder fase 1
-
Vervolgens wordt de hoofdgeul en de nevengeul(en) gerealiseerd. Op een aantal locaties binnen het werkgebied zal uitwisseling van materiaal plaats vinden. Hierbij wordt zoveel mogelijk vanuit de bestaande plassen gewerkt.
In dit stadium zijn details met betrekking tot de precieze werkzaamheden voor de plaatsing van de windturbines nog niet bekend. Bij de beoordeling van mogelijke effecten gaan we er van uit dat hierbij geheid gaat worden (worst case). Alle werkzaamheden vinden alleen gedurende de dag plaats tussen 7.00 en 19.00 uur. 2.3.3. Gebruiksfase (eindsituatie) De ingerichte gebiedsdelen worden zoveel mogelijk meteen in beheer genomen met het oog op de natuurdoelstellingen. Vanwege de terugtrekkende beweging van zandwinning en herinrichting (ze werken zich het gebied uit) komt al in een relatief vroeg stadium een deel van het terrein beschikbaar voor uitbreiding van het begrazingsgebied. In de gebruiksfase vinden de afrondende werkzaamheden plaats en wordt het gebied in gebruik genomen en beheerd. Randvoorwaarden en doelstellingen vanuit natuurontwikkeling en recreatie spelen hier de belangrijkste rol. De rivierverruiming is dan inmiddels volledig gerealiseerd. De doorlooptijd van de afrondende werkzaamheden bedraagt circa één jaar. Binnen deze fase worden ook een aantal recreatieve inrichtingselementen gerealiseerd zoals het trekpontje en het uitkijkpunt in de vorm van een redoute. Aan de hand van het te ontwikkelen beheerplan voor de Willemspolder wordt het gebied verder ontwikkeld en beheerd, zodat de gewenste ecotopen zich kunnen ontwikkelen.
In de gebruiksfase produceren windturbines als ze in bedrijf zijn geluid en slagschaduw door de draaiende rotorbladen. Op bedrijfsterrein Binnenwaard is een haven met bouwgrondstoffen-HUB’ in gebruik genomen. De bedrijvigheid is volledig gericht op aan- en afvoer per schip.
2.4. Potentiele effecten Op basis van de beschrijving van de ingreep en de hiermee samenhangende veranderingen in het gebied beschrijven we hier op hoofdlijnen de potentiele effecten op instandhoudingsdoelstellingen die tijdens de aanleg- en gebruiksfase kunnen spelen. Hierbij is gebruik gemaakt van de effectenindicator ‘Natura 2000 – ecologische randvoorwaarden en storende factoren’ waarmee mogelijke storende factoren ten gevolge van een ingreep kunnen worden verkend 2. De effectenindicator dient vooral als leidraad. Bij de habitattypen en -soorten gaat het om een mogelijke externe werking die van de ingreep uit kan gaan, aangezien het projectgebied uitsluitend als Vogelrichtlijngebied is aangewezen. Ten behoeve van de effectbeoordeling van de windturbines op vogels maken we gebruik van het in de voortoets opgestelde literatuuroverzicht (bijlage I). Tabel 4.1. Storende factoren die tijdens de aanleg- en gebruiksfase van Willemspolder Fase I mogelijk een effect kunnen hebben op instandhoudingsdoelstellingen. Effecttype
oppervlakteverlies leefgebied versnippering verzuring door stikstofverbindingen via de lucht vermesting door stikstofverbindingen via de lucht verontreinigende emissies naar lucht en water verdroging vernatting verandering stroomsnelheid verandering overstromingsfrequentie verandering dynamiek substraat verstoring door geluid verstoring door licht verstoring door trilling optische verstoring barrièrewerking directe sterfte door windturbines
2 synbiosys.alterra.nl/bij12/effectenindicator
15
Aanlegfase ja nee ja ja nee ja ja ja ja ja ja ja ja ja nee nee
Gebruiksfase ja nee ja ja nee nee nee ja ja nee ja nee nee ja ja ja
Sovon-rapport 2020/34
Tijdens de aanlegfase (in de tijdelijke uitvoeringssituatie vinden werkzaamheden tussen 7.00 – 19.00 uur plaats) kunnen de volgende factoren in potentie een negatief effect hebben op de instandhoudingsdoelstellingen: • Ontgrondingswerkzaamheden ten behoeve van de hoofd- en nevengeul(en), aanpassing van de zomerdijk en omvorming van habitats van soorten kunnen leiden tot permanent oppervlakteverlies van leefgebied. • Verdroging en/of vernatting kunnen optreden door verandering in grondwaterstromen, bijvoorbeeld door de aanleg van de nevengeul. • Bij de ontgrondingswerkzaamheden, aanpassing van zomerkade, afvoer van het vrijkomende materiaal per schip en revitalisatie van de bedrijfsbestemming kan verstoring optreden door geluid (aanwezigheid van mensen, gebruik van materieel als de zandzuiger, vrachtwagen en hijskranen), trillingen (rijden met zwaar materieel) licht en optische verstoring. • Tijdens de aanleg van de windturbines kan er verstoring optreden door geluid (aanwezigheid van mensen, gebruik van materieel als vrachtwagen(s) en hijskraan), trillingen (heien en rijden met zwaar materieel) en licht (in de vroege ochtend en avond). • Verzuring en vermesting door naar de lucht geëmitteerde stikstofverbindingen kan in de aanlegfase optreden als gevolg van het gebruik van materieel, waardoor een tijdelijke toename van stikstofdepositie kan optreden.
Bepaalde habitattypen en leefgebieden van soorten zijn hier gevoelig voor. Tijdens de gebruiksfase kunnen de volgende factoren potentieel een negatief effect hebben op de instandhoudingsdoelstellingen: • Het verleggen van de zomerkade kan leiden tot een verandering van overstromingsfrequenties. • Verstoring van soorten kan optreden door een verandering van gebruik, onder andere door het in gebruik nemen van de haven en een (toename van) recreatie. • Verstoring en mortaliteit van vogels en Meervleermuis door de windturbines kan optreden door: − Aanvaringsrisico (met een rotordiameter van 126 meter en een ashoogte van 135 meter kunnen vogels die tussen 72 en 198 meter vliegen potentieel in aanvaring met de rotorbladen komen). Bij andere types windturbines is de verwachting dat de tiplaagte lager zal zijn, waarmee ook vogels die vooral op lagere hoogte (40-50 meter) vliegen in aanvaring kunnen komen met een draaiend rotorblad − Verstoring door aantasting leefgebied (met name kwalitatief) − Barrièrewerking, wat tevens kan leiden tot veranderingen in populatiedynamiek. • In de gebruiksfase zou een toename van stikstofdepositie kunnen optreden indien er sprake is van een toename van scheepvaart als gevolg van de herinrichting.
16
Passende beoordeling Willemspolder fase 1
3. Toetsingskader en afbakening 3.1. Wet natuurbescherming In hoofdstuk 2 van de Wet natuurbescherming (Wnb) zijn de specifieke regels voor het beheer en de bescherming van Natura 2000-gebieden vastgelegd. Het belangrijkste rechtsgevolg van de aanwijzing als Natura 2000-gebied is dat er een vergunningsplicht geldt voor alle activiteiten die mogelijk schade kunnen toebrengen aan een gebied voor zover de instandhoudingsdoelstellingen daardoor negatief beïnvloed kunnen worden. Dit geldt zowel voor activiteiten binnen het Natura 2000-gebied als voor activiteiten die buiten het gebied plaatsvinden maar invloed kunnen hebben op het gebied (externe werking). Voor projecten die afzonderlijk of in cumulatie kunnen leiden tot aantasting van de natuurlijke kenmerken kan geen vergunning worden verleend, tenzij de ADC-toets succesvol kan worden doorlopen. Wanneer uit een voortoets, wat formeel geen wettelijk instrument maar een hulpmiddel is, blijkt dat significant verstorende effecten op voorhand niet kunnen worden uitgesloten dan dient een Passende beoordeling te worden uitgevoerd.
In de Passende beoordeling wordt de best beschikbare wetenschappelijke kennis gebruikt om alle aspecten van de activiteit in beeld te brengen die op zichzelf of in combinatie met andere activiteiten effecten kunnen hebben op het Natura 2000-gebied, in het licht van de instandhoudingsdoelstellingen voor dat gebied. In de Passende beoordeling worden mitigerende maatregelen (maatregelen die de effecten terugdringen) meegenomen, waarmee mogelijk het optreden van effecten is uit te sluiten. Als er wel negatieve effecten optreden, zonder dat ze significant zijn, dan dient een cumulatietoets uitgevoerd te worden. Er dient beoordeeld te worden of de effecten ook in samenhang met andere projecten geen significant negatieve effecten op de instandhoudingsdoelstellingen hebben. Daarvoor dienen alleen effecten beschouwd te worden die van dezelfde aard zijn, dan wel betrekking hebben op dezelfde habitat of soort. In het geval het voornemen inclusief de mitigerende maatregelen of cumulatie toch tot aantasting van de natuurlijke kenmerken van Natura 2000-kan leiden, dan zal gedeputeerde staten de vergunning, c.q. de instemming, weigeren.
Het project kan dan alleen nog doorgang vinden als de ADC-toets (die formeel geen deel uitmaakt van de Passende beoordeling) in de juiste volgorde en succesvol is doorlopen: • Zijn er Alternatieve oplossingen met minder gevolgen voor het gebied? • Zijn er Dwingende redenen van groot openbaar belang waarom het moet doorgaan? • Als er geen alternatieven zijn, maar wel dwingende redenen van groot openbaar belang, dan moet er Compensatie plaatsvinden.
3.2. Natura 2000-gebieden 3.2.1. Afbakening Natura 2000-gebieden In deze paragraaf wordt bepaald op welke Natura 2000-gebieden het initiatief mogelijk een effect kan hebben. Het projectgebied Willemspolder Fase I ligt grotendeels binnen het Natura 2000-gebied Rijntakken, waarbij het gedeelte waar het projectgebied zich bevindt is aangewezen als Vogelrichtlijngebied (figuur 3.1). Directe effecten op vogelsoorten waarvoor Natura 2000-gebied Rijntakken is aangewezen zijn dus mogelijk en worden beoordeeld. Op 7 km afstand van het projectgebied ligt het dichtstbijzijnde gebied dat binnen Natura 2000-gebied Rijntakken is aangewezen in het kader van de Habitatrichtlijn. Directe effecten op habitatsoorten (soorten van de Habitatrichtlijn waarvan het leefgebied deel uitmaakt van de instandhoudingsdoelstellingen van Natura 2000-gebieden) zijn gezien de afstand niet te verwachten. Wat wel kan spelen zijn externe effecten in de vorm van stikstofdepositie en verstoring van soorten die het projectgebied kunnen passeren tijdens foerageerbewegingen en bewegingen tussen rust- en foerageerplaatsen (barrière-werking). Daarnaast kunnen de windturbines leiden tot slachtoffers onder vogels en vleermuizen. Gezien de nabije ligging wordt ook het Habitatrichtlijngebied binnen Natura 2000-gebied Rijntakken volledig meegenomen in de beoordeling.
Directe verstorende effecten op overige Natura 2000-gebieden zijn gezien de afstand (meer dan 10 km) niet te verwachten afgezien van stikstofdepositie. In welke gebieden externe effecten door stikstofdepositie kunnen optreden wordt bepaald door de stikstofberekeningen in AERIUS, op basis 17
Sovon-rapport 2020/34
waarvan het effect nader wordt bepaalt en toegelicht in paragraaf 5.1. Om te bepalen voor welke soorten potentiele verstoring van foerageer-verblijfplaats relaties kan optreden zijn alle overige Natura 2000gebieden binnen 15 km van het projectgebied beschouwd (zie figuur 3.1): • Kolland & Overlangbroek (11,5 km, aangewezen in het kader van de Habitatrichtlijn) • Binnenveld (11,6 km, aangewezen in het kader van de Habitatrichtlijn) • Veluwe (12,6 km, aangewezen in het kader van de Vogel- en Habitatrichtlijn) Per soort is nagegaan in hoeverre de foerageerafstand groter is dan de afstand tussen Natura 2000gebied en het projectgebied (bijlage II). Natura 2000-gebied Kolland & Overlangbroek Kolland & Overlangbroek is uitsluitend aangewezen voor één habitattype, waardoor er geen sprake kan zijn van mogelijke verstoring van foerageer-verblijfplaats relaties door het initiatief. Natura 2000-gebied Binnenveld Het Binnenveld is aangewezen voor drie habitattypen en twee habitatsoorten. Voor de habitatsoorten geldt dat er lokaal gefoerageerd wordt (Grote Modderkruiper) en er geen sprake kan zijn van mogelijke verstoring van foerageer-verblijfplaats relaties door het initiatief (Geel Schorpioenmos). Natura 2000-gebied Veluwe Voor de Veluwe zijn instandhoudingsdoelen opgenomen voor 18 habitattypen, 7 habitatsoorten en 10 vogelrichtlijnsoorten.
Meervleermuizen jagen tot op 10-20 km van de verblijfplaats. Grote afstanden naar het uiteindelijke jachtgebied worden vooral via kanalen, beken, vaarten en brede sloten afgelegd. Het is niet uit te sluiten dat daarbij het projectgebied wordt gepasseerd, mogelijke effecten op Meervleermuis worden beoordeeld. De overige habitatsoorten zijn in hun gedrag gebiedsgebonden, wat betekent dat lokaal verblijven en foerageren. Het merendeel van de broedvogelsoorten is gebiedsgebonden en foerageert voornamelijk binnen de begrenzing van het Natura 2000-gebied (bijlage II). De enige twee soorten die ook ruim buiten de Natura 2000-begrenzing kunnen foerageren, Wespendief en Nachtzwaluw, doen dat over het algemeen binnen een afstand van respectievelijk 10 en 6 km (van der Vliet et al. 2011), hoewel adulte vrouwtjes van de Wespendief soms op enkele tientallen kilometers kunnen foerageren (van Manen et al. 2009); buiten geschikte foerageergebieden (bos- en natuurgebieden op zand) wordt echter op grote hoogte gevlogen. In het rivierengebied foerageren Wespendieven dus niet. Er is dan ook geen sprake van mogelijke effecten op één of meerdere van deze soorten. Een beoordeling is niet nodig.
Binnenveld
Kolland & Overlangbroek
Veluwe
Rijntakken
Figuur 3.1. Ligging van Vogel- en Habitatrichtlijngebied ten opzichte van het projectgebied. 18
Passende beoordeling Willemspolder fase 1
Conclusie De beoordeling richt zich op alle soorten waarvoor binnen Natura 2000-gebied Rijntakken instandhoudingsdoelstellingen zijn opgesteld, en voor Natura 2000-gebied Veluwe uitsluitend op Meervleermuis. Mogelijke externe werking in de vorm van stikstofdepositie worden in ieder geval beoordeeld voor de Rijntakken en Veluwe, en andere gebieden waar op grond van de AERIUSberekeningen meer dan 0,005 mol N/ha/jaar kan neerslaan (zie paragraaf 5.1). 3.2.2. Natura 2000-gebied Rijntakken Aangezien het projectgebied in het Natura 2000-gebied Rijntakken ligt, en alle instandhoudingsdoelstellingen van het gebied worden beoordeeld gaan we in deze paragraaf nader in op het gebied. Het Natura 2000-gebied Rijntakken is circa 23.000 ha groot. Vrijwel het hele gebied is aangewezen onder de Vogelrichtlijn. Circa 8.350 ha is aangewezen als Habitatrichtlijngebied (Provincie Gelderland 2018). Het projectgebied ligt binnen en direct naast Vogelrichtlijngebied. Alleen het bedrijventerrein valt grotendeels buiten de Natura 2000-begrenzing. Het dichtstbijzijnde Habitatrichtlijngebied bevindt zich op ca. 7 km ten noordoosten (Blauwe Kamer) en 8 km ten zuidwesten (Ophemerste uiterwaard) van het projectgebied (figuur 3.1). Het Natura 2000-gebied Rijntakken omvat 4 deelgebieden waarvan het deelgebied Uiterwaarden Waal in en naast het projectgebied ligt.
De uiterwaarden omvatten het winterbed van de Waal en daarmee alle uiterwaardgebieden aan de noorden de zuidoever van de Waal van Nijmegen tot aan Zaltbommel. De reliëfrijke uiterwaarden bestaan voornamelijk uit graslanden, afgewisseld met enkele akkers, bosjes, bomenrijen, moerasgebiedjes en geïsoleerde oude riviertakken (strangen en geulen). Veel uiterwaarden zijn vergraven voor zand en/of kleiwinning. In het westelijk deel van De Uiterwaarden Waal liggen de Rijswaard en de Kil van Hurwenen met oude riviermeanders, aangrenzende oeverlanden en stroomruggen. Daarnaast liggen er enkele grote plassen, die ontstaan zijn door zand- en kleiwinning 3. In het Besluit Natura 2000-gebied Rijntakken zijn habitattypen, habitatsoorten, broedvogels en nietbroedvogels opgenomen, waarvoor een instandhoudingsdoelstelling geldt (www.synbiosys.alterra.nl/ natura2000). Het betreft 14 habitattypen, 11 habitatsoorten, 12 broedvogelsoorten en 26 nietbroedvogel soorten, weergegeven in tabel 3.1 (Provincie Gelderland 2018). Tabel 3.1. Instandhoudingsdoelstellingen voor het Natura 2000-gebied Rijntakken. =: behoud, >: uitbreiding of verbetering, f: foerageerfunctie, s: slaapplaatsfunctie. Indien een * achter het doel staat, dan is de status ‘ontwerp’.
Het (wijzigings-)besluit waar dit doel in staat ligt op dit moment ter inzage of heeft ter inzage gelegen, maar is daarna nog niet definitief vastgesteld. Doelstelling habitattype / leefgebied soort Habitattypen H3150 Meren met krabbenscheer en fonteinkruiden H3260B Beken en rivieren met waterplanten
Verspreiding =
Oppervlakte >
Kwaliteit >
=
>
=
H3270
Slikkige rivieroevers
=
>
>
H6120
Stroomdalgraslanden
=
>
>
H6430A
Ruigten en zomen (moerasspirea)
=
=
=
H6430B H6430C
Ruigten en zomen (Harig Wilgenroosje)* Ruigten en zomen (droge bosranden)
= =
= >
= >
H6510A
Glanshaverhooilanden
=
>
>
H6510B
Vossenstaarthooilanden
=
>
>
H91E0A
Vochtige alluviale bossen (wilg)
=
=
>
H91E0C
>
>
=
>
>
H91F0
Vochtige alluviale bossen (beekbegeleidende bossen)* Vochtige alluviale bossen (essen-iepenbossen) Droge hardhoutooibossen
=
>
>
H9120
Beuken-eikenbossen met hulst*
H91E0B
Habitatsoorten H1095 Zeeprik
Kwantiteit
=
=
Verspreiding =
Oppervlakte >
Kwaliteit >
Populatie >
H1099
Rivierprik
=
>
>
>
H1102
Elft
=
=
=
>
3
Deze gebiedsbeschrijving is overgenomen uit Besluit Natura 2000-gebied Rijntakken (Ministerie van Economische Zaken 2014).
19
Sovon-rapport 2020/34
Doelstelling habitattype / leefgebied soort Habitattypen H1106 Zalm
Verspreiding =
Oppervlakte =
Kwaliteit =
Kwantiteit >
H1134
Bittervoorn
=
=
=
=
H1145 H1149
Grote modderkruiper Kleine modderkruiper
> =
> =
> =
> =
H1163
Rivierdonderpad
=
=
=
=
H1166
Kamsalamander
>
>
>
>
H1318
Meervleermuis
=
=
=
=
H1337
Bever
=
=
>
>
Verspreiding
Oppervlakte
Kwaliteit
=
=
Broedparen 45
A017
Aalscholver
=
=
660
A021
Roerdomp
>
>
20
A022 A119
Woudaapje Porseleinhoen
> >
> >
20 40
A122
Kwartelkoning
>
>
160
A153
Watersnip
=
=
17
A197
Zwarte Stern
>
>
240
A229
IJsvogel
=
=
25
A249 A272
Oeverzwaluw Blauwborst
= =
= =
680 95
A298
Grote Karekiet
Broedvogels A004 Dodaars
> Verspreiding
>
=
=
A017 A037
Aalscholver Kleine Zwaan
= =
= =
1.300 100
A038
Wilde Zwaan
=
=
30
A039b
Toendrarietgans
=
=
125 (f)
A039b
Toendrarietgans
=
=
2.800 (s)
A041
Kolgans
=
=
35.400 (f)
A041 A043
Kolgans Grauwe Gans
= =
= =
180.100 (s) 8.300 (f)
A043
Grauwe Gans
=
=
21.500 (s)
A045
Brandgans
=
=
920 (f)
A045
Brandgans
=
=
5.200 (s)
A048
Bergeend
=
=
120
A050 A051
Smient Krakeend
= =
= =
17.900 (f, s) 340
A052
Wintertaling
=
=
1.100
A053
Wilde Eend
=
=
6.100
A054
Pijlstaart
=
=
130
A056
Slobeend
=
=
400
A059 A061
Tafeleend Kuifeend
= =
= =
990 2.300
A068
Nonnetje
=
=
40
A125
Meerkoet
=
=
8.100
A130
Scholekster
=
=
340
A140
Goudplevier
=
=
140
A142 A151
Kievit Kemphaan
= =
= =
8.100 1.000
A156
Grutto
=
=
690
A160
Wulp
=
=
850
A160
Tureluur
=
=
65
20
Oppervlakte
70 Vogels 570
Niet-broedvogels A005 Fuut
Kwaliteit
Passende beoordeling Willemspolder fase 1
4. Voortoets In dit hoofdstuk wordt op hoofdlijnen verkend in hoeverre er significant negatieve effecten van het basisalternatief te verwachten zijn op de instandhoudingsdoelstellingen voor Natura 2000-gebieden. De eerder uitgevoerde voortoetsen voor de herontwikkeling van de gehele Willemspolder (van Els et al. 2018) en windenergie op het bedrijventerrein (van den Bremer et al. 2017) worden hiervoor geactualiseerd en uitgebreid. De verkenning van de effecten gebeurt aan de hand van de ingreep-effect relaties die in paragraaf 2.4 beschreven zijn. Bij de verkennen van de gevolgen wordt ook rekening gehouden met tijdelijke aspecten. Zowel tijdelijke als permanente effecten worden afgezet tegen de feitelijke, actuele situatie. Indien uit de voortoets blijkt dat significant negatieve effecten op de instandhoudingsdoelstellingen van bepaalde activiteiten niet zijn uit te sluiten, dan gaan deze activiteiten door naar de Passende beoordeling.
4.1. Aanpak beoordeling effecten Bij de effectbeoordeling maken we gebruik van de stoplichtenbenadering zoals die in het kader van rapportageverlichtingen aan de Europese Commissie is ontwikkeld. Hierbij scoren we mogelijke effecten op de instandhoudingsdoelstellingen voor een Natura 2000-gebied: - gunstig (groen): er zijn geen negatieve effecten; - matig ongunstig (oranje): er zijn waarschijnlijk negatieve effecten, maar zeer waarschijnlijk niet significant; - ongunstig (rood): significant negatieve effecten zijn niet uitgesloten. Zowel de ‘matig ongunstig’ als ‘ongunstig’ beoordelingen worden nader uitgewerkt in de Passende beoordeling in hoofdstuk 5. Voor verschillende doelen vanuit gebiedsbescherming in het kader van de Habitatrichtlijn geldt dat ze (kunnen) voorkomen in Vogelrichtlijngebied. In het Rijntakkengebied gaat het hierbij bijvoorbeeld om de Bever. Het voorkomen van habitattypen of habitatsoorten in Vogelrichtlijngebied kan het behalen de doelen in het kader van de Habitatrichtlijn weliswaar indirect ondersteunen maar telt niet mee bij het behalen van de instandhoudingsdoelstellingen. Deze doelen dienen binnen de Habitatrichtlijngebied te worden gerealiseerd (Provincie Gelderland 2018).
Dit betekent dat in deze voortoets alleen wordt ingegaan op de gevolgen voor de doelen vanuit de Vogelrichtlijn tenzij verwacht wordt dat de effecten toch zodanig zijn dat ook voor de Habitatrichtlijn relevante doelen beïnvloed kunnen worden, bijvoorbeeld stikstofdepositie.
4.2. Natura 2000-gebied Rijntakken 4.2.1. Habitattypen Het projectgebied Willemspolder Fase I behoort zoals hiervoor aangegeven niet tot het Habitatrichtlijngebied van Natura 2000-gebied Rijntakken. Het dichtstbijzijnde Habitatrichtlijngebied binnen de Natura 2000-begrenzing bevindt zich op ca. 7 km van het projectgebied (figuur 3.1). Het enige effecttype wat kan spelen in het kader van externe werking is verzuring en/of vermesting als gevolg van stikstof die door activiteiten in het projectgebied wordt geëmitteerd en in de omgeving neerslaat. In de aanlegfase kan er als gevolg van het gebruik van materiaal een tijdelijke toename van stikstofdepositie optreden. Mogelijk dat ook in de gebruiksfase een toename van stikstofdepositie optreedt door een toename van scheepvaart tussen de Waal en de kleine haven aan de rand van het bedrijventerrein. In de kleine haven wordt walstroom ingezet zodat aangemeerde schepen geen stikstof zullen emitteren. Van de 14 habitattypen waarvoor binnen het Natura 2000-gebied Rijntakkengebied instandhoudingsdoelstellingen zijn geformuleerd zijn er 5 gevoelig voor stikstofdepositie (tabel 4.2). Op voorhand kan niet worden uitgesloten dat deze en habitattypen in andere Natura 2000-gebieden beïnvloed worden door activiteiten in het projectgebied die leiden tot meer uitstoot van stikstof.
Dit risico voor de omvang en kwaliteit van habitattypen wordt in de Passende beoordeling nader beschouwd. De herinrichting kan op termijn resulteren in een afname van depositie door het verdwijnen van intensief grasland en het extensievere beheer van de resterende graslanden. Dit kan betekenen dat op termijn de realisatie van Willemspolder Fase I mogelijk in een lagere stikstofdepositie resulteert dan in de referentiesituatie. 21
Sovon-rapport 2020/34
De gevolgen voor habitattypen vanwege stikstofdepositie dienen te worden beoordeeld en uitgewerkt in de Passende beoordeling. Andere effecten op habitattypen zijn met zekerheid uitgesloten omdat ze niet tot Habitatrichtlijngebied kunnen reiken. Tabel 4.2. Overzicht van de inschatting van effecten op habitattypen binnen Natura 2000-gebied Rijntakken tijdens de aanleg- en gebruiksfase van Willemspolder Fase I. Groen = er zijn waarschijnlijk geen effecten, oranje = er zijn waarschijnlijk negatieve effecten maar met zekerheid niet significant, rood = significant negatieve effecten niet uitgesloten. Per habitattype is aangegeven in hoeverre er een effect van externe werken ten gevolge van een verhoging van stikstofdepositie mogelijk is.
Habitattypen H3150 Meren met krabbenscheer en fonteinkruiden H3260B Beken en rivieren met waterplanten
Effecten externe werking mogelijk? ja nee
H3270
Slikkige rivieroevers
nee
H6120 H6430A
Stroomdalgraslanden Ruigten en zomen (moerasspirea)
ja nee
H6430B
Ruigten en zomen (Harig Wilgenroosje)
nee
H6430C
Ruigten en zomen (droge bosranden)
nee
H6510A
Glanshaverhooilanden
ja
H6510B
Vossenstaarthooilanden
nee
H91E0A H91E0C
Vochtige alluviale bossen (wilg) Vochtige alluviale bossen (beekbegeleidende bossen) Vochtige alluviale bossen (essen-iepenbossen) Droge hardhoutooibossen Beuken-eikenbossen met hulst
nee nee
H91E0B H91F0 H9120
Beoordeling aanlegfase gebruiksfase
ja ja nee
4.2.2. Habitatsoorten Het projectgebied Willemspolder Fase I behoort niet tot het Habitatrichtlijngebied van Natura 2000gebied Rijntakken. Het enige effecttype wat mogelijk kan spelen, in het kader van externe werking, is een mogelijke verstoring van verplaatsingen tussen foerageergebieden en verblijfplaatsen en migratie (tabel 4.3). deze verstoren kan leiden tot barrièrewerking. Onder vleermuizen (waaronder dus ook de Meervleermuis waarvan leefgebied deel uitmaakt van de instandhoudingsdoelstellingen) kan in beginsel ook mortaliteit door aanvaringen met de windturbines optreden. Zeeprik, Rivierprik, Elft en Zalm Zeeprik, Rivierprik, Elft en Zalm zijn trekvissen die de Rijntakken (zowel Waal als Neder-Rijn) gebruiken als doortrekgebied. Hiervoor zijn zowel de hoofdstroom (migratieroute) als, in mindere mate, (meestromende) nevengeulen (rust en tijdelijke verblijfplaats) van belang. De in het projectgebied aanwezige zandwinplassen en de open verbinding hiervan met de Waal vormen geen geschikt leefgebied voor deze soorten (Kurstjens 2018). Door de herinrichting zal het gebied geschikter worden voor deze soorten. De aanleg van meestromende nevengeulen is met name van belang voor Rivierprik. Er zijn met zekerheid geen negatieve effecten op deze soorten te verwachten. De effecten behoeven niet in een Passende beoordeling te worden beschouwd.