Document · PDF

Programmabegroting 2025 (versie raad 2024-11-07)

Raadsvergadering 7 november 2024, gemeente Mook en MiddelaarBij agendapunt: Programmabegroting 202526.262 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

PROGRAMMABEGROTING 2025 Meerjarenraming 2026 t/m 2028

Versie raad 7 november 2024

Programmabegroting 2025-2028

Gemeente Mook en Middelaar

PROGRAMMABEGROTING 2025

Programmabegroting 2025-2028

Inhoudsopgave ALGEMEEN ................................................................................................................5 Voorwoord ........................................................................................................................................6

BEGROTING ...............................................................................................................8 1. BELEIDSBEGROTING ...........................................................................................9 Programmaplan ................................................................................................................................... 10 1.1. Programma Sociale leefomgeving .......................................................................................... 11 1.2. Programma Sociaal Domein ................................................................................................... 14 1.3. Programma Fysieke leefomgeving ......................................................................................... 17 1.4. Programma Toerisme, natuur en duurzaamheid .................................................................... 19 1.5. Programma Bestuur en organisatie ........................................................................................ 22 1.6. Overzicht van de algemene dekkingsmiddelen ...................................................................... 24 1.7. Overzicht van de kosten van overhead .................................................................................. 26 1.8. Bedrag voor de heffing voor de vennootschapsbelasting ...................................................... 27 1.9.

Bedrag voor onvoorzien .......................................................................................................... 28 Paragrafen ............................................................................................................................................ 29 1.10. Paragraaf Lokale heffingen ................................................................................................... 30 1.11. Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing ......................................................... 38 1.12. Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen .............................................................................. 42 1.13. Paragraaf Financiering ......................................................................................................... 49 1.14. Paragraaf Bedrijfsvoering ..................................................................................................... 53 1.15. Paragraaf Verbonden partijen ............................................................................................... 56 1.16. Paragraaf Grondbeleid ......................................................................................................... 58 1.17. Paragraaf Informatieveiligheid .............................................................................................. 60 1.18.

Paragraaf Wet open overheid ............................................................................................... 61

2. FINANCIËLE BEGROTING (INCLUSIEF MEERJARENRAMING) ...................... 62 Overzicht van baten en lasten en toelichting ................................................................................... 63 2.1. Overzicht van baten en lasten ................................................................................................ 64 2.2. Financieel overzicht ................................................................................................................ 65 2.3. Begrotingsevenwicht ............................................................................................................... 73 2.4. Overzicht incidentele baten en lasten ..................................................................................... 75 2.5. Uitgangspunten en analyse ramingen .................................................................................... 76 2.6. Overzicht structurele mutaties reserves ................................................................................. 77 Uiteenzetting van de financiële positie en toelichting ..................................................................... 78 2.7. Financiële gevolgen bestaand en nieuw beleid ...................................................................... 79 2.8.

Geprognosticeerde balans ...................................................................................................... 83 2.9. Emu-saldo ............................................................................................................................... 84 2.10. Arbeidskosten gerelateerde verplichtingen .......................................................................... 85 2.11. Investeringen ........................................................................................................................ 86 2.12. Financiering .......................................................................................................................... 88 2.13. Stand en verloop reserves .................................................................................................... 89 2.14. Stand en verloop voorzieningen ........................................................................................... 92 2.15. Uitgangspunten en analyse financiële positie ...................................................................... 95 Overzicht van de geraamde baten en lasten per taakveld .............................................................. 96 2.16. Overzicht van baten en lasten per taakveld ......................................................................... 97

Programmabegroting 2025-2028

VASTSTELLINGSBESLUIT.................................................................................... 101 Vaststellingsbesluit ......................................................................................................................... 102

BIJLAGEN .............................................................................................................. 103 Bijlage 1 Beleidsindicatoren ......................................................................................................... 104 Bijlage 2 Risico's .......................................................................................................................... 113 Bijlage 3 Verbonden partijen ........................................................................................................ 116 Bijlage 4 Verdeling taakvelden over programma's ...................................................................... 131 Bijlage 5 Begrippenlijst ................................................................................................................ 133

Programmabegroting 2025-2028

ALGEMEEN

Programmabegroting 2025-2028

Voorwoord Voor u ligt de begroting van de gemeente Mook en Middelaar voor 2025. Dit jaar is het derde volledige jaar van het huidige college van burgemeester en wethouders, dat in juni 2022 het coalitieakkoord en beleidsprogramma ‘Samen Bouwen aan Mook en Middelaar’ presenteerde voor de periode 2022-2026. Verschillende plannen uit het coalitieakkoord en beleidsprogramma zijn in 2024 al uitgevoerd of worden dit jaar afgerond. Zo heeft de gemeenteraad beslissingen genomen over een nieuw arbeidsmarktbeleid en is de huidige planning dat eind 2024 een omgevingsvisie en een duurzaamheidsbeleid wordt vastgesteld. Ook is er veel aandacht besteed aan het opvangdossier. Belangrijk in 2024 was ook het vertrek van burgemeester Gradisen en de start van burgemeester Van Dijk op 4 juni 2024. In 2025 gaan we verder met het uitvoeren van het coalitieakkoord en het beleidsprogramma. Dit doen we in de wetenschap dat we te maken hebben met nieuwe financiële omstandigheden. Door een lagere bijdrage uit het gemeentefonds en stijgende kosten staan alle gemeenten, waaronder Mook en Middelaar, voor grote financiële uitdagingen. Kort gezegd komen we de komende jaren fors tekort. Dit vraagt om maatregelen, die in deze begroting verder worden toegelicht. Het Rijk kort op het gemeentefonds in een tijd dat wij meer taken moeten uitvoeren.

Hierdoor worden we voor lastige keuzes gesteld, die onze inwoners raken. Als gemeente spelen we immers een grote rol in het dagelijks leven van onze inwoners. Dat beseffen we ons heel goed. We nemen dan ook onze verantwoordelijkheid en gaan maatregelen treffen. Elke keuze die we hebben gemaakt, is zorgvuldig overwogen, met oog voor de belangen van onze inwoners en de toekomst van onze gemeenschap. We zijn hierover open en eerlijk. De stappen die we nu zetten, gaan ons helpen de komende jaren een betrouwbare gemeente te blijven. Ondanks alle uitdagingen hebben we vertrouwen en zijn we vastberaden om samen te blijven bouwen aan onze mooie gemeente. In deze begroting staan ook de inhoudelijke plannen voor 2025 beschreven. Dit betreft onder andere de vernieuwing van het integraal veiligheidsbeleid, het beleid om huiselijk geweld te voorkomen, de (door)ontwikkeling van de Cuijksesteeg en de uitvoering van het duurzaamheidsbeleid. Ook worden in 2025 nieuwe uitgangspunten vastgesteld voor regionale samenwerking. Financiën De financiële vooruitzichten voor 2025 en de daaropvolgende jaren zijn als volgt: Bedragen x € 1.000 Omschrijving

2025

2026

2027

2028

1.025 N

2.342 N

2.382 N

2.875 N

Nagekomen mutaties bestaand beleid

139 V

445 V

437 V

1.104 V

Subtotaal bestaand beleid

886 N

1.897 N

1.944 N

1.770 N

Subtotaal begrotingssaldo

886 N

1.897 N

1.944 N

1.770 N

Dekkingsplan

895 V

1.048 V

1.051 V

1.054 V

849 N

893 N

717 N

Saldo Zomerrapportage 2024

Nagekomen mutaties nieuw beleid

Begrotingssaldo

De tekorten voor 2026 en verder kunnen ons inziens voor een deel gedekt worden door inzet van 10% van de Vrij Besteedbare Reserve (voor 2026 € 325k en aflopend tot € 264k in 2028) en voor de jaren 2026 tot en met 2028 elk jaar een verhoging van de onroerende zaakbelastingen, boven de trendmatige

Programmabegroting 2025-2028 verhoging, van 5% extra (voor 2026 € 115k en oplopend naar € 360k in 2028). Daarnaast zullen aanvullende besparingen nodig zijn om het resterende tekort te dekken, die wij in de aankomende periode nader onderzoeken en uitwerken. Voor meer informatie over de nagekomen mutaties en het dekkingsplan verwijzen wij u naar onderdeel ‘2.7 Financiële gevolgen bestaand en nieuw beleid’.

Programmabegroting 2025-2028

BEGROTING

Programmabegroting 2025-2028

1. BELEIDSBEGROTING

Programmabegroting 2025-2028

Programmaplan Wettelijk kader Artikel 8 BBV. Toelichting Deze programmabegroting bestaat uit de volgende vijf programma's: 1. 2. 3. 4. 5.

Sociale leefomgeving; Sociaal Domein; Fysieke leefomgeving; Toerisme, natuur en duurzaamheid; en Bestuur en organisatie.

Naast de vijf programma's zijn in het programmaplan ook opgenomen: - het overzicht van de algemene dekkingsmiddelen; - het overzicht van de kosten van overhead; - het bedrag voor de heffing voor de Vennootschapsbelasting; en - het bedrag voor onvoorzien. Per programma is een kernboodschap aangegeven en wat we in 2025 willen bereiken. De financiële consequenties van het bestaande en eventuele nieuwe beleid vindt u niet terug in het programmaplan, maar is vermeld in onderdeel '2.1 Overzicht van baten en lasten'. De analyses tussen enerzijds de begrotingsjaren 2024 en 2025 en anderzijds tussen de realisatie over 2023 en begroting van 2025 vindt u terug in onderdeel '2.2 Financieel overzicht.'

Programmabegroting 2025-2028

1.1. Programma Sociale leefomgeving

Kernboodschap: Samenredzaamheid versterken We geloven in de kracht van onze gemeenschap en willen de samenredzaamheid in onze gemeente verder versterken. Iedereen moet kunnen meedoen én zich hier thuis en veilig voelen. De leefbaarheid in onze kernen staat hierbij centraal. Door de financiële situatie van onze gemeente vanaf 2025 hebben wij kritisch moeten kijken op welke onderdelen bezuinigingen mogelijk zijn. Hierbij hebben wij geprobeerd de samenredzaamheid in onze gemeente zo min mogelijk aan te tasten en het voorzieningenniveau op peil te houden. Er zijn binnen het programma Sociale Leefomgeving diverse maatregelen genomen om de kosten voor 2025 en verder te verlagen, bijvoorbeeld het anders inrichten van de cliëntenparticipatie (opheffen Adviesraad Sociaal Domein) en het afschaffen van de Vonkjes. Ook gaan we de tarieven voor de (secretarie)leges verhogen, bijvoorbeeld voor huwelijken. Tenslotte zullen wij in december 2024 met het jaarlijkse subsidieplan keuzes maken over welke subsidies we in de komende jaren nog verstrekken.

Wat gaan we daarvoor doen? Burgerzaken In 2025 vinden binnen Burgerzaken enkele belangrijke ontwikkelingen plaats die van invloed zijn op de meerjarenbegroting. Huwelijken Het aantal huwelijken in onze gemeente is na de heropening van het Jachtslot meer dan verviervoudigd. We brengen de formatie en de benodigde faciliteiten op orde om dit volume aan te kunnen. Dit brengt extra kosten met zich mee, die we compenseren door hogere opbrengsten uit leges wanneer er meer huwelijken plaatsvinden. Vanaf 2025 verhogen we de leges, die momenteel aanzienlijk lager zijn dan de tarieven in de rest van de regio. Afhankelijk van de mate van kostendekkendheid geldt dit ook voor de overige (secretarie)leges. Paspoortpiek Tussen 2024 en 2028 hebben we te maken met een paspoortpiek, waarin veel meer paspoorten verlopen en opnieuw worden aangevraagd dan in de afgelopen jaren. In 2024 vingen we dit op met eigen personeel. Dit streven we ook in 2025 na. In 2026 en 2027 liggen de aantallen nóg hoger, en zijn wij genoodzaakt tijdelijk extra formatie in te zetten. Digitalisering Eind 2024 vindt noodzakelijke vervanging plaats van verouderde ICT-systemen, zodat de mogelijkheden voor digitalisering van aanvragen en meldingen sterk wordt vergroot. We begonnen in 2024 al met het aanbieden van de optie om rijbewijzen digitaal aan te vragen.

Vanaf 2025 breiden we de digitalisering verder uit naar meer producten van Publiekszaken.

Programmabegroting 2025-2028 De structurele basis op orde De afgelopen jaren hebben personele kwetsbaarheden binnen Burgerzaken gevolgen gehad voor de kwaliteit van de dienstverlening. Steeds complexer of specialistischer wordende werkzaamheden, als gevolg van aangepaste wetgeving, moest worden uitgevoerd door medewerkers die op de krappe arbeidsmarkt niet of nauwelijks vindbaar bleken. In 2025 investeren we daarom in de uitbreiding van de vaste formatie. Door vaste formatie uit te breiden en taken anders in te richten, verminderen we personele kwetsbaarheid, verlagen we kosten voor externe inhuur en verbeteren we de kwaliteit van de dienstverlening. Ook bekijken wij kritisch hoe we de dienstverlening zo bescheiden mogelijk in te richten, zonder dat dit veel gevolgen heeft voor inwoners. Thema Veiligheid Veiligheid is een essentiële behoefte voor iedereen. In de gemeente Mook en Middelaar bevorderen we veilig wonen, werken en recreëren. Dit doen we in samenwerking met interne en externe partners, waarbij we kiezen voor een integrale aanpak. In 2025 actualiseren we het Integrale Veiligheidsbeleid uit 2019 en werken we nauw samen met veiligheidspartners zoals de Zorg- en Veiligheidshuizen van Gelderland-Zuid en Limburg-Noord. We blijven deelnemen aan projecten van de Regiodeal LimburgNoord op het gebied van ondermijning, zoals het ACT! interventieteam en Veilig Buitengebied.

We professionaliseren verder en verhogen de weerbaarheid tegen ondermijning, waarbij we de Limburgse Norm van het RIEC als leidraad gebruiken. Verenigingen en organisaties (financieel) ondersteunen We stimuleren een sterk verenigingsleven door activiteiten te subsidiëren. In 2024 hebben ongeveer vijftig verenigingen en organisaties subsidie ontvangen voor uitvoering van hun activiteiten. Het kan gaan om professionele activiteiten, zoals jeugdwerk, maatschappelijk werk of dagbesteding. Maar grotendeels betreft het hier vrijwilligersorganisaties die activiteiten uitvoeren op het gebied van kunst en cultuur, sport, inloop en ontmoeting, natuur, gezondheid, ouderen en financiële zelfredzaamheid. In verband met de financiële situatie zullen wij in de komende periode heroverwegen welke activiteiten onze financiële steun krijgen. Op dit moment kiezen wij nog niet voor grote bezuinigingen op het gebied van subsidieverstrekkingen. Bij het vaststellen van het ‘Subsidieplan 2025’ (eind 2024) wordt opnieuw een afweging gemaakt met betrekking tot de te verstrekken subsidies voor 2025 en volgende jaren. Gezien de toekomstige tekorten kan dit zowel het aantal subsidies betreffen, als de omvang daarvan. Integraal plan van aanpak preventieve gezondheid In 2023 stelden we een integraal preventieplan op dat sport, bewegen, gezondheid en preventie met elkaar verbindt.

Dit plan bekostigen we vanuit de brede SPUK die we jaarlijks vanuit het Rijk ontvangen. In 2025 voeren we het meerjarig preventieplan verder uit, in samenwerking met lokale partners, de gemeente Heumen en in regionaal verband binnen het Rijk van Nijmegen. We werken ook samen binnen de IZA-regio in het Rijk van Nijmegen, waarbij preventie een essentieel onderdeel vormt. MOVE en Sport- en Beweegakkoord MOVE is het sport-, beweeg- en cultuurstimuleringsprogramma van de gemeente Mook en Middelaar. We maken sport en cultuur voor jong en oud mogelijk door gebruik te maken van combinatiefunctionarissen, zoals een beweegcoach die activiteiten voor (oudere) volwassenen aanbiedt. Daarnaast voeren we in 2025 het Sport- en Beweegakkoord verder uit, dat is opgesteld tussen de gemeente en maatschappelijke partners. Dit akkoord richt zich op thema’s zoals samen (blijven) bewegen en sporten, de toekomst van sport- en beweegaanbieders, en een uitnodigende en beweegvriendelijke omgeving. MOVE en het Sportakkoord worden betaald vanuit de doeluitkering die we hiervoor krijgen vanuit het Rijk. Onderwijsachterstanden voorkomen en bestrijden We hebben als gemeente de wettelijke taak om onderwijsachterstanden te voorkomen en te bestrijden. In 2025 blijven we het onderwijsachterstandenbeleid uitvoeren zoals vastgelegd in de doeluitkering en

Programmabegroting 2025-2028 in de afspraken die sinds 2022 zijn gemaakt. Dit houdt in dat we voorschoolse educatie aanbieden en toezien op de doorgaande leerlijn van kindcentra naar scholen voor primair onderwijs. We richten ons daarnaast op het versterken van ouderparticipatie en het stimulering van taal en lezen. Inzicht creëren in de huisvestingsopgaven voor het onderwijs Als gemeente hebben we de wettelijke taak om een integraal huisvestingsplan voor onderwijshuisvesting (IHPO) op te stellen. In 2024 werkten we aan een IHPO voor de periode 20242039, dat inzicht biedt in de huidige en toekomstige opgaven op het gebied van onderwijshuisvesting in onze gemeente. We leveren het IHPO in het eerste halfjaar van 2025 op, waarbij op dat moment ook (financiële) keuzes gemaakt moeten worden. Bibliotheekwerk In elke dorpskern subsidiëren we informele activiteiten gericht op leesbevordering. Daarnaast verstrekken we een subsidie aan Stichting Lijn 83 primair onderwijs voor boekencollecties en een uitleensysteem op de drie basisscholen in onze gemeente. De Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) wordt aangescherpt, waardoor we vanaf 2026 de zorgplicht hebben om inwoners binnen redelijke afstand toegang te bieden tot een volwaardige openbare bibliotheekvoorziening. In 2024 onderzochten we verschillende scenario’s.

We zullen de raad begin 2025 vragen een besluit te nemen over de te volgen koers. Met eventuele financiële consequenties van dit besluit hebben wij in de begroting nog geen rekening gehouden.

Programmabegroting 2025-2028

1.2. Programma Sociaal Domein Kernboodschap: Dienstverlening op orde. We doen als gemeente wat we moeten doen. We verliezen de mensen die ons nodig hebben niet uit het oog. De noodzaak om om te zien naar onze inwoners die minder te besteden hebben is nadrukkelijk aanwezig. Nieuwkomers heten we welkom. Tenslotte informeren we inwoners actief over onze dienstverlening en ondersteuning. We gaan door op de ingezette koers en zorgen ervoor dat iedereen met recht op zorg en ondersteuning de juiste hulp krijgt. Daarbij zijn we realistisch en nemen onze verantwoordelijkheid, passend bij onze draagkracht als kleine gemeente. Dit houdt in dat we ook rekening moeten houden met onze meerjarige financiële draagkracht. Daarom nemen we binnen het Sociaal Domein diverse maatregelen die tot minder uitgaven op dit programma moeten leiden. Aan het minimabeleid gaan we minder uitgeven. Ook proberen wij het beroep op de voorziening Hulp bij het Huishouden te verminderen. Ten slotte voeren we diverse andere maatregelen door, voor zover onze wettelijke verantwoordelijkheid dit toelaat, zoals het afschaffen van het cliëntervaringsonderzoek Werk en Inkomen. We bezuinigen niet op de noodzakelijke ondersteuning aan jeugdigen.

Wat gaan we daarvoor doen? Opvang ontheemden Als gemeente hebben we de wettelijke taak om vergunninghouders (vluchtelingen met een verblijfsstatus) te huisvesten. Ieder half jaar wordt landelijk vastgesteld hoeveel vergunninghouders we in de gemeente Mook en Middelaar moeten huisvesten. Woningcorporatie Destion zoekt passende huisvesting voor deze vergunninghouders. In 2024 merkten we dat het door de krapte op de woningmarkt steeds moeilijker wordt om aan deze taakstelling te voldoen. Samen met de woningcorporatie zoeken we naar creatieve oplossingen om onze wettelijke verplichting na te komen. Vanaf 1 februari 2024 is de Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen ('Spreidingswet') van kracht. Op grond hiervan zijn gemeenten gezamenlijk verplicht om asielopvangplekken te creëren. De taakstelling wordt per provincie vastgesteld en vervolgens onderverdeeld in indicatieve opgaven per gemeente. Samen met andere Noord-Limburgse gemeenten streven we naar voldoende asielopvang in onze regio, zodat we een evenredige bijdrage leveren aan de provinciale taakstelling. Het is op dit moment nog niet duidelijk welke uitwerking het regeerakkoord gaat hebben op de wettelijke taak voor gemeenten met betrekking tot de plaatsing van statushouders en de opvang in algemene zin. Wij zullen de landelijke ontwikkelingen op dit gebied nauwgezet volgen.

Sinds 2023 nemen we ook onze verantwoordelijkheid voor de opvang van Oekraïense ontheemden. In 2024 vangen we 120 Oekraïners op in recreatiewoningen, een pastorie en een opvangschip. In 2024 en 2025 verhuizen alle bewoners van het schip naar een locatie aan de Cuijksesteeg.

Programmabegroting 2025-2028 Inburgering Sinds 1 januari 2022 is de Wet inburgering 2021 (Wi2021) van kracht. Samen met de regio Rijk van Nijmegen hebben we de Beleidsnota Nieuwe Wet Inburgering opgesteld. Tot eind 2024 lag de gemeentelijke casusregie bij gemeente Nijmegen, maar vanaf eind 2024 voeren wij de begeleiding van inburgeraars zelf uit. We kopen samen met regiogemeenten de taaltrajecten in, die in 2025 opnieuw worden aanbesteed. De maatschappelijke begeleiding van inburgeraars is belegd bij VluchtelingenHulp Mook (VHM), die hiervoor een jaarlijkse subsidie ontvangt. VHM heeft aangegeven dat zij vanaf 2025 niet langer in staat zijn om alle vergunninghouders adequaat richting zelfredzaamheid te begeleiden. Daarom wordt de maatschappelijke begeleiding per 2025 bij VluchtelingenWerk Nederland belegd. De nieuwe aanbesteding van de leerroutes en de herijking van de maatschappelijke begeleiding zal in 2025 financiële gevolgen hebben. We verwachten echter dat alle kosten gedekt worden vanuit de specifieke SiSa-uitkering (SPUK) voor inburgering. Beleidsplan Financiële Zelfredzaamheid & Schuldhulpverlening en Minima Eind 2024 stelt uw raad het beleidsplan Financiële Zelfredzaamheid & Schuldhulpverlening en Minima vast. In 2025 voeren we dit plan uit. In deze begroting is rekening gehouden met een taakstelling van € 60k op het minimabeleid vanaf 2025.

In het beleidsplan geven wij hier invulling aan. Participatiewet in Balans Het Rijk wil de Participatiewet actualiseren, met de nieuwe 'Participatiewet in Balans'. Deze wijziging, die naar verwachting tussen 1 januari 2025 en 1 juli 2025 van kracht wordt, beoogt een evenwicht te brengen tussen bestaanszekerheid, participatie en handhaving. Gemeenten krijgen meer mogelijkheden om maatwerk te leveren en beter rekening te houden met individuele omstandigheden van klanten. Op dit moment is het effect voor onze gemeente nog niet volledig in beeld. Dit vanwege het feit dat er meerdere fases aan de orde komen en de wijziging samenhangt met andere wetstrajecten. Zodra de wetswijziging definitief is, bekijken we of onze beleidsregels, verordening en werkinstructies dienen te worden aangepast. Decentralisatie Beschermd Wonen Het voornemen van de rijksoverheid was om de wet Beschermd Wonen per 2025 te decentraliseren. Dit is door dezelfde rijksoverheid uitgesteld met als gevolg dat Nijmegen als onze centrumgemeente nog steeds aangewezen is om beschermd wonen uit te voeren voor onze regio. Zoals het er nu naar uitziet vindt de decentralisatie plaats per het jaar 2026. Er ligt inmiddels een regionale meerjarenbegroting waarmee de financiële effecten voor de komende jaren zichtbaar zijn.

De financiële middelen blijven tot de decentralisatie bij Nijmegen, maar in 2025 ontvangen we vanuit deze middelen financiële steun voor projecten ter voorbereiding op de decentralisatie, zoals herstelvoorzieningen, communicatie, inclusie en preventie. Ook ontvangen we een compensatie voor de extra uitgaven doordat inwoners langer thuis blijven wonen. Wijk GGD We blijven in 2025 de Wijk-GGD financieren vanuit de middelen voor Beschermd Wonen. De Wijk-GGD speelt een cruciale rol in het proactief benaderen van zorgmijders, het reageren op signalen van onbegrepen of zorgelijk gedrag, en het begeleiden van inwoners en hun omgeving. De Wijk-GGD bevordert de kennis over psychische kwetsbaarheid en versterkt de samenwerking tussen lokale en regionale partners, zoals het sociaal team, politie, woningcorporaties, huisartsen en zorgpartners.

Programmabegroting 2025-2028

Praktijkondersteuner GGZ Jeugd De kosten voor jeugd-ggz stijgen landelijk en wachtlijsten nemen toe. Daarom werken we sinds 2022 in onze gemeente met een praktijkondersteuner GGZ jeugd (POH jeugd). Deze ondersteunt jeugdigen dichtbij, laagdrempelig en zonder gebruik van labels of diagnoses. De POH jeugd versterkt de mentale weerbaarheid en voorkomt onnodige doorverwijzingen naar de jeugd-ggz. Zestig procent van de jeugdigen wordt niet doorverwezen na gezien te zijn door de POH jeugd. In 2025 zetten we deze samenwerking voort. Verbetering jeugdstelsel In 2023 is door het Rijk besloten het jeugdstelsel te verbeteren en financieel houdbaar te maken. Dit is vastgelegd in de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028. In deze hervormingsagenda worden eisen gesteld aan de gemeenten, met als doel dat jeugdigen en gezinnen betere en tijdige hulp en ondersteuning ontvangen, op de juiste plek en wanneer dit nodig is. Veel onderwerpen uit de hervormingsagenda worden (boven)regionaal uitgewerkt en opgepakt. Denk hierbij aan onderwerpen zoals inkoop en tarieven, doorontwikkeling residentiële jeugdhulp, standaardisatie en monitoring.

Lokaal werken we aan een plan om het Sociaal Team klaar te maken voor de eisen die in de Hervormingsagenda worden gesteld (onder andere zelf hulp verlenen) en een gezamenlijke aanpak voor gezinnen vanuit de verschillende domeinen (bijvoorbeeld onderwijs, zorg, gemeente). Ook verbeteren we het planmatig agendabeheer door het Sociaal Team en het onderzoeksproces na aanmelding. Hierbij richten we ons op het netwerk van gezinnen en op duurzame oplossingen voor kinderen en gezinnen.

Programmabegroting 2025-2028

1.3. Programma Fysieke leefomgeving Kernboodschap: Goed ingerichte omgeving Samen zorgen we voor vitale en leefbare kernen met een goed ingerichte omgeving. We zoeken daarbij steeds de balans tussen de verschillende thema’s. Denk aan: bereikbaarheid, duurzaamheid en verkeersveiligheid. Door het versterken van onze karakteristieke kernen, willen we de aantrekkelijkheid van onze gemeente vergroten én een vitale gemeente blijven. Met een aantal grotere en kleinere bouwprojecten bouwen we woningen voor alle doelgroepen. Op die manier bevorderen we de doorstroom op de woningmarkt en creëren we meer ruimte voor jongeren en jonge gezinnen. Door de financiële situatie van onze gemeente vanaf 2025 hebben wij kritisch moeten kijken op welke onderdelen bezuinigingen of extra opbrengsten mogelijk zijn. Hierbij hebben wij geprobeerd het voorzieningenniveau op peil te houden. Wij verwachten hogere legesopbrengsten voor omgevingsvergunningen en hogere exploitatiebijdragen van derden voor ruimtelijke ontwikkelingen en worden onderhoudskosten voor openbare verlichting verlaagd.

Wat gaan we daarvoor doen? Invoeren Omgevingswet Een belangrijke ontwikkeling is de invoering van de Omgevingswet die op 1 januari 2024 in werking is getreden. Hiervoor wordt eind 2024 / begin 2025 de omgevingsvisie vastgesteld. De omgevingsvisie is het belangrijkste ruimtelijk instrument waarin op hoofdlijnen wordt aangegeven hoe de gemeente eruit ziet of moet gaan zien. Vervolgens wordt de omgevingsvisie in een aantal programma’s uitgewerkt, waarvan de woon(zorg)visie, die in 2025 wordt opgestart, een belangrijk voorbeeld is. Daarnaast wordt in 2025 gestart met een pilot voor het opstellen van een omgevingsplan voor een bepaalde locatie. (Mee)werken aan bouw- en infrastructurele projecten Wij geven medewerking aan diverse woningbouw- en infrastructurele projecten die bijdragen aan de leefbaarheid in onze gemeente. Het gaat om in ontwikkeling of in aanbouw zijnde grote(re) woningbouwprojecten als Maastuin (voorheen 'Molenhoek-Zuid' genoemd) en Groesbeekseweg 19 in Mook maar ook de realisatie van sociale woningbouw aan het Kerkplein in Middelaar. Daarnaast is en blijft er ruimte voor kleinere initiatieven. Inmiddels is gestart met de voorbereiding van de aanpak van de Kerkstraat in Mook en de uitwerking van de herinrichting van het plein Plasmolen. Naar verwachting zal de uitvoering van beide projecten in 2025 plaatsvinden.

Realiseren van (betaalbare) woningen Wij realiseren woningen in overeenstemming met de in 2023 gesloten Woondeal Limburg en de geactualiseerde Woondeal regio Arnhem Nijmegen. Daarbij wordt gebouwd voor alle doelgroepen. Met woningstichting Destion wordt samengewerkt en zijn prestatieafspraken gemaakt om huisvesting voor diverse doelgroepen beschikbaar te houden en te maken.

Programmabegroting 2025-2028 Tijdelijke huisvesting Oekraïense ontheemden De huisvesting van Oekraïense ontheemden is tijdelijk tot 1 maart 2025 op het schip aan de Maaskade voorzien. Langduriger opvang is voorzien in het voormalig hospice aan Cuijksesteeg 2 in Mook. Deze locatie wordt hiervoor in 2024 geheel ingericht. Daarnaast worden begin 2025 op het terrein 10 woningen opgeleverd om de Oekraïense ontheemden te kunnen opvangen. Met de eigenaar van het terrein is bij vertraging van de oplevering afgesproken dat een alternatieve opvang op het terrein wordt gerealiseerd. De kosten worden gedekt door Rijksgelden. Maastuin In het projectgebied van Maastuin is de gemeentegrond (het volkstuinencomplex) in 2024 verkocht. Samen met drie ontwikkelaars wordt de locatie ontwikkeld. Uitgangspunt is een woonwijk te creëren met een gevarieerd en betaalbaar woonprogramma in aansluiting op de uitgangspunten van de Woondeal in de regio Arnhem Nijmegen. In 2025 wordt de eerste fase met 85 woningen opgeleverd. Daarbij zijn de 50 woningen in het sociale huursegment voor Destion. Verbeteren bereikbaarheid en verkeersveiligheid We werken continue aan het verbeteren van de bereikbaarheid en verkeersveiligheid. Het Mobiliteitsplan 2021 is daarbij het uitgangspunt.

Het doen van beheer en onderhoud aan de bestaande infrastructuur is belangrijk voor de bereikbaarheid, mobiliteit en de verkeersveiligheid en heeft ook in 2025 de aandacht. Het project 'Opwaarderen Maaslijn' heeft onze aandacht. Wij participeren in het betreffende werkproces, onder verantwoordelijkheid van ProRail. Voor onze gemeente betreft dat vooral het verbreden van het spoorviaduct bij Molenhoek. Op basis van de conceptplanning gaat het vervangen van het spoorviaduct in de Heumensebaan in 2025 van start gaan. Naar aanleiding van het Lokaal verkeersonderzoek A73-Groesbeek geven we in 2025 uitvoering aan de aanvullende verkeersmaatregelen zoals besloten door de gemeenteraad in juni 2024. Regionaal werken we samen binnen Trendsportal / RMO (Regionaal Mobiliteitsoverleg) Noord-Limburg en in de Groene Metropoolregio op het onderdeel ‘Verbonden Regio’. Op de betreffende mobiliteitsthema’s wordt met de regio afgestemd en waar mogelijk samengewerkt met als doel een zo groot mogelijke synergie van mobiliteit. Openbare ruimte op orde houden Voor het op orde houden van de openbare ruimte werken wij met diverse beheersplannen. Op die manier worden wegen, riolering, openbare verlichting, het groen, speeltoestellen en -terreinen en civieltechnische kunstwerken (bruggen) in stand gehouden. Het onderhoud is op orde. Waar nodig worden verouderde of versleten speeltoestellen vervangen.

Daar waar mogelijk werken we zoveel mogelijk klimaatadaptief. Bij herinrichtingsprojecten is een integrale aanpak en het inspelen op de klimaatverandering het uitgangspunt. We gaan vanaf 2025 de vervanging van de verlichtingsmasten en van de armaturen in de tijd wat oprekken om hiermee een besparing te realiseren. Het verzorgen van toezicht en handhaving Het milieu- en bouwtoezicht is regionaal georganiseerd. De wettelijke milieutaken zijn bij de Regionale Uitvoeringsdienst Limburg Noord (RUD LN) ondergebracht. Medewerkers zijn bij de aangesloten gemeenten in dienst en verrichten van daaruit hun toezichtstaken. Als gevolg van landelijke druk vindt momentele een structuurdiscussie binnen de RUD LN plaats. Hierover ontstaat begin 2025 meer duidelijkheid. Zie ook paragraaf 1.15 verbonden partijen.

Programmabegroting 2025-2028

1.4. Programma Toerisme, natuur en duurzaamheid

Kernboodschap: Met het oog op de toekomst Toerisme In Mook en Middelaar is er met haar unieke ligging, geschiedenis, natuurschoon en kunstenaarskolonie op het gebied van recreatie en toerisme, altijd iets te beleven. Wij zetten ons in voor een verdere ontwikkeling van deze sector. Dit in samenwerking met onze inwoners, ondernemers, de regio en de gebruikers. Door bezoekers van buiten de gemeente aan te trekken ontstaat een bredere benutting van diverse voorzieningen. Hierdoor wordt het voorzieningenaanbod voor de eigen inwoners vergroot. Initiatieven voor kunst en cultuur worden waar mogelijk ondersteund. Duurzaamheid en natuur De gemeente Mook en Middelaar moet in 2050 een klimaatneutrale gemeente zijn. Het in 2024 opgestelde duurzaamheidsbeleid draagt daaraan bij. We gaan werken met de thema’s elektriciteit, warmte, klimaatadaptatie, biodiversiteit en circulariteit. Voor 2025 ligt de focus daarom op de maatregelen die uitgevoerd moeten worden om uiteindelijk een klimaatneutrale gemeente te worden. Door de financiële situatie van onze gemeente vanaf 2025 hebben wij kritisch moeten kijken op welke onderdelen bezuinigingen mogelijk zijn. Er zijn binnen het programma enkele maatregelen genomen voor 2025. Onder meer het budget economische promotie en toerisme in regio is naar beneden bijgesteld.

Wat gaan we daarvoor doen? Toerisme Toerisme en Recreatie zijn belangrijke economische pijlers voor onze gemeente vanwege de rijke natuur en cultuur(geschiedenis) en vanwege het aanbod aan wandel-, fiets- en paardrijroutes, waterrecreatie, horeca en het aanbod aan verblijfsaccommodaties. De centrale ligging van de gemeente draagt bij aan de ontwikkeling van toerisme en het verwelkomen van dagrecreanten die vanuit de regiogemeenten en Duitsland komen. Daarnaast is de gemeente ook zeer geliefd bij de eigen inwoners en is het belangrijk dat deze trots wordt behouden en zo mogelijk wordt versterkt. De gemeente kijkt, mits financieel haalbaar, naar samenwerkingsmogelijkheden met regiogemeenten. Ook ondernemers weten elkaar te vinden in de uitwisseling van kennis en samenwerking met buurgemeenten. Het percentage horeca en recreatiebedrijven in de gemeente is groot. Deze ondernemers zijn mede bepalend in de uitstraling en aantrekkingskracht van de gemeente voor toerisme en dagrecreatie. Intensiveren samenwerking gemeente en ondernemers Het college gaat in 2025 door met het laagdrempelig bereikbaar en benaderbaar zijn voor ondernemers in de gemeente en wil een goede samenwerkingspartner blijven voor het lokale ondernemersplatform

Programmabegroting 2025-2028 Visit Mookerheide. Daarnaast wordt naar aanleiding van de evaluatie in 2024 verder uitvoering gegeven aan de economische agenda 2021-2026. Toeristisch Hart Plasmolen In 2024 is het gekozen ontwerp voor herinrichting van het plein in Plasmolen uitgewerkt en is het voor uitvoering aanbesteed. De uitvoering vindt plaats in de eerste helft van 2025. Eikpunt Een Eikpunt is een Toeristisch Overstap Punt (TOP) in (Noord-)Limburg. Ieder Eikpunt dient als startpunt om het gebied te verkennen. Dit kan te voet, te fiets en op enkele locaties te paard of met de mountainbike. Bij ieder Eikpunt ligt een horecagelegenheid dichtbij. Daar is foldermateriaal te vinden met informatie over het Eikpunt en suggesties voor knooppuntenroutes om het gebied te verkennen. Op ieder Eikpunt vind je een informatiepaneel en de locaties zijn te herkennen aan een drie meter hoog landmark met daarop het logo. Voor Mook en Middelaar is het plein in Plasmolen in beeld als locatie. In 2025 werken wij toe naar realisatie hiervan. Kunst, erfgoed en cultuur Eind 2024 of begin 2025 wordt beleid vastgesteld met betrekking tot Kunst en Erfgoed. Hiermee is er aandacht voor het eigen verleden en DNA van de gemeente. Vanaf 2025 gaan we uitvoering geven aan het opgestelde kunst- en erfgoedbeleid.

Lokale initiatieven op het gebied vanuit kunst, erfgoed en cultuur ondersteunen we waar mogelijk, waarbij inbreng van de initiatieven zelf van groot belang is. Duurzaamheid en natuur In 2025 geven we uitvoering aan het nieuwe duurzaamheidsbeleid. Hierbij zal voorlichting aan inwoners en bedrijven over de diverse duurzame thema’s een belangrijke rol innemen. Tevens werken we samen met organisaties in en om de gemeente om projecten gezamenlijk op te pakken. Elektriciteit Door ons te conformeren aan de landelijke doelstellingen, moeten we in 2030 70% van de elektriciteit duurzaam opwekken. Dat doen we door zowel energie te besparen als op te wekken. Om te besparen zetten we in 2025 in op verbeterde voorlichting via een nieuw energieloket. Tevens gaan we aan de slag met acties om zon-op-dak verder te stimuleren. In 2025 onderzoeken we de mogelijkheden voor opwek van hernieuwbare energie binnen onze gemeente. Daarbij onderzoeken we verder welke mogelijkheden er zijn om die opwek te integreren in een energiegemeenschap of een publiek energiebedrijf. Warmte In 2025 zal er uitvoering gegeven worden aan het Nationaal Isolatieprogramma, waarin eigenaren van woningen met de slechtste labels en de laagste WOZ-waardes een aanbod krijgen om de woning te laten isoleren.

Het in 2023 met het Energiecafé Mook en Middelaar gestarte project rondom energiearmoede zal in 2025 afgerond worden met een laatste ronde voor woningeigenaren. Voor ons eigen vastgoed maken we een verduurzamingsplan. Maatregelen die zichzelf snel terugverdienen zullen in uitvoering gebracht worden. Naast isoleren kijken we ook vooruit naar een strategie om op termijn aardgasvrij te worden. Dat doen we in de herijking van de Transitievisie Warmte, de TVW2.0. Klimaatadaptatie Als gemeente zijn we verplicht om in 2050 klimaatadaptief te zijn. Om dichter bij dit doel te komen zal vanuit het nog vast te stellen duurzaamheidsbeleid ingezet worden op acties rondom water, hitte en droogte. We zetten daarbij onze klimaatadaptieve aanpak in de openbare ruimte voort. Zo wordt bij de aanleg en het onderhoud van wegen en stoepen al gewerkt aan een juiste afwatering van hemelwater en infiltratie in de bodem.

Programmabegroting 2025-2028 Biodiversiteit In de gemeente wordt natuurinclusief gemaaid dat de biodiversiteit zo veel mogelijk beschermt. We verwachten in 2025 van start te kunnen gaan met een aanbesteding voor het opstellen van een soortenmanagementplan. Dit plan geeft inzicht in de stand van de biodiversiteit en is onder andere nodig voor woningisolatie in de gemeente. In samenhang met het onderdeel klimaatadaptatie wordt ingezet op een verdere vergroening van de gemeente. Circulariteit We blijven kijken naar hoe we de afvalscheiding kunnen verbeteren. Periodiek worden de ingezamelde afvalstromen gecontroleerd op kwaliteit door middel van sorteerproeven. Ook worden periodiek de afvalcijfers die de Dar aan ons verstrekt, gecontroleerd. Daarnaast actualiseren we het zwerfafvalplan en onderzoeken we de R-ladder (model met strategieën voor circulariteit). Tot slot committeren we ons als gemeente aan de nieuwe VANG-doelstellingen dat we in 2030 minimaal 60% van ons huishoudelijke afval gerecycled willen hebben. Herstel van iconische Maasheggen Samen met Bergen en Gennep werken we aan het behoud, herstel en de ontwikkeling van de Limburgse Maasheggen. In 2025 gaan we verder met de uitvoering van het project. Het herstel van Maasheggen heeft een opstuwend effect bij hoogwater wat moet worden gecompenseerd door waterverlagende maatregelen te treffen.

Hiervoor moet een watervergunning bij Rijkswaterstaat worden gevraagd. Voor de voorbereiding van een aanvraag zijn de eerste hydraulische berekeningen uitgevoerd. Deze moeten nog verder worden gespecificeerd.

Programmabegroting 2025-2028

1.5. Programma Bestuur en organisatie Kernboodschap: met elkaar aan de slag Als gemeente voeren we lokale én rijkstaken uit, die direct van belang zijn voor onze inwoners. We maken plannen voor hun leefomgeving en helpen ze bij extra ondersteuning. Wat we doen, doen we voor onze inwoners . We werken samen om de trotse, kleine gemeente te blijven die we zijn. Dat doen we met inwoners, ondernemers, partners in de regio, én intern door zoveel mogelijk samenhang te zoeken in projecten. Hierbij zijn we een betrouwbare, slagvaardige partner. Als gemeente staan we dichtbij. We zijn bereikbaar en laagdrempelig. Herkenbaar. We hebben een gezicht en maken heldere afspraken. Omdat we als organisatie in toenemende mate te maken hebben met krapte in beschikbaarheid van mensen en materiaal, zien we ons gedwongen om afgewogen keuzes te maken in prioriteit en volgorde van uitvoering. We investeren in het behoud van voldoende kwaliteit in werkzaamheden. Met daarbij een sluitende begroting voor 2025, waarbij structurele uitgaven met structurele middelen gedekt zijn. Door de financiële situatie van onze gemeente vanaf 2025 hebben wij kritisch moeten kijken op welke onderdelen bezuinigingen mogelijk zijn. Hierbij zijn onder andere enkele werkbudgetten neerwaarts bijgesteld.

Wat gaan we daarvoor doen? Uitgangspunten We blijven investeren in het ontwikkelen van onze medewerkers, zorgvuldige werving van nieuwe medewerkers bij vacatures en het realiseren van voldoende kwaliteit in werkzaamheden. We zorgen voor een sluitende begroting, waarbij structurele uitgaven gedekt worden door structurele middelen. Meer informatie over onze interne bedrijfsvoering vindt u in de paragraaf Bedrijfsvoering. Aanpak inwonerparticipatie In 2025 evalueren we onze participatieaanpak en passen we deze waar nodig aan op basis van de ervaringen uit de pilotparticipatietrajecten voor het nieuwe duurzaamheidsbeleid, de Omgevingsvisie en de herinrichting van de Kerkstraat. Na de opleiding van medewerkers in 2024, professionaliseren we in 2025 ons ondersteuningsaanbod verder. Dit doen we door actief te sturen op procedures, werkafspraken en kennisdeling te bevorderen. Zo wordt participatie een standaard onderdeel van ons werk, kunnen collega’s zelfstandig participatietrajecten begeleiden, en benutten we de kennis en kunde in de gemeenschap nog beter. Ook treedt op 1 januari 2025 de 'Wet Versterking participatie op decentraal niveau' in werking. Een belangrijk onderdeel van deze wet is het Uitdaagrecht ('right to challenge') dat nu wettelijk is verankerd. Samenwerking Mook en Middelaar is de meest noordelijk gelegen gemeente van Limburg.

De afstand tot de Limburgse centrumgemeente Venlo is om en nabij de 60 kilometer; de afstand tot het Gelderse Nijmegen is minder dan 10 kilometer. De Limburgse ligging en de nabijheid tot Nijmegen nopen het gemeentebestuur tot het maken van keuzes in het aangaan van intergemeentelijke samenwerkingsverbanden. Als Limburgse gemeente

Programmabegroting 2025-2028 behoren wij tot de Veiligheidsregio Limburg Noord en zijn wij ook voor het fysieke domein aangewezen op samenwerking op regionaal niveau in de provincie Limburg, bijvoorbeeld in de RUD LN. In NoordLimburg participeren we in een regiodeal en in een investeringsagenda. Voor het sociale domein en enkele bedrijfsvoeringsdomeinen is een keuze gemaakt voor samenwerking in het Rijk van Nijmegen. Ook zijn we aangesloten bij de Groene Metropoolregio, een samenwerkingsverband van 17 gemeenten in de regio Arnhem – Nijmegen, waar we eveneens participeren in een regiodeal. We zien de dubbele regionale oriëntatie als een ‘fact of life’, waarmee we zo verstandig als mogelijk wensen om te gaan. We hechten aan continuering van de constructieve contacten in zowel LimburgNoord als in de regio Nijmegen. Diverse ontwikkelingen, zoals intensivering van de samenwerking om ons heen en de noodzaak efficiënt te werken als ook de financiële situatie, dwingen ons tot het maken van expliciete keuzes op welke wijze wij regionaal willen samenwerken. Ons uitgangspunt blijft dat regionale samenwerking voor ons een meerwaarde moet hebben én dat wij regionaal als betrouwbare partner bekend blijven staan. In 2025 actualiseren wij onze visie op regionale samenwerking.

Programmabegroting 2025-2028

1.6. Overzicht van de algemene dekkingsmiddelen Wettelijk kader Artikel 8, lid 1 letter b jo. artikel 8, lid 5 BBV. Algemeen In de begroting worden specifieke en algemene dekkingsmiddelen onderscheiden. Specifieke dekkingsmiddelen Specifieke dekkingsmiddelen hangen samen met concrete beleidsvelden. Deze zijn opgenomen in de baten bij de desbetreffende programma’s. Voorbeelden van specifieke dekkingsmiddelen zijn bepaalde inkomsten van het rijk (bijvoorbeeld een rijksbijdrage in verband met uitvoering van de Wet werk en bijstand), de inkomsten voor concrete gemeentelijke diensten (bijvoorbeeld afvalstoffenheffing voor het ophalen van afval of leges voor het in behandeling nemen van verzoeken tot het verstrekken van vergunningen of het afgeven van reisdocumenten). Algemene dekkingsmiddelen De algemene dekkingsmiddelen zijn vrij aanwendbaar. De besteding van deze inkomsten is niet aan een bepaald programma of programmadoel gebonden. De algemene dekkingsmiddelen vormen een financiële dekking van de (nadelige) saldi van de programma’s omdat daar met name de kosten zijn geraamd. Algemene dekkingsmiddelen Voor 2025 bedragen de algemene dekkingsmiddelen, (afgerond) € 17,5 miljoen. Bedragen x € 1.000 Overzicht algemene dekkingsmiddelen (baten)

R2023

B2024

B2025

B2026

B2027

B2028

Uitkeringen gemeentefonds (UG) Uitkeringen gemeentefonds lopend jaar

13.446

13.888

14.530

13.670

13.755

13.775

UG verrekening twee voorgaande jaren

13.468

13.888

14.530

13.670

13.755

13.775

2.228

2.235

2.413

Toeristenbelasting

112

103

182

Hondenbelasting

Forensenbelasting

2.401

2.403

2.663

Dividend

491

300

338

Saldo van de financieringsfunctie (rentebaten -/- rentelasten)

221

-1

-41

712

398

337

297

16.581

16.689

17.530

16.630

16.715

16.735

Subtotaal uitkeringen gemeentefonds Belastingen Onroerende zaakbelastingen

Subtotaal belastingen Overig

Overige algemene dekkingsmiddelen Subtotaal overig Totaal Algemene dekkingsmiddelen

Programmabegroting 2025-2028 In bovenstaand overzicht is al rekening gehouden met het voorgestelde dekkingsplan. Dit betekent, naast de trendmatige verhoging van 2,83%, een extra verhoging van 5% in 2025 voor de onroerende zaakbelastingen en voor de forensenbelasting. Daarnaast is een verhoging van het tarief voor de toeristenbelasting voorgesteld van € 1,50 naar € 2,00 per persoon per overnachting. Ook het ravijnjaar is in dit overzicht goed zichtbaar. In 2026 ontvangen we € 860k minder van het rijk aan uitkeringen uit het gemeentefonds.

Programmabegroting 2025-2028

1.7. Overzicht van de kosten van overhead Wettelijk kader Artikel 8, lid 1, letter c BBV. Kosten van overhead Overhead betreft alle kosten die niet direct toegewezen kunnen worden aan een programma, zoals huisvesting en ICT. Salariskosten die niet direct toewijsbaar zijn aan programma's, zoals de kosten van het MT, Financiën en Juridische zaken, vallen onder de overhead. We staan voor een financiële uitdaging en nemen onze verantwoordelijkheid en gaan bij de overhead onder andere de volgende maatregelen treffen: Ter Sprake tweewekelijks uitbrengen, representatiekosten verlagen, geen visie ontwikkelen op maatschappelijk vastgoed, alleen hoogstnoodzakelijke vakliteratuur aanschaffen, terughoudend met meubilair vervangen, minder ICT consultancy inzetten en de verzekeringsportefeuille actualiseren. Om de raad meer inzicht te geven in de totale kosten van de overhead is in het BBV voorgeschreven dat in het programmaplan hiervan een apart overzicht opgenomen moet worden. Bedragen x € 1.000 Overhead Personeel en Organisatie (excl. direct verantwoord bij programma's)

R2023

B2024

B2025

B2026

B2027

B2028

3.490

3.747

4.192

4.232

4.282

Huisvesting en Facilitaire zaken

286

437

303

ICT

863

897

881

867

Financiën, Juridische zaken en Communicatie

130

167

152

157

162

167

Huisvesting buitendienst (werf)

201

300

304

4.970

5.550

5.832

5.863

5.918

5.923

Totaal Overhead

De salarislasten (onderdeel Personeel en Organisatie) stijgen in 2025 als gevolg van (voorziene) CAOwijzigingen.

Programmabegroting 2025-2028

1.8. Bedrag voor de heffing voor de vennootschapsbelasting Wettelijk kader Artikel 8, lid 1 letter d BBV. Vennootschapsbelastingplichtige activiteiten Vennootschapsbelasting (Vpb) is verschuldigd over fiscale winsten van activiteiten die de gemeente uitvoert in de hoedanigheid van ondernemer. De gemeente Mook en Middelaar heeft nauwelijks Vpbplichtige activiteiten. De fiscus heeft landelijk het standpunt ingenomen dat de opbrengsten van afvalstromen Vpb-plichtig zijn. Mook en Middelaar heeft zeer beperkte opbrengsten van afvalstromen. De verschuldigde belasting is over het algemeen maximaal een paar honderd euro. Vennootschapsbelasting begrotingsjaar 2025 Wij voorzien op basis van de huidige ramingen geen of nauwelijks fiscale winsten over 2025 (alleen de opbrengst van afvalstromen is fiscaal belast). Het geraamde bedrag voor de heffing voor de Vennootschapsbelasting over 2025 stellen wij vooralsnog op (afgerond) € 0k. Bedragen x € 1.000 Vennootschapsbelasting

R2023

B2024

B2025

B2026

B2027

B2028

Geraamde Vpb

Betaalde Vpb

Programmabegroting 2025-2028

1.9. Bedrag voor onvoorzien Wettelijk kader Artikel 8, lid 1 letter e jo. artikel 8, lid 6 BBV. Onvoorzien Voor begrotingsjaar 2025 bedraagt het initiële bedrag voor onvoorzien € 100k. In het kader van het dekkingsplan Programmabegroting 2024 is het bedrag voor onvoorzien voor 2025 reeds verlaagd naar € 65k. In het dekkingsplan van de Programmabegroting is voorgesteld om dit bedrag structureel tot € 10k, mede gezien de beperkte benutting van de post onvoorzien in voorgaande jaren. Voor 2025 betreft dit een verlaging van € 55k en vanaf 2026 een verlaging van € 90k. Het bedrag voor onvoorzien bedraagt ongeveer 0,05% van de totale lasten van (gemiddeld) € 20 miljoen. Bedragen x € 1.000 Onvoorzien Bedrag voor onvoorzien

R2023

B2024 0

B2025 10

B2026 10

B2027 10

B2028 10

Programmabegroting 2025-2028

Paragrafen Wettelijk kader Artikel 9 BBV. Toelichting In de onderdelen 1.10 t/m 1.16 treft u de zeven paragrafen aan die verplicht zijn op grond van het BBV. De wetsartikelen die van toepassing zijn, zijn bij de diverse onderdelen vermeld. De onderdelen 1.17 en 1.18 betreffen twee aanvullende paragrafen. In een paragraaf zijn de beleidslijnen vastgelegd met betrekking tot relevante beheersmatige aspecten, alsmede tot de lokale heffingen.

Programmabegroting 2025-2028

1.10. Paragraaf Lokale heffingen Wettelijk kader Artikel 10 BBV. Algemeen De paragraaf 'Lokale heffingen' heeft betrekking op zowel de heffingen waarvan de besteding is gebonden (en dus gerelateerd aan uitgaven), als op die waarvan de besteding ongebonden is (vrij aanwendbaar). Door in één paragraaf aandacht te besteden aan het beleid met betrekking tot de belastingheffing, wordt u als raad in staat gesteld te sturen op de hoofdlijnen van het beleid. Het vaststellen van de diverse belastingtarieven gebeurt niet met het vaststellen van de begroting, maar met het vaststellen van de desbetreffende belastingverordeningen in de openbare raadsvergadering van 7 november 2024 met een eventuele uitloop naar 12 december 2024. De geraamde inkomsten art. 10, letter a BBV De belastingopbrengsten zijn (als initieel uitgangspunt) gebaseerd op een inflatiecorrectie van 2,83% (2024: 3,43%). Daarnaast zijn de voorstellen uit het dekkingsplan in overstaande tabel verwerkt. Dit betreffen een extra verhoging van de ozb, de forensenbelasting en van de toeristenbelasting. De areaaluitbreiding van 'Maastuin' vindt gefaseerd plaats. Voor 2025 en verdere jaren zijn hiervoor nog geen extra opbrengsten geraamd. Dit gebeurt pas na realisatie van de woningen.

Bedragen x € 1.000 Opbrengsten belastingen

W2023

B2024

B2025

B2026

B2027

B2028

1.854

1.865

2.014

Ozb eigenaren niet-woningen

233

230

248

Ozb gebruikers niet-woningen

141

140

151

2.228

2.235

2.413

Belasting op roerende woon- en bedrijfsruimten (n.v.t.)

Forensenbelasting

Toeristenbelasting

112

103

182

Parkeerbelasting (n.v.t.)

Hondenbelasting

Reclamebelasting (n.v.t.)

Precariobelasting (n.v.t.)

2.401

2.403

2.663

Baatbelasting (t/m 2023, vanaf 2024 n.v.t.)

Rioolheffing woningen en niet-woningen

539

574

561

Afvalstoffenheffing en reinigingsrecht

955

929

1.069

Totaal bestedingsgebonden

1.512

1.502

1.630

Totaal lokale heffingen

3.912

3.905

4.293

Niet-bestedingsgebonden lokale heffingen Onroerende zaakbelastingen: Ozb eigenaren woningen

Subtotaal ozb

Totaal niet-bestedingsgebonden

Bestedingsgebonden lokale heffingen

Programmabegroting 2025-2028 De toeristenbelasting en de hondenbelasting zijn wettelijk gezien niet-bestedingsgebonden heffingen. In Mook en Middelaar worden deze opbrengsten wel min of meer gelabeld voor de dekking van de kosten daarvan. Een eventuele toename van de toeristenbelasting is mede afhankelijk van investeringen op het gebied van recreatie en toerisme.

Het beleid ten aanzien van de lokale heffingen art. 10, letter b BBV Mede overeenkomstig de Kadernota 2025 zijn in deze Programmabegroting 2025 de volgende beleidsmatige uitgangspunten gehanteerd: a) de belastingopbrengsten van de niet-bestedingsgebonden heffingen indexeren met een correctie voor loon- en prijsontwikkeling van 2,83%; b) een wijziging van de grondslag van meer dan 10% muteren in de opbrengst; c) de belastingtarieven primair bepalen door de geraamde opbrengst te delen door de meeste recente grondslag zoals aangegeven door BsGW; d) de tarieven voor riool- en afvalstoffenheffing mogen maximaal 100% kostendekkend zijn; e) in de meerjarenraming (2026 t/m 2028) worden de belastingopbrengsten gelijk gesteld aan de opbrengsten zoals geraamd in 2025; f) BsGW (Belastingsamenwerking Gemeenten en Waterschappen) voert, met uitzondering van de leges, de heffing en invorderingsactiviteiten van de belastingen uit; g) de gemeente Mook en Middelaar voert de heffing en invorderingsactiviteiten van de leges uit.

Programmabegroting 2025-2028 Overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen

art. 10, letter c BBV

De mogelijkheid tot belastingheffing ligt vast in de Gemeentewet (Gw). De gemeenteraad bepaalt of een belasting wel of niet geheven wordt. Van de belastingen die geheven worden, worden in november 2024 (met een eventuele uitloop naar december 2024) de belastingverordeningen vastgesteld ten behoeve van het begrotingsjaar 2025. De volgende belastingen worden wel of niet geheven: Belasting Onroerende zaakbelastingen Forensenbelasting Toeristenbelasting Watertoeristenbelasting Hondenbelasting Rioolheffing Afvalstoffenheffing / reinigingsrecht Leges (voor diensten) Baatbelasting (geheven t/m 2023) Belasting op roerende woon- en bedrijfsruimten Parkeerbelasting Reclamebelasting Precariobelasting

Wel geheven P P P P P P P P

Niet geheven

O O O O O

Onroerende zaakbelastingen (art. 220 Gw) De onroerende zaakbelastingen (ozb) zijn de belangrijkste belastingen die de gemeente aan haar burgers oplegt. Wanneer iemand een woning, gebouw of perceel grond in bezit heeft of huurt, binnen de gemeentegrenzen, dan wordt onroerende zaakbelasting (ozb) geheven. Er zijn drie onroerende zaakbelastingen: 1. ozb eigenaren woningen; 2. ozb eigenaren niet-woningen; 3. ozb gebruikers niet-woningen. Macronorm/benchmark woonlasten Om de ontwikkeling van de lokale lasten inzichtelijk te maken, wordt een landelijke 'benchmark lokale woonlasten' toegepast. Hierbij worden naast de ozb ook de rioolheffing en de afvalstoffenheffing betrokken. Artikel 12 norm Gemeenten die in ernstige financiële problemen verkeren, kunnen op grond van artikel 12 van de Financiële-verhoudingswet een aanvullende uitkering aanvragen. Dit kan als de algemene middelen van de gemeente aanmerkelijk en structureel tekortschieten om in de noodzakelijke behoeften te voorzien, terwijl de eigen inkomsten zich op een redelijk peil bevinden. Dit laatste betekent concreet dat afvalstoffenheffing en rioolheffing kostendekkend moeten zijn en dat het gewogen gemiddelde ozb-tarief ten minste 0,1595% van de woz-waarde moet bedragen (2024: 0,1729%). Niet-kostendekkende tarieven voor riool en reiniging zijn alleen toegestaan voor zover deze door een hoger ozb-tarief worden gecompenseerd.

Artikel 12-gemeenten zijn dus genoodzaakt hoge tarieven te hanteren. Of dit ook altijd tot hoge lasten voor hun inwoners leidt, hangt af van de waarde van de onroerende zaken binnen deze gemeenten. Het huidige gewogen ozb-tarief (2024) voor Mook en Middelaar bedraagt 0,1305% en ligt hiermee ruim 18% onder het normtarief. De tarieven voor 2025 zijn nog niet bekend.

Programmabegroting 2025-2028 Inflatiecorrectie/tarief Voor 2025 is voor de ozb een inflatiecorrectie toegepast van 2,83%. Daarnaast is in het dekkingsplan voorgesteld om de opbrengst voor de ozb voor 2025 met 5% extra te verhogen. De uiteindelijke tarieven zijn afhankelijk van de grondslag (opbrengst gedeeld door grondslag is tarief). Areaaluitbreidingen (meer woningen) in enig jaar verhogen de opbrengst voor het daaropvolgende jaar. Wet waardering onroerende zaken (woz) De grondslag voor de ozb is standaard de woz-waarde van de onroerende zaak. De Waarderingskamer ziet erop toe dat de uitvoering van de Wet woz juist wordt uitgevoerd. De meest actuele waardegegevens als gevolg van de hertaxatie worden verwerkt in de definitieve ozb-tarieven. Deze hebben effect op het tarief, echter niet op de opbrengst. Belasting op roerende woon- en bedrijfsruimten (221 Gw) De gemeente Mook en Middelaar heft deze belasting niet. Baatbelasting (art. 222 Gw) De gemeente Mook en Middelaar heft deze belasting niet. Forensenbelasting (art. 223 Gw) De forensenbelasting wordt geheven van niet-inwoners die in een (tweede) woning hebben in Mook en Middelaar. De opbrengst voor de forensenbelasting wordt voor 2025 geïndexeerd met 2,83%. Het tarief is afhankelijk van de woz-waarde.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=MookenMiddelaar&id=671267f5-ff93-44b1-9b00-35ea7f1603d6