Document · PDF

A - Bijlage 8 - Vooronderzoek explosieven

Raadsvergadering 2 juli 2026, gemeente Neder-BetuweBij agendapunt: TAM-omgevingsplan ‘Broedershof, Echteld’32.639 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

De betrouwbaarheid van de classificatie wordt per object vastgelegd. Indien een object met de betrouwbaarheid “mogelijk” invloed uitoefent op de afbakening van het verdachte gebied, wordt dit duidelijk in de rapportage beschreven.’20

20 VOMES, CS-VROO-01, 18.

222-024-VO-01

Pagina 27 van 118

SPA WNP ingenieurs Toelichting TAM - participatieverslag -vooronderzoek explosieven - Bijlage 8.28

2500210

2.8.2 GRENZEN EN MOGELIJKHEDEN Hoewel luchtfoto’s een belangrijke bron van informatie vormen voor het explosievenonderzoek, dient rekening te worden gehouden met een aantal kwaliteits- en randvoorwaarden: ▪ Beschikbaarheid van luchtfoto’s van het gebied (inclusief gebiedsafdekking); ▪ Opnamedata; ▪ Hanteren van beeldparen/overlappend beeldmateriaal (voor stereoscopische interpretatie en ontdekken beeldfouten/beschadigingen); ▪ Beeldkwaliteit (en eventuele digitale beeldverbeteringsmogelijkheden); ▪ Opnamehoogte en (brandpunt van) de gehanteerde lens (schaal); ▪ Beschikbare neveninformatie (bijv. bombardements- en aanvalsdata); ▪ Kwaliteit van de scan (bijvoorbeeld belichtingsfouten ed.); ▪ Ondersteunende technische mogelijkheden (bijv. analoge of digitale interpretatie-systemen); ▪ Ervaring en kwalificaties van het uitvoerende personeel met interpreteren/analyseren. Daarnaast blijft een luchtfoto een momentopname van een situatie die bijvoorbeeld een week, een maand of een jaar later totaal anders zou kunnen zijn. Het is mogelijk dat een bomkrater of een loopgraaf op de ene foto wel, maar op een eerdere of latere luchtfoto niet (meer) zichtbaar is. Tussentijdse herstel- en/of dempwerkzaamheden en camouflage kunnen een vertekend/onvolledig beeld geven. Bovendien kunnen bijvoorbeeld: jaargetijden, bebouwing, schaduwwerking, wolken, puin, begroeiing (bijv.

een bos, boomgaard of park) en water een belemmerend effect hebben op het ontlenen van gegevens aan luchtfotografie. Voor dit onderzoek is er door ECG een inventarisatie uitgevoerd van beschikbare luchtopnamen in de luchtfotocollecties van Wageningen University (WUR), de Topografische Dienst/Kadaster te Zwolle (TOPO/Kadaster), The National Archives te Londen (TNA), The National Archives and Record Administration in College Park te Maryland USA (NARA II), Laurier Military History Archive te Waterloo (Canada) en The National Collection of Aerial Photography (NCAP) – The Aerial Reconnaissance Archives (TARA) te Edinburgh (Schotland). Het overzicht van de geïnventariseerde luchtfoto’s bevindt zich in Hoofdstuk 8.

2.9

NAUWKEURIGHEID EN HERLEIDBAARHEID

De resultaten van een vooronderzoek worden beïnvloed door de nauwkeurigheid van de achterhaalde informatie en de mate waarin oorlogshandelingen kunnen worden herleid naar specifieke locaties. Herleidbaarheid speelt een zeer belangrijke rol in het onderzoek. Onnauwkeurigheid is ten eerste aanwezig in het primaire bronnenmateriaal. Beschrijvingen van oorlogshandelingen in archiefdocumenten kunnen onvolledig zijn en/of onnauwkeurige locatieomschrijvingen bevatten. Dit is bijvoorbeeld het geval in diverse bronnen uit internationale archieven van de Geallieerden, waarin locaties met Nord de Guerre-coördinaten worden aangeduid. Afhankelijk van de notatie zijn de coördinaten herleidbaar tot een gebied van 1 x 1 km of kleiner, maar de praktijk leert dat de daadwerkelijke locatie van een oorlogshandeling kan afwijken van het 222-024-VO-01

Pagina 28 van 118

SPA WNP ingenieurs Toelichting TAM - participatieverslag -vooronderzoek explosieven - Bijlage 8.29

2500210

aangegeven kaartvierkant. Als gevolg kunnen onjuiste locaties als verdacht gebied worden bestempeld, of wordt er een te groot verdacht gebied afgebakend. ECG voorkomt dit zo veel mogelijk door gebruik te maken van luchtfotoanalyse. Met behulp van luchtfoto’s is het in veel gevallen mogelijk om oorlogshandelingen feitelijk naar een specifieke locatie te herleiden. Onnauwkeurigheid is ten tweede aanwezig op het gebied van de Uitvoeringsopdrachten van de Explosieven Opruimingsdienst (EOD) in het onderzoeksgebied en het omliggende gebied. De omschrijvingen van de locaties zijn inclusief spelfouten en dergelijke letterlijk overgenomen. Uit de praktijk is gebleken dat door de EOD en haar voorgangers het dichtstbijzijnde adres in de omgeving van de vindplaats als locatie-aanduiding wordt gehanteerd. Dit kan betekenen dat het gemelde of geruimde object op een locatie (bijvoorbeeld in akkerland achter het vermelde adres) is gevonden zodat naderhand slechts bij benadering de locatie kan worden aangegeven. Om de door de EOD opgegeven adressen en plaatsaanduidingen te lokaliseren is door ECG gebruik gemaakt van Google Earth & Maps. Er heeft geen controle plaatsgevonden of de hieraan ontleende adresgegevens corresponderen met mogelijk in de loop van de jaren veranderde huisnummering, straatnamen of perceelindelingen.

Verder zijn te globale locatieaanduidingen en ruimingen waarbij geen Ontplofbare Oorlogsresten zijn aangetroffen (bijvoorbeeld “schroot”) niet meegenomen. Tevens is een ander nadeel van deze bronnen dat zij niet volledig zijn: over de meldingen/ruimingen tussen 1940-1944 en 1947/1948-1971 zijn bij de EOD nauwelijks gegevens beschikbaar. Onnauwkeurigheid kan ten derde ontstaan door het georefereren van luchtfoto’s in een GIS. Deze afwijking ontstaat doordat de luchtfoto als tweedimensionaal vlak over het gekromde aardoppervlak wordt gelegd. Met name langs de randen van de luchtfoto kan de afwijking toenemen, alsook wanneer er weinig referentiepunten te vinden zijn. Dit laatste komt voor wanneer een gebied na de Tweede Wereldoorlog ingrijpend is veranderd. ECG onderkent deze onnauwkeurigheid en hanteert in de meeste gevallen een geografische tolerantie van 5 meter. Deze tolerantie wordt toegevoegd aan de risicobuffers voor verdacht gebied voor indicaties die met behulp van luchtfoto’s zijn afgebakend.

222-024-VO-01

Pagina 29 van 118

SPA WNP ingenieurs Toelichting TAM - participatieverslag -vooronderzoek explosieven - Bijlage 8.30

2500210

3 RESULTATEN ONDERZOEK CONFLICTPERIODE In het Onderzoek Conflictperiode wordt op basis van bronnenonderzoek beoordeeld of er in het onderzoeksgebied sprake is van aanwijzingen van de mogelijke aanwezigheid van OO.

3.1

LOCATIESPECIFIEKE KENMERKEN

Aangezien locatieverwijzingen een essentiële rol spelen bij het vaststellen van de relevantie van achterhaalde indicaties, wordt er gekeken naar de geografische situatie voor of ten tijde van de oorlog. Derhalve kunnen locatieverwijzingen die uit het huidige stratenbeeld zijn verdwenen toch worden achterhaald. Met behulp van een historisch kaartmateriaal, afkomstig van het Kadaster, kan de topografie van het onderzoeksgebied ten tijde van de oorlog worden achterhaald.

Figuur 3: Het onderzoeksgebied ingetekend op een topografische kaart uit 1945.

222-024-VO-01

Pagina 30 van 118

SPA WNP ingenieurs Toelichting TAM - participatieverslag -vooronderzoek explosieven - Bijlage 8.31

2500210

Onder andere zijn de volgende benamingen zichtbaar in de omgeving van het onderzoeksgebied: ▪ ▪ ▪ ▪

Ooye steeg (nu de Ooisestraat); Kasteel van Echteld (Kasteel Wijenburg); Tekkenburg (boerderij de Tekkenburg); Polder Echteld.

Andere toponiemen/benamingen betreffen: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Sint Jan de Doperkerk; Huize Ommerstein (Ommerenstein); Broedershof; Wijenburgsestraat; Achterstraat.

Zoals in paragraaf 2.7 werd vermeld, hanteerden de Geallieerden gedurende de Tweede Wereldoorlog onder andere het zogeheten Nord de Guerre-coördinatenstelsel. De gegevens uit diverse Geallieerde bronnen met de eventueel daarin aangehaalde coördinaten zijn door middel van Geallieerde stafkaarten herleidbaar naar een locatie. De volgende stafkaarten zijn gebruikt voor het duiden van de coördinaatvakken: ▪ Renen, sheet 5 N.E., G.S.G.S. 4427 First Edition (AMS 1) 1944, Holland 1:25.000. ▪ Druten, sheet 5 S.E., G.S.G.S. 4427 First Edition (AMS 1) 1944, Holland 1:25.000. De volgende kaartvierkanten zijn bij het doornemen van de geraadpleegde bronnen gehanteerd: NORD DE GUERRE-COÖRDINATEN 1000X1000: QE 4569 Ten zuidwesten van onderzoeksgebied QE 4669

Ten zuiden van onderzoeksgebied

QE 4570

Klein deel onderzoeksgebied

QE 4670

Onderzoeksgebied

Tabel 7: De gehanteerde kaartvierkanten met basiscoördinaat.

De overzichtskaart met kenmerk 222-024-NDG-01 op de navolgende pagina toont de locatie van de gehanteerde Nord de Guerre-coördinaten (inclusief met de duiding van een aantal 100x100 coördinaatvakken). Op de daaropvolgende pagina is een figuur met een kadastraal veldwerk (kenmerk 222-024-VELD-01) opgenomen met de duiding dat het gebied in gebruik is als boomgaard.

222-024-VO-01

Pagina 31 van 118

SPA WNP ingenieurs

Toelichting TAM - participatieverslag -vooronderzoek explosieven - Bijlage 8.32

2500210

SPA WNP ingenieurs

Toelichting TAM - participatieverslag -vooronderzoek explosieven - Bijlage 8.33

2500210

SPA WNP ingenieurs

3.2

Toelichting TAM - participatieverslag -vooronderzoek explosieven - Bijlage 8.34

2500210

OVERZICHTSTABEL CONFLICTPERIODE

De onderstaande tabel vormt een chronologisch overzicht van de informatie die uit literatuur, archiefdocumenten en luchtfotoanalyse is achterhaald. De tabel dient horizontaal te worden gelezen, te beginnen bij de datum van de indicatie, gevolgd door eventuele secundaire en primaire bronnen. Waar mogelijk worden indicaties geverifieerd met behulp van luchtfoto’s en/of kaartmateriaal, aangeduid met een blauwe of bruine kleur. Vervolgens worden de ingezette OO die relevant zijn voor het onderzoek, waar mogelijk gespecificeerd naar hoofdsoort, subsoort, kaliber en ontsteker. Tot slot wordt bepaald of de indicatie relevant is voor het onderzoek. Deze indicaties zijn geografisch herleidbaar en kunnen bij voorkeur worden geverifieerd met een tweede bron. DATUM:

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

Datum luchtfoto 1939

Sortie Grebbelinie-1939

Nummers 4082

Luchtfotoanalyse # 4082: op ca. 750 meter ten westen van het onderzoeksgebied zijn Nederlandse militaire stellingen zichtbaar.

Schaal Ca. 13.000

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

De stellingen bevinden zich op grote afstand van het onderzoeksgebied. Geen eenduidig aantoonbare relevantie met betrekking tot het onderzoeksgebied.

Classificatie A: Bevestigd: De waarneming kan worden bevestigd met een tweede bron (betrouwbaarheid 99%). -

Informatie over de legering van Nederlandse troepen op het kasteel ‘De Wijenborg’ te Echteld. Geen eenduidig aantoonbare of plausibel beredeneerbare relevantie met betrekking tot de mogelijke aanwezigheid van OO in het onderzoeksgebied.

Er zijn in het geraadpleegde bronnenmateriaal geen aanwijzingen achterhaald die aantonen dat het toestel in het onderzoeksgebied is neergekomen. Geen eenduidig aantoonbare of plausibel beredeneerbare relevantie met betrekking tot de mogelijke aanwezigheid van OO in het onderzoeksgebied.

Het onderzoeksgebied is in gebruik als boomgaard.

09-05-1940

12-05-1940

Van Alphen: Tussen Waal en Lek De Nederlandse troepen kregen in de Betuwe artilleriesteun van het 22e Regiment Artillerie, dat bij Echteld en Lienden in stelling was gegaan. Op het kasteel ‘De Wijenborg’ te Echteld was een staf gevestigd. Bij Echteld en Ingen lagen nog diverse reserve-onderdelen van de ‘Brigade- A’.21

Studiegroep Luchtoorlog Loss register Los schart: T0522 Aircraft: Operation: Serial/Wnr: Unit: Cause of crash:

Fokker C-V Armed recce 612 I-2 LvR Hit by flak

Crash location:

Emergency landed near Echteld22

https://opheusden1944 Op 12 mei 1940 stegen de 1e Luitenant vlieger H.C. Heideman en 2e Luitenant waarnemer J. van Meel op met hun Fokker C-V vanaf Ruigenhoek. Ze kregen 2 opdrachten met zich mee: ▪ Het vernietigen van de Duitse artillerie te Wageningen. Deze artilleriestukken waren de ruggengraat van de Duitse aanval op de Grebbeberg. ▪ Verkenning naar de Grebbeberg. Tijdens het inzetten van de aanval op een batterij Duitse kanonnen werd de fokker geraakt door enkele granaten van een FLAK kanon welke de batterij beschermde. Het

Figuur 4: foto van crashlocatie volgens de hieronder vermelde bron (niet geverifieerd). Bron: https://nederland-in-oorlog-in-fotos.clubs.nl/

21 J. van Alphen, Tussen Waal en Lek 1939-1945 (Wilnis 1981) 8. 22 https://verliesregister.studiegroepluchtoorlog.nl/ (geraadpleegd augustus 2025).

222-024-VO-01

Pagina 34 van 118

SPA WNP ingenieurs

DATUM:

Toelichting TAM - participatieverslag -vooronderzoek explosieven - Bijlage 8.35

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

2500210

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

lukte de Fokker nog om enkele bommen te droppen, waarna de vlieger het toestel naar het Zuiden weg trok. Het vliegtuig was beschadigd maar de motor bleef sputterend lopen. Eenmaal boven de Betuwe, werd het vliegtuig opnieuw beschoten. Ditmaal waren het eigen troepen die het vuur openende, hierdoor sloeg de motor van het vliegtuig af. Omstreeks 17:45 maakte het vliegtuig een noodlanding te Echteld. Beide bemanningsleden overleefde de crash en het lukte hen zelfs om zich weer aan te sluiten bij hun eigen troepen.23 Van Alphen: Tussen Waal en Lek Om 5.00 uur startte vanaf Middenmeer de Nederlandse Fokker C-V, nr. 612 (…). Zij maakten om ongeveer 17.45 uur bij Echteld een noodlanding. 24 24-10-1940

22-12-1940

Dagberichten befehlshaber der Ordnungspolizei Am 24.10.40, in Echteld (Gelderland), 1 Fallschirm mit Leuchtkugel gefunden (Aufschrift “Nr.5033, 31.7.1940”).

Eversteijn: Bombardementen en verongelukte vliegtuigen [Vermeld onder de datum 21-12] Bombardement omstreeks 20.00 uur op Echteld.25

Befehlshaber der Ordnungs-Polizei Luftangriffe auf Niederlandisches Gebiet 12. Betrifft Meldung vom 22.12.40 Ziffer 13: In Echteld wurden insgesamt 3 Spreng- und 2 Brandbomben abgeworfen. 13. Am 22.12.40, um 00.30 Uhr, in Echteld (Gelderland), 1 Spreng- und 1 Brandbombe in 15 m Entfernung vom Bahnhof eingeschlagen. Nur Glasschaden. 26

Der Oberbefehlshaber der Luftwaffe Führungsstab Ic Lagebricht nr. 472 Lfd. Nr. Uhr-zeit Ort Anzahl der Bomben Wirkung

8 0100 Echteld 1 LZZ und 1 Brb.27 Abwurf auf Bahnhof, kein Schaden.

Der Chef der Ordnungspolizei Luftangriffe auf das Reichsgebiet und Holland Datum 21.12 Ort Echteld (Gelderland)

Verschijningsvorm: Eenheid: Wapendrager: Hoofdsoort: Subsoort:

Afgeworpen Lichtkogel/flare

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal: Type ontstekers/ tijdsinrichting: Toestand: Nationaliteit: Opmerkingen:

Verschijningsvorm: Eenheid: Wapendrager: Hoofdsoort: Subsoort:

Afgeworpen Afwerpmunitie Brisant Brand -

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal: Type ontstekers/ tijdsinrichting: Toestand: Nationaliteit:

Betreft een melding van een vondst van een lichtkogel met parachute. Op basis van de achterhaalde informatie en omschrijving is er geen aantoonbare relevantie met betrekking tot het onderzoeksgebied.

Geallieerd -

Geallieerd

De primaire bronnen geven als locatieduidingen waar afwerpmunitie is ingeslagen: ▪ ▪ ▪ ▪

‘Echteld’; ’15m Entfernung von Bahnhof’; ‘Auf Bahnhof’; ‘in nähe des Bahnhofs’.

De meeste locatieduidingen betreffen (de omgeving van) het station. Het station ligt op ca. 500 meter afstand van het onderzoeksgebied. Op basis van de achterhaalde informatie en locatieomschrijvingen is er geen

23 https://opheusden1944.weebly.com (geraadpleegd augustus 2025) 24 Van Alphen, Tussen Waal en Lek 1939-1945, 15. 25 T. Eversteijn, Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 - 5 mei 1945 (z.p., z.j.) 463. 26 NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (NIOD), 077 Generalkommissariat für das Sicherheitswesen (Hogere SS- und Polizeiführer Nord-West), (1938) 1940-1945, inv.nr. 1328 Dagberichten van de Befehlshaber der Ordnungspolizei Den Haag betreffende vijandelijke

luchtaanvallen, 1940-1941. 27 Bundesarchiv-Militärarchiv (BAMA), RL 2-II Generalstab der Luftwaffe/Luftwaffenführungsstab, inv.nr 225, Luftlageberichte Nr.472-Nr.479, 22. Dez. 1940 – 31. Dez. 1940.

222-024-VO-01

Pagina 35 van 118

SPA WNP ingenieurs

DATUM:

07-08-1942

Toelichting TAM - participatieverslag -vooronderzoek explosieven - Bijlage 8.36

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

Eversteijn: Bombardementen en verongelukte vliegtuigen Bombardement op Echteld. Getroffen werd de Medelsestraat.29

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

Aangifte van schade aan onroerende goederen Plaatselijke ligging van het Echteld, Pijpstraat E.33 beschadigde object: t/m E.40 Datum en oorzaak der Op 7 Aug 1942 door schade: bominslag en gedurende de periode 1 Oct 1944 – 5 mei 1945 ten gevolge van oorlogshandelingen.30 Schaderapport: De bovengenoemde woningwetwoningen (…) zijn gedurende de bezettingsjaren tweemaal door oorlogshandelingen beschadigd en wel: 1) op 7 augustus 1942 tengevolge van bominslag in de nabijheid dier woningen, waardoor een schade aan glas, ramen en dakpannen is ontstaan van f. 200,60 2) gedurende het tijdvak 1 October 1944 – 5mei 1945 door granaatvuur en een tweetal overstromingen. Gedurende bovengenoemde periode waren de bewoners geëvacueerd en lag het dorp Echteld regelmatig onder granaatvuur. Doordat de bezetter de dijken had ondermijnd hebben twee overstromingen plaatsgevonden.31

2500210

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

Inhalt der Meldung

Opmerkingen:

Geen eenduidig te koppelen info in Night Raid sheets

Verschijningsvorm: Eenheid: Wapendrager: Hoofdsoort: Subsoort:

Afgeworpen Afwerpmunitie -

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal: Type ontstekers/ tijdsinrichting: Toestand: Nationaliteit: Opmerkingen:

1 Spreng- und 1 Brandbombe in Nähe des Bahnhofs. Nur Glasschaden.28

Gespecificeerde opgave van de door oorlogsgeweld beschadigde gemeentelijke eigendommen Omschrijving eigendom: Oorzaak en aard der geleden schade, alsmede datum waarop deze is toegebracht: Schoolgebouw te Echteld Bominslag in de nabijheid van de school op 7-8-1942 Onderwijzerswoning Bominslag in de nabijheid Echteld op 7 aug. 1942.

RELEVANTIE

Geallieerd Geen eenduidig te koppelen info in Night Raid sheets.

aantoonbare relevantie met betrekking tot het onderzoeksgebied.

In een secundaire bron is er sprake van de Medelsestraat getroffen wordt tijdens een bombardement. Deze straat bevindt zich op ca. 1300 meter afstand van het onderzoeksgebied. Er is in de primaire bronnen sprake van schade als gevolg van een bominslag in de: ▪ Pijpstraat; en aan: ▪ een schoolgebouw te Echteld; ▪ een onderwijzerswoning; ▪ een veldwachterswoning. De Pijpstraat bevindt zich op ca. 600 meter afstand van het onderzoeksgebied. Volgens de omnummerlijst uit het archief33 betreffen de nummers E.33 tot en met E.40 de adressen De Pijp 2, 4, 6, 8, 10, 12, 14 en 16. Het vermelde schoolgebouw betreft vermoedelijk de school aan de Achterstraat (nu adres 25 en 27a). Deze twee adressen bevinden zich op ca. 170 meter afstand van het onderzoeksgebied. Het is op basis van het geraadpleegde bronnen niet eenduidig vast te stellen waar er exact sprake is van de inslag /inslagen van afwerpmunitie. Op basis van de achterhaalde informatie en omschrijving is er geen aantoonbare relevantie met betrekking tot het onderzoeksgebied.

28 Bundesarchiv Berlin-Lichterfelde (BABL), R 19 Hauptamt Ordnungspolizei, inv.nr. 803, Lagemeldungen über Luftangriffe auf das Reichsgebiet (vereinzelt auch Holland und Norwegen), Nov. 1940 - Febr. 1941. 29 T. Eversteijn, Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 - 5 mei 1945 (z.p., z.j.) 1191. 30 Regionaal Archief Rivierenland (RAR), 0682 Gemeentebestuur van Echteld, 1945-1960, inv.nr. 582, Dossiers inzake vergoedingen van oorlogsschade. 31 RAR, 0682, Gemeentebestuur van Echteld, 1945-1960, inv.nr. 582, Dossiers inzake vergoedingen van oorlogsschade. 33 RAR, 0682, Gemeentebestuur van Echteld, 1945-1960, inv.nr. 292, Concordansen op de huisnummering van Echteld, Ochten en IJzendoorn tussen de oude wijknummering en de straatgewijze nummers, circa 1955.

222-024-VO-01

Pagina 36 van 118

SPA WNP ingenieurs

DATUM:

Toelichting TAM - participatieverslag -vooronderzoek explosieven - Bijlage 8.37

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN Veldwachterswoning te Echteld

12-03-1943

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

Lagebericht - Der Wehrmachtsbefehlshaber in den Niederlanden 12.3 23,00 Uhr Absturz 1 Wellington bei Echteld, 25 km nord-ostw. ’s-Hertogenbosch; von Besatzung 5 Mann (…).39

Verschijningsvorm: Eenheid: Wapendrager: Hoofdsoort: Subsoort:

Onderdeel vliegtuigwrak 424 Squadron Wellington Mk III KKM (boordwapen) -

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal: Type ontstekers/ tijdsinrichting: Toestand: Nationaliteit: Opmerkingen:

Bominslag in de nabijheid op 7 Aug. 1942.32

Studiegroep Luchtoorlog Loss register Los schart: T2119 Aircraft: Wellington Mk III Operation: Bombing (Essen) Serial/Wnr: BK 348 Unit: 424 Squadron Cause of crash: Shot down by Oblt. M. Meurer of 3./NJG 1 Crash location: Crashed at Echteld.34 Van Alphen: Tussen Waal en Lek De trieste rij wordt voortgezet met een Engelse Wellington-bommenwerper, die om 22.14 uur in de nacht van 12 op 13 maart 1943 midden in het dorp Echteld terechtkwam. Het toestel behoorde tot het 424e eskader van de Engelse luchtmacht en kwam van de basis Topcliffe. (…) Een gedeelte van het toestel stortte brandend op de woning van de koster. (…) Alleen het staartstuk stak nog boven de grond uit. De rest zit waarschijnlijk nog gedeeltelijk onder de weg, die na het min of meer ruimen van het wrak weer bruikbaar is genaakt. Door de grote klap waarmee het toestel op de grond terecht kwam alsmede de felle brand die daarop volgde, was het identificeren van de bemanning hier een zeer groot probleem.35

2500210

Figuur 5: Herdenkingspaneel/monument crash met de vermelding dat er heden ten dage nog de aanwezigheid van wrakstukken van het toestel onder de Ooisestraat vermoed wordt.

De locatiebeschrijvingen van de crash duiden op de inslag van het toestel bij de voormalige kosterij op de hoek van de Voorstraat en Ooisestraat. Er zijn geen aanwijzingen achterhaald die er eenduidig op duiden dat het onderzoeksgebied betrokken is geweest bij de crash. De gebeurtenis wordt als niet relevant met betrekking tot het onderzoeksgebied aangemerkt.

Geallieerd Geen eenduidig te koppelen info in Night Raid sheets

https://www.airwar-nederbetuwe.com In de avond van 12 maart 1943 steeg een Vickers Wellington Mk. III, nummer BK-348, op van het RAF-vliegveld Topcliffe. (…) Samen met 23 Halifaxes en 87 Wellingtons zouden ze industriële complexen in Essen gaan bombarderen. Maar zover kwam het niet. Rond 22:15 uur in de avond ging het mis. Een Duits Messerschmitt Bf 110 jachtvliegtuig met daarin Oblt. Manfred Meuer van de 3./NJG 1 was opgestegen van vliegveld Venlo en schoot de Wellington naar beneden. Het vliegtuig crashte in de Voorstraat in Echteld. Een vleugel van het brandende vliegtuig sloeg in de kosterswoning waardoor de kosterij afbrandde. Kosteres weduwe De Greef kon samen met haar twee dochters ternauwernood via de achterdeur vluchten naar huize Ommerstein. Geen van de bemanningsleden overleefde de crash. Alle 32 RAR, 0682, Gemeentebestuur van Echteld, 1945-1960, inv.nr. 787 Stukken betreffende opgave van oorlogsschade aan het Ministerie van Financiën en het Bureau Financiering Wederopbouw Publiekrechtelijke Lichamen, 1942-1952. 34 https://verliesregister.studiegroepluchtoorlog.nl/ (geraadpleegd augustus 2025). 35 Van Alphen, Tussen Waal en Lek 1939-1945, 38. 39 BAMA, RW 37 Wehrmachtsbefehlshaber in den Niederlanden, inv.nr. 24, Wochenlageberichte Bd. 2, 31. Aug. 1942 - 16. Mai 1943.

222-024-VO-01

Pagina 37 van 118

SPA WNP ingenieurs

DATUM:

Toelichting TAM - participatieverslag -vooronderzoek explosieven - Bijlage 8.38

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

2500210

RELEVANTIE

vijf liggen begraven in een gemeenschappelijk graf op de War Cemetery in Uden. Wrakstukken van de Wellington liggen nog steeds onder de grond in de Ooisestraat in Echteld.36 https://asn.flightsafety.org/ The crew were buried underneath the wreckage when it crashed at Echteld (Gelderland) on the North bank of the Waal. Eye-witness report of Rev. Van Achterberg: dated Saturday, September 23, 1991 (originally given in Dutch and subsequently translated into English). “Almost 50 years ago, on the late Friday evening of 12 March 1943, the Allied Air Force growled over us, on the way back to England, after having dropped the bomb load on Germany. With a few people in hiding, we stood on the back landing of the old parsonage, staring at them when we suddenly saw a small flash of light grow larger. A German fighter who had taken off from Deelen airfield had hit one of the English bombers. The fire approached us. We thought our last moment was struck when the plane crashed with a thunder of violence on the road between church and boarding house. A burning wing fell on the sexton's house, which burned out completely. The verger Mrs. De Greef and her daughters barely escaped the flames. A few meters to the other side and the church would have gone up in flames. Had this bomber still had bombs onboard, the whole of the village of Echteld would have been destroyed.

Respectfully, the then headmaster, Mr. Paul van Zorge, and I collected some human remains, which we found, into a box - I still remember a few cramped fingers - and quietly committed them to the earth”. The box containing the remains was buried at the cemetery next to the church in Echteld. After the war they were reinterred in a collective grave 4.C.8-9. at the British War Cemetery Uden. Parts of the plane are still in the ground under Voorstraat, Echteld and discussions are taking place locally about the possibility of excavating the aircraft which inevitably still contains human remains.37 Vallen: Echteld, Ochten en IJzendoorn in grootmoederstijd

36 https://www.airwar-nederbetuwe.com/ (geraadpleegd augustus 2024). 37 https://asn.flightsafety.org/ (geraadpleegd augustus 2025).

222-024-VO-01

Pagina 38 van 118

SPA WNP ingenieurs

DATUM:

Toelichting TAM - participatieverslag -vooronderzoek explosieven - Bijlage 8.39

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

Nummers 4058

Luchtfotoanalyse # 4058: Op de luchtfoto is ter hoogte van de kruising Ooisestraat – Voorstraat bij de voormalige pastorie een diffuse puinzone zichtbaar terplaate van het voormalige kosterpand. Dit is toe te schrijven aan de vliegtuigcrash

2500210

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

(…) De kosterij is in 1943 verdwenen toen er een Engels vliegtuig op viel. Dat toestel ligt nog altijd in de grond onder de Ooisestraat.38 Datum luchtfoto 21-09-1943

Sortie E-233

Schaal Ca. 8.500

Classificatie A: Bevestigd: de locatie kan bevestigd worden met meerdere bronnen.

20-06-1944

7-1991

Ca. 14.000

4048

16-09-1944

106G-2930

Ca. 8.500

3205

19-09-1944

140-1041

Ca. 14.000

4018

06-10-1944

4-0993

Ca. 16.800

3116

18-10-1944

02-11-1944

Verslag over de gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog en de eerste maanden na de bevrijding, ca. 1946 18 October 1944: ook Echteld moet evacueren.40 -

# 4048: Geen “nieuwe” potentieel OO-gerelateerde waarnemingen in (de directe omgeving van) het onderzoeksgebied. # 3205: Geen “nieuwe” potentieel OO-gerelateerde waarnemingen in (de directe omgeving van) het onderzoeksgebied. # 4018: Geen “nieuwe” potentieel OO-gerelateerde waarnemingen in (de directe omgeving van) het onderzoeksgebied. # 3116: Geen “nieuwe” potentieel OO-gerelateerde waarnemingen in (de directe omgeving van) het onderzoeksgebied. -

War Diary 147th Fd. Regt 1400: Considerable transport expected at Echteld at 1630hrs. (…) Engaged at 1630hrs by 413 and 431.41

Verschijningsvorm: Eenheid: Wapendrager: Hoofdsoort: Subsoort:

Onderdeel vliegtuigwrak 424 Squadron Wellington Mk III KKM (boordwapen) -

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal: Type ontstekers/ tijdsinrichting: Toestand: Nationaliteit: Opmerkingen:

De locatie van de waarneming bevindt zich op ca. 80 meter afstand van het onderzoeksgebied. Er zijn geen aanwijzingen achterhaald die er eenduidig op duiden dat het onderzoeksgebied betrokken is geweest bij de crash. De gebeurtenis wordt als niet relevant met betrekking tot het onderzoeksgebied aangemerkt.

Geallieerd -

Contextuele informatie: het gevolg is dat verslaglegging of waarnemingen van gebeurtenissen door civiele instanties en burgers hierdoor ontbreekt (leemte in kennis). Verschijningsvorm: Eenheid: Wapendrager: Hoofdsoort: Subsoort:

Verschoten 147th Field Regiment 25 ponder Geschutmunitie Waarschijnlijk brisant

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal: Type ontstekers/ tijdsinrichting: Toestand: Nationaliteit: Opmerkingen:

25 ponder

Grove duiding van een beschieting op Echteld. Deze beschrijving wordt meegenomen voor de beeldvorming van de situatie en gebeurtenissen.

Geallieerd -

38 W.H.P. Vallen, Echteld, Ochten en IJzendoorn in grootmoederstijd (Zaltbommel 1991) 9. 40 RAR, 0682, Gemeentebestuur van Echteld, 1945-1960, inv.nr. 58, Verslag over de gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog en de eerste maanden na de bevrijding, ca. 1946. 41 The National Archives (TNA), WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War, inv.nr. 995.

222-024-VO-01

Pagina 39 van 118

SPA WNP ingenieurs

Toelichting TAM - participatieverslag -vooronderzoek explosieven - Bijlage 8.40

DATUM:

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

03-11-1944

12-11-1944

Datum luchtfoto 19-11-1944

Sortie 4-1296

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

War Diary 147th Fd. Regt 1450: M Target engaged by 431 Bty O.P. on S.P. gun behind the railway embankment 463708, rounds in area but gun continued firing later on.42

Verschijningsvorm: Eenheid: Wapendrager: Hoofdsoort: Subsoort:

Verschoten 147th Field Regiment 25 ponder Geschutmunitie -

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal: Type ontstekers/ tijdsinrichting: Toestand: Nationaliteit: Opmerkingen:

25 ponder

Verschijningsvorm: Eenheid: Wapendrager: Hoofdsoort: Subsoort:

Verschoten Geschutmunitie -

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal: Type ontstekers/ tijdsinrichting: Toestand: Nationaliteit: Opmerkingen:

Verschijningsvorm: Eenheid: Wapendrager: Hoofdsoort: Subsoort:

Verschoten Geschutmunitie -

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal: Type ontstekers/ tijdsinrichting: Toestand: Nationaliteit: Opmerkingen:

Schaal Ca. 7.600

Nummers 3118; 3119; 3120; 3121; 3122

2500210

War Diary 12 King's Royal Rifle Corps (…) Active enemy mortar stonked by Artillery 462702 (…).43

Luchtfotoanalyse # 3120 en 3121: in de directe omgeving (ten oosten) van het onderzoeksgebied zijn in het “open” veld inslagkraters van geschutmunitie zichtbaar. De dichtstbijzijnde kraters bevinden zich op ca. 15 meter afstand. De kraters welke zijn waargenomen binnen een afstand van 125 meter van het onderzoeksgebied zijn voorzien van GIS ID’s: 101, 102, 103, 104, 105, 106, 107, 108, 109. Op ca. 110 meter afstand zijn ten zuiden van het onderzoeksgebied meerdere stellingen zichtbaar. Deze zijn voorzien van de GIS ID’s 201, 202, 203, 204 en 205. Classificatie B: Waarschijnlijk: de organisatie is overwegend zeker van de validiteit van de classificatie van het object op de luchtfoto. Onder paragraaf 3.3 is een beeldvergelijking opgenomen (kenmerk 222-024-LUFO-01) met

RELEVANTIE Het opgegeven doelcoördinaat bevindt zich op ca. 650 meter afstand van het onderzoeksgebied. De gebeurtenis wordt als niet aantoonbaar relevant met betrekking tot het onderzoeksgebied aangemerkt.

Geallieerd -

Geallieerd Niet duidelijk wie het vuur heeft uitgebracht.

Geallieerd Niet duidelijk wie het vuur heeft uitgebracht. Mogelijk betreft het de eenheid welke op 12 november 1944 betrokken is geweest bij de beschieting van Duitse mortierposities.

Het opgegeven doelcoördinaat bevindt zich op ca. 120 meter afstand van het onderzoeksgebied. Op de luchtfoto van 19 november 1944 zijn ter hoogte van het coördinaat vak en in de omgeving daarvan meerdere inslagkraters van geschutinslagen zichtbaar. De gebeurtenis toont aan dat er op doelen in de directe omgeving van het onderzoeksgebied artilleriebeschietingen zijn uitgevoerd. Deze beschrijving wordt meegenomen voor de beeldvorming van de situatie en gebeurtenissen.

De waargenomen inslagen in het open veld langs het onderzoeksgebied tonen aan dat er in november 1944 naast het onderzoeksgebied granaten zijn ingeslagen. Deze informatie wordt verder meegenomen in het indiceringsproces. Hierbij dient tevens de kanttekening geplaatst te worden dat het onderzoeksgebied als boomgaard in gebruik was. Hierdoor is het niet uit te sluiten dat er inslagen in het gebied zijn ingeslagen welke als gevolg van de begroeiing niet als zodanig waarneembaar zijn.

42 TNA, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War, inv.nr. 995. 43 TNA, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War, inv.nr. 1328.

222-024-VO-01

Pagina 40 van 118

SPA WNP ingenieurs

DATUM:

Toelichting TAM - participatieverslag -vooronderzoek explosieven - Bijlage 8.41

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

26-11-1944

Van Alphen: Tussen Waal en Lek De geallieerde artillerie beschoot Echteld.44

Datum luchtfoto 03-12-1944

Sortie 742L

05-12-1944

07-12-1944

08-12-1944

11-12-1944

Schaal High Oblique

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

beeldmateriaal van 6 oktober 1944 en 19 november 1944. -

Nummers 482

Luchtfotoanalyse # 482: de luchtfoto is niet geschikt voor detail interpretatie.

Van Hemmen: Ooievaar brengt zondvloed Donderdag 7 december liepen dorpen zoals Ingen, Maurik en Echteld al grotendeels onder.46 -

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

Globale melding uit een secundaire bron van de beschieting van Echteld. De vermelding wordt meegenomen voor de beeldvorming voor de periode november 1944 – April 1945.

War Diary 7th Canadian Recce Support group (…) Sixth Anti-Tank M-10 Detachements F-3 and F-4 replaced F-1 and F-2 (…) Troop engaged troops previously registered in Echteld with good results. Ammunition expended in morning shoot at 1000 hours 20 rounds High Explosive.45

2500210

Verschijningsvorm: Eenheid: Wapendrager: Hoofdsoort: Subsoort:

Verschoten 7th Canadian Recce M-10 Geschutmunitie High Explosive (HE)

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal: Type ontstekers/ tijdsinrichting: Toestand: Nationaliteit: Opmerkingen:

76mm of 17 ponder 20 Geallieerd -

War Diary 7th Canadian Recce From 1345/1650 hours Number 1 section “F” troop engaged targets in ECHELD [Echteld]. Good hits were obtained (…) 20 rounds High Explosive were expended.47

War Diary 7th Canadian Recce Sixth Anti-Tank. At 1000 hours “F” Troop engaged (…) and Echteld MR 4570. Several

Grove duiding van een beschieting op Echteld. Deze beschrijving wordt meegenomen voor de beeldvorming van de situatie en gebeurtenissen.

Contextuele informatie. De hoge waterstand zorgt voor belemmering van waarnemingen op luchtfotomateriaal (leemte in kennis). Verschijningsvorm: Eenheid: Wapendrager: Hoofdsoort: Subsoort:

Verschoten 7th Canadian Recce M-10 Geschutmunitie High Explosive (HE)

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal: Type ontstekers/ tijdsinrichting: Toestand: Nationaliteit: Opmerkingen:

76mm of 17 ponder

Verschijningsvorm: Eenheid: Wapendrager: Hoofdsoort:

Verschoten 7th Canadian Recce Geschutmunitie

Grove duiding van een beschieting op Echteld. Deze beschrijving wordt meegenomen voor de beeldvorming van de situatie en gebeurtenissen.

20 Geallieerd Grove duiding van een beschieting op Echteld. Deze beschrijving wordt meegenomen voor de beeldvorming van de situatie en gebeurtenissen.

44 Van Alphen, Tussen Waal en Lek 1939-1945, 137 45 Library and Archives Canada (LAC), RG 24-C-3, War Diaries divisions, inv.nr. 14218. 46 F. van Hemmen, Ooievaar brengt zondvloed. De onderwaterzetting van de Betuwe, December 1944 – maart 1945 (Kesteren 1995) 81. 47 LAC, RG 24-C-3, War Diaries divisions, inv.nr. 14218.

222-024-VO-01

Pagina 41 van 118

SPA WNP ingenieurs

DATUM:

20/21-12-1944

Toelichting TAM - participatieverslag -vooronderzoek explosieven - Bijlage 8.42

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

21-12-1944

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

direct hits were observed on possible Observation Posts.48

Subsoort:

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal: Type ontstekers/ tijdsinrichting: Toestand: Nationaliteit: Opmerkingen:

Verschijningsvorm: Eenheid: Wapendrager: Hoofdsoort: Subsoort:

Verschoten 69 Field 25 ponder geschut Geschutmunitie -

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal: Type ontstekers/ tijdsinrichting: Toestand: Nationaliteit: Opmerkingen:

25 ponder

Van Alphen: Tussen Waal en Lek Echteld en Tiel werden door de geallieerden beschoten.50

Datum luchtfoto 23-12-1944

Sortie 4-1453

31-12-1944/ 01-01-1945

Schaal Ca. 10.800

2500210

War Diary 49th Recce HF Task Programme No. 2 for 20 - 21 Dec 44 Target No. HF 14 Map Ref 46107028 Description of target X rds Echteld Method Conc No. of guns engaging Do [ F Tp 69 Fd Regt (25 pdr) Scale of Amn Scale 2 Time to engage 2035 0110 0750 Remarks -49

Nummers 3121; 3122

Luchtfotoanalyse # 3121 en 3122: het onderzoeksgebied staat onder water. Onder paragraaf 3.3 is afbeelding (kenmerk 222-024-LUFO-02) met deze situatie.

War Diary 49th Recce HF Task Programme No. 14 for 31 Dec 44 – 1 Jan 45 Target No. HF 111 Map Ref 46107028 Description of target X Rds Method Conc No. of guns engaging E Tp 143 Fd Regt RA (25 pdr) Scale of Amn Scale 1 Time to engage 1735 0715 Remarks -51

RELEVANTIE

Geallieerd Inzet anti-tank geschut (vermoedelijk indirect vuur)

Geallieerd HF – Harrassing fire (storingsvuur)

De bron vermeldt dat er storingsvuur wordt uitgebracht met als doel de kruising van de Ooisestraat – Voorstraat Wijenburgsestraat. De kruising bevindt zich op ca. 90 meter afstand van het onderzoeksgebied. De gebeurtenis toont aan dat er op doelen in de directe omgeving van het onderzoeksgebied artilleriebeschietingen zijn uitgevoerd. Deze beschrijving wordt gezien de afstand tot het onderzoeksgebied meegenomen in het indiceringsproces.

Globale melding uit een secundaire bron van de beschieting van Echteld. De vermelding wordt meegenomen voor de beeldvorming voor de periode november 1944 – April 1945.

Het onderzoeksgebied staat onder water. Geen waarnemingen mogelijk (leemte in kennis). De bron vermeldt dat er storingsvuur wordt uitgebracht met als doel de kruising van de Ooisestraat – Voorstraat Wijenburgsestraat. De kruising bevindt zich op ca. 90 meter afstand van het onderzoeksgebied. De gebeurtenis toont aan dat er op doelen in de directe omgeving van het onderzoeksgebied artilleriebeschietingen zijn uitgevoerd. Deze beschrijving wordt gezien de afstand tot het onderzoeksgebied meegenomen in het indiceringsproces.

Verschijningsvorm: Eenheid: Wapendrager: Hoofdsoort: Subsoort:

Verschoten 143 Field 25 ponder geschut Geschutmunitie -

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal: Type ontstekers/ tijdsinrichting: Toestand: Nationaliteit: Opmerkingen:

25 ponder Geallieerd HF – Harrassing fire (storingsvuur)

48 LAC, RG 24-C-3, War Diaries divisions, inv.nr. 14218. 49 TNA, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War, inv.nr. 506. 50 Van Alphen, Tussen Waal en Lek 1939-1945, 150. 51 TNA, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War, inv.nr. 4234.

222-024-VO-01

Pagina 42 van 118

SPA WNP ingenieurs

DATUM:

Toelichting TAM - participatieverslag -vooronderzoek explosieven - Bijlage 8.43

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

Januari 1945

01/02-01-1945

Laurentius, De Betuwe in stelling De Neder-Betuwe werd dagelijks beschoten (…). IJzendoorn trilde 9 keer op zijn grondvesten en Echteld 8 keer.52 -

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

Globale melding uit een secundaire bron van de beschieting van Echteld. De vermelding wordt meegenomen voor de beeldvorming voor de periode november 1944 – April 1945. De bronnen vermelden o.a. dat er storingsvuur wordt uitgebracht met als doel de kruising van de Ooisestraat – Voorstraat -Wijenburgsestraat. De kruising bevindt zich op ca. 90 meter afstand van het onderzoeksgebied. De gebeurtenis toont aan dat er op doelen in de directe omgeving van het onderzoeksgebied artilleriebeschietingen zijn uitgevoerd. Deze beschrijving wordt gezien de afstand tot het onderzoeksgebied meegenomen in het indiceringsproces.

War Diary 49th Recce HF Task Programme No. 15 for 1-2 Jan 45 Target No. HF 122 Map Ref 46107029 Description of target X rds supply route Method Conc No. of guns engaging 4.2 inch Mortar Pl 2 Kensingtons Scale of Amn Scale 2 Time to engage 1830 2230 0630 Remarks -53

Verschijningsvorm: Eenheid: Wapendrager: Hoofdsoort: Subsoort:

Verschoten 2 Kensingtons 4.2 inch mortier Geschutmunitie -

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal: Type ontstekers/ tijdsinrichting: Toestand: Nationaliteit: Opmerkingen:

4.2inch

War Diary 49th Recce HF Task Programme No. 15 for 1-2 Jan 45 Target No. HF 124 Map Ref 46397075 Description of target Rd and rly junc Method Conc No. of guns engaging E Tp 143 Fd Regt RA (25 pdr) Scale of Amn Scale 2 Time to engage 0800 1115 Remarks -54 02/03-01-1945

03/04-01-1945

2500210

Geallieerd HF – Harrassing fire (storingsvuur) Het doel (HF 124) van de 25 ponders ligt op ruime afstand.

War Diary 49th Recce HF Task Programme No. 16 for 2-3 Jan 45 Target No. HF 137 Map Ref 46107028 Description of target X rds Method Conc No. of guns engaging E Tp 143 Fd Regt RA (25 pdr) Scale of Amn Scale 1 Time to engage 1955 1420 Remarks -55

Verschijningsvorm: Eenheid: Wapendrager: Hoofdsoort: Subsoort:

Verschoten 143 Field 25 ponder geschut Geschutmunitie -

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal: Type ontstekers/ tijdsinrichting: Toestand: Nationaliteit: Opmerkingen:

25 ponder

War Diary 49th Recce HF Task Programme No. 17 for 3-4 Jan 45

Verschijningsvorm: Eenheid:

Verschoten 143 Field

Geallieerd HF – Harrassing fire (storingsvuur)

De bron vermeldt dat er storingsvuur wordt uitgebracht met als doel de kruising van de Ooisestraat – Voorstraat Wijenburgsestraat. De kruising bevindt zich op ca. 90 meter afstand van het onderzoeksgebied. De gebeurtenis toont aan dat er op doelen in de directe omgeving van het onderzoeksgebied artilleriebeschieting zijn uitgevoerd. Deze beschrijving wordt gezien de afstand tot het onderzoeksgebied meegenomen in het indiceringsproces.

Het opgegeven doel bevindt op ruim 600 meter afstand van het onderzoeksgebied. De gebeurtenis wordt als niet

52 V. Laurentius, De Betuwe in Stelling. De Ondergrondse 1940-1945 & De stellingenoorlog en evacuaties 1944-1945 (Kesteren 2000) 239. 53 TNA, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War, inv.nr. 4234. 54 TNA, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War, inv.nr. 4234. 55 TNA, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War, inv.nr. 4234.

222-024-VO-01

Pagina 43 van 118

SPA WNP ingenieurs

DATUM:

Toelichting TAM - participatieverslag -vooronderzoek explosieven - Bijlage 8.44

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

2500210

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

Target No. Map Ref Description of target Method No. of guns engaging

Wapendrager: Hoofdsoort: Subsoort:

25 ponder geschut Geschutmunitie -

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal: Type ontstekers/ tijdsinrichting: Toestand: Nationaliteit: Opmerkingen:

25 ponder

Scale of Amn Time to engage Remarks

HF 148 46377074 Rd and rly junc Conc E Tp 143 Fd Regt RA (25 pdr) Scale 1 2035 2300 -56

RELEVANTIE aantoonbaar of beredeneerbaar relevant met betrekking tot het onderzoeksgebied aangemerkt.

Geallieerd HF – Harrassing fire (storingsvuur) Het doel (HF 148) van de 25 ponders ligt op ruime afstand.

05/06-01-1945

War Diary 49th Recce HF Task Programme No. 19 for 5-6 Jan 45 Target No. HF 169 Map Ref 46367074 Description of target Rd and rail crossing Method Conc No. of guns engaging E Tp 143 Fd Regt RA (25 pdr) Scale of Amn Scale 1 Time to engage 2145 0215 0830 Remarks -57

Verschijningsvorm: Eenheid: Wapendrager: Hoofdsoort: Subsoort:

Verschoten 143 Field 25 ponder geschut Geschutmunitie -

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal: Type ontstekers/ tijdsinrichting: Toestand: Nationaliteit: Opmerkingen:

25 ponder

Het opgegeven doel bevindt op ruim 600 tot 650 meter afstand van het onderzoeksgebied. De gebeurtenis wordt als niet aantoonbaar of beredeneerbaar relevant met betrekking tot het onderzoeksgebied aangemerkt.

Geallieerd HF – Harrassing fire (storingsvuur) Het doel (HF 169) van de 25 ponders ligt op ruime afstand.

06/-7-01-1945

War Diary 49th Recce HF Task Programme No. 20 for 6-7 Jan 45 Target No. HF 177 Map Ref 46107028 Description of target X rds Echteld Method Conc No. of guns engaging E Tp 143 Fd Regt RA (25 pdr) Scale of Amn Scale 1 Time to engage 1815 0520 Remarks -58

Verschijningsvorm: Eenheid: Wapendrager: Hoofdsoort: Subsoort:

Verschoten 143 Field 25 ponder geschut Geschutmunitie -

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal: Type ontstekers/ tijdsinrichting: Toestand: Nationaliteit: Opmerkingen:

25 ponder Geallieerd HF – Harrassing fire (storingsvuur)

56 TNA, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War, inv.nr. 4234. 57 TNA, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War, inv.nr. 4234. 58 TNA, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War, inv.nr. 4234.

222-024-VO-01

Pagina 44 van 118

SPA WNP ingenieurs

Toelichting TAM - participatieverslag -vooronderzoek explosieven - Bijlage 8.45

DATUM:

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

09/10-01-1945

12-01-1945

14/15-01-1945

18/19-01-1945

Van Alphen: Tussen Waal en Lek De geallieerden schoten met mitrailleurs op Ochten en Echteld.60 -

2500210

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

War Diary 49th Recce HF Task Programme No. 23 for 9-10 Jan 45 Target No. HF 214 Map Ref 46117028 Description of target X rds Echteld Method Conc No. of guns engaging B Tp 74 Fd Regt RA (25 pdr) Scale of Amn Scale 1 Time to engage 1720 1925 0530 Remarks -59

Verschijningsvorm: Eenheid: Wapendrager: Hoofdsoort: Subsoort:

Verschoten 74 Field 25 ponder geschut Geschutmunitie -

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal: Type ontstekers/ tijdsinrichting: Toestand: Nationaliteit: Opmerkingen:

25 ponder

RELEVANTIE

Geallieerd HF – Harrassing fire (storingsvuur)

War Diary 49th Recce HF Task Programme No. 28 for 14-15 Jan 45 Target No. HF 252 Map Ref 46117028 Description of target X rds Echteld Method Conc No. of guns engaging B Tp 74 Fd Regt RA (25 pdr) Scale of Amn Scale 1 Time to engage 1730 0545 0650 Remarks -61

Verschijningsvorm: Eenheid: Wapendrager: Hoofdsoort: Subsoort:

Verschoten 74 Field 25 ponder geschut Geschutmunitie -

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal: Type ontstekers/ tijdsinrichting: Toestand: Nationaliteit: Opmerkingen:

25 ponder

Verschijningsvorm: Eenheid: Wapendrager: Hoofdsoort: Subsoort:

Verschoten 2 Kensingtons 4.2 inch mortier Geschutmunitie -

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal: Type ontstekers/ tijdsinrichting: Toestand: Nationaliteit:

4.2inch

War Diary 49th Recce HF Task Programme No. 33 for 18-19 Jan 45 Target No. HF 277 Map Ref 46117030 Description of target Enemy locality Echteld Method Conc

Geallieerd HF – Harrassing fire (storingsvuur)

Geallieerd

Globale melding uit een secundaire bron van de beschieting met mitrailleurs van Echteld. De vermelding wordt meegenomen voor de beeldvorming voor de periode november 1944 – April 1945. De bron vermeldt dat er storingsvuur wordt uitgebracht met als doel de kruising van de Ooisestraat – Voorstraat Wijenburgsestraat. De kruising bevindt zich op ca. 90 meter afstand van het onderzoeksgebied. De gebeurtenis toont aan dat er op doelen in de directe omgeving van het onderzoeksgebied artilleriebeschietingen zijn uitgevoerd. Deze beschrijving wordt gezien de afstand tot het onderzoeksgebied meegenomen in het indiceringsproces.

De bron vermeldt dat er intensief storingsvuur door 4.2 inch mortieren wordt uitgebracht met als doel de “locality Echteld”. De gebeurtenis toont aan dat er op doelen in de directe omgeving van het onderzoeksgebied intensieve artilleriebeschietingen zijn uitgevoerd. Deze beschrijving wordt mede gezien de vondst van een staartstuk en restant ontsteker van mortiergranaat van 4.2 inch. bij archeologisch onderzoek in het onderzoeksgebied (mei 2007- zie mora 20070731) meegenomen in het indiceringsproces.

59 TNA, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War, inv.nr. 4234. 60 Van Alphen, Tussen Waal en Lek 1939-1945, 162. 61 TNA, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War, inv.nr. 4234. 62 TNA, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War, inv.nr. 4234.

222-024-VO-01

Pagina 45 van 118

SPA WNP ingenieurs

DATUM:

Toelichting TAM - participatieverslag -vooronderzoek explosieven - Bijlage 8.46

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

No. of guns engaging

Opmerkingen:

Scale 5 duidt op hoge frequentie. Zie ook mora 20070731 met de ruiming van een staartstuk en restant ontsteker van mortiergranaat van 4.2 inch in het onderzoeksgebied.

Verschijningsvorm: Eenheid: Wapendrager: Hoofdsoort: Subsoort:

Verschoten 2 Kensingtons 4.2 inch mortier Geschutmunitie -

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal: Type ontstekers/ tijdsinrichting: Toestand: Nationaliteit: Opmerkingen:

4.2inch

Verschijningsvorm: Eenheid: Wapendrager: Hoofdsoort: Subsoort:

Verschoten 2 Kensingtons 4.2 inch mortier Geschutmunitie -

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal: Type ontstekers/ tijdsinrichting: Toestand: Nationaliteit: Opmerkingen:

4.2inch

Scale of Amn Time to engage

Remarks 19/20-01-1945

1 sec 4.2” mortars 2 Kensington Scale 5 1730 2300 0300 0700 -63

War Diary 49th Recce Operation Alpha (…) Fire SP: (…) (e) 4.2inch mortars (2 Kensingtons) will fire concs on areas Echteld 4670 and (…) at 1730 2300 0300 and 0700 hrs on nights 18/19, 19/20 and 20/21 Jan.64 War Diary 49th Recce HF Task Programme No. 34 for 19-20 Jan 45 Target No. HF 284 Map Ref 46117030 Description of target Enemy locality Echteld Method Conc No. of guns engaging 1 sec 4.2” Mor Pl 2 Kens Scale of Amn Scale 5 Time to engage 1730 2100 2300 0300 0700 Remarks -65

20/21-01-1945

2500210

War Diary 49th Recce Operation Alpha (…) Fire SP: (…) (e) 4.2inch mortars (2 Kensingtons) will fire concs on areas Echteld 4670 and (…) at 1730 2300 0300 and 0700 hrs on nights 18/19, 19/20 and 20/21 Jan.66 War Diary 49th Recce HF Task Programme No. 34 [?] for 20-21 Jan 45 Target No. HF 282 Map Ref 46117030 Description of target Enemy locality Echteld Method Conc No. of guns engaging Sec 4.2” Mortars 2 Kensingtons Scale of Amn Scale 5 Time to engage 1730 2100

RELEVANTIE

Geallieerd Scale 5 duidt op hoge frequentie. Zie ook mora 20070731 met de ruiming van een staartstuk en restant ontsteker van mortiergranaat van 4.2 inch in het onderzoeksgebied.

Geallieerd Scale 5 duidt op hoge frequentie. Zie ook mora 20070731 met de ruiming van een staartstuk en restant ontsteker van mortier-

63 TNA, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War, inv.nr. 4234. 64 TNA, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War, inv.nr. 4234. 65 TNA, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War, inv.nr. 4234. 66 TNA, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War, inv.nr. 4234.

222-024-VO-01

Pagina 46 van 118

SPA WNP ingenieurs

DATUM:

Toelichting TAM - participatieverslag -vooronderzoek explosieven - Bijlage 8.47

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

Remarks 21/22-01-1945

23/24-01-1945

24/25-01-1945

2500210

INGEZETTE OO

2300 0300 0700 -67

RELEVANTIE granaat van 4.2 inch in het onderzoeksgebied.

War Diary 49th Recce HF Task Programme No. 35 for 21-22 Jan 45 Target No. HF 290 Map Ref 46107029 Description of target Enemy locality Echteld Method Conc No. of guns engaging Sec 4.2” Mortars 2 Kensingtons Scale of Amn Scale 5 Time to engage 1730 2100 2300 0300 0700 Remarks -68

Verschijningsvorm: Eenheid: Wapendrager: Hoofdsoort: Subsoort:

Verschoten 2 Kensingtons 4.2 inch mortier Geschutmunitie -

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal: Type ontstekers/ tijdsinrichting: Toestand: Nationaliteit: Opmerkingen:

4.2inch

War Diary 49th Recce HF Task Programme No. 36 for 23-24 Jan 45 Target No. HF 302 Map Ref 46467073 Description of target Rd and rly crossing Method Conc No. of guns engaging 452 Bty 74 Fd Regt RA Scale of Amn Scale 1 Time to engage 2340 0845 2000 Remarks -69

Verschijningsvorm: Eenheid: Wapendrager: Hoofdsoort: Subsoort:

Verschoten 74 Field 25 ponder geschut Geschutmunitie -

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal: Type ontstekers/ tijdsinrichting: Toestand: Nationaliteit: Opmerkingen:

25 ponder

War Diary 49th Recce HF Task Programme No. 37 for 24-25 Jan 45 Target No. HF 313 Map Ref 46097028 Description of target Echteld Method Conc No. of guns engaging 1 Tp 452 Fd Bty 74 Fd Regt Scale of Amn Scale 1

Verschijningsvorm: Eenheid: Wapendrager: Hoofdsoort: Subsoort:

Verschoten 74 Field 25 ponder geschut Geschutmunitie -

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal:

25 ponder

Geallieerd Scale 5 duidt op hoge frequentie. Zie ook mora 20070731 met de ruiming van een staartstuk en restant ontsteker van mortiergranaat van 4.2 inch in het onderzoeksgebied.

Geallieerd HF – Harrassing fire (storingsvuur) De bron vermeldt dat er storingsvuur wordt uitgebracht met als doel “Echteld”. De gebeurtenis toont aan dat er op doelen in de directe omgeving van het onderzoeksgebied artilleriebeschietingen zijn uitgevoerd. Deze beschrijving wordt meegenomen in het indiceringsproces.

67 TNA, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War, inv.nr. 4234. 68 TNA, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War, inv.nr. 4234. 69 TNA, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War, inv.nr. 4234.

222-024-VO-01

Pagina 47 van 118

SPA WNP ingenieurs

DATUM:

Toelichting TAM - participatieverslag -vooronderzoek explosieven - Bijlage 8.48

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

Time to engage

Type ontstekers/ tijdsinrichting: Toestand: Nationaliteit: Opmerkingen:

Verschijningsvorm: Eenheid: Wapendrager: Hoofdsoort: Subsoort:

Verschoten 69 Field 25 ponder geschut Geschutmunitie -

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal: Type ontstekers/ tijdsinrichting: Toestand: Nationaliteit: Opmerkingen:

25 ponder

Remarks

25/26-01-1945

2500210

2130 0755 -70

War Diary 49th Recce HF Task Programme No. 38 for 25-26 Jan 45 Target No. HF 322 Map Ref 46357073 Description of target Rd and rail crossing Method Conc No. of guns engaging E Tp 69 Fd Regt RA Scale of Amn Scale 1 Time to engage 1900 0645 Remarks -71

RELEVANTIE

Geallieerd HF – Harrassing fire (storingsvuur) Het opgegeven doel bevindt op ruim 600 tot 650 meter afstand van het onderzoeksgebied. De gebeurtenis wordt als niet aantoonbaar of beredeneerbaar relevant met betrekking tot het onderzoeksgebied aangemerkt.

Geallieerd HF – Harrassing fire (storingsvuur) Het doel (HF 322) van de 25 ponders ligt op ruime afstand.

26-01-1945

Van Alphen: Tussen Waal en Lek Geallieerde beschieting van Ochten, Echteld, Zennewijnen en Zaltbommel.72

29-01-1945

31-01-1945/ 01-02-1945

Van Alphen: Tussen Waal en Lek Zowel Echteld als Tiel werden door de geallieerde Artillerie beschoten.73 -

War Diary 49th Recce HF Task Programme No. 43 for 31 Jan – 1 Feb 45 Target No. HF 369 Map Ref 46107029 Description of target Echteld Method Conc No. of guns engaging E Tp 69 Fd Regt RA Scale of Amn Scale 1 Time to engage 1800 1920 2200 2300 0155 0645

Verschijningsvorm: Eenheid: Wapendrager: Hoofdsoort: Subsoort:

Verschoten 69 Field 25 ponder geschut Geschutmunitie -

Kalibers/ gewichtsklasse: Aantal: Type ontstekers/ tijdsinrichting:

25 ponder

Toestand: Nationaliteit:

Het is niet duidelijk of hiermee gerefereerd wordt aan het storingsvuur van 25/26-01-1945. De vermelding wordt meegenomen voor de beeldvorming voor de periode november 1944 – April 1945. Globale melding uit een secundaire bron van de beschieting van Echteld. De vermelding wordt meegenomen voor de beeldvorming voor de periode november 1944 – April 1945. De bron vermeldt dat er storingsvuur wordt uitgebracht met als doel “Echteld”. De gebeurtenis toont aan dat er op doelen in de directe omgeving van het onderzoeksgebied artilleriebeschietingen zijn uitgevoerd. Deze beschrijving wordt meegenomen in het indiceringsproces.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/16887864/1