Bijlage 1 - Ontwerp Begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028
Tekst van het document
INHOUDSOPGAVE
Inhoudsopgave ................................................................................................................... 2 Voorwoord van het college ................................................................................................... 3 Leeswijzer .......................................................................................................................... 7 Programmaplan.................................................................................................................. 10 Programma 1 Bestuur en dienstverlening ................................................................... 11 Programma 2 Openbare orde en veiligheid ................................................................. 22 Programma 3 Fysieke leefomgeving........................................................................... 30 Programma 4 Economie ........................................................................................... 55 Programma 5 Wmo, jeugdzorg en participatiewet ........................................................ 66 Programma 6 Onderwijs, sport en welzijn................................................................... 81 Algemene dekkingsmiddelen, overhead, VPB, onvoorzien .............................................
93 Paragrafen ...................................................................................................................... 109 Paragraaf 1 Lokale heffingen .................................................................................. 110 Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicomanagement ............................................ 116 Paragraaf 3 Onderhoud kapitaalgoederen ................................................................. 126 Paragraaf 4 Financiering......................................................................................... 140 Paragraaf 5 Verbonden partijen............................................................................... 146 Paragraaf 6 Grondbeleid......................................................................................... 158 Paragraaf 7 Bedrijfsvoering .................................................................................... 161 Paragraaf 8 Duurzaamheid ..................................................................................... 168 Paragraaf 9 Wet Open Overheid .............................................................................. 172 Financiële begroting.......................................................................................................... 174 A: Het overzicht baten en lasten en de toelichting .....................................................
175 B: Uiteenzetting financiële positie en de toelichting ................................................... 182 C: Het overzicht van lasten en baten per taakveld ..................................................... 194 Bijlagen ............................................................................................................... 195
Begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028
2
VOORWOORD VAN HET COLLEGE Aan de raad van de gemeente Neder-Betuwe, Hierbij bieden wij u de Begroting 2025 en de meerjarenraming 2026-2028 aan. In deze begroting staan onze beleidsvoornemens, met de financiële vertaling daarvan voor het jaar 2025 en een financiële doorkijk naar de jaren 2026 tot en met 2028. De nu voorliggende begroting is een geactualiseerde en gedetailleerde uitwerking van de Kadernota 2025-2028. Het nieuwe beleid waartoe u bij de kadernota heeft besloten is hierin verwerkt. Zoals aangegeven in de kadernota gaan we in 2025 door met de uitvoering van het coalitieakkoord en andere vastgestelde plannen. Maar gelet op de financieel onzekere situatie vanaf 2026 zijn wij terughoudend met het uittrekken van structurele middelen voor nieuwe ambities. In lijn met de kadernota treft u in deze begroting dan ook geen omvangrijke voorstellen voor nieuw beleid aan.
Wat is het financieel effect van deze begroting?
Het financiële perspectief dat in deze begroting is opgenomen voor 2025 tot en met 2028, is opgebouwd uit drie onderdelen: 1. Het geraamd resultaat van het bestaande beleid: de financiële doorvertaling van besluiten die de raad heeft genomen tot en met de raadsvergadering van 4 juli 2024; 2. Het nieuwe beleid conform kadernota: de financiële doorvertaling van besluiten die de raad heeft genomen door het vaststellen van de Kadernota 2025-2028; 3. Het nieuwe beleid na kadernota: de financiële gevolgen van ontwikkelingen die zich hebben voorgedaan na de vaststelling van de Kadernota 2025-2028. (onder andere financiële effecten van besluitvorming uit de gemeenteraad van september). Deze drie onderdelen tellen op tot het resultaat van deze begroting:
Hoofdlijnen financiële positie gemeente Neder-Betuwe Bedragen x € 1.000,-
begroting 2024
begroting 2025
1.675
-328
1.547
161
183
603
1.262
2.522
1.981
275
2.809
2.683
2.164
Geraamd resultaat bestaand beleid Nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen Geraamd resultaat bestaand en nieuw beleid, ontwikkelingen en ambities
1.675
Meerjarenraming 2026 2027
2028
Een gedetailleerde toelichting op deze drie onderdelen is opgenomen in deel B van de Financiële begroting. In deze financiële positie is overigens de septembercirculaire van het Gemeentefonds nog niet verwerkt. Dat is gebruikelijk, deze verschijnt meestal op een te laat moment om die te kunnen verwerken in het meerjarig perspectief. We analyseren de effecten van deze circulaire en gaan ervan uit u voor de begrotingsbehandeling hierover een raadinformatiebrief ter informatie aan te kunnen bieden. Structureel sluitende begroting – niet sluitende meerjarenraming In artikel 189 van de Gemeentewet staat dat u er als raad op toeziet dat de begroting sluitend is: reëel en structureel in evenwicht. Met dit laatste wordt bedoeld dat de structurele lasten ten minste worden gedekt door structurele baten. Hoewel het saldo van de voorliggende begroting in de jaarschijf 2025 een tekort laat zien, voldoen we met de voorliggende begroting aan genoemde vereiste. Namelijk, als wij onze financiële positie corrigeren voor incidentele lasten en incidentele baten naar structurele begrotingssaldi, zoals het BBV voorschrijft, is het begrotingsjaar 2025 structureel in evenwicht met een structureel overschot van € 329.000.
De provinciaal toezichthouders hebben gemeenten toestemming gegeven om een deel van het tekort in 2025 als incidenteel te beschouwen, namelijk voor zover dit samenhangt met de eenmalige uitname door het Rijk uit het gemeentefonds in verband met het wegvallen van de opschalingskorting vanaf 2026. Als gevolg hiervan valt de algemene uitkering voor onze gemeente in 2025 eenmalig € 770.000 lager uit. Een gedetailleerde toelichting op dit onderdeel is opgenomen in deel A van de Financiële begroting.
Begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028
3
De jaarschijven vanaf 2026 zijn niet meer structureel in evenwicht en sluiten met structurele tekorten. Dit is voornamelijk het gevolg van de korting vanuit de Rijksoverheid op de bijdrage aan gemeenten vanuit het gemeentefonds. We zijn daarin zeker niet uniek, want de problematiek speelt bij het merendeel van de Nederlandse gemeenten. Maar voor Neder-Betuwe is hiermee wel sprake van een duidelijke trendbreuk. Waar we u in eerdere jaren een sluitende meerjarenraming konden presenteren, moeten we constateren dat we op dit moment slechts voldoen aan de minimale eisen voor (normaal) repressief begrotingstoezicht. Bij de behandeling van de Kadernota 2025-2028 gaf uw raad dan ook opdracht tot het doorlopen van een ombuigingentraject. Een traject dat loopt tot aan de Kadernota 2026-2029 en dat in het voorjaar van 2025 zicht moeten bieden op een pakket aan maatregelen om onze financiële positie blijvend en structureel in evenwicht te brengen. Hieronder is de financiële positie van de gemeente Neder-Betuwe gecorrigeerd met incidentele lasten en baten weergegeven.
Financiële Positie gecorrigeerd met incidentele lasten en baten Bedragen x 1000 Geraamd resultaat bestaand en nieuw beleid Incidentele lasten en baten Incidentele lasten Incidentele baten Totaal incidentele lasten en baten Geraamd structurele begrotingspositie (Financiële positie gecorrigeerd met incidentele lasten en baten)
begroting 2025
Meerjarenraming 2026 2027 2028
275
2.809
2.683
1.613 -1.009 604
842 -1.268 -426
10.223 -10.092 131
-329
3.236
2.553
2.164
2.164
Voortgang ombuigen 2024/2025 Na het vaststellen van deze begroting start de tweede fase van het ombuigingentraject om de gemeentelijke financiën duurzaam structureel sluitend te krijgen. Over de afronding van de eerste fase, namelijk het samenstellen van een groslijst met mogelijke maatregelen bent u onlangs door ons geïnformeerd. In de komende maanden werkt het college een selectie van maatregelen nader uit zodat we een goed beeld krijgen van de consequenties van eventuele ombuigingsmaatregelen. Niet alleen financieel, maar - eigenlijk nog belangrijker - vooral ook voor wat betreft de eventuele effecten van maatregelen op onze ambities, het gemeentelijke voorzieningenniveau en op wat dit betekent voor inwoners, bedrijven en maatschappelijke partners. Met hen gaan we waar nodig gericht het gesprek aan. Parallel hieraan zijn we in het najaar gestart met een onderzoek naar de toekomstbestendigheid van de ambtelijke organisatie. Hierin wordt onderzocht in hoeverre de huidige inrichting en werkwijze van de ambtelijke organisatie in staat is om de wettelijke taken, lokale ambities en opgaven van de toekomst op een efficiënte en effectieve wijze tot uitvoer te brengen. De relatie tussen onze opgaven en ambities enerzijds en de hiervoor benodigde ambtelijke capaciteit anderzijds brengen we mede aan de hand van een formatie-benchmark in beeld.
De informatie stellen we vervolgens beschikbaar aan uw raad, zodat dit mede kan dienen als referentiekader voor de ombuigingen. Uiteraard brengen we uw raad tijdig in positie om keuzes te maken en om richting mee te geven voor het vervolg van het ombuigingentraject. In het vroege voorjaar van 2025 leggen wij uw raad de inhoudelijke uitwerking van ombuigingsmaatregelen voor. Op basis van de feitelijke informatie die op dat moment voorhanden is voeren we graag met u het gesprek over de wenselijkheid of juist onwenselijkheid van bepaalde ombuigingsmaatregelen. De opbrengsten hiervan zullen wij vervolgens betrekken bij de totstandkoming van de Kadernota 2026-2028. Hierin zullen wij uw raad een gericht voorstel voor een maatregelenpakket doen, waarover uw raad in de zomer van 2025 een besluit kan nemen. Regeerprogramma Kabinet-Schoof In het regeerprogramma heeft het Kabinet-Schoof ook de nodige aandacht voor gemeenten. Met name als het gaat om versterking van de rechtstaat en de toegankelijk van gemeenten voor hun inwoners. Het kabinet geeft daarbij aan dat de taken en middelen voor gemeenten in balans moeten komen, maar de bezuiniging op het gemeentefonds vanaf 2026 staat haaks op deze en andere ambities van het kabinet. Het kabinet zal wat ons betreft dan ook concreter moeten maken hoe de taken en middelen van gemeenten structureel beter in balans worden gebracht.
Via de VNG blijven we vanzelfsprekend actief lobby voeren in Den Haag om de kortingen op het gemeentefonds van tafel te krijgen.
Begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028
4
Wat is er nieuw in deze begroting?
In de begroting van 2025 hebben we binnen de bestaande indeling een aantal kleine veranderingen doorgevoerd die de kwaliteit en de leesbaarheid van de begroting ten goede komen. Binnen de begrotingsprogramma’s worden, net als voorgaande jaren, de eerste twee W-vragen ‘Wat willen we bereiken’ en ‘Wat gaan we daarvoor doen’ beantwoord. In deze begroting zijn de ambities gelijk gebleven maar zijn de doelstellingen en activiteiten geactualiseerd. De actualisatie heeft plaats gevonden plaats op een drietal elementen; Onderwerpen uit de Kadernota 2025-2028 zijn toegevoegd onder de vermelding 'nieuw uit de kadernota'. Dat kunnen nieuwe beleidsdoelen zijn onder ‘Wat willen we bereiken’, nieuwe operationele doelen onder ‘Wat gaan we daarvoor doen’ of nieuwe activiteiten onder ‘Activiteiten voor 2025’. 2. Toevoegingen uit andere beleidsactualisaties in het afgelopen halfjaar. a. nieuwe beleidsdoelen zijn opgenomen onder ‘Wat willen we bereiken’ of nieuwe operationele doelen onder ‘Wat gaan we daarvoor doen’, onder de vermelding van 'nieuw uit...' b. inmiddels afgeronde of niet langer nagestreefde operationele doelen zijn voorzien van de vermelding 'afgerond'. Doelen die in een eerdere fase van de coalitieperiode 20222026 zijn afgerond hebben we overzichtelijk op een rij gezet aan het eind van het programmaplan.
Daarnaast is er gekeken naar de formuleringen van ambities en doelstellingen en zijn deze waar nodig aangescherpt ten opzichte van de formuleringen in de begroting 2024. Dit betreft uitsluitend verbeterde formuleringen of een verplaatsing van bijvoorbeeld doelstelling naar activiteit. Deze verbeteringen worden niet expliciet vermeld. 1.
Tot slot
U staat aan de vooravond van het vaststellen van de begroting. Een begroting die nog steeds blijk geeft van onze ambities en mooie plannen voor de gemeente Neder-Betuwe. Om tot een structureel sluitende begroting voor het jaar 2025 te komen hebben we uw raad op dit moment nog geen lastige keuzes hoeven voorleggen. Maar voor 2026 en verder is het een ander verhaal. In lijn met het begrotingsadvies van de VNG stellen we op dit moment nog geen maatregelen voor om de vanaf 2026 voorziene tekorten in te dammen, maar de vooruitzichten op een tegemoetkoming vanuit het Rijk zijn somber en de omvang van het financiële tekort maakt dat we in de komende maanden mogelijk wél moeilijke afwegingen zullen moeten maken. De financiële realiteit dwingt ons tot keuzes omdat niet alles wat we wel zouden willen ook financieel kan. In dat licht is het ook van belang om onszelf de vraag te stellen: ‘Welke gemeente willen en kunnen we eigenlijk zijn?’. Via de bestuursopdracht ‘Strategische Koers Neder-Betuwe’ proberen we in de komende tijd een antwoord te formuleren op deze vraag. Deze strategische koers, die in het voorjaar van 2025 zal worden opgeleverd, dient als strategisch kompas en schetst een beeld van de belangrijkste ontwikkelingen die op de gemeente afkomen en hoe we daar als gemeente op in willen spelen.
In het bijzonder de opgave om groei van de kernen te faciliteren met behoud van het voorzieningenniveau en een vitale, wendbare organisatie met voldoende middelen om uit te voeren. Het zijn complexe vragen die op ons afkomen en de ontwikkelingen vragen veel van onze inzet en verantwoordelijkheid, zowel van het college als van uw raad. Keuzes maken in tijden van schaarste is zeker niet eenvoudig. Maar wij gaan ervan uit dat we op basis van de voorbereidingen die we nu treffen straks het goede gesprek met elkaar kunnen voeren. Daarbij spreken we als college graag ons vertrouwen uit in de voortzetting van de goede en constructieve samenwerking met uw raad. Wij zien uit naar de raadsbehandeling van deze begroting. Uw raad mag zich in het werk gesteund weten door het besef dat velen u wijsheid toewensen en met ons bidden om kracht en Gods zegen voor u.
Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Neder-Betuwe, De secretaris,
De burgemeester,
Nicolien de Geus
Jan Kottelenberg
Begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028
5
Begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028
6
LEESWIJZER De begroting is voor de gemeenteraad een belangrijk instrument om zijn kaderstellende rol in te vullen. In de begroting geeft de raad aan wat hij het komend jaar wil doen om bepaalde doelen te bereiken en wat dat mag kosten. Daarmee vormt de begroting een duidelijk kader waarbinnen het gemeentebestuur en de organisatie het komend jaar moeten werken. Deze begroting is voor iedereen. Het gaat immers om het gemeentelijk huishoudboekje dat ieder moet kunnen volgen. Deze leeswijzer geeft aan hoe de begroting is opgebouwd, wat waar te vinden is en welke relaties er liggen met andere documenten uit de planning en control cyclus.
De planning en control cyclus
De planning en control cyclus bevat ieder jaar een aantal documenten die elkaar opvolgen.
De kadernota vormt een uitwerking van de bestuurlijke agenda. Deze is koersbepalend met financiële en inhoudelijke kaders voor de daaropvolgende begrotingsjaren. In de begroting worden de voornemens van de kadernota concreet gemaakt. De begroting is een wettelijk voorgeschreven product, waarmee de gemeenteraad het college toestemming geeft om uitgaven voor bepaalde doelen te doen. Na het vaststellen van de begroting geven bestuursrapportages een tussentijds overzicht van de stand van zaken van de financiën en de uitvoering van het beleid. De jaarstukken bieden tot slot verantwoording over het gevoerde beleid en het financiële beheer.
Schematisch ziet dit er als volgt uit.
De begroting en meerjarenraming De raad geeft het college in de begroting financiële en inhoudelijke kaders mee voor het beleid en de uitvoering daarvan. Het uitgangspunt voor deze kaderstellende rol in deze begroting is het Coalitieakkoord Zorgzaam - Duurzaam - Koersvast voor de periode 2022-2026. In de begroting geeft de raad aan welke doelen hij wil bereiken en welke maatschappelijke effecten hij beoogt. Om deze maatschappelijke effecten tastbaar te maken, worden er doelstellingen aan gekoppeld. Tot slot benoemt de begroting wat de gemeente gaat doen om deze doelen te halen en hoeveel dat mag kosten. Het overzicht geeft de relatie aan tussen (maatschappelijke) doelstellingen van de gemeente en de financiële vertaling daarvan. Uitgangspunt in het schema zijn de maatschappelijke doelen, die we als gemeente willen bereiken. Deze staan beschreven in het Coalitieakkoord Zorgzaam - Duurzaam Koersvast.
Begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028
7
In de begroting als huishoudboekje van de gemeenteraad staan de baten en lasten voor het komende jaar. Naast het huishoudboekje kent de gemeente ook ‘spaarpotjes’ in de vorm van reserves. Deze kunnen vanuit de begroting gevuld worden, bijvoorbeeld bij overschotten of door bewust ergens voor te sparen. Alle uitgaven die de gemeente doet – via de begroting of via investeringen – dragen bij aan het realiseren van de doelstellingen en het behalen van maatschappelijke effecten. De begroting en de meerjarenraming zijn opgezet volgens het Besluit Begroting en Verantwoording provincie en gemeenten (BBV). Naast deze bron zijn ook de kaders en criteria zoals genoemd in de Gemeentewet, de Algemene wet bestuursrecht en het Provinciaal Beleidskader Financieel Toezicht belangrijk. De opbouw en indeling van deze begroting zijn uitgangspunt voor de andere documenten in de planning en control cyclus, zoals de bestuursrapportages in 2025 en de jaarstukken over 2025.
Indeling en opbouw begroting De indeling en opbouw van de begroting is zoals genoemd gebaseerd op het Besluit begroting en verantwoording provincie en gemeenten (BBV). De indeling van de begroting start met een voorwoord en een leeswijzer. Verder bestaat de begroting uit drie delen: 1. het programmaplan (programma’s) inclusief de algemene dekkingsmiddelen overhead, vennootschapsbelasting (vpb) en onvoorzien, 2. de paragrafen en 3. de financiële begroting. De eerste twee delen (programmaplan en paragrafen) worden in het BBV ook wel de beleidsbegroting genoemd. 1. Programmaplan (programma’s) Het eerste deel uit de begroting is het programmaplan. Hierin staan zes programma’s, waarin alle gemeentelijke activiteiten en aandachtspunten op een bepaald beleidsterrein zijn verwoord. De indeling van de begroting in programma’s is bedoeld om de kaderstellende en controlerende rol van de raad te ondersteunen. Om de indeling van de begroting zo goed mogelijk bij te laten dragen aan een integrale en samenhangende uitvoering van het coalitieakkoord is er gekozen voor zes programma’s. De programma indeling is net als voorgaande jaren als volgt: Programma 1. Bestuur en dienstverlening Programma 2. Openbare orde en veiligheid Programma 3. Fysieke leefomgeving Programma 4. Economie Programma 5. Wmo, Jeugd en Participatiewet Programma 6.
Onderwijs, Sport en Welzijn Algemene dekkingsmiddelen, overhead, vpb en onvoorzien.
Begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028
8
Opbouw van de programma’s: In de missie staat de overkoepelende programmadoelstelling. Een missie maakt meteen duidelijk waar het programma over gaat. De kaderstellende beleidsnota’s zijn alle beleidsstukken, die bij dit programma horen en die de gemeenteraad heeft vastgesteld. Deze nota’s zijn openbaar en op www.nederbetuwe.nl beschikbaar. (In de begrotingswebsite is het mogelijk om op het betreffende beleidsstuk te klikken, dat dan opent als een PDF). Een programma bevat een of meerdere ambities. Per ambitie staat beschreven: Wat willen we bereiken? en Wat gaan we daarvoor doen? Daarnaast zijn per ambitie de actuele ontwikkelingen weergegeven. Onder Wat willen we bereiken? Staan de bestuurlijke doelstellingen. Deze zijn gebaseerd op het coalitieakkoord en al eerder vastgestelde beleidsnota’s en kunnen gelden voor meerdere jaren. Onder Wat gaan we ervoor doen? Staan de prestaties die nodig zijn om deze doelstellingen te halen. In de bestuursrapportages en het jaarverslag legt het college hierover verantwoording af. Per programma is vervolgens aangegeven of er verbonden partijen zijn die een bijdrage leveren aan de doelstellingen van dat programma. Ook voor die verbonden partijen zijn actuele ontwikkelingen opgenomen. Per programma wordt ook de vraag Wat mag het kosten? Beantwoord. Op programmaniveau geeft de raad immers toestemming voor de budgetten.
Daarnaast zijn de verplichte beleidsindicatoren per programma opgenomen. Waar deze niet ingevuld zijn is op dit moment nog geen informatie beschikbaar. Algemene dekkingsmiddelen, overhead, vpb en onvoorzien. De opbouw van dit "programma" wijkt iets af van die van de beleidsprogramma’s, maar telt financieel wel mee voor de begroting. In dit "programma" staat welke algemene dekkingsmiddelen er zijn en wat het verloop daarvan is voor de komende vier jaar. Algemene dekkingsmiddelen hebben geen vooraf bepaald bestedingsdoel. 2. Paragrafen Naast de programma’s zijn acht paragrafen opgenomen. Deze gaan over onderwerpen, die van belang zijn voor het inzicht in de financiële positie. Ze bevatten een dwarsdoorsnede van de programma's vanuit bepaalde thema’s waaraan politieke of financiële risico's zijn verbonden. De paragrafen gaan in op de bedrijfsvoering in brede zin.
In de paragrafen staat de ‘hoe vraag’ centraal: Hoe gaan we om met heffingen en leges? (Paragraaf 1) Hoe worden risico’s beheerst en welke effecten hebben deze op het weerstandsvermogen? (Paragraaf 2) Hoe onderhouden we onze bezittingen en de openbare ruimte? (Paragraaf 3) Hoe lopen de geldstromen en is onze vermogenspositie? (Paragraaf 4) Met wie vormen wij verbonden partijen en hoe zijn de afspraken geregeld? (Paragraaf 5) Hoe is ons grondbeleid vormgegeven? (Paragraaf 6) Hoe is de bedrijfsvoering geregeld en wat kost dat? (Paragraaf 7) Hoe realiseren we onze klimaat- en duurzaamheidsopgave de komende jaren? (Paragraaf 8) Hoe gaan we om met de Wet Open Overheid (paragraaf 9) 3. Financiële begroting De financiële begroting bestaat uit het overzicht van baten en lasten, een uiteenzetting van de financiële positie en het overzicht van de baten en lasten per taakveld. Het overzicht van baten en lasten geeft de werkelijke baten en lasten van het vorig jaar, het lopende jaar en de komende begrotingsjaren weer. Eigenlijk is het een samenvatting van het deel Wat mag het kosten? dat per programma is opgenomen. De beschrijving van de financiële positie bevat een verwachte balans en geeft inzicht in het verloop van de reserves en voorzieningen en het EMU-saldo.
Het EMU-saldo is het financieringssaldo van een overheid die lid is van de EMU (Economische en Monetaire Unie).
Begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028
9
PROGRAMMAPLAN
Begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028
10
Programma 1 Bestuur en dienstverlening Missie Bestuur en organisatie werken voor een samenleving die voortdurend in beweging is. We staan voor uitdagingen die we alleen succesvol kunnen aanpakken als inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties ons hierbij steunen. We hebben oog voor de groeiende afstand tussen inwoners en overheid die in Nederland te zien is. Zorgvuldige communicatie, participatie en een goede dienstverlening zijn daarom belangrijk. Dit verbindt de gemeente met de samenleving en zorgt voor openheid, vertrouwen en een goede onderlinge relatie. Door de omgeving te betrekken zorgen we voor betere plannen en beleid. De opgaven waarvoor wij staan houden niet op bij onze gemeentegrenzen. Daarom werken wij nauw samen met onze buurgemeenten in gemeenschappelijke regelingen. Als dat nodig is, werken we ook samen met gemeenten en organisaties op regionaal en provinciaal niveau. Neder-Betuwe heeft een stevige positie in de regio.
Actuele kaderstellende beleidsnota's
Visie op Communicatie & Participatie Gemeente Neder-Betuwe (2021) Participatie en Inspraakverordening gemeente Neder Betuwe (2015) (bijlage 1) , (bijlage 2) Verordening burgerinitiatief Neder-Betuwe (2016) Implementatieplan Klantcontactcentrum (2014)
Begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028
11
Ambities 1.1 De gemeente is communicatief en participatief Wat willen we bereiken?
1.1.1 De gemeentelijke dienstverlening is optimaal en goed toegankelijk
1.1.2 De gemeente informeert haar burgers tijdig, actief en toereikend over activiteiten, beleid, rechten en plichten
1.1.3 De gemeente werkt samen met burgers, bedrijven en partners voor begrip en draagvlak
Wat gaan we daarvoor doen?
Wanneer speelt het?
1.1.1.1 We zorgen voor een zo goed mogelijke bereikbaarheid van het Klantcontactcentrum en de Gemeentewinkel. Bij afwijkende openingstijden is informatie hierover goed te vinden.
continu
1.1.1.2 We investeren in het verbeteren van de afhandeling van vragen en klachten. Ook de vragen en klachten die via sociale media binnenkomen.
afgerond
1.1.1.3 Waar dat nuttig en passend is, bieden we meer diensten digitaal aan.
2025
1.1.2.1 We volgen ook via sociale media wat er leeft onder burgers en hebben de omgeving goed in beeld. 1.1.2.2 We communiceren helder en begrijpelijk en zoveel mogelijk op B1-niveau. 1.1.2.3 We leveren maatwerk per doelgroep door keuzes te maken in on- en offline kanalen, taal en toon. 1.1.2.4 We bouwen aan relaties met intermediairs bij specifieke doelgroepen (sleutelfiguren). 1.1.2.5 We werken cross-mediaal bij algemene boodschappen en crisiscommunicatie voor een zo groot mogelijk bereik. 1.1.2.6 We zorgen voor een vindbare en toegankelijke, up-to-date website met het Waarmerk Drempelvrij. 1.1.2.7 We werken toe naar een nog meer open en actief openbaar makende overheid door een gefaseerde invoering van de Wet open overheid (Woo), de Wet elektronische publicaties (Wep) en Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wembv). 1.1.3.1 We betrekken belanghebbenden of vragen hen mee te denken bij gemeentelijke initiatieven. 1.1.3.2 We stellen duidelijke kaders en zijn helder over doel en impact van participatie. 1.1.3.3 We delen actief informatie over gemeentelijke initiatieven en zijn open over de resultaten van participatietrajecten. 1.1.3.4 We delen actief kennis met initiatiefnemers over mogelijke participatieaanpak en -methodieken.
Begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028
continu
continu
continu
continu
continu
continu
2023-2025
continu
continu
continu
afgerond
12
Activiteiten 2025
Voor het bereiken van bovenstaande ambities gaan we het volgende doen in 2025. 1.1.1 De gemeentelijke dienstverlening is optimaal en goed toegankelijk 1.1.1.1 We zorgen voor een zo goed mogelijke bereikbaarheid van het Klantcontactcentrum en de Gemeentewinkel. Bij afwijkende openingstijden is informatie hierover goed te vinden. In 2024 heeft de implementatie van de nieuwe telefooncentrale en de kennisbank plaats gevonden. In 2025 gaan we verder met het inrichten en up-to-date houden van de vastgelegde informatie. 1.1.1.3 Waar dat nuttig en passend is, bieden we meer diensten digitaal aan. De Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (WMEBV) geeft aan dat gemeenten voor alle online aanvragen/aangiftes verplicht zijn e-formulieren aan te bieden. In 2025 onderzoeken we of we de E-diensten in iBurgerzaken, die in 2024 nog in ontwikkeling zijn, in gebruik kunnen/willen nemen. Voorbeelden zijn: ‘melding adresonderzoek’ en ‘correctieverzoek’ 1.1.2 De gemeente informeert haar burgers tijdig, actief en toereikend over activiteiten, beleid, rechten en plichten In 2021 heeft uw raad de Visie op Communicatie en Participatie vastgesteld.
De gemeente wil (nog steeds én meer): doelgroepgericht communiceren; vanzelfsprekende participatie aan de hand van heldere uitgangspunten, voor betere plannen en zorgvuldige besluitvorming; een communicatieve en participatieve organisatie zijn waarin medewerkers optimaal toegerust zijn om communicatie en participatie te integreren in hun werk; zich positioneren én inzicht bieden in wat ze doet: een gemeente waarin het goed leven, wonen en werken is (profileren) en waar gewerkt wordt voor én met inwoners. Het basispakket aan communicatiewerkzaamheden is voor een groot gedeelte operationeel. Dit stelt ons voor de taak om te werken aan professionalisering en doorontwikkeling. Vanuit de vier actieprogramma’s gaan we in 2025 werken aan doorontwikkeling op de volgende punten: 1.1.2.1 We volgen ook via sociale media wat er leeft onder burgers en hebben de omgeving goed in beeld. We hebben inmiddels een monitoring van sociale media opgezet en evalueren dit periodiek. Daarnaast blijven we monitoren welke thema's er leven in de samenleving, zowel in NederBetuwe als ook daarbuiten. 1.1.2.2 We communiceren helder en begrijpelijk en zoveel mogelijk op B1-taalniveau. Onze teksten schrijven we eveneens op taalniveau B1: helder en begrijpelijk. We streven ernaar alle communicatie-uitingen op dit niveau te brengen. We werken daar ook verder aan in 2025.
1.1.2.3 We leveren maatwerk per doelgroep door keuzes te maken in on- en offline kanalen, taal en toon. We werken met een contentstrategie om te bepalen welk kanaal geschikt is voor welke doelgroep. We zijn gestart met een eerste verkenning van persona's oftewel 'ijk-personen': een zeer gedetailleerde omschrijving van een gebruiker van een product of dienst. Het helpt ons om onze communicatie beter op de doelgroep af te stemmen. We werken hieraan verder in 2025. 1.1.2.4 We bouwen aan relaties met intermediairs bij specifieke doelgroepen (sleutelfiguren). We blijven hier onverminderd mee doorgaan. We luisteren daarbij naar de reacties van bijvoorbeeld taalambassadeurs met ervaring op het gebied van laaggeletterdheid. Bij projecten betrekken we belangrijke stakeholders vroegtijdig en persoonlijk. 1.1.2.5 We werken cross-mediaal bij algemene boodschappen en crisiscommunicatie voor een zo groot mogelijk bereik. Wij maken in 2025 ook weer gebruik van de huidige beschikbare communicatiekanalen, zowel digitaal als analoog. Een niet-complete opsomming: website Neder Betuwe, sociale media (inclusief filmpjes), de gemeentepagina in het huis-aan-huisblad, het Neder-Betuwe Magazine, brochures en folders. 1.1.2.6 We zorgen voor een vindbare en toegankelijke, up-to-date website met het Waarmerk Drempelvrij.
Begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028
13
Ook in 2025 houden we onze website up-to-date en breiden deze uit waar nodig. Voor de website van de Kernpunten is het certificaat 'Waarmerk drempelvrij.nl' behaald. Het betekent dat de website voor iedereen goed toegankelijk is, ook voor mensen met een beperking. In 2025 werken we hier verder aan om ook het keurmerk voor onze gemeentelijke website te behalen. 1.1.2.7 We werken toe naar een overheid die nog meer open is en actief informatie openbaar maakt. Dit doen we door een gefaseerde invoering van de Wet open overheid (Woo), de Wet elektronische publicaties (Wep) en Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wembv). De landelijke overheid legt de laatste jaren steeds meer de nadruk op transparantie en digitale toegankelijkheid van overheidsorganisaties: burgers en bedrijven hebben recht te weten welke informatie over hen beschikbaar is en wordt verwerkt. Zij moeten op een eenvoudige manier toegang hebben tot overheidsdiensten. In 2025 zetten we verdere stappen voor de transparantie en digitale toegankelijkheid van Neder-Betuwe: 1. de Wet open overheid (Woo), die overheden verplicht om behalve op verzoek ook proactief een aantal categorieën informatie te openbaren; 2. de Wet elektronische publicaties (Wep), die de publicatie van formele besluiten regelt; 3.
de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wmebv): deze wet verplicht ons om voor alle diensten en producten een digitaal kanaal in te richten. 1.1.3 De gemeente werkt samen met burgers, bedrijven en partners voor begrip en draagvlak Om participatie daadwerkelijk vanzelfsprekend te maken binnen én buiten de organisatie is gedragsverandering noodzakelijk. Deze gedragsverandering borgen we door in 2025 een gedragen participatieverordening te hanteren, te trainen op een vanzelfsprekende inzet en het vergroten van vaardigheden, een online participatieplatform in te richten en operationeel te ondersteunen in projecten. Daarnaast is een participatieadviseur aangesteld die in oktober 2024 in dienst treedt en samen met de organisatie gaat werken aan het verder invoeren van participatie in onze werkwijze. Vaardigheid ontstaat door kennis, inzicht en ondersteunend instrumentarium. We adviseren passend op vraagstukken en bieden laagdrempelige kaders om communicatie en participatie toe te passen. We investeren in herkenbare vormgeving die ondersteunend is aan onze boodschap. We zetten daarbij in op de volgende punten: 1.1.3.1 We betrekken belanghebbenden of vragen hen mee te denken bij gemeentelijke initiatieven. We zetten daarvoor de intaketafel in, een integrale overlegvorm waarin participatie een vast onderdeel is.
Bij kleinere projecten zetten we wisselende vormen van participatie in. Bij gevoelige thema's maken we gebruik van een bureau met speciale expertise. 1.1.3.2 We stellen duidelijke kaders en zijn helder over doel en impact van participatie. De huidige visie op participatie dateert uit 2021. In de afgelopen periode zijn er ook een aantal nieuwe wetten die maken dat we opnieuw moeten kijken naar participatie en inspraak. In 2025 starten we daarom ook met de voorbereidende werkzaamheden voor het opstellen van de visie op participatie. 1.1.3.3 We delen actief informatie over gemeentelijke initiatieven en zijn open over de resultaten van participatietrajecten. Dit gebeurt met name mondeling maar steeds meer ook schriftelijk, bijvoorbeeld via onze website. We kunnen hierin nog onze processen en aanpak verbeteren waardoor in dit verband groei mogelijk is bij de uitvoering van gemeentelijke projecten. We werken hieraan verder in 2025.
Ontwikkelingen voor 2025 Visie op dienstverlening in de maak In 2024 zijn we gestart met het opstellen van een visie op dienstverlening om daarmee te blijven bouwen aan een duurzame en toekomstbestendige dienstverlening aan burgers, bedrijven en organisaties. De eerste stappen hierin zijn het ophalen van verwachtingen van inwoners en ondernemers over de gemeentelijke dienstverlening en het inzichtelijk maken van de bestaande Begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028
14
werkwijzen en keuzes op het gebied van dienstverlening bij de interne organisatie. Deze input dient als basis voor de op te stellen visie op dienstverlening. In 2025 werken we de visie op dienstverlening verder uit. Inrichten van een online participatieplatform Om sneller en eenduidiger onze burgers en ondernemers te betrekken bij vraagstukken of planvorming, richten we een online participatieplatform in. Daarmee investeren we in een instrument dat ons op termijn veel winst in tijd en effectiviteit zal opleveren. Online raadplegingen kunnen we via dit platform snel en makkelijk organiseren en dat op een herkenbare manier; zowel binnen als buiten onze organisatie. Wet Versterking participatie op decentraal niveau In 2024 heeft de Eerste Kamer ingestemd met het wetsvoorstel Versterking participatie op decentraal niveau. Het betekent uitbreiding van de Gemeentewet met de reikwijdte van de inspraakverordening. Via deze inspraakverordening betrekken we inwoners ook bij de uitvoering en evaluatie van beleid en niet, zoals tot nu toe, alleen bij de voorbereiding daarvan. Hiermee wil de overheid de burgerparticipatie versterken. Met dit voorstel komt er ook een uitdaagrecht. Ook wordt het uitdaagrecht, als specifieke vorm van participatie, wettelijk verankerd.
Met het uitdaagrecht kunnen inwoners de gemeente uitdagen om de uitvoering van een taak over te nemen zoals het beheer of onderhoud van een park of buurthuis. Deze wet gaat in per 1 januari 2025. Tot 2027 hebben gemeenten de tijd om een verordening op te stellen. In 2025 inventariseren we welke stappen we wanneer moeten nemen om deze wet goed te implementeren. Het Rijk stelt zich op het standpunt dat er geen sprake is van een taakverzwaring voor gemeenten. Gemeenten hebben via de VNG laten weten dit anders te zien. Met name het vormgeven van het in de wet verankerde uitdaagrecht vergt meer van gemeenten dan een aanpassing van de verordening alleen. De VNG heeft eerder dan ook per brief aan het Rijk laten weten dat een geslaagde uitvoering van de wetgeving alleen mogelijk is wanneer gemeenten voldoende financiële en inhoudelijke ondersteuning wordt geboden. Wij sluiten ons hierbij aan.
Begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028
15
1.2 De gemeente is toekomstbestendig, zelfstandig en daadkrachtig Wat willen we bereiken?
1.2.1 Een goede samenwerking met buurgemeenten, de regio en verbonden partijen
1.2.2 Een verantwoorde in- en uitvoering van beleid, wetgeving en regelingen
1.2.3 Onze verantwoordelijkheid nemen in crisissituaties
1.2.4 Een effectieve ondersteuning van de gemeenteraad
Wat gaan we daarvoor doen?
Wanneer speelt het?
1.2.1.1 We blijven actief bij het ontwikkelen en benutten van kansen in de regio.
continu
1.2.1.2 Waar nodig overleggen we met buurgemeenten en regionale organisaties om beleidsmaatregelen onderling af te stemmen, gezamenlijke standpunten in te kunnen nemen en/of belangenbehartiging van de regio mogelijk te maken.
continu
1.2.1.3 We laten taken uitvoeren door gemeenschappelijke regelingen en andere samenwerkingsverbanden wanneer dit de dienstverlening ten goede komt, de kwetsbaarheid vermindert en/of de kwaliteit en efficiëntie van de uitvoering vergroot.
continu
1.2.2.1 We bekijken op vaste tijden of de bestaande procedures nog bijdragen aan een goede, rechtvaardige, efficiënte en rechtmatige uitvoering.
continu
1.2.2.2 Nieuwe wet- en regelgeving voeren we in op een manier die past bij de schaal en de samenleving van NederBetuwe.
continu
1.2.3.1 Als het Rijk een beroep op ons doet in tijden van crises (stikstof-, energie-, vluchtelingen- of andere) , zijn we bereid onze bijdrage te leveren.
continu
1.2.3.2 De gemeente ondersteunt mensen in nood en stimuleert en faciliteert waar nodig particuliere initiatieven om vluchtelingen op te vangen.
continu
1.2.4.2 We onderzoeken wat er nodig is om de raadzaal een toekomstbestendige vergaderplek van de raad te laten zijn, met een uitstraling die bij onze raad en gemeente past.
2024 en verder
Activiteiten 2025 Voor het bereiken van bovenstaande ambities gaan we het volgende doen in 2025. 1.2.1 Een goede samenwerking met buurgemeenten, de regio en verbonden partijen 1.2.1.1 We blijven actief bij het ontwikkelen en benutten van kansen in de regio. Dit doen we onder andere door voort te bouwen op de RegioDeal Fruitdelta Rivierenland met de aanvraag voor de RegioDeal 6de tranche. Er is een uitgebreid programma ontwikkeld samen met andere gemeenten om samen te werken op het gebied van toekomstbestendig wonen, ondernemen en leven. In 2025 worden projecten onder dit programma verder uitgewerkt en,
Begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028
16
indien het kabinet een nieuwe RegioDeal aangaat met Rivierenland, in gang gezet met behulp van financiering vanuit het Rijk. 1.2.1.2 Waar nodig overleggen we met buurgemeenten en regionale organisaties om beleidsmaatregelen onderling af te stemmen, gezamenlijke standpunten in te kunnen nemen en/of belangenbehartiging van de regio mogelijk te maken. Neder-Betuwe heeft, zoals elke gemeente, te maken met grote en complexe maatschappelijke opgaven, zoals het realiseren van de woningbouwopgave, netcongestie, het behouden van de leefbaarheid van de verschillende kernen, klimaatadaptatie, energietransitie. Deze opgaven komen steeds meer samen en dit vraagt om afstemming op regionaal niveau. Zonder regionale samenwerking kan Neder-Betuwe veel van deze opgaven niet afzonderlijk realiseren. Met name op dossiers als ruimte, ook in relatie tot stikstof, het Regio-arrangement en het programma Vitaal Landelijk Gebied Gelderland (VLGG) wordt steeds meer samengewerkt in de regio. Ook wordt in 2025 meer ingezet op Public Affairs middels Regio Rivierenland. Door lobbyactiviteiten kunnen we onze belangen behartigen in Den Haag. Daardoor krijgt Regio Rivierenland, en daarmee Neder-Betuwe en onze opgaven, meer aandacht.
1.2.1.3 We laten taken uitvoeren door gemeenschappelijke regelingen en andere samenwerkingsverbanden wanneer dit de dienstverlening ten goede komt, de kwetsbaarheid vermindert en/of de kwaliteit en efficiëntie van de uitvoering vergroot. Als gemeente Neder-Betuwe willen we zelfstandig blijven en regie uitvoeren op belangrijke taken. Echter, als kleine gemeente zijn we niet altijd in staat om alle taken zelfstandig uit te voeren met de kwaliteit waar onze inwoners en ondernemers recht op hebben. Dit betekent dat we voortdurend de balans zoeken in welke taken we willen, kunnen of moeten (ook vanuit wettelijke verplichting) uitbesteden aan gemeenschappelijke regelingen en andere samenwerkingsverbanden. Zie hiervoor de ontwikkelingen voor 2025. In het kader van een toekomstbestendige ambtelijke organisatie onderzoeken we ook hoe we voor de komende tien jaar om moeten gaan met het al dan niet uitbesteden van taken. De uitkomsten van dit onderzoek gaan we vanaf 2025 implementeren. De gemeenschappelijke regelingen en andere samenwerkingsverbanden, zoals Avri, GGD en Regio Rivierenland zijn ieder meer gedetailleerd beschreven in de respectievelijke begrotingsprogramma's en in paragraaf 5 Verbonden Partijen.
1.2.2 Een verantwoorde in- en uitvoering van beleid, wetgeving en regelingen 1.2.2.1 We bekijken op vaste tijden of de bestaande procedures nog bijdragen aan een goede, rechtvaardige, efficiënte en rechtmatige uitvoering. In 2025 verwachten wij de uitkomsten van het onderzoek naar de toekomstbestendigheid van de ambtelijke organisatie. De eventuele implementatie van besluiten die naar aanleiding daarvan worden genomen vindt mogelijk in 2025 plaatst. In het kader van de verbijzonderde interne controles voeren we regelmatig onderzoeken uit naar de rechtmatigheid van onze uitvoering. 1.2.2.2 Nieuwe wet- en regelgeving voeren we in op een manier die past bij de schaal en de samenleving van Neder-Betuwe. In 2025 gaan we aan de slag met het vergroten van onze bestuurskracht. Hiervoor doen we enerzijds onderzoek naar de toekomstbestendigheid van de ambtelijke organisatie en anderzijds gaan we de strategische koers voor de komende jaren (2025-2035) bepalen. De strategische koers wordt samen met de gemeenteraad, inwoners en ondernemers bepaald en hierin worden keuzes gemaakt om realistische ambities te stellen en klaar te zijn voor de uitdagingen van de toekomst. Dit stelt ons uiteindelijk in staat om wet- en regelgeving passend bij Neder-Betuwe uit te kunnen voeren.
Begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028
17
1.2.3 Onze verantwoordelijkheid nemen in crisissituaties 1.2.3.1 Als het Rijk een beroep op ons doet in tijden van crises (stikstof-, energie, vluchtelingen- of andere) , zijn we bereid onze bijdrage te leveren. De Spreidingswet verplicht gemeenten om per 1 juli 2025 opvangplekken beschikbaar te hebben. Het streven is er op gericht om 1 juli te halen, maar de vraag is of dit realistisch is. We zorgen ervoor dat we onze bijdrage aan de vluchtelingencrisis kunnen leveren (zie verder 5.1.5). Bij de stikfstofcrisis nemen we onze verantwoordelijkheid door mee te werken aan herbestemming van de locatie van bedrijven. Een van de maatregelen voor stikstofreductie is de LBV en de LBV-plus regeling. De Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties-plus is een subsidieregeling voor veehouders (piekbelasters) die willen stoppen met hun bedrijf. 1.2.3.2 De gemeente ondersteunt mensen in nood en stimuleert en faciliteert waar nodig particuliere initiatieven om vluchtelingen op te vangen. In onze gemeentelijke opvanglocaties in IJzendoorn en Kesteren vangen wij Oekraïense ontheemden op. We hopen dat in 2025 ook de opvang in Echteld gerealiseerd is. Ook zijn er nog steeds particulieren die onderdak bieden aan Oekraïense ontheemden.
Omdat de Richtlijn Tijdelijke Bescherming (waar Oekraïense ontheemden onder vallen) verlengd is tot en met maart 2026, zullen deze vormen van opvang gecontinueerd worden in 2025. 1.2.4 Een effectieve ondersteuning van de gemeenteraad 1.2.4.2 We onderzoeken wat er nodig is om de raadzaal een toekomstbestendige vergaderplek van de raad te laten zijn, met een uitstraling die bij onze raad en gemeente past. We verkennen de mogelijkheden voor een toekomstbestendige inrichting van de raadzaal. In 2024 zijn de technische voorzieningen op het vereiste niveau gebracht. In 2025 zullen er nog enkele aanvullende maatregelen m.n. op het gebied van meubilair nodig zijn om de uitbreiding van de raad gestalte te geven.
Ontwikkelingen voor 2025 Op het gebied van samenwerking in de regio is er een aantal ontwikkelingen. In 2025 worden voorbereidingen getroffen om het beheer van de openbare ruimte terug te halen van Avri en dit vanaf 2026 (of eerder) in eigen beheer te gaan doen. Anderzijds worden in 2025 voorbereidingen getroffen om de uitvoering van de Participatiewet vanaf 2026 bij de gemeenschappelijke regeling Werkzaak Rivierenland beleggen en Schuldhulpverlening in eigen beheer uit te voeren in plaats van dit door de gemeente Buren uit te laten voeren.
Begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028
18
Verbonden partijen Regio Rivierenland Wat is de betrokkenheid van deze verbonden partij bij (de realisatie van doelen in) het begrotingsprogramma? In Regio Rivierenland werken acht gemeenten in de Betuwe samen: Bommelerwaard, Culemborgerwaard, Tielerwaard en het westen van het Land van Maas en Waal. De gemeenten die in de gemeenschappelijke regeling (GR) meedoen zijn Buren, Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal en Zaltbommel. Regio Rivierenland is opgericht om gemeenschappelijke belangen van gemeenten op verschillende gebieden te behartigen, onder andere op het gebied van verkeer & vervoer, economische zaken, ruimtelijke ordening, volkshuisvesting en onderwijs. Daarnaast voert Regio Rivierenland via dienstverleningsovereenkomsten voor de gemeenten taken uit die door samenwerking effectiever, efficiënter en/of minder kwetsbaar worden. Voorbeelden daarvan zijn leerplichttaken, sociale recherche, leerlingenvervoer, Wmo-vervoer, inkoopondersteuning (in het algemeen en specifiek voor de uitvoering van de Wmo en Jeugdwet) en inburgering. Regio Rivierenland is het overheidsonderdeel van FruitDelta Rivierenland, een overkoepelende samenwerking tussen overheid, ondernemers, onderwijs/onderzoek, organisaties en ondernemende inwoners.
FruitDelta Rivierenland heeft als doel om de economische speerpunten Agribusiness, Economie & Logistiek en Recreatie & Toerisme aan te moedigen en te versterken. Een actieve samenwerking in Regio Rivierenland vormt hiermee een belangrijke voorwaarde voor Neder-Betuwe om zelfstandig en daadkrachtig te kunnen blijven opereren.
Ontwikkelingen voor 2025? De samenwerking in Regio Rivierenland strekt zich uit over een breed aantal onderwerpen: van economie (onder andere recreatie, toerisme en arbeidsmigranten) tot mobiliteit (onder andere Rijnbrug en het Verenfonds), energie (Regionale Energiestrategie) en zorg (onder andere Wmo en Jeugd). De samenwerking vindt u dus op verschillende plaatsen in onze begroting terug. Twee belangrijke ontwikkelingen voor het komende jaar laten we hieronder zien. Regio-arrangement en gebiedsprogramma's Fruitdelta Rivierenland Het Rijk wil regie nemen in de ruimtelijke ordening en gaat een nieuwe Nota Ruimte opstellen. Als input daarvoor heeft de provincie Gelderland met Regio Rivierenland in 2023 een regio-arrangement opgesteld: de aanzet voor een ruimtelijke vertaling van de opgaven tot 2030 - met een doorkijk naar 2050. In 2024 is gestart met het uitwerken van de opgaven uit het regio-arrangement in gebiedsprogramma's. Neder-Betuwe is bestuurlijk en ambtelijk pro-actief betrokken bij dit proces om de belangen en ontwikkeling van de gemeente te waarborgen. Meer hierover is opgenomen in begrotingsprogramma 3, onder ambitie 3.4.
Gesprek over het takenpakket van Regio Rivierenland Bij de behandeling van de regionale begroting voor 2024 in de gemeenteraden is opgeroepen om een goed gesprek te organiseren over Regio Rivierenland als toekomstbestendige organisatie en de bijbehorende taken en middelen. Daarnaast is er in de raden behoefte aan transparantie over de contractgestuurde dienstverlening: welke dienstverleningsovereenkomst brengt welke kosten met zich mee en wat zijn de resultaten die worden opgeleverd? Ook het Algemeen Bestuur heeft de wens om een integrale takendiscussie te voeren. Dit traject is gestart in 2023, ter voorbereiding op besluitvorming over de Kadernota 2025 en de Begroting 2025, die in 2024 aan de raden voor een zienswijze zijn voorgelegd. De beoogde resultaten van dit proces zijn: 1. Helderheid over de taken in de programma’s 1 (Regionale Samenwerking) en 2 (Contractgestuurde dienstverlening) Begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028
19
2. Een beslisboom/afwegingskader om af te wegen of een opgave met regionale samenwerking wordt opgepakt of belegd wordt bij de GR Regio Rivierenland. 3. Helderheid over de berekeningssystematiek voor op- en afschalen van bedrijfsvoering in programma 3 om de programma's 1 en 2 te faciliteren.
Wat mag het kosten? Programma: 1
Bestuur en dienstverlening Rekening
Begroting
Meerjarenraming
2023
2024
2025
2026
2027
2028
Lasten
3.248
3.630
3.303
3.303
3.296
3.296
Baten
-689
-754
-571
-571
-571
-571
Geraamd resultaat bestaand beleid
2.559
2.876
2.733
2.732
2.725
2.725
88
88
88
88
-130
-130
-130
-130
-42
-42
-42
-42
2.691
2.690
2.683
2.683
Bedragen x € 1.000,Bestaand beleid
Nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen Lasten Baten Saldo nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen Geraamd resultaat bestaand en nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen
2.559
2.876
Nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen
In deze begroting wordt onder programma 1 Bestuur en dienstverlening voor nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen structureel € 88.000 aan lasten en structureel € 130.000 aan baten toegevoegd aan dit programma. Een specificatie van de lasten en baten voor nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen vindt u hieronder op niveau van taakveld. Actualisatie urencalculaties en kostendekkendheid leges met effecten voor alle taakvelden die onder dit programma vallen (structureel nadeel € 31.000) Het effect voor dit programma van deze twee onderwerpen bedraagt structureel € 31.000 nadelig. Voor een overzicht van het totale effect over alle programma’s verwijzen wij naar het onderdeel uiteenzetting van de financiële begroting en dan specifiek de toelichting op het onderdeel nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen van de financiële begroting. Zoals u in onderstaand taakveld kunt lezen zit in het totaalbedrag van € 31.000 nadelig ook opgenomen het bedrag van € 95.000 nadelig als gevolg van extra capaciteit burgerzaken. Taakveld Burgerzaken (structureel voordeel € 95.000) De hoeveelheid werkzaamheden binnen de gemeentewinkel neemt toe vanwege de gestage groei van het aantal inwoners en daarmee het aantal mensen dat we bedienen vanuit de Gemeentewinkel.
Samen met de extra inzet voor de inschrijving van Oekraïners en arbeidsmigranten alsook de toename van werkzaamheden als gevolg van nieuwe en aangepaste wetgeving is coördinatie van de werkzaamheden noodzakelijk. Ook is het noodzakelijk processen te stroomlijnen en in te kunnen spelen op knelpunten. De benodigde capaciteit is in de voorgaande periode tijdelijk ingehuurd, maar is structureel nodig (structureel nadeel € 95.000). Bij het niet inzetten van deze extra capaciteit kan dit vertraging opleveren bij het halen van ambities, kunnen we onze klanten niet volgens afspraak van dienst zijn en is door het niet halen van wettelijke termijnen voor het vervaardigen van onder andere reisdocumenten wat ten koste gaat van de voortgang van beleid en de uitvoering daarvan.
Begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028
20
De kosten worden gedekt door hogere legesopbrengsten (structureel voordeel € 95.000), die samenhangen met een combinatie van hogere dan nu in de begroting opgenomen aantallen en een hogere kostendekkendheid (tarieven). Overigens wordt opgemerkt dat bij de begroting 2024 een bedrag van € 0,1 mln. structureel ten gunste van de algemene middelen is gebracht in verband met de legesopbrengsten. Binnen dit taakveld ziet u terugkomen de extra leges met een structureel voordeel van € 95.000 en het nadeel van de extra uren van € 95.000 is opgenomen in het onderdeel 'actualisatie urencalculaties' zoals hierboven voor het gehele programma staat opgenomen. Taakveld Bestuur (structureel nadeel € 22.000) Het structurele nadeel van € 22.000 betreft de verhoging van de bijdrage VNG zoals is besloten op de algemene ledenvergadering.
Investeringen Binnen dit begrotingsprogramma zijn er geen investeringen.
Mutaties in reserves Binnen dit begrotingsprogramma zijn er geen mutaties in reserves.
Begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028
21
Programma 2 Openbare orde en veiligheid Missie In Neder-Betuwe is het fijn wonen en leven. Veiligheid is een belangrijke voorwaarde om in vrijheid te kunnen leven. Het gaat hierbij zowel om de harde cijfers als het gevoel van veiligheid. We versterken onze veiligheid door in te zetten op het tegengaan van ondermijning, het versterken van onze politiecapaciteit, het voorkomen en bestrijden van mensenhandel en het tegengaan van uitbuiting van arbeidsmigranten. Deze missie komt overeen met de vastgestelde visie in de Integrale Beleidsnota Sociaal Domein. De ambities en ontwikkelingen binnen dit programma komen deels terug in de nota of de bijbehorende uitvoeringsplannen.
Actuele kaderstellende beleidsnota's
Integrale Beleidsnota Sociaal Domein "Samen verder op de ingeslagen weg" 2021 - 2024 (2021) Uitvoeringsplan Meedoen en Samenleven (2022) Uitvoeringsplan Optimaal Ontwikkelen en Opgroeien (2022) Uitvoeringsplan Gezond en Vitaal (2022) Kadernota Integraal Veiligheidsbeleid 2023-2026 (2023) Jaarplan Veiligheid 2023 (2023) Ontwerp Meerjarenbeleidplan 2024-2027 Politie Oost-Nederland (2024) Regionaal Beleidsplan Veiligheidsregio Gelderland-Zuid 2024-2027 (2024) Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Gelderland-Zuid 2024 (2024) Regionaal Crisisplan Veiligheidsregio Gelderland-Zuid 2024-2027 (2024) Generiek Rampbestrijdingsplan VRGZ (2020) Preventie- en Handhavingsplan Alcohol Neder-Betuwe 2022-2024 (2021) Eerste wijziging Algemene Plaatselijke Verordening Neder-Betuwe 2021 (2022); Bijlage 1; Bijlage 2; Plan van aanpak Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO)
Begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028
22
Ambities 2.1 Neder-Betuwe is een veilige gemeente om te wonen en te leven Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
2.1.1.1 We werken integraal samen bij de uitvoering van de Kadernota Veiligheid 2023-2026. 2.1.1. Het gevoel van veiligheid wordt (samen met onze inwoners) versterkt
2.1.2 Het middelengebruik (alcohol, roken, drugs) onder onze (jonge) inwoners neemt af
2.1.3 Ondermijnende criminaliteit, uitbuiting en mensenhandel wordt voorkomen
Wanneer speelt het? 2023-2026
2.1.1.2 We ondersteunen initiatieven gericht op buurtpreventie.
continu
2.1.1.3 We volgen en vertalen het landelijke beleid ten aanzien van vuurwerk. Vooralsnog ontwikkelen we geen eigen beleid voor een vuurwerkverbod.
continu
2.1.1.4 We zetten ons in voor het behoud van de zondagsrust, onder andere ten aanzien van de openingstijden van winkels, het houden van evenementen en (infrastructurele) werkzaamheden.
continu
2.1.2.2 We willen onze jeugd beschermen tegen middelengebruik door preventie en handhaving.
continu
2.1.2.3 We zetten in op betere naleving van leeftijdsgrenzen en openingstijden bij alcoholverstrekkers.
continu
Dit beleidsdoel draagt ook bij aan de realisatie van ambitie 5.2: Inwoners van Neder-Betuwe leven gezond en zijn vitaal 2.1.3.1 We pakken productielocaties van verdovende middelen aan en bevorderen het bewustzijn van inwoners en ondernemers op signalen van (drugs)criminaliteit.
continu
2.1.3.2 We verhogen de (digitale) weerbaarheid van onze samenleving.
continu
2.1.3.3 We werken samen met bedrijven om mensenhandel en arbeidsuitbuiting actief tegen te gaan.
continu
2.1.3.4 Preventie en voorlichting van gemeentelijke organisatie op het gebied van ondermijning via opleidingen en informatiebijeenkomsten.
continu
2.1.3.5 Preventie en voorlichting naar inwoners, ondernemers en overige specifieke doelgroepen op het gebied van ondermijning.
continu
Begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028
23
Activiteiten 2025
Voor het bereiken van bovenstaande ambities gaan we het volgende doen in 2025. 2.1.1. Het gevoel van veiligheid wordt (samen met onze inwoners) versterkt. 2.1.1.1 We werken integraal samen bij de uitvoering van de Kadernota Veiligheid 2023-2026. We voeren het jaarplan 2024-2025 uit: Op het gebied van ondermijning veranderen we in De Waarden de structuur van het Intergemeentelijk Projectbureau (IGP), waarbij deze zich (meer) gaat richten op de integrale aanpak van ondermijning. Ook herzien we ons Bibob-beleid en borgen we de uitvoering. Daarvoor maken we gebruik van de aangeboden ondersteuning vanuit de provincie (project Feniks). We voeren ons plan van aanpak bewustwording uit waarbij we de interne organisatie weerbaar maken. We willen zichtbaar en aanwezig zijn in onze gemeente en daarom voeren we regelmatig integrale bestuurlijke controles uit waarbij we gebruikmaken van het proces informatiegestuurd werken. We geven uitvoering aan het plan van aanpak jeugdoverlast, implementeren dit in de ambtelijke organisatie en borgen dat deze aanpak voor langere tijd ingezet wordt. Zie ook programma 5. De boa met focus op jeugd speelt hierin een belangrijke rol. Door de inzet van de jeugdboa in 2024 is gebleken dat we meer aandacht kunnen besteden aan jeugd en in 2025 zal de rol sterker worden gepositioneerd en worden geëvalueerd.
In 2025 gaan we door met de implementatie van het AVE-model binnen de aanpak zorg en veiligheid. AVE staat voor integrale Aanpak ter Voorkoming van Escalatie bij huishoudens met oplopende problematiek. Het doel is het voorkomen van een dreigende escalerende situatie en het beperken en beëindigen van een escalerende situatie. AVE geeft antwoord op de vraag wie de regie heeft als problemen in huishoudens met oplopende problematiek, waar meer professionals van verschillende organisaties bij betrokken zijn, te groot worden. Goede samenwerking is daarbij cruciaal. 2.1.1.2 We ondersteunen initiatieven gericht op buurtpreventie Ook in 2025 denken we weer actief mee met initiatieven vanuit de samenleving. We wijzen initiatiefnemers op (on)mogelijkheden om hun initiatieven te realiseren. 2.1.2
Het middelengebruik (alcohol, roken, drugs) onder onze (jonge) inwoners neemt af. 2.1.2.2 We willen onze jeugd beschermen tegen middelengebruik door preventie en handhaving We voeren het nieuwe preventie- en handhavingsplan 2025-2028 uit waarbij we naast alcohol ook op ander middelengebruik ingaan. Ook werken we met de aanpak Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) aan het voorkomen van middelengebruik onder jongeren door beschermende factoren in de omgeving van jongeren te versterken en risicofactoren te verminderen. 2.1.2.3 We zetten in op betere naleving van leeftijdsgrenzen en openingstijden bij alcoholverstrekkers We verhogen de toezichtfrequentie op alcoholverstrekkers en in het bijzonder op alcoholverstrekkers die meermaals alcohol hebben verstrekt aan minderjarigen. Daarnaast starten we met het controleren op openingstijden. 2.1.3 Ondermijnende criminaliteit, uitbuiting en mensenhandel wordt voorkomen. 2.1.3.1 We pakken productielocaties van verdovende middelen aan en bevorderen het bewustzijn van inwoners en ondernemers op signalen van (drugs)criminaliteit Het bestrijden van ondermijnende criminaliteit doen we door: Het aanpakken van drugsproductie en -handel door het uitvoeren van het beleid op grond van artikel 13b Opiumwet en het Regionaal Hennepconvenant.