PvA Bijlage 2 Omgevingsvisie Mook en Middelaar

OMGEVINGSVISIE MOOK EN MIDDELAAR BUREAU NIEUWE GRACHT stedenbouw & landschap

OMGEVINGSVISIE MOOK EN MIDDELAAR / 2

INHOUDSOPGAVE

1. INLEIDING 1.1

Wat is een omgevingsvisie?

1.2 Een stip aan de horizon

3 3

2.1 Een proces in twee fasen

4

2.2 Betrokkenheid en rol van de raad

4

B1.

2.3 Participatie met de omgeving

5 5

3.1 Regionale positionering

6

3.2 Kenmerken en gebiedskwaliteiten

6

4. THEMA’S EN OPGAVEN VOOR DE OMGEVINGSVISIE

9

4.1 Inventarisatie van bestaand beleid

9

4.2 Opgaven vanuit sectoraal beleid

9

De Omgevingsvisie Mook en Middelaar is opgesteld door Bureau Nieuwe Gracht (stedenbouw en landschap). De participatie is georganiseerd in samenwerking met Citisens. Vanuit de gemeente Mook en Middelaar heeft begeleiding plaatsgevonden door een kernteam en projectgroep.

5. VISIE OP HOOFDLIJNEN

6. TOELICHTING BIJ DE BELANGRIJKE KEUZES

26

Bureau Nieuwe Gracht

7. INTEGRAAL TOEKOMSTBEELD MOOK EN MIDDELAAR

29

8. OP WEG NAAR UITVOERING

30

Utrecht, 20 maart 2025

Begrippenlijst

LOSSE BIJLAGEN

3. EEN KENSCHETS VAN DE GEMEENTE

• Robert Arends • Nadèche Westrus

BIJLAGE

4

2. PARTICIPATIE EN PROCESVERANTWOORDING

COLOFON

3

9

5.1 Samenhangend en integraal

11

5.2 Ambities en hoofdkeuzes

12

8.1 Drie sporen

30

8.2 Vervolgstappen

31

8.3 Uitnodiging voor initiatieven

33

RUIMTELIJKE ATLAS MOOK EN MIDDELAAR

B2. BELEIDSINVENTARISATIE B3. BEELDVERSLAG VAN DE PARTICIPATIE B4. ONDERZOEKSRAPPORT INWONERSCONSULTATIE

OMGEVINGSVISIE MOOK EN MIDDELAAR / 3

1 INLEIDING Hoe blijft de gemeente Mook en Middelaar een unieke plek om te wonen, werken en recreëren? Om daar antwoord op te geven, moeten we nadenken over onze fysieke leefomgeving en keuzes maken voor de toekomst. Dit doen we in de Omgevingsvisie Mook en Middelaar.

Malden

Groesbeek

Jachtslot

Molenhoek Heumense Schans Hoeveveld

1.1 Wat is een omgevingsvisie?

Korendal

Mookerschans

In het najaar van 2023 zijn we als gemeente Mook en Middelaar gestart met het opstellen van een lange termijnvisie voor de woon- en leefomgeving in onze gemeente. Dit noemen we een omgevingsvisie. In de Omgevingswet, die op 1 januari 2024 in werking is getreden, staat dat elke gemeente een omgevingsvisie moet opstellen voor het hele eigen grondgebied. Volgens de Omgevingswet gaat een omgevingsvisie over de ‘fysieke leefomgeving’. Dat betekent dat het gaat over de ruimte om ons heen. Het gaat dus over de gebouwen, waarin we wonen, werken of naar school gaan. Maar ook over het water en groen, de sportvelden en het landschap waarin we verblijven en elkaar kunnen ontmoeten. En over de wegen of spoorlijn waarover we ons bewegen.

Bisselt

Mook Mookerheide

Katwijk

Maas

N271 Sint-Jansberg

Riethorst Plasmolen Maasheggengebied

Milsbeek Mookerplas

Katerbosch Cuijk Heikant

Middelaar

> KAART 1: GEMEENTE MOOK EN MIDDELAAR

De omgevingsvisie gaat óók over zaken die we niet direct kunnen zien, maar die wel van invloed zijn op de ruimte waarin we leven. Zoals bijvoorbeeld het milieu (geluid, lucht en bodem), duurzaamheid, energie, klimaat en gezondheid. In de omgevingsvisie worden dus niet alleen ruimtelijke onderwerpen behandeld, maar ook andere zaken die te maken hebben met de ruimte waarin we leven. Zolang de onderwerpen maar een relatie hebben met onze fysieke leefomgeving.

In de omgevingsvisie komen deze onderwerpen bij elkaar. Al die onderwerpen worden in samenhang bekeken. De omgevingsvisie beperkt zich daarbij tot de hoofdzaken. De omgevingsvisie is dus een ‘integrale visie op hoofdlijnen’ en gaat over de gemeente als geheel.

1.2 Een stip aan de horizon We geven in de omgevingsvisie duidelijk aan hoe we als gemeente kijken naar de fysieke leefomgeving in de komende jaren. Voor de belangrijkste vraagstukken maken we keuzes voor de toekomst. We hanteren daarbij een planhorizon tot 2030, met een doorkijk naar 2040. Zo zetten we de koers uit op weg naar de (verre) toekomst van de gemeente. We plaatsen als het ware een stip op de horizon en schetsen een beeld van de weg die daar naartoe leidt. We kiezen daarbij bewust voor een beknopte en toegankelijke visie. Dat wil zeggen dat de omgevingsvisie kort en bondig wordt geformuleerd. De visie heeft hierdoor een globaal en abstract karakter. We beschrijven de essentiële onderdelen op hoofdlijnen en waar mogelijk verbeelden we de visie op kaarten van de hele gemeente die zijn voorzien van een duidelijke legenda. Bij de verdere uitwerking van de omgevingsvisie gaan we meer gedetailleerd in op de ruimtelijke consequenties op lokale schaal. Hiervoor kunnen later omgevingsprogramma’s worden opgesteld of uitwerkingen worden gemaakt op gebiedsniveau.

OMGEVINGSVISIE MOOK EN MIDDELAAR / 4

2 PARTICIPATIE EN PROCESVERANTWOORDING

FASE 1

Uitgangspuntennotitie

Ontwerp Omgevingsvisie

werkdocument

participatie

participatieplan

inwonersconsultatie bewonersavonden stakeholdersbijeenkomst

Ontwerp Omgevingsvisie visie op hoofdlijnen terugkoppeling aan bewoners / stakeholders

thema’s en opgaven stakeholdersbijeenkomst

• inspraak • vaststelling • publicatie dso

C RIA

RAAD=vaststelling door gemeenteraad

> PROCESSCHEMA OMGEVINGSVISIE MOOK EN MIDDELAAR

C RAAD dec

okt

sept

RIA=raadsinformatieavond

C RIA

2024

jan

okt

C=college

dec

aug

2023

C RIA

juni

C RIA C RAAD

april

informatieve projectwebsite

C RIA

Op een aantal punten heeft dit geleid tot aanpassingen die in de voorliggende omgevingsvisie zijn verwerkt en voor politieke besluitvorming wordt aangeboden.

2.1 Een proces in twee fasen

Er is gestart met een informatieve raadssessie op 7 september 2023 over de achtergronden van de Omgevingswet en de omgevingsvisie. Daarna zijn de belangrijkste thema’s en opgaven geïnventariseerd en voorgelegd in de RIA op 28 september 2023. Op 23 oktober 2023 is een stakeholdersbijeenkomst georganiseerd, waarin de thema’s en opgaven voor de omgevingsvisie zijn besproken met enkele betrokken partijen en organisaties uit de gemeente en regio. Zo konden zij alvast meedenken over de belangrijke opgaven voor de omgevingsvisie.

Het proces om te komen tot de omgevingsvisie is opgebouwd uit twee fasen. In het schema hiernaast zijn de verschillende strategische momenten en tussenproducten in fase 1 en 2 van het planproces overzichtelijk op een rij gezet. In fase 1 (augustus-december 2023) zijn de bestaande beleidsdocumenten van de gemeente en de regionale samenwerkingsverbanden verzameld en geïnventariseerd. Daarnaast is een ruimtelijke analyse uitgevoerd van de huidige gebiedskwaliteiten en gebiedskenmerken van de gemeente. Verder is in fase 1 een uitgangspuntennotitie en het participatieplan opgesteld.

FASE 2

beschrijving huidige situatie inventarisatie bestaand beleid

In dit hoofdstuk beschrijven we hoe de participatie en het planproces zijn georganiseerd bij de totstandkoming van de omgevingsvisie.

In fase 2 (januari-september 2024) zijn we gestart met de participatie met de omgeving. In de maanden januari en februari heeft een online inwonersconsultatie plaatsgevonden en in de maanden maart en april zijn diverse (fysieke en online) participatiebijeenkomsten georganiseerd met inwoners, ondernemers en stakeholders uit de gemeente en regio. De uitkomsten van de participatie zijn in het voorjaar verwerkt in de visie op hoofdlijnen. Die visie op hoofdlijnen is op 3 juli 2024 teruggekoppeld aan de betrokken stakeholders, inwoners en ondernemers. Vervolgens is de ontwerp omgevingsvisie in de zomermaanden opgesteld. De ontwerp omgevingsvisie is op 12 september 2024 besproken tijdens een raadsinformatieavond (RIA) en is daarna gereed gemaakt voor de inspraak. De ingediende zienswijzen zijn opgenomen in de Zienswijzennota Ontwerp Omgevingsvisie en daarin voorzien van een reactie.

2.2 Betrokkenheid en rol van de raad

Op basis van deze inbreng zijn de conceptversies van de uitgangspuntennotitie en het participatieplan opgesteld, die op 8 november in de RIA zijn gepresenteerd. Aan het einde van fase 1 zijn de uitgangspuntennotitie en het participatieplan vastgesteld in de raad van 14 december 2023. Door met elkaar de uitgangspunten voor de visie te bepalen, is een gemeenschappelijk beginpunt gecreëerd waar tijdens het opstellen van de omgevingsvisie op kon worden terug gegrepen. In fase 2 hebben vertegenwoordigers van raadsfracties als toehoorder deelgenomen aan de participatiemomenten met bewoners, ondernemers, belangenorganisaties en andere stakeholders. Op deze manier konden raadsfracties gedurende het proces een beeld vormen van de diverse belangen, argumenten en mogelijke tegenstrijdigheden. De uitkomsten van de participatie zijn gepresenteerd in de RIA van 11 april 2024. De visie op hoofdlijnen is in de RIA van 20 juni 2024 voorgelegd aan de raad.

OMGEVINGSVISIE MOOK EN MIDDELAAR / 5

samenhangende hoofdopgaven waarover (actieve) participatie plaatsvindt met de omgeving

LANDSCHAP EN NATUUR (LANDBOUW)

RECREATIE EN TOERISME

SAMENLEVING EN MAATSCHAPPIJ

DUURZAAMHEID

CIRCULAIR

KUNST, CULTUUR EN ERFGOED

WONEN EN VOLKSHUISVESTING

WERKEN EN ECONOMIE

GEZONDHEID EN LEEFBAARHEID

KLIMAATADAPTATIE

MOBILITEIT

BODEM EN WATER

MILIEU

samenhangende hoofdopgaven waarvoor beleid is vastgesteld of in ontwikkeling is (geen actieve participatie)

> THEMA’S EN OPGAVEN IN DE OMGEVINGSVISIE

De conceptversie van de omgevingsvisie is toegelicht in de RIA van 12 september 2024. Daarna is de Ontwerp Omgevingsvisie Mook en Middelaar opgeleverd voor de inspraak. Politieke besluitvorming en vaststelling kan dan plaatsvinden in de algemene commissie en raad van februari/maart 2025.

2.3 Participatie met de omgeving De omgevingsvisie wordt samen met veel andere partijen gemaakt. We betrekken de inwoners en ondernemers uit de kernen en het buitengebied, lokale belangenorganisaties, maar ook buurgemeenten uit de regio en andere overheden, zoals het waterschap, Rijkswaterstaat en de provincie Limburg. Hiervoor organiseerden we in de eerste maanden van 2024 een participatieronde met de omgeving. Tijdens deze ronde is bij inwoners, ondernemers en stakeholders opgehaald welke boodschap zij wilden meegeven voor de toekomstige inrichting van de fysieke leefomgeving. Om zo breed mogelijk informatie op te halen, is dit gedaan door middel van een online vragenlijst, twee bijeenkomsten met stakeholders en lokale belangengroepen, twee bewonersavonden (zowel fysiek als online) en gesprekken met jongeren. De resultaten zijn samengevat in een onderzoeksrapport en een beeldverslag van de participatie. Beide documenten vormen een bijlage van deze omgevingsvisie.

In de uitgangspuntennotitie is vastgelegd over welke thema’s en onderwerpen we actief participeren met de omgeving: • landschap en natuur; • recreatie en toerisme; • kunst, cultuur en erfgoed; • wonen en volkshuisvesting; • werken en economie; • samenleving en maatschappij; • leefbaarheid en gezondheid. Het thema landbouw wordt meegenomen als onderdeel van het thema landschap en natuur, maar komt ook aan bod bij het thema werken en economie. Voor een aantal onderwerpen is recent al beleid vastgesteld, of in ontwikkeling. Hierover is niet (nogmaals) een gesprek gevoerd. Dat geldt voor de thema’s mobiliteit, milieu, bodem en water, klimaat, circulair en duurzaamheid.

OMGEVINGSVISIE MOOK EN MIDDELAAR / 6

3 EEN KENSCHETS VAN DE GEMEENTE Dit hoofdstuk bevat een samenvatting van de beschrijving van de huidige kenmerken en gebiedskwaliteiten van Mook en Middelaar. Een uitgebreide gebiedsbeschrijving is opgenomen in het werkdocument ‘Ruimtelijke Atlas Mook en Middelaar, een kenschets van de gemeente’. Die atlas is als bijlage aan de omgevingsvisie toegevoegd (bijlage 1). 3.1 Regionale positionering

> KAART 2: MOOK EN MIDDELAAR IN REGIONALE CONTEXT

In de gemeente Mook en Middelaar liggen vier kernen (Molenhoek, Mook, Middelaar en Plasmolen) en enkele kleinere buurtschappen (De Bisselt, Heikant, Riethorst en Katerbosch). In totaal telt de gemeente ruim 8.000 inwoners. Daarmee is het één van de kleinste gemeenten in de regio. De gemeente vormt het meest noordelijk gelegen deel van de kop van Noord-Limburg, maar is ook georiënteerd op de regio Nijmegen. De gemeente maakt door haar unieke ligging deel uit van meerdere regio’s, zoals de Regio Noord-Limburg (r-nl), de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (GMR), het Rijk van Nijmegen en - samen met de buurgemeenten Bergen en Gennep - de regio BGMM. Omdat de gemeente op de grens ligt van drie provincies en meerdere regionale samenwerkingsverbanden, is regionale samenwerking op verschillende beleidsterreinen van groot belang. Tegelijkertijd is het belangrijk om als kleine, zelfstandige gemeente een heldere eigen koers te varen. Daarom staan de unieke groene gebiedskwaliteiten, de historische identiteit van Mook en Middelaar en de dorpse kwaliteiten centraal in de omgevingsvisie.

3.2 Kenmerken en gebiedskwaliteiten Een afwisselend landschap De eeuwenoude ontstaansgeschiedenis van het gebied heeft gezorgd voor de huidige karakteristieke opbouw met een gevarieerde ondergrond en een grote diversiteit aan landschappen. Er is heide en bos, akkerbouw, grasland en de rivier de Maas. In het rivierdal van de Maas zorgen de weilanden en de Maasheggen voor een groen, halfopen en kleinschalig karakter. Hoogteverschillen spelen een grote rol in de beleving van het landschap in de hele gemeente. In het noorden van de gemeente bereikt de stuwwal hoogtes van 60 tot 80 meter +NAP. De stuwwal bestaat grotendeels uit zandgronden. De oude kernen van Molenhoek, Mook en Plasmolen zijn ontstaan op deze hoger gelegen zandgronden in het overgangsgebied van de stuwwal naar het rivierdal. Het laagstgelegen deel van de gemeente ligt in het Maasdal en heeft een hoogte van zo’n 8 tot 10 meter +NAP. Een groene gemeente Het groene karakter vormt het visite­kaartje van Mook en Middelaar. Het groen zorgt voor een herkenbare identiteit van de dorpen en het buitengebied. De dorpen hebben een sterke relatie met het omliggende landschap. Het openbaar groen in de dorpen bestaat hoofdzakelijk uit plantsoenen, speelplekken en bomen of boomgroepen op pleinen en in straten. Groen speelt ook een belangrijke rol in de beleving van het buitengebied.

Dat geldt dan met name voor de bossen op de stuwwal en de bomen- en laanstructuren in het buitengebied. De lijnvormige bomenrijen lopen mee met de Maas en de stuwwal en zijn met name in het open agrarisch gebied bepalend voor het landschapsbeeld.

OMGEVINGSVISIE MOOK EN MIDDELAAR / 7

In het Maasdal accentueren de zogenaamde ‘bakenbomen’ de ligging van de rivier. Andere kleine landschaps­ elementen, zoals heggen en houtwallen, komen in het gebied nog maar weinig voor. Slechts hier en daar zijn nog kleinschalige heggenpatronen zichtbaar. Een rijke geschiedenis Door de natuurlijke ligging aan de Maas heeft de gemeente Mook en Middelaar in het (verre) verleden vaak een strategische rol gespeeld als strijdtoneel in oorlogen en veldslagen. Veel van de monumenten in de gemeente zijn dan ook verbonden met de militaire geschiedenis. Daarbij kunnen drie regionale thema’s worden onderscheiden uit verschillende tijdvakken: Romeinse Tijd, Tachtigjarige oorlog en Tweede Wereldoorlog. Daarnaast bezit de gemeente waardevol historisch religieus erfgoed in de vorm van kerken en kapellen, en bijzondere monumenten en kunstwerken uit het heden en verleden. LEGENDA water bos heide droog natuurgebied open delen in bos weide en akkerland recreatiegebied sportterrein bebouwd gebied bedrijventerrein

> KAART 3: HUIDIG GRONDGEBRUIK EN VARIATIE IN LANDSCHAPPEN

Wonen, werken en voorzieningen in de kernen Mook en Middelaar staat bekend om de rust, ruimte en het landelijk wonen. De kleinschaligheid en het dorpse karakter vormen unieke woonkwaliteiten. De gemeente heeft een aantrekkelijk woningaanbod en grootstedelijke voorzieningen dichtbij. De nabijheid van Nijmegen geeft een extra dimensie aan de woonomgeving. Opvallend is het relatief lage aantal arbeidsplaatsen in de eigen gemeente. Slechts 11% van de inwoners werkt in de eigen woonplaats. Dit duidt erop dat veel inwoners buiten de eigen gemeente werken. De bedrijvigheid is vooral geconcentreerd op de bedrijventerreinen Korendal (Mook) en Hoeveveld (Molenhoek). Daarnaast komt er verspreid in de kernen en woonwijken kleinschalige werkgelegenheid voor in de vorm van een bedrijf of beroep aan huis.

De kernen beschikken over de benodigde basisvoorzieningen en voorzien in de dagelijkse behoeften van de bewoners wat betreft detailhandel en horeca. Voor de grootschaligere en niet dagelijkse voorzieningen zijn de inwoners van Mook en Middelaar aangewezen op de nabij gelegen grotere kernen en de stad Nijmegen. Ruimte voor recreatie en toerisme Het landelijk gebied van Noord-Limburg is een plek om te ontspannen en te recreëren, voor de eigen inwoners en voor bezoekers. De drie grote trekpleisters op het gebied van recreatie zijn de stuwwal, de Mookerplas en de Maasduinen. In het bos op de stuwwal bevinden zich verschillende recreatieve voorzieningen en toeristische attracties, zoals de Mookerschans, het Jachtslot en de Mookerheide. Hier bevinden zich startpunten van diverse recreatieve wandel- en fietsroutes. De Mookerplas en Plasmolen vormen samen een intensief recreatiegebied dat van belang is op regionaal en nationaal niveau. Rond de plas is een concentratie van voorzieningen aanwezig, zoals bungalowparken, campings, een strandje, jachthavens, watersport en horecavoorzieningen. Het agrarisch gebied heeft nog relatief weinig mogelijkheden voor toerisme en recreatie. Het Maasdal is vanuit recreatief oogpunt vooral belangrijk voor recreatie op lokaal niveau, zoals ommetjes die vanuit de woning worden gemaakt.

Recreatief routenetwerk De fietsroutes in de gemeente leiden bezoekers en recreanten langs de mooie plekjes en verbinden de toeristische ondernemers. Daarnaast zijn er recreatieve wandelroutes, streekpaden en onverharde paden op de stuwwal en de rivierduinen. Het lange afstand Pieterpad loopt door de regio. Verder zijn er lokaal nog enkele kortere wandelroutes uitgezet.

OMGEVINGSVISIE MOOK EN MIDDELAAR / 8

Natuur en landbouw in het buitengebied De gemeente beschikt over diverse waardevolle natuurgebieden. De beboste delen van de stuwwal maken onderdeel uit van Natuurnetwerk Nederland (NNN). De SintJansberg is aangewezen als Natura2000-gebied. In de bosgebieden op de stuwwal zijn enkele kleinere en meer uitgestrekte heidevelden aanwezig, zoals de Mookerheide en Mookerschans. Aan de voet van de stuwwal zijn kwelgebieden te vinden met veel ecologische potenties voor het verbinden van de stuwwal met het Maasdal. In het Maasdal zijn de natuurwaarden vooral verbonden aan het Maasheggengebied. Vooral in het Maasdal, de overgangszone tussen het rivierdal en de stuwwal, het agrarisch ontginningsgebied ten zuiden van de stuwwal en de terrasvlakten achter de Maasduinen zijn veel gronden in gebruik voor de landbouw. In het Maasdal komen relatief veel graslanden voor. Ten zuiden van de stuwwal is ook akkerbouw te vinden. De agrariërs in het gebied spelen een belangrijke rol bij het in stand houden van het Maasheggenlandschap. Bereikbaar en verbonden met de omgeving Qua bereikbaarheid zijn de A73, de Rijksweg (N271) en de spoorlijn van Roermond naar Nijmegen (Maaslijn) de belangrijkste verbindingen.

De Rijksweg vormt de regionale wegverbinding tussen Venlo en Nijmegen en is de belangrijkste gebiedsontsluitingsweg voor de verschillende dorpen en de bedrijventerreinen Korendal en Hoeveveld in de gemeente. De dorpen Mook, Molenhoek en Plasmolen liggen langs of aan weerszijden van deze weg. De N271 heeft naast een regionale functie voor het woon-werkverkeer en het logistieke verkeer van de bedrijven ook een belangrijke rol voor toerisme en recreatie. Het station Mook-Molenhoek wordt bediend door de (stop)treinen van Arriva, tussen de stations Roermond en Nijmegen.

Een keer per kwartier vertrekt een trein vanuit Mook-Molenhoek naar Nijmegen en Venlo. Verder wordt de gemeente bediend door enkele buslijnen. Om het auto­verkeer terug te dringen is in 2020 de snelfietsroute Cuijk-Nijmegen geopend, het MaasWaalpad. Dit fietspad loopt van Cuijk via de nieuwe fietsbrug over de rivier de Maas richting Mook, Molenhoek en Malden naar de Campus Heyendaal in Nijmegen. Sociale samenhang en een actief verenigingsleven De gemeente kent verschillende ontmoetingsmogelijkheden die belangrijk zijn voor de sociale samenhang in de gemeente. In Middelaar is de Dörpskamer in MFC De Koppel de belangrijkste ontmoetingsplaats. Molenhoek kent twee ontmoetingsplaatsen met het Lees- en Ontmoetingspunt (LOP) en gemeenschapshuis De Wieken. In Mook is niet echt sprake van één voorziening, maar zijn er verspreid over de kern meerdere locaties die als ontmoetingsplaats kunnen worden gebruikt (zoals ’t Môks Café). Daarnaast is er een actief verenigingsleven in de kernen. Veel inwoners beoefenen een sport in verenigingsverband. De sportcomplexen bevinden zich aan de rand van de dorpen in De Lier, Maasvallei en De Heikant. Verder zijn in de gemeente diverse organisaties en verenigingen actief die kunst en cultuur voor een breed publiek bereikbaar maken.

Zo zijn er culturele verenigingen op het gebied van zang, toneel, muziek, carnaval, heemkunde, gilde en schutterij en kunst.

OMGEVINGSVISIE MOOK EN MIDDELAAR / 9

4 THEMA’S EN OPGAVEN VOOR DE OMGEVINGSVISIE In dit hoofdstuk beschrijven we de ruimtelijke opgaven voor de omgevingsvisie. Dit doen we per (beleids)thema met inbreng vanuit het ruimtelijk en sociaal domein. 4.1 Inventarisatie van bestaand beleid Het ruimtelijk beleid is vastgelegd in uiteenlopende ruimtelijke plannen en gemeentelijke beleidsdocumenten. Daarnaast is het regionale beleid vastgelegd in regio­visies en regionale beleidsdocumenten. De omgevingsvisie is gebaseerd op dit bestaande beleid van de gemeente en de regio. Op basis van de beleidsinventarisatie (bijlage 2) zijn de ruimtelijke en/of maatschappelijke opgaven geformuleerd. Deze opgaven hebben allemaal een relatie met de fysieke leefomgeving. In het volgende hoofdstuk wordt een verbinding gelegd tussen de verschillende beleidsthema’s. Dan worden de (sectorale) opgaven met elkaar in verband gebracht, zodat ze in het bredere, integrale perspectief van de omgevingsvisie worden bezien. Maar eerst zetten we de beleidsopgaven per thema op een rij.

4.2 Opgaven vanuit sectoraal beleid Landschap en natuur Versterking van het landschap en bescherming van de natuurwaarden vormen belangrijke opgaven voor de omgevingsvisie. Hoe krijgen verbetering van het landschap, biodiversiteit en natuurinclusieve ontwikkelingen (blijvend) aandacht bij ruimtelijke opgaven en (groene) projecten in de gemeente? Welke rol is daarbij weggelegd voor de agrarische ondernemers in onze gemeente? De groenblauwe dooradering van het landschap is van groot belang voor de ruimtelijke

kwaliteit en de leefkwaliteit in Mook en Middelaar. Hoe kunnen de waardevolle groen- en waterstructuren in de gemeente en de verbindingen met de omgeving, zoals in het Maasheggengebied en het Lierdal, duurzaam in stand worden gehouden en verder worden versterkt? Recreatie en toerisme De gemeente heeft met haar unieke ligging, geschiedenis, natuurschoon en kunstsector een goede basis in handen. De nadruk ligt op het behoud en het versterken van het afwisselende recreatieve en toeristische aanbod. Hoe kan dit aanbod beter zichtbaar worden gemaakt, zowel voor de eigen inwoners als bezoekers van buiten de gemeente? De recreatieve en toeristische sector is van economisch belang voor de gemeente. Het kan echter ook zorgen voor druk op kwetsbare natuurgebieden en de rustige woon- en leefomgeving.

Wat betekent dit voor nieuwe initiatieven en uitbreidingen? Waar kan binnen de gemeente nog ruimte worden gevonden voor nieuwe (commerciële en maatschappelijke) recreatieve initiatieven? Kunst, cultuur en erfgoed Hoe kan de rijke geschiedenis en het culturele aanbod in de gemeente Mook en Middelaar duurzaam in stand worden gehouden en aan toekomstige generaties worden doorgegeven? Wat willen we op het gebied van kunst en cultuur, zoals bijvoorbeeld de kunstkolonie in Plasmolen, de Romeinse brug en villa, de Tachtigjarige oorlog en de Slag op de Mookerheide? Hoe gaan we om met onze huidige kunst- en cultuur­makers? En hoe leggen we de verbinding met de toeristische sector, zodat de rijke geschiedenis ook zichtbaar wordt voor de eigen inwoners en bezoekers van de gemeente?

OMGEVINGSVISIE MOOK EN MIDDELAAR / 10

Wonen en volkshuisvesting Op het gebied van wonen en volkshuisvesting vormt de vraag naar voldoende aanbod van woningen (autonome groei en regionale woningvraag) een belangrijke opgave. Daarbij is ook de vraag waar binnen de gemeente nog ruimte kan worden gevonden voor nieuwe woningbouw. En zetten we dan vooral in op inbreidingslocaties of kiezen we (ook) voor uitbreiding van de kernen? Behalve om woningaantallen en bouwlocaties gaat het ook om de vraag welk kwalitatief aanbod het beste aansluit bij de toekomstige woningvraag. Daarbij komt dan ook de vraag aan de orde voor welke doelgroepen we willen gaan bouwen. Werken en economie Er moet worden nagedacht over de toekomst van de bedrijventerreinen Korendal en Hoeveveld, de andere kleinschalige werklocaties en/of werken aan huis binnen de gemeente. Bewoners van Hoeveveld hebben hierover meegedacht middels een bij de gemeente bekende enquête. Wat voor type bedrijven willen we binnen onze gemeentegrenzen? Richten we ons primair op de huidige sectoren, of willen we dat verder uitbouwen en/ of meer diversificatie in de gemeente? En hoe zien we de toekomst van de zware industrie in onze gemeente? Daarnaast is het de vraag hoe we de toekomst van de detailhandel en winkelvoorzieningen voor ons zien in de kernen.

Mobiliteit Vanuit het thema mobiliteit zijn de belangrijkste opgaven voor de gemeente verkeersveilige, bereikbare en leefbare verkeersverbindingen en het stimuleren

van duurzaam vervoer. Met het huidige Mobiliteitsplan, het Verkeersonderzoek Groesbeek-A73, de Mobiliteitsvisie Noord-Limburg en de visie Verbonden Regio van de Groene Metropool­regio Arnhem-Nijmegen beschikt de gemeente over vigerend beleid dat wordt meegenomen in de omgevingsvisie. Gezondheid Bij het opstellen van de omgevingsvisie wordt een gezonde leefomgeving als één van de uitgangspunten meegenomen. Vanuit het thema ‘positieve gezondheid’ vormt het stimuleren van sport en bewegen in de buitenruimte een belangrijke opgave. Door hier stevig op in te zetten, kan worden bijgedragen aan een gezonde leefomgeving. Dat vraagt enerzijds om gemeentelijke inzet, maar het sluit ook aan bij lokale initiatieven van verenigingen en inwoners in de gemeente. Samenleving en maatschappij Meedoen in de maatschappij vormt een belangrijk thema. Dit kan het verschil maken in wel of niet succesvol participeren in de hedendaagse samenleving. We willen dat iedereen kan en mag meedoen. Er valt niemand buiten de boot en iedereen voelt zich hier thuis en veilig. De omgevingsvisie dient hier aandacht aan te geven. Leefbaarheid in de kernen Voor het behoud van de leefbaarheid in de kernen is de ondersteuning van het verenigingsleven van groot belang. Ook dit onderwerp verdient dus aandacht in de omgevingsvisie.

Daarnaast is het de vraag hoe we omgaan met het behoud van de basisvoorzieningen in de kernen, zoals gemeenschapshuizen, scholen, sportver-

enigingen en -velden. Ook in het buitengebied is het van belang om activiteiten te kunnen (blijven) beoefenen. Duurzaamheid Voor het thema duurzaamheid wordt aangesloten bij het nieuwe duurzaamheids­beleid van de gemeente, Samen sterk voor duurzaaMM. We werken daarin aan een gezonde, veilige en groene leefomgeving voor mens, plant en dier. Daarbij wordt het begrip duurzaamheid breed opgevat. Energietransitie, klimaatadaptatie, vergroening van de kernen en circulaire ontwikkelingen komen hierbij aan bod. Milieu, bodem en water Op het gebied van milieu, bodem en water volstaat het huidige beleid en sluiten we aan bij het regionaal en landelijk beleid van mede-overheden en ketenpartners. In de hele gemeente wordt voldaan aan de wettelijke milieunormen voor luchtkwaliteit, bodemkwaliteit en geluid. Er zijn voor de gemeente dan ook geen grote opgaven voor de omgevingsvisie op deze beleidsthema’s.

OMGEVINGSVISIE MOOK EN MIDDELAAR / 11

5 VISIE OP HOOFDLIJNEN We lichten in dit hoofdstuk de visie op hoofdlijnen toe. Dat doen we door voor elk thema van de fysieke leefomgeving de gemeentelijke ambities te benoemen en de bijbehorende keuzes voor de toekomst van onze gemeente te formuleren. 5.1 Samenhangend en integraal De ambities en richtinggevende hoofdkeuzes voor de visie op hoofdlijnen zijn in eerste instantie gebaseerd op het huidige (sectorale) beleid van de gemeente, de regionale samenwerkingsverbanden en de provincie Limburg. Deze beleidsopgaven zijn in het vorige hoofdstuk per thema benoemd. In de omgevingsvisie bekijken we de thema’s en beleidsopgaven echter in samenhang. Door zowel het ruimtelijk als sociaal domein hierbij te betrekken, kunnen koppelkansen ontstaan die waar mogelijk worden verzilverd. We beschrijven in deze visie op hoofdlijnen dus vanuit een integrale benadering de gewenste ontwikkelrichting voor de fysieke leefomgeving van de gemeente Mook en Middelaar. We richten ons daarbij op de periode tot 2030, met een doorkijk naar 2040. Hierbij beperken we ons tot de belangrijkste hoofdzaken. Zoals gezegd, is de visie op hoofdlijnen gebaseerd op het bestaande beleid van de gemeente, regio en provincie. Er is echter ook sprake van nieuw gemeentelijk beleid dat nog in ontwikkeling is.

Beleid dat dit jaar nog wordt vastgesteld (zoals het duurzaamheidsbeleid en de kunst- en erfgoedvisie) is alvast overgenomen in deze visie op hoofdlijnen. Daarmee spelen we in op voorgenomen beleidsdoelen van de gemeente.

OMGEVINGSVISIE MOOK EN MIDDELAAR / 12

indi

ng e

ap sch n la nd re na tuu

duurzame leefomgeving

ver b

id he

nd

ezo

eg iev sit

em

er wat

n on

tmo

od en b

etin

g recreatie

iteit

e mobil duurzam

ult

en rk

ding

we

tbrei

en

st ,c

n

wone

> HET RAD VAN AMBITIES

en en

ec

ie

om

on

en toeris

me

ku n

bouw

Deze gemeentelijke ambities staan niet op zichzelf. Zij zijn onderling verbonden en dienen dan ook in samenhang te worden beschouwd. Waar mogelijk brengen we daarom koppelingen aan tussen de verschillende thema’s en sectorale beleidsvoornemens. Zo bouwen we aan een integraal en samenhangend verhaal voor de toekomst van Mook en Middelaar.

po

• We koesteren de groene identiteit van onze gemeente en versterken de belevingswaarde en toegankelijkheid van onze natuur en landschappen. • We hanteren het motto ‘water en bodem sturend’ bij het maken van ruimtelijke keuzes. • We streven naar een goede balans tussen recreatie en toerisme, natuur en wonen. • We verbeteren de zichtbaarheid van kunst, cultuur en erfgoed in onze gemeente. • We bouwen betaalbare en levensloopbestendige woningen, met aandacht voor starters en ouderen. • We kiezen voor inbreiding en bij de bestaande kernen passende dorpsuitbreidingen. • We richten ons op werkgelegenheid die past bij het karakter van onze gemeente. • We zetten in op duurzame mobiliteit: veilig, bereikbaar en leefbaar. • We stimuleren verbinding en ontmoeting, zodat iedereen kan meedoen in onze samenleving. • We stimuleren positieve gezondheid in een fysiek en sociaal veilige leefomgeving. • We maken ons sterk voor een duurzame en gezonde leefomgeving voor mens, plant en dier.

De gemeentelijke ambities zijn schematisch weergegeven in een ‘Rad van Ambities’. Daarmee komt de onderlinge samenhang duidelijk tot uitdrukking en wordt het integrale karakter van de omgevingsvisie benadrukt. Omdat het rad rond draait, wordt duidelijk dat alle ambities van belang zijn voor de realisatie van de integrale visie voor de toekomstige leefomgeving. De hierna aangebrachte volgorde zegt dus niets over een eventuele prioritering of de mate van belangrijkheid van de betreffende ambities.

en ui

We beschrijven hierna voor alle thema’s de gemeentelijke ambities en bijbehorende hoofdkeuzes. Hierbij komen de volgende ambities achtereenvolgens aan bod:

iding

5.2 Ambities en hoofdkeuzes

inbre

We koesteren de unieke, groene identiteit van onze gemeente, waarin natuur, landschap en de rijke historie van het gebied sterk naar voren komen. Bij het nemen van ruimtelijke beslissingen nemen we die voor Mook en Middelaar kenmerkende waarden dan ook mee als criterium. Daarnaast zijn we een toeristische gemeente waarin we willen zorgen dat mensen op een aantrekkelijke en natuurvriendelijke manier kunnen recreëren. Ook hebben kunst, cultuur en erfgoed een belangrijke rol in onze gemeente. Hier zijn we trots op en dit laten we graag zien. Wij streven naar een gemeente waarin iedere inwoner en bezoeker zich thuis voelt. Hierbij zoeken wij de balans tussen natuur, wonen, recreatie en mobiliteit.

uu

re

ne

rfg

oe

d

OMGEVINGSVISIE MOOK EN MIDDELAAR / 13

“We koesteren de groene identiteit van onze gemeente en versterken de belevingswaarde en toegankelijkheid van onze natuur en landschappen” Natuur en landschap De groene en rustgevende leefomgeving is voor veel mensen een belangrijke reden om in de gemeente Mook en Middelaar te willen wonen en recreëren. Maar ook planten en dieren vinden in onze gemeente een aantrekkelijk en gezond leefklimaat. We koesteren de groene identiteit van onze gemeente en houden die duurzaam in stand. Behoud en bescherming van het waardevolle landschap en de huidige natuurwaarden in het buitengebied staan daarom voorop in onze omgevingsvisie. Daarbij houden we rekening met gebieden die kwetsbaar zijn voor de gevolgen van klimaatverandering en zetten we in op versterking van de biodiversiteit.

LEGENDA natuurgebied (NNN) Natura2000-gebied realisatie nieuwe natuur Maasheggengebied (indicatief) buitengebied (overig)

> KAART 4: NATUUR EN LANDSCHAP

We versterken de belevingswaarde van onze natuurgebieden en landschappen. Zo willen we samen met de gemeenten Bergen en Gennep het Maasheggengebied versterken. Daarmee geven we uitvoering aan het Ontwikkelplan voor het Limburgse Maasheggenlandschap. De recreatieve en ecologische waarden van het agrarisch gebied kunnen worden versterkt door het aanplanten van erfbeplanting en kleine landschaps­elementen. Daarnaast willen we het Maasheggenlandschap binnen onze gemeente beter toegankelijk maken voor extensieve vormen van recreatie (met name wandelen en fietsen). Door de landschappelijke en recreatieve kwaliteitsimpuls van het Maasheggengebied zal een deel van de recreanten naar het Maasdal toe trekken.

Om de gemeentelijke ambities op het gebied van natuur en landschap te realiseren, maken we de volgende richtinggevende hoofdkeuzes: • We behouden en beschermen onze waardevolle landschappen en natuurgebieden. • Waar mogelijk helpen we met het verbeteren van de biodiversiteit in bestaand NNN- en Natura 2000-gebied. • In kwetsbare landschappen en natuurgebieden houden we rekening met klimaatadaptatie, zodat verdroging wordt tegengegaan en wateroverlast kan worden voorkomen. • We versterken de kenmerkende landschapsstructuur in het Maasheggengebied. Waar mogelijk zetten we ons samen met de omgeving in voor de aanleg van nieuwe natuur. In het Lierdal in de noordwesthoek van de gemeente wordt in een voormalige zandwinning tussen Molenhoek en Malden een privaat initiatief ontwikkeld voor de realisatie van een nieuw landgoed. Hier wordt op basis van het landschapsplan De Lage Lier nieuwe natuur aangelegd. Daarnaast wordt het gebied opengesteld voor omwonenden en andere belangstellenden. Door de natuurlijke ontwikkeling van het landgoed, ontstaat een verbinding met de verschillende rijke en gevarieerde natuurgebieden in de omgeving en wordt de beleving van de natuur versterkt.

OMGEVINGSVISIE MOOK EN MIDDELAAR / 14

“We hanteren het motto ‘water en bodem sturend’ bij het maken van ruimtelijke keuzes” Water en bodem Bij een toekomstbestendige ruimtelijke ontwikkeling past dat we rekening houden met het watersysteem en de ondergrond. Ook van rijkswege wordt daarop ingezet. ‘Water en bodem sturend’1 is daarom vanuit het landelijk beleid het nieuwe motto voor alles wat met de ruimtelijke inrichting te maken heeft. Dat motto nemen we over in onze omgevingsvisie. Concreet betekent dit dat we inzetten op bij het gebied passende grondgebruiksmogelijkheden, passend bij de ondergrond en waterhuishouding: op natte plekken geven we voorrang aan natuur, op droge plekken aan stedelijke functies. Voor gebruik als landbouwgrond dient rekening te worden gehouden met een optimale drooglegging voor agrarische functies.

LEGENDA Maas Mookerplas Molenbeek met beekdal

Voor de rivier de Maas treffen we maatregelen op het gebied van waterveiligheid. In het gebied tussen Gennep en Mook, benoemd als ‘Lob van Gennep’, zijn we samen met de andere betrokken overheden (Rijk, provincie, waterschap en buurgemeenten) aan de slag met een pakket aan maatregelen om het gebied te beschermen tegen hoogwater en het aantrekkelijker te maken.

uiterwaarden langs de Maas 1

dijk en keersluis waterwingebied grondwaterbeschermingsgebied

> KAART 5: WATER

Het kabinet wil bij de inrichting van Nederland meer rekening houden met water en bodem. Daarom wil het kabinet ‘water en bodem sturend’ laten zijn bij keuzes over de inrichting van ons land. Veel van deze keuzes zijn randvoorwaarden waarmee provincies en gemeenten samen met alle betrokken partijen een gebiedsgerichte aanpak kunnen opstellen. Gemeenten en waterschappen passen deze structurerende keuzes toe op nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen.

Om de gemeentelijke ambities op het gebied van water en bodem te realiseren, maken we de volgende richtinggevende hoofdkeuzes: • We treffen maatregelen om de kans op wateroverlast zo veel mogelijk terug te dringen. • We werken aan de verdere uitwerking van maatregelen op het gebied van hoogwaterveiligheid. • We gaan wateroverlast tegen en verbeteren de waterveiligheid en ruimtelijke kwaliteit in het beekdal van de Molenbeek. • We vinden de bodemkwaliteit belangrijk en zetten ons daarom in om de goede kwaliteit te behouden en waar nodig te verbeteren. • We werken in regionaal verband aan een duurzaam en efficiënt beheer van de bodem en ondergrond.

Als gemeente dragen we samen met Waterleiding Maatschappij Limburg zorg voor een duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening. We streven daarbij naar een goede kwaliteit van grond- en oppervlaktewater door de drinkwaterbronnen en infrastructuur in onze gemeente te beschermen. Om vervuiling van het grondwater te voorkomen zijn waterwingebieden en grondwaterbeschermingsgebieden aangewezen. In het regionale watersysteem werken we samen met andere Limburgse gemeenten, Waterschap Limburg, Provincie Limburg en het Rijk aan maatregelen om grote hoeveelheden water in de beken en zijrivieren van de Maas beter te laten wegstromen of op te vangen. Door de beekdalen robuust en veerkrachtig in te richten wordt een bijdrage geleverd aan minder wateroverlast en verdroging.

OMGEVINGSVISIE MOOK EN MIDDELAAR / 15

In onze gemeente komt dit tot uiting in het beekdal van de Molenbeek. In het kader van het programma Waterveiligheid en Ruimte Limburg zetten we hier primair in op het tegengaan van wateroverlast en het verbeteren van de waterveiligheid. Daarnaast willen we ruimtelijke kwaliteit en beleving verbeteren door de beek weer zichtbaar en natuurlijker te maken. Hiermee neemt ook de toeristische en recreatieve aantrekkingskracht toe. Het bodembeleid van de gemeente richt zich ten eerste op de preventie van bodemverontreiniging, bodemsanering en het verbeteren van de bodemkwaliteit. Daarnaast worden de bodem en ondergrond leidender in de ruimtelijke inrichting van onze gemeente. Het bodemsysteem kan bijvoorbeeld als een ‘spons’ meer water vasthouden en zo een bijdrage leveren aan water­ robuuste en meer klimaatbestendige inrichting van de gemeente. Voor de uitvoering van het ruimtelijk beleid is het nodig om een goed beeld te hebben van wat er in onze gemeente precies in de bodem en ondergrond te vinden is. Hier wordt op ingespeeld door te werken aan regionaal bodembeleid dat zich richt op het duurzaam en efficiënt beheren van de bodem en ondergrond. LEGENDA hoge stuwwal droge dalen op stuwwalhelling rivierterrassen van de Maas

“We streven naar een goede balans tussen recreatie en toerisme, natuur en wonen”

landduinen rivierdal van de Maas van nature nat gebied water

> KAART 6: BODEM EN ONDERGROND

Recreatie en toerisme Mook en Middelaar heeft met haar unieke ligging, rijke geschiedenis en vele natuurschoon in de omgeving een sterk en afwisselend aanbod aan recreatieve en toeristische voorzieningen. Dat willen we graag behouden. Daar willen we ons samen met de ondernemers in onze gemeente actief voor inzetten.

Daarbij is het belangrijk om een goede balans te vinden tussen intensieve vormen van recreatie, het woongenot van omwonenden en de stilte en rust in de omliggende groen- en natuurgebieden. Daarom zetten we in op een zonering van recreatieve en toeristische voorzieningen, waarbij we intensieve vormen van recreatie en toerisme concentreren in de zone met een hogere dynamiek.2 In deze zone met hogere dynamiek zijn relatief grotere (recreatieve en toeristische) ontwikkelingsmogelijkheden aanwezig rond het hart van Plasmolen en het recreatiegebied Mookerplas. Hierbij hebben we oog voor de commerciële belangen van de recreatieondernemers in de toeristische sector, maar ook voor maatschappelijke belangen en publieke toegankelijkheid van de recreatiegebieden. Ook hier moet aandacht zijn voor een juiste balans tussen recreatie en toerisme, wonen en natuur. We zien goede kansen voor de ontwikkeling van kleinschalige verblijfsrecreatie, passend bij het groene en rustige karakter van het landschap rondom Middelaar, in het Maasheggengebied en Lierdal. Het beleid om daar invulling aan te geven is onder andere vastgelegd in het VAB-beleid (Vrijkomende Agrarische Bebouwing), ten aanzien van Bed & Breakfast-voorzieningen en kleinschalige verblijfsrecreatie. Dit beleid is ruimhartig en behoeft geen verdere aanpassing.

Hiermee kunnen ook agrariërs hun activiteiten op het platteland verder verbreden (zorgboerderijen, landwinkel, B&B, toeristische kleinschalige verblijfseenheden, verkoop streekproducten, etc.). 2

In de Structuurvisie Toerisme en Recreatie (2013) is een dynamiek­kaart opgenomen. De daarop afgebeelde begrenzing van de gebieden met hogere, gemiddelde en lagere dynamiek sluit niet langer aan bij de huidige en beoogde balans over de gemeente, zoals die in deze omgevingsvisie wordt voorgesteld. Dit betekent dat de Structuurvisie Toerisme en Recreatie na vaststelling van de omgevingsvisie zal worden geactualiseerd.

OMGEVINGSVISIE MOOK EN MIDDELAAR / 16

In de natuurgebieden op de stuwwal zijn de recreatieve ontwikkelingen beperkt en met name gericht op het verder ontwikkelen van extensief recreatief medegebruik (routes en voorzieningen), kleinschalige overnachtingsmogelijkheden en beperkte uitbreidingen van toeristisch-recreatieve bedrijven. We stimuleren dat agrariërs en andere grondeigenaren recreatieve routes aanleggen over hun terrein, zoals klompenpaden over weilanden en akkers, of struinroutes langs de oevers van de Maas. Zo kan het recreatieve routenetwerk vanaf de flank van de stuwwal verder worden uitgebreid richting het Maasdal. Ontbrekende schakels in het netwerk worden waar nodig aangevuld met aantrekkelijke en veilige paden. Daarbij is er bijzondere aandacht voor de verkeersveiligheid bij kruisingen en de oversteekbaarheid voor fietsers en wandelaars. Dit vraagt om een inventarisatie van mogelijke knelpunten in het wandel- en fietsroutenetwerk.

LEGENDA zone met hogere dynamiek landelijke fietsroute regionale fietsroute lange afstand wandelpad (LAW-route) regionale wandelroutes

> KAART 7: RECREATIE EN TOERISME

Door goede informatievoorziening, logische bewegwijzering en gerichte investeringen in het recreatieve routenetwerk, willen we de recreatie in onze gemeente beter spreiden en reguleren. Op die manier kan overlast voor omwonenden worden beperkt en kunnen kwetsbare natuurgebieden en landschappen worden ontzien. Zo worden mogelijkheden voor (groene) recreatie, sport en beweging in de gezonde buitenlucht verder uitgebreid en stimuleren we een gezonde leefstijl voor de inwoners en bezoekers van onze gemeente. Maar dat doen we alleen als het recreatieve (mede)gebruik past bij het karakter van onze gemeente.

Om de gemeentelijke ambities op het gebied van recreatie en toerisme te realiseren, maken we de volgende richtinggevende hoofdkeuzes: • We streven naar een goede balans tussen recreatie en toerisme, natuur en wonen en betrekken daarbij de inwoners, ondernemers en belangenorganisaties. • We concentreren intensieve vormen van recreatie en toerisme in de hogere dynamische zone rond de Mookerplas. • We zien kansen voor de ontwikkeling van kleinschalige verblijfsrecreatie (B&B en toeristische kleinschalige verblijfseenheden), passend bij het karakter van onze gemeente. • We stimuleren agrariërs en andere grondeigenaren in het Maasdal om recreatieve routes aan te leggen over hun terrein.

OMGEVINGSVISIE MOOK EN MIDDELAAR / 17

“We verbeteren de zichtbaarheid van kunst, cultuur en erfgoed in onze gemeente” Kunst, cultuur en erfgoed* We vinden het belangrijk dat het kunst- en cultuuraanbod en het historisch erfgoed in de gemeente beter onder de aandacht wordt gebracht bij de eigen inwoners en bezoekers. Hierbij onderscheiden we verschillende verhaallijnen: het Romeinse verleden (1), de gemeente als strijdtoneel (2), de gemeente als artistieke bron in verleden en heden (3), grenzen door de gemeente (4), het rijke Roomse leven (5) en Mook en Middelaar tussen Maas en stuwwal (6).

LEGENDA het Romeinse verleden de gemeente als strijdtoneel artistieke bron in verleden en heden grenzen door de gemeente het rijke Roomse leven kunstenaarskolonie Plasmolen Jachtslot Landgoed Mookerheide

> KAART 8: KUNST, CULTUUR EN ERFGOED

Om de gemeentelijke ambities op het gebied van kunst, cultuur en erfgoed te realiseren, maken we de volgende richtinggevende hoofdkeuzes: • We ondersteunen lokale initiatieven en verenigingen op het gebied van kunst, cultuur en erfgoed. • We zorgen ervoor dat inwoners en bezoekers de informatie kunnen vinden als het gaat om de kunst- en cultuuruitingen in onze gemeente. • We leggen de verbinding tussen kunst, cultuur en erfgoed en de recreatieve en toeristische sector.

Binnen elk van deze zes verhaallijnen zetten we in op het verbeteren van de zichtbaarheid en vindbaarheid van kunst, cultuur en erfgoed. Dat doen we vooral door de verhaallijnen te koppelen aan het recreatieve routenetwerk en toeristische evenementen. Bij enkele markante bouwwerken, objecten of plekken (cultuurhistorisch, monumentaal, archeologisch, aardkundig, etc.) kan de beleefbaarheid en informatievoorziening worden verbeterd. Daarbij kunnen zowel fysieke communicatiemiddelen worden ingezet, maar ook digitale tools zoals apps of een QR-code. Een brede toegankelijkheid voor iedereen vormt hierbij een belangrijk aandachtspunt. De gemeente wil daarnaast lokale kunstenaars en culturele initiatieven ondersteunen, zoals bijvoorbeeld bij de organisatie en promotie van kleinschalige festivals en culturele evenementen. Zo kunnen we als gemeente bijdragen om de rijke geschiedenis en het culturele aanbod in de gemeente duurzaam in stand te houden en aan toekomstige generaties door te geven.

* Deze passage is onder voorbehoud van het vaststellen van het nieuwe kunst, cultuur en erfgoedbeleid door de raad.

OMGEVINGSVISIE MOOK EN MIDDELAAR / 18

“We stimuleren de bouw van betaalbare en levensloopbestendige woningen, met aandacht voor starters en ouderen” Wonen en volkshuisvesting Het is van belang om een kwalitatief woningaanbod te realiseren dat aansluit bij de toekomstige woningvraag van de bevolking in onze gemeente. De gemeente vergrijst. Daarom richt de behoefte zich voor een belangrijk deel op levensloopbestendige woningen voor ouderen, bij voorkeur dichtbij de voorzieningen in de woonkernen. Dit gaat zowel om betaalbare, kleinere wooneenheden, maar ook om ruimere woningen in het duurdere koop- en huursegment. Ook bijzondere woonvormen voor mensen met ambulante begeleiding en woonzorg-concepten, woningaanbod voor personen met een beperking en combinaties van wonen met zorg en beschermd wonen sluiten aan bij de veranderende woonbehoefte in de gemeente. Bij nieuwbouwplannen zetten we daarom in op een gedifferentieerde ontwikkeling met een gezonde mix van doelgroepen, inclusief (kwetsbare) aandachtsgroepen, verspreid over de wijk. Voor starters en jonge gezinnen is het moeilijk om betaalbare woonruimte te vinden. Voor deze doelgroep dient passend en over de gemeente verspreid woning­ aanbod te komen. Bij jongeren is er vooral behoefte aan kleinere, goedkopere, woonruimten.

Door innovatieve oplossingen, zoals mantelzorgwoningen, splitsing van (grote) eengezinswoningen, flexwoningen of de bouw van een tweede woning op het eigen perceel kan extra woningaanbod worden gecreëerd, mits dit past in de omgeving en aansluit bij de stedenbouwkundige structuur. Dit extra woningaanbod kan bovendien de doorstroming van senioren op de woningmarkt bevorderen.

Om de gemeentelijke ambities op het gebied van wonen te realiseren, maken we de volgende richtinggevende hoofdkeuzes: • Conform de Woondeal bedraagt de woningbouwopgave voor Mook en Middelaar in totaal 360 woningen voor de periode tot 2030, waarvan 2/3 deel van de woningen in de categorie ‘betaalbaar’ wordt gerealiseerd. • We zien voor de periode voor en na 2030 kansen om een bijdrage te leveren aan het oplossen van het woningtekort door het toevoegen van extra woningen en nieuwe bouwplannen. • We stimuleren de bouw van een gezonde mix van woningtypen voor elke doelgroep, vooral naar behoefte, met specifieke aandacht voor starters en ouderen. • Het toe te voegen kwalitatieve woningaanbod (woonvormen en woningtypen) sluit aan bij de toekomstige woningvraag. Doorstroming komt echter niet alleen op gang door nieuwe woningen te bouwen. Om oudere mensen door te laten stromen naar een passende woning, werkt de woningcorporatie daarom aan een stimuleringsregeling. Elke gemeente in de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen zorgt op basis van de Woondeal 2.0 vanaf 2025 binnen de nieuwbouwopgave voor minimaal 30% sociale huur en minimaal 35% middenhuur en betaalbare koop. Het aandeel van Mook en Middelaar bedraagt binnen de regionale woningbouwopgave in totaal 360 woningen tot 2030 (inclusief Molenhoek-Zuid).

Als onderdeel van die (regionale) woningbouwopgave dient 2/3 deel van de woningen in de categorie ‘betaalbaar’ te worden gerealiseerd (sociale huur, middenhuur en betaalbare koop).

OMGEVINGSVISIE MOOK EN MIDDELAAR / 19

“We kiezen voor inbreiding en bij de bestaande kernen passende dorpsuitbreidingen” Woningbouw Om te kunnen (blijven) voldoen aan de woningbehoefte in onze gemeente (als gevolg van autonome groei en een regionale woningvraag) zal er ook in de toekomst ruimte moeten worden gevonden voor woningbouw. Omdat we grote waarde hechten aan de groene identiteit van onze gemeente, zetten we daarbij primair in op nieuwbouw binnen de bestaande kernen. Dat wil zeggen dat de prioriteit ligt bij de transformatie van leegstaande (bedrijfs) panden (van werken naar woonruimte) en het benutten van potentiële bouwlocaties in de bebouwde kom. Door waar mogelijk te kiezen voor inbreidingslocaties kunnen we het buitengebied zo veel mogelijk vrijwaren van verstedelijking.

LEGENDA wonen in bestaand bebouwd gebied zoekgebied voor woningbouw in de dorpskernen Middelaar en Plasmolen zoekgebied voor dorpsuitbreiding zoekgebied voor dorpsuitbreiding in zuidelijk deel van de spoorzone Molenhoek (overig deel natuurgebied)

> KAART 9: WONEN

Tegelijkertijd hechten we veel waarde aan het groene en dorpse karakter van onze kernen. Het toevoegen van nieuwbouw op inbreidingslocaties kan daarom niet onbeperkt en mag ook niet ten koste gaan van het groen in de kern. Om die reden zoeken we in de toekomst ook naar ontwikkelruimte voor bij het dorp passende uitbreidingen aan de rand van de bestaande kernen. Door te bouwen aan de randen van de dorpen (het ‘straatje erbij’) sluiten we aan bij het karakter en de groene uitstraling van de gemeente. Passende, groene dorpsuitbreidingen kunnen plaatselijk bijdragen om de ruimtelijke kwaliteit van de dorpsranden te versterken. Zoekgebieden voor dorpsuitbreidingen zijn op dit moment gelegen in het zuidelijk deel van de spoorzone in Molenhoek en de ontwikkellocaties Cuijksesteeg (Mook) en Fuikstraat-Dorpsstraat (Middelaar).

Om de gemeentelijke ambities op het gebied van woningbouw te realiseren, maken we de volgende richtinggevende hoofdkeuzes: • We zetten bij nieuwe woningbouw waar mogelijk in op transformatie van leegstaande gebouwen en inbreidingslocaties in de bestaande kernen. • We kiezen daarnaast voor uitbreidingen met een groene uitstraling aan de rand van de kern. • We sluiten met nieuwbouw aan bij het karakter van de kernen en behouden/versterken het groene karakter door oog te hebben voor de realisatie van robuust en kwalitatief groen. • Bij nieuwe woningbouwplannen kijken we naar een passende mix van grondgebonden en gestapelde woningen.

Het zuidelijk deel van de spoorzone wordt aangewezen als zoekgebied voor woningbouw, waarbij rekening wordt gehouden met de landschappelijke inpassing en de woningbehoefte van de gemeente. Het overige deel van de spoorzone wordt aangewezen als natuurgebied en wordt ingezet voor het versterken van biodiversiteit en de leefomgeving. Het zoekgebied voor woningbouw in de dorpskernen Middelaar en Plasmolen wordt uitgebreid naar alle bestaande verharde wegen binnen de verkeerskundige bebouwde kom in deze dorpskernen. Voor Middelaar betekent dit dat de groene doorkijk tussen de Burchtstraat en Heikantseweg behouden blijft.

OMGEVINGSVISIE MOOK EN MIDDELAAR / 20

“We richten ons op werkgelegenheid die past bij het karakter van onze gemeente” Werken en economie Mook en Middelaar is van nature geen typische werkgemeente en wil dit ook niet worden. Maar voor de levendigheid en economie van onze gemeente is het wel belangrijk dat er voldoende ruimte is om te wonen én te werken. Daarom houden we het huidige ondernemersen vestigingsklimaat voor bedrijvigheid in stand en versterken dit waar nodig.

LEGENDA bedrijventerrein werken in bestaand bebouwd gebied

> KAART 10: WERKEN EN ECONOMIE

We concentreren bedrijven op het bedrijventerrein Korendal in Mook. Verdere uitbreiding van dat terrein is vanwege beperkte behoefte en de omliggende woongebieden en natuurwaarden niet wenselijk. Zware industriële activiteiten passen op termijn niet meer bij het karakter van onze gemeente. We bieden daarom ook geen ruimte aan nieuwe grootschalige industrie en zware industriële activiteiten. Het bedrijventerrein Hoeveveld in Molenhoek biedt vooral kansen voor combinaties van werken (milieucategorie 1 en 2) en wonen. Voor het functioneren van de beide bedrijventerreinen is een goede bereikbaarheid per fiets, openbaar vervoer en (vracht)auto belangrijk. Daarnaast dient er voldoende beschikbare stroomnetcapaciteit te zijn, om te voorkomen dat bedrijven door tekorten op het energienetwerk in de knel komen voor de afname van elektriciteit.

Om de gemeentelijke ambities op het gebied van werken en economie te realiseren, maken we de volgende richtinggevende hoofdkeuzes: • We concentreren bedrijven op de bedrijventerreinen Korendal (Mook) en Hoeveveld (Molenhoek). • We breiden de bedrijventerreinen niet uit vanwege de omliggende woongebieden en natuurwaarden. • We bieden geen ruimte aan nieuwe zware industriële activiteiten in onze gemeente. • We bieden voldoende (ontwikkel)ruimte aan voor startende ondernemers en kleinschalige werkgelegenheid. In onze gemeente zijn naast de genoemde bedrijventerreinen relatief veel (kleine) bedrijfjes in de zakelijke dienstverlening, praktijk- of werkruimtes aan huis en werken veel ZZP-ers. Deze kleinschalige werklocaties en bedrijfsruimtes aan huis passen ook goed bij het karakter van de gemeente. We willen in de toekomst voldoende werkruimte (blijven) aanbieden voor startende ondernemers om zich in de gemeente te vestigen en zich hier verder te ontwikkelen. Zo kunnen leegstaande (bedrijfs)panden worden benut voor de ontwikkeling van broedplaatsen voor innovatieve bedrijfjes en startups.

OMGEVINGSVISIE MOOK EN MIDDELAAR / 21

“We zetten in op duurzame mobiliteit: veilig, bereikbaar en leefbaar” 1

Mobiliteit Vanuit het thema duurzame mobiliteit zetten we ons in brede zin in voor verbetering van de verkeersveiligheid, bereikbaarheid en leefbaarheid in onze gemeente. In het Mobiliteitsplan is hiervoor een maatregelenpakket opgenomen, dat is gericht op een aantal aandachtsgebieden: - verbetering van de verkeersveiligheid van de situatie rondom de Ringbaan en Heumensebaan in Molenhoek (1) en de Groesbeekseweg in Mook (2); - verbetering van de voorzieningen voor langzaam verkeer tussen Plasmolen en Middelaar, in relatie tot bereikbaarheid van OV-haltes, N271 en recreatiedoeleinden Plasmolen (3); - fietsroute Molenhoek-Groesbeek.

2

3

LEGENDA 1

Ringbaan/Heumensebaan

2

Groesbeekseweg

3

verbinding Plasmolen-Middelaar doorfietsroute MaasWaalpad station Mook-Molenhoek (met hub-/TOP-functie)

> KAART 11: MOBILITEIT

Daarnaast willen we extra inzet plegen om de functie van het station Mook-Molenhoek en het stationsgebied te versterken. Daarbij is het onze inzet om het station meer als een hub te laten functioneren waar meerdere vormen van (openbaar) vervoer en (deel)mobiliteit samenkomen, met daarbij passende voorzieningen. Hierbij is het tevens onze wens om de stationsomgeving recreatievriendelijk in te richten en aan te kleden, zodat het station kan functioneren als een groene toegangspoort tot de Mookerheide (TOP-functie) en de ambitie van groenste station van Nederland, waar je bij het uitstappen direct in schitterende natuur staat, waar te kunnen maken. Voor de ontwikkeling van de hub- en TOP-functie van het station is overleg en afstemming nodig met de betrokken (mobiliteits)partners in de regio.

Om de gemeentelijke ambities op het gebied van mobiliteit te realiseren, maken we de volgende richtinggevende hoofdkeuzes: • We zetten ons vanuit het mobiliteitsbeleid in algemene zin in voor verbetering van de verkeersveiligheid, bereikbaarheid en leefbaarheid en focussen daarbij op een aantal aandachtsgebieden. • We geven verder invulling aan de uitvoering en actualisatie van het Maatregelenpakket Mobiliteit. • We gaan in overleg met partners in de regio aan de slag om de hub-functie (+TOP-functie) van het station Mook-Molenhoek verder te ontwikkelen.

OMGEVINGSVISIE MOOK EN MIDDELAAR / 22

”We stimuleren verbinding en ontmoeting, zodat iedereen kan meedoen in onze samenleving” Samenleving en maatschappij Voor het behoud van de leefbaarheid in onze gemeente is het behoud en de toegankelijkheid van de maatschappelijke centrumvoorzieningen (winkels, welzijn, zorg, kunst en cultuur) in de kernen van groot belang. Voorzieningen in de gemeente zijn toegankelijk en afgestemd op de (aantallen) inwoners. Het voorzieningenaanbod moet dus meegroeien met de groei van het aantal inwoners en recreanten. Door nieuwe woningen voor starters en jonge gezinnen toe te voegen, blijft er voldoende jonge aanwas voor scholen en jeugdvoorzieningen. En door ook ouderen aan de kernen te (blijven) binden, kan het draagvlak voor de basisvoorzieningen worden vergroot.

LEGENDA (maatschappelijke) centrumvoorzieningen scholen sportverenigingen horeca

> KAART 12: VOORZIENINGEN

Door open te staan voor slimme combinaties van functies (voor jong en oud) en kansen voor dubbel grondgebruik te benutten, kan de levensvatbaarheid van voorzieningen die onder druk staan worden vergroot. Zo willen we bij eventuele renovatie of nieuwbouw van schoolgebouwen en bij groeiende of krimpende leerlingenaantallen, onderzoeken of onderwijs onder één dak kan worden gecombineerd met andere maatschappelijke voorzieningen, zoals een brede school, kinderdagverblijf, gezondheidscentrum, of een clubhuis voor sporten andere verenigingen. Daarnaast is het voor de leefbaarheid van belang dat er voldoende aanbod is van laagdrempelige, toegankelijke en veilige ontmoetingsplekken voor jong en oud, zoals gemeenschapshuizen, een buurtcafé of dorpskamer, scholen, sportverenigingen en speelplekken. Hiermee

Om de gemeentelijke ambities op het gebied van voorzieningen te realiseren, maken we de volgende richtinggevende hoofdkeuzes: • We willen de basisvoorzieningen op peil houden. • We zien meerwaarde in combinaties van maatschappelijke voorzieningen met andere functies. • We onderhouden laagdrempelige, toegankelijke en veilige ontmoetingsplekken voor jong en oud. • We blijven het verenigingsleven in de gemeente ondersteunen.