Bijlage 9 Nationaal-Raadsledenonderzoek-2019 - vergadermodellen.pdf
Tekst van het document
NATIONAAL RAADSLEDEN ONDERZOEK 2019
ZESDE TRENDONDERZOEK NAAR DE TIJDSBESTEDING EN WERKZAAMHEDEN VAN GEMEENTERAADSLEDEN
Nationaal Raadsledenonderzoek 2019
INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING
3. VERGADERMODELLEN
1.1 Doel van het Nationaal Raadsledenonderzoek 4
3.1 Typen vergadermodellen
12
1.2 Trendonderzoek
3.2 Gebruik van vergadermodellen
13
1.3 Huidige editie van het Nationaal Raadsledenonderzoek
4 5
1.4 Vraagstelling
5
1.5 Onderzoeksvragen
5
1.6 Leeswijzer
6
2. ONDERZOEKSMETHODEN 2.1 Methoden van dataverzameling
8
2.2 Respons
9
2.3 Representativiteit
9
2.4 Conclusie
Nationaal Raadsledenonderzoek 2019
10
4. TIJDSBESTEDING RAADSLEDEN 4.1 Algemeen
16
4.2 Tijdsbesteding naar gemeentegrootte
16
4.3 Tijdsbesteding naar rol
17
4.4 Tijdsbesteding naar baan en/of opleiding
17
4.5 Tijdsbesteding naar functie in de raad
18
4.6 Tijdsbesteding naar vergadermodel
18
4.7 Tevredenheid over de totale tijdsbesteding
19
4.8 Raadslid als fulltime functie
22
4.9 Werknemerschap en verlof
23
4.10 Conclusie
24
#NRO2019
5. BESTUURLIJKE EN VOLKSVERTEGENWOORDIGENDE WERKZAAMHEDEN werkmh
7. CONCLUSIE 7.1 Tijdsbesteding
5.1 Tijdsverdeling tussen bestuurlijke en 26 volksvertegenwoordigende werkzaamheden 5.2 Tijdsverdeling en vergadermodellen
28
5.3 Tevredenheid over de tijdsverdeling
29
5.4 Tevredenheid over de tijdsverdeling naar gemeentegrootte
29
5.5 Conclusie
36
7.2 Bestuurlijke en 36 volksvertegenwoordige werkzaamheden 7.3 Honorering
37
7.4 Invloed van vergadermodellen
37
7.5 Eindconclusie
38
30
6. HONORERING 6.1 Vergoeding
32
6.2 Uurtarief gemeenteraadsleden
32
6.3 Tevredenheid over de vergoeding
34
6.4 Tevredenheid over de vergoeding naar gemeentegrootte
34
6.5 Tijdsbesteding naar tevredenheid over de vergoeding
35
6.6 Conclusie
35
3
01
INLEIDING
Sinds de invoering van de Wet dualisering gemeentebestuur
2012, 2014 en 2017 is het onderzoek opnieuw uitgevoerd.
in 2002 is de tijdsbesteding en honorering van gemeente-
De tijdsbesteding van raadsleden vertoont sinds de start
raadsleden een veelbesproken onderwerp. Om de volksver-
lichte schommelingen, maar is nog niet in de buurt gekomen
tegenwoordigende rol te versterken, heeft de Stuurgroep
van de aanbeveling van de Stuurgroep om tenminste 50%
Evaluatie Dualisering Gemeentebestuur in 2004 tussentijds
van de tijd aan volksvertegenwoordigende activiteiten te
onderzoek gedaan naar de werking van het duale bestel.
besteden.
Zij constateerde dat het doel van de dualisering nog niet behaald was en dat raadsleden nog te veel tijd besteden aan
Een analyse van de tijdsbesteding en de huidige ver-
vergaderen en het lezen van stukken. De Stuurgroep heeft
goeding voor raadsleden maakt het mogelijk om een
vervolgens de aanbeveling gedaan dat raadsleden minimaal
gemiddeld uurloon voor raadswerk te bepalen. Door de
50% van hun raadstijd aan volksvertegenwoordigende taken
maatregel van minister Ollongren van Binnenlandse Zaken
besteden. Dit onderzoek besteedt zowel aandacht aan deze aanbeveling als de daadwerkelijke tijdsbesteding en honorering van raadsleden in Nederland.
1.1 DOEL VAN HET NATIONAAL RAADSLEDENONDERZOEK Het doel van het Nationaal Raadsledenonderzoek is het meten van de gemiddelde tijdsbesteding van gemeenteraadsleden aan bestuurlijke en volksvertegenwoordigende activiteiten door de jaren heen en het in kaart brengen van de vergoeding die raadsleden voor deze activiteiten ontvangen. Daadkracht voert het onderzoek periodiek uit, waardoor het mogelijk is trends inzichtelijk te maken.
1.2 TRENDONDERZOEK In 2007 is Daadkracht het trendonderzoek naar de tijdsbesteding van raadsleden gestart met een nulmeting. In 2009,
Nationaal Raadsledenonderzoek 2019
“IN EEN VOLKSVERTEGENWOORDIGENDE ROL BLIJFT HET DE INSPANNING VAN EEN RAADSLID OM DE KLOOF TUSSEN LOKAAL BESTUUR EN DE BURGER TE VERKLEINEN.” Een respondent
#NRO2019
en Koninkrijksrelaties is de vergoeding voor raadsleden in
met de aanbeveling van de Stuurgroep Evaluatie Duali-
gemeenten tot 40.000 inwoners verhoogd. Daardoor zijn
sering Gemeentebestuur om tenminste de helft van hun
er duidelijke veranderingen zichtbaar ten opzichte van de
raadstijd aan volksvertegenwoordigende taken te besteden
situatie in 2017. Het onderzoek gaat hier in hoofdstuk 6
en welke vergoeding ontvangen gemeenteraadsleden voor
verder op in.
het raadswerk in 2019, vergeleken met 2007, 2009, 2012, 2014 en 2017?
1.3 HUIDIGE EDITIE VAN HET NATIONAAL RAADSLEDENONDERZOEK
1.5 ONDERZOEKSVRAGEN
Dit is de zesde editie van het Nationaal Raadsledenonder-
De vraagstelling van dit onderzoek is geconcretiseerd naar
zoek. De resultaten van het onderzoek leiden tot een gede-
de volgende onderzoeksvragen:
tailleerde beschrijving van de invulling van het Nederland-
1. Wat is de tijdsbesteding van gemeenteraadsleden in
se raadslidmaatschap anno 2019. De onderzoekers zetten
Nederland aan raadswerk in 2019 en in hoeverre
de resultaten van de meting af tegen de metingen uit 2007,
verschilt deze van de tijdsbesteding in 2007, 2009, 2012,
2009, 2012, 2014 en 2017.
2014 en 2017? 2. Wat is de tijdsbesteding aan volksvertegenwoordigende
In deze editie is er speciale aandacht voor de vergadermo-
en bestuurlijke activiteiten voor raadswerk in Nederland
dellen van Nederlandse gemeenteraden. Op dit moment
in 2019, hoe verhoudt dit zich tot de aanbeveling van de
hanteren Nederlandse gemeenteraden vijf verschillende
Stuurgroep Evaluatie Dualisering Gemeentebestuur
vergadermodellen en dit heeft invloed op de werkwijze
en in hoeverre verschilt de tijdsbesteding aan deze
van de gemeenteraad. Dit onderzoek bekijkt of deze verga-
werkzaamheden ten opzichte van 2007, 2009, 2012,
dermodellen ook invloed hebben op de tijdsbesteding en
2014 en 2017?
verdeling van tijd van raadsleden en wat deze relaties zijn.
3. Welke vergoeding ontvangen gemeenteraadsleden in
Om deze invloed te onderzoeken, is onderzoeksvraag 4
Nederland voor het raadswerk in 2019 en in hoeverre
toegevoegd aan de drie vaste onderzoeksvragen.
verschilt deze van de vergoeding in 2007, 2009, 2012, 2014 en 2017? 4. Welk effect heeft het vergadermodel dat een gemeente
1.4 VRAAGSTELLING In dit onderzoek staat de volgende vraag centraal:
hanteert op de tijdsbesteding en werkzaamheden van raadsleden in 2019?
In hoeverre komt de tijdsbesteding van raadsleden overeen
5
1.6 LEESWIJZER In het volgende hoofdstuk leest u allereerst een toelichting op de gebruikte onderzoeksmethoden. Na een korte uitwerking van de verschillende vergadermodellen die gemeenteraden hanteren, komen in volgorde van de onderzoeksvragen achtereenvolgens de tijdbesteding, werkzaamheden en honorering van gemeenteraadsleden aan de orde. Bij de uitwerking van de tijdsbesteding en werkzaamheden komen ook de verschillen tussen vergadermodellen aan de orde. In hoofdstuk 7 komen de conclusies van het onderzoek aan bod. De analyses in dit rapport zijn deels uitgewerkt in relatieve cijfers. Dit betekent dat de tijdsbesteding aan diverse activiteiten in percentages is weergegeven. Tenzij anders staat aangegeven, gaat het over de relatieve cijfers omtrent raadsleden. De procentuele verschillen tussen 2007, 2009, 2012, 2014 en 2017 zijn in dit rapport telkens als het absolute verschil tussen de betreffende percentages uitgedrukt. Bijvoorbeeld; als een bepaalde activiteit in 2017 10% en in 2019 15% van de totale tijdsbesteding in beslag neemt, staat dit vermeld als een toename van 5% ten opzichte van 2017.
Deze onderzoeksrapportage en de bijbehorende bijlagen zijn digitaal te verkrijgen op www.nationaalraadsledenonderzoek.nl
Nationaal Raadsledenonderzoek 2019
JUISTE VERGADERMODEL LEVERT TIJD OP
31,3% aan volksvertegenwoordigende activiteiten. Toen de dualisering in 2002 werd ingevoerd, was de bedoeling dat raadsleden minimaal 50% konden besteden hieraan. Dat is nooit gelukt en de kans daarop lijkt steeds kleiner. Om de
Tevredenheid lijkt het sleutelwoord in het nieuwste on-
volksvertegenwoordigende rol adequaat te kunnen invullen
derzoek van onze kennispartner Daadkracht. Raadsleden
is meer tijd nodig of een andere manier van vergaderen. Zo
besteden meer tijd dan ooit (gem. 17,2 uur per week)
kan de democratische legitimiteit van het lokaal bestuur
aan raadswerk en zijn tegelijkertijd tevredener over het
hoog worden gehouden. Het raadslidmaatschap is en blijft
raadswerk en de hoogte van de raadsvergoeding. Het
een dankbare en eervolle verantwoordelijkheid die veel
effect van de verhoging van de vergoeding voor raadsle-
raadsleden met passie en idealen invullen en waar ze elke
den uit kleine gemeenten, waar wij als Nederlandse Ver-
dag hun uiterste best voor doen. De overheveling van veel
eniging voor Raadsleden ons hard voor hebben gemaakt,
taken van het Rijk naar gemeente zorgt echter voor een
is duidelijk zichtbaar: niet langer zijn er raadsleden die
toenemende werkdruk voor veel raadsleden. Het is daarom
werk doen voor het uurtarief van een vakkenvuller. Het
raadzaam om bij de overheveling van taken rekening te
gemiddelde uurtarief bedraagt nu € 16,81.
houden met de impact op de werkdruk. Decentralisaties mogen in het belang van onze democratie niet ten koste
Tevredenheid vanuit ons over het algemene beeld. Tegelij-
gaan van de volksvertegenwoordigende rol van raadsleden.
kertijd toont dit onderzoek zorgpunten. Vooral raadsleden
Kortom, dit onderzoek laat ons als Nederlandse Vereniging
uit grote gemeenten zijn veel tijd kwijt aan het werk en
voor Raadsleden zien dat er genoeg mooie uitdagingen zijn
hun vergoeding staat niet in verhouding tot de geleverde
om het raadswerk beter te faciliteren en te ondersteunen,
inzet. Wij delen de ontevredenheid van deze leden over
zodat raadsleden bijvoorbeeld meer tijd kunnen besteden
de verlofmogelijkheden en gaan met hen in gesprek over
aan hun volksvertegenwoordigende rol.
hoe het lidmaatschap het beste kan worden ingevuld. Dit onderzoek toont ook dat het gekozen vergadermodel in een gemeente invloed heeft op de tijdsbesteding en biedt raden dus inzicht om te zien of het juiste model wordt gehanteerd. Dit is belangrijke informatie: raadsleden besteden 64,4% van hun tijd aan bestuurlijke activiteiten en
Nationaal Raadsledenonderzoek 2019
“ RAADSLEDEN ZIJN MEER TEVREDEN ” Bahreddine Belhaj, Ondernemer, voorzitter Nederlandse Vereniging voor Raadsleden, raadslid in Lelystad (PvdA).
7
ONDERZOEKSMETHODEN 02
2.1 METHODEN VAN DATAVERZAMELING Het Nationaal Raadsledenonderzoek 2019 is opgezet
site en kalender is geraadpleegd om het vergadermodel en de frequentie van vergaderingen per gemeente te bepalen.
door middel van meerdere onderzoeksmethoden. De informatie die is gebruikt om raadsleden aan te schrij-
LITERATUURONDERZOEK
ven voor de webenquête is verzameld op almanak.over-
Als start van het onderzoek is literatuuronderzoek uitge-
heid.nl en gemeentelijke websites. Daarnaast zijn gege-
voerd. Daarbij is onder meer teruggekeken naar vorige
vens zoals naam, geslacht, partij, functie (regulier raadslid
edities van het Nationaal Raadsledenonderzoek.
of fractievoorzitter), raadspositie (coalitie of oppositie) en het e-mailadres verzameld. Indien deze informatie niet
Daarnaast is literatuuronderzoek gebruikt voor het beant-
beschikbaar was op de website van de gemeente of op
woorden van onderzoeksvraag 3. Informatie van overheid.
almanak.overheid.nl, zijn de websites van de betreffende
nl is geraadpleegd om de hoogte van de vergoeding voor
politieke partijen geraadpleegd. Alle raadsleden met een
raadswerk vast te stellen.
openbaar e-mailadres zijn uitgenodigd voor het onderzoek. Van de meting uitgesloten zijn de ‘bijzondere’ gemeenten
Verder zijn voor onderzoeksvraag 4 wetenschappelijke
(de BES-eilanden: Bonaire, Sint Eustatius en Saba).
literatuur en bronnen van de Vereniging voor Nederlandse Gemeenten (VNG) gebruikt om te komen tot een indeling
WEBENQUÊTE
naar vijf verschillende vergadermodellen.
Op basis van de informatie uit het literatuuronderzoek,
Hoofdstuk 3 geeft meer informatie over deze vijf modellen
voorgaande edities van het Nationaal Raadsledenonder-
en wat de verschillen tussen de modellen zijn.
zoek en maatschappelijke ontwikkelingen is een webenquête opgesteld.
ONLINE ONDERZOEK Na het literatuuronderzoek is op elke gemeentelijke website
Uiteindelijk zijn 8.605 raadsleden uitgenodigd voor deel-
onderzocht welk vergadermodel de gemeenteraad gebruikt.
name aan het onderzoek, dit is 99,8% van de totale onder-
Elke gemeente is verplicht de werkwijze en de kalender
zoekspopulatie van 8619. De overige raadsleden bleken niet
van de gemeenteraad op de website te vermelden. De web-
bereikbaar op hun e-mailadres, bijvoorbeeld door een ver-
Nationaal Raadsledenonderzoek 2019
#NRO2019
lopen e-mailadres of een vol Postvak IN. De software achter
significant verschil en blijft de representativiteit van het
de webenquête is ontwikkeld door Parantion, een partner
onderzoek gewaarborgd.
van Daadkracht, en is bekend onder de naam Easion Survey.
POSITIE IN DE RAAD De derde toets van representativiteit is de verdeling tussen
2.2 RESPONS
coalitie- en oppositieraadsleden. De totale populatie van
In totaal hebben 1.623 raadsleden deelgenomen aan het
raadsleden bestaat uit 61,2% raadsleden van de coalitie
onderzoek. Er zijn 8.605 raadsleden uitgenodigd, waarmee
(5272) tegenover 38,8% raadsleden van de oppositie (3347).
de respons op 18,9% ligt. 17,6% van de raadsleden (1.512)
De respons van het onderzoek was 62,2% coalitieraads-
heeft de vragenlijst volledig ingevuld, 1,3% van de raadsle-
leden (1010) tegen 37,8% oppositieraadsleden (613). De
den (111) heeft de vragenlijst gedeeltelijk ingevuld. Omdat
enquête is door relatief meer coalitieraadsleden ingevuld.
sommige raadsleden de vragenlijst gedeeltelijk hebben in-
Ook dit verschil is niet significant, waardoor de representa-
gevuld, verschilt het aantal valide respondenten per vraag.
tiviteit van het onderzoek gewaarborgd blijft.
Dit is in de figuren te zien aan de N-waarde, in de bijlagen.
POLITIEKE PARTIJ Als vierde is er gekeken naar de verdeling van partijen van
2.3 REPRESENTATIVITEIT GESLACHT
de respondenten. Lokale partijen bezetten 38,2% van de
De eerste representativiteitstoets is de man/vrouw verhou-
met 35,0%, een verschil van 3,2%. GroenLinks (1,9%) en
ding. De totale populatie van raadsleden bestaat uit 68,2%
D66 (1,9%) zijn juist sterker vertegenwoordigd in dit onder-
(5866) mannen tegen 31,8% vrouwen (2732). De respons
zoek dan in de bezetting van zetels. Alle andere partijen
van het onderzoek is 66,2% mannen (1074) tegen 33,8%
vallen binnen een marge van 1,0%.
zetels. In het onderzoek zijn zij ondervertegenwoordigd
vrouwen (549). Middels een Chi-kwadraat toets is vastgesteld dat er geen significant verschil bestaat tussen de
De verdeling van raadsleden tussen partijen is vervolgens ge-
frequentieverdeling op basis van geslacht tussen de res-
toetst met de Chi-kwadraat toets. Daaruit blijkt dat deze verde-
pondenten van het onderzoek en de totale onderzoekspo-
ling representatief is voor de gehele populatie van raadsleden.
pulatie. Mannelijke en vrouwelijke raadsleden zijn naar verhouding vertegenwoordigd in het onderzoek.
PROVINCIE Naast partij is er ook gekeken naar de verdeling van res-
FUNCTIE
pondenten over de provincies. Bij het bepalen van de re-
De tweede verdeling die belangrijk is voor de representati-
presentativiteit van de provincies blijkt dat de responden-
viteit is de verdeling tussen fractievoorzitters en ‘reguliere’
ten van het onderzoek goed verdeeld zijn. Bij de provincie
raadsleden. De totale populatie van raadsleden bestaat uit
Noord-Brabant wijkt de respons relatief het meest af met
30,8% (2657) fractievoorzitters en 69,2% (5962) ‘regulie-
-1,4%. De verschillen tussen de werkelijke populatie en de
re’ raadsleden. De respons van het onderzoek was 31,7%
respondenten van het onderzoek zijn in alle andere provin-
fractievoorzitters (514) tegen 68,3% ‘reguliere’ raadsleden
cies kleiner dan 1,0%. Met de Chi-kwadraat toets blijkt dus
(1109). De enquête is dus door relatief meer fractievoor-
ook dat de representativiteit niet in het geding komt door
zitters ingevuld. Vanuit statistisch oogpunt is dit geen
de verdeling van respondenten over de provincies.
9
GEMEENTEGROOTTE De laatste representativiteitstoets is gemaakt naar de categorieën van gemeentegrootte. Er zijn twee categorieën waarin het verschil tussen de werkelijke populatie en de respondenten van het onderzoek groter zijn dan 0,5%. Raadsleden in de grootste gemeenten (> 150.000) zijn met 0,6% oververtegenwoordigd en raadsleden in gemeenten van 15.001 tot 30.000 inwoners zijn met -0,5% ondervertegenwoordigd. In de vier andere categorieën zijn de verschillen 0,3% of kleiner. Met de Chi-kwadraat toets is bepaald dat de representativiteit niet in het geding komt door de verdeling van respondenten over de gemeentegrootte.
2.4 CONCLUSIE De respons van het Nationaal Raadsledenonderzoek is 18,9%, met 1623 respondenten uit 8605 genodigden. De representativiteit van het onderzoek is getoetst op basis van verschillende verdelingen, zoals man en vrouw, coalitie en oppositie, maar ook op basis van provincie, partij en grootte van de gemeente. De resultaten van deze toetsen van representativiteit zijn positief en dus zijn de resultaten van dit onderzoek representatief voor de gehele populatie van raadsleden in Nederland. Raadslid ..
Nationaal Raadsledenonderzoek 2019
JE HEBT CONCREET INVLOED OP DE STAD
Ik vind het een hele goede zaak dat de vergoeding voor raadsleden van kleinere gemeenten omhoog is gegaan.
Over het algemeen vind ik de werkdruk als raadslid hoog.
Want je ziet wel gewoon dat de gemeentepolitiek echt
Ik denk dat ik in de regel iets meer bezig ben dan 17 uur
onder druk staat. Voor mij is geld niet de drijfveer. Maar
per week, ik denk dat ik de 20 wel aantik. Ik denk dat
ik denk wel dat het zou kunnen helpen als de vergoeding
dat deels in mijzelf zit. Over het algemeen zijn mensen
omhoog gaat. Voor veel mensen kan het misschien wel de
die raadslid zijn of willen worden wel mensen met een
stap kleiner maken. Het allerleukste aan het raadslidmaat-
groot verantwoordelijkheidsgevoel. Mensen met een hoog
schap is dat je heel concreet invloed hebt op de stad en om
verantwoordelijkheidsgevoel zijn vaak ook mensen die
met kleine beetjes de stad iets mooier te maken!
perfectionistisch van aard zijn of graag dingen heel goed willen doen. En dat zorgt ervoor dat die werkdruk allicht al hoog ligt. Je wilt het goed doen voor je gemeente. Ik durf te zeggen dat de verhouding tussen bestuurlijke en volksvertegenwoordigende activiteiten bij mij scheef is. Daar ben ik helemaal niet blij mee. Ik denk dat heel veel raadsleden hier last van hebben. Ik erken ook meteen dat dat voor een groot deel komt doordat je daar letterlijk te weinig tijd
Foto Tom Hessels
voor hebt. Het overgrote deel van de tijd gaat gewoon op in je kaderstellende en controlerende rol. Daadwerkelijk op werkbezoek gaan is heel tijdrovend. Super belangrijk, maar dat is wel één van de eerste dingen die erbij inschiet. Als ik wat meer ruimte heb, weet ik zeker dat ik ook meer tijd zou besteden aan die volksvertegenwoordigende rol.
Nationaal Raadsledenonderzoek 2019
“ IK DENK DAT DE VERHOUDING TUSSEN BESTUURLIJKE EN VOLKSVERTEGENWOORDIGENDE ACTIVITEITEN TE SCHEEF IS” Lusanne Bouwmans, Werkt in energietransitie, vice-fractievoorzitter, raadslid in Nijmegen (D66).
11
VERGADERMODELLEN 03
Deze editie van het Nationaal Raadsledenonderzoek be-
RAADSCOMMISSIEMODEL
steedt speciale aandacht aan vergadermodellen van de
Het tweede model is het raadscommissiemodel. Dit model
gemeenteraden in Nederland. Het vergadermodel bepaalt
houdt in dat een gemeenteraad een aantal commissies
de manier waarop de gemeenteraad vergadert en bij wel-
instelt, naast de plenaire vergadering. Die commissies kun-
ke bijeenkomsten de raadsleden verschijnen. Er is meer
nen zich specialiseren op beleidsterreinen of op kerntaken.
belangstelling voor vergadermodellen ontstaan, omdat
Zo kan een commissie zich focussen op beleidsterreinen
het een mogelijkheid is om de gemeenteraad effectiever
als Werk en inkomen, of Fysiek domein. Tegelijkertijd kun-
te maken en het aantal vergaderingen terug te dringen.
nen commissies zich ook specialiseren in kerntaken als
Dit hoofdstuk beschrijft de meest gebruikte vergadermo-
Controleren of Kaderstellen. Sommige gemeenten stellen
dellen van de Nederlandse gemeenteraden en laat het
tevens commissies in voor specialistische taken, zoals een
gebruik van de vergadermodellen zien.
Auditcommissie of een Ombudscommissie. In deze raadscommissies nemen raadsleden (soms ook niet-raadsleden) zitting om vraagstukken voor de plenaire
3.1 TYPEN VERGADERMODELLEN
raadsvergadering voor te bereiden. Raadsleden worden
Op dit moment gebruiken Nederlandse gemeenteraden vijf
hierbij ondersteund door fractievolgers en overige mede-
verschillende vergadermodellen.
werkers. Op deze manier kunnen raadsleden zich specialiseren op een beperkt aantal thema’s en hoeven raadsleden
VERGADERMODEL ZONDER COMMISSIES
minder plenaire vergaderingen bij te wonen. Het raadscom-
Het eerste model is het vergadermodel zonder commis-
missiemodel is dan ook populair bij grotere gemeenten.
sies. Dit betekent dat er enkel plenaire raadsvergaderingen plaatsvinden. De voorbereiding voor de plenaire vergade-
AGENDACOMMISSIEMODEL
ringen vinden plaats via fractievergaderingen. Dit model is
Het derde model dat Nederlandse gemeenteraden hanteren
relatief populair bij de kleinere gemeenten om het totaal
is het agendacommissiemodel. Dit model kent slechts één
aantal vergaderingen te beperken.
raadscommissie. De agendacommissie kan bestaan uit zowel raadsleden als niet-raadsleden. De agendacommissie bereidt alle raadsvergaderingen voor en is dus niet gespeci-
Nationaal Raadsledenonderzoek 2019
#NRO2019
aliseerd op een bepaald beleidsterrein. De agendacommis-
RONDETAFELMETHODE
sie bepaalt de agenda voor de raadsvergadering en doet dit
Het vijfde vergadermodel is de rondetafelmethode. Deze
op basis van de informatie die zij ontvangt uit de samenle-
methode houdt in dat burgers en experts aanschuiven bij
ving. Doordat de agenda van de plenaire vergadering wordt
raadsleden om in gesprek te gaan over vraagstukken die
voorbereid door de agendacommissie, is de commissie een
de gemeenteraad zelf aandraagt, of die burgers van de
methode om het aantal plenaire vergadering te beperken.
gemeente aandragen. Op deze manier kunnen experts zich buigen over thema’s waar gemeenten niet altijd voldoen-
BOB-METHODE
de kennis over hebben, zoals ICT. De rondetafelmethode
Het vierde vergadermodel is de BOB-methode, wat staat
wordt dan ook ingezet bij een beperkt aantal thema’s. Het
voor Beeldvorming, Opinievorming en Besluitvorming.
biedt de mogelijkheid om kennis van buiten de gemeente
Deze methode is ontwikkeld om besluitvorming in de loka-
in de besluitvorming mee te nemen. Tegelijkertijd kunnen
le politiek meer overwogen tot stand te laten komen. Het
experts de burgers ondersteunen met inhoudelijke details.
besluitvormingsproces begint hier met de Beeldvorming:
Op deze wijze beschikken burgers over voldoende kennis
politieke partijen proberen zoveel mogelijk informatie te
om mee te doen aan het debat. De inspraak van burgers en
verzamelen over een vraagstuk om alle feiten op tafel te
experts wordt beschouwd als een niet-bindend advies.
krijgen. Belangrijk hierbij is dat alle partijen tevreden moeten zijn met de hoeveelheid en de kwaliteit van de verkre-
Dit model stuurt aan op burgerparticipatie en probeert bur-
gen informatie. Na de Beeldvorming gaan de raadsleden
gers een langdurige ingang tot de lokale politiek te bieden.
over tot Opinievorming en kunnen er politieke en techni-
Tegelijkertijd is de gemeente afhankelijk van de animo bij
sche vragen over het onderwerp gesteld worden. Dit is de
burgers en experts. Hoewel de rondetafelmethode bij een
argumentatie-fase in het besluitvormingsproces. Wanneer
beperkt aantal gemeenten wordt gebruikt, is het gebruik
iedereen een standpunt heeft ingenomen, wordt overge-
hiervan wel gestegen in de afgelopen vijf jaar.
gaan tot Besluitvorming. De BOB-methode zorgt er zo voor dat de gemeenteraad meer bewustzijn ontwikkelt over de invloed van haar besluiten op de bevolking. Tegelijkertijd
3.2 GEBRUIK VAN VERGADERMODELLEN
biedt de BOB-methode een betere afweging van voor- en
Nederland telt in 2019 355 gemeenten. 66 gemeenten ma-
nadelen van besluiten.
ken gebruik van een model zonder commissies. 178 van deze gemeenten maken gebruik van het raadscommissie-
De afgelopen tien jaar zijn steeds meer gemeenteraden
model, het meest gebruikte model. 46 gemeenten gebrui-
gaan werken volgens de BOB-methode. Belangrijk om te
ken het model met één agendacommissie. 54 gemeenten
vermelden is de vrijheid die gemeenten hebben in de inte-
hanteren de nieuwere BOB-methode. De rondetafelmetho-
pretatie van de BOB-methode. Zo kunnen gemeenteraden
de is het minst gebruikt, slechts 11 gemeenten hanteren
zelf invulling geven aan de beeldvormende fase. Zij kunnen
deze methode.
bepalen of de beeldvorming plaatsvindt in een plenaire of commissie-context, en of burgers aanwezig mogen zijn
De vergadermodellen zijn in verschillende gemeente-
bij de beeldvorming. Hoewel de BOB-methode dus steeds
grootten terug te vinden. De verdeling van gemeente-
meer wordt gebruikt, kunnen gemeenten een verschillende
grootten voor het vergadermodel zonder commissies, het
invulling geven aan de methode.
raadscommissiemodel, het agendacommissiemodel en
13
de BOB-methode zijn evenredig verdeeld. Het agendacom-
dan 100.000 inwoners maken geen gebruik van dit model.
missiemodel wordt relatief veel gebruikt in kleinere ge-
In het geval dat er opvallende resultaten zijn omtrent de
meenten en de BOB-methode wordt relatief veel gebruikt
vergadermodellen, heeft dit mogelijk te maken met deze
in middelgrote gemeenten. Alleen de rondetafelmethode
kleine afwijkingen. In de bijlagen bij dit rapport vindt u de
wordt niet door elke gemeentegrootte gebruikt. Gemeen-
landelijke spreiding van de verschillende vergadermodel-
ten kleiner dan 15.000 inwoners en gemeenten groter
len per provincie.
Vergadermodel
Totaal < 15.000 15.001-30.000 30.001-50.000 50.001-100.000 100.001-150.000
> 150.000
Plenair
66
10
21
20
8
2
5
Raadscommissies
178
24
64
47
25
8
10
Agendacommissie 46
11
18
12
3
1
1
BOB
54
3
19
13
15
2
2
Rondetafel
11
0
4
4
3
0
0
Tabel 1: Overzicht van vergadermodellen naar gemeentegrootte
Op de volgende pagina ziet u de spreiding van vergadermodellen per gemeente, ingekleurd op de kaart van Nederland.
Vergadermodel zonder commissies
Raadscommissie model
Agendacommissie model
BOB-methode
Rondetafel methode
Enkele plenaire vergaderingen. Voorbereidingen voor plenaire vergaderingen vinden plaats via fractievergaderingen.
Aantal specialistische commissies naast de plenaire vergadering.
Eén raadscommissie die alle raadsvergaderingen voorbereidt.
Beeldvorming, Opinievorming en Besluitvorming. Bedoeld om lokale besluitvorming meer overwogen tot stand te laten komen.
Burgers en experts kunnen aanschuiven bij raadsleden. Bedoeld om burgerparticipatie te stimuleren.
Nationaal Raadsledenonderzoek 2019
#NRO2019
3,1%
15,2%
18,6%
Schiermonnikoog
Ameland
Het Hogeland Noardeast-Fryslân
Loppersum
Terschelling
13,0%
Appingedam
Delfzijl Waadhoeke
Dantumadeel
Vlieland
Leeuwarden
50,1%
Groningen
Westerkwartier
Achtkarspelen
Oldambt
Tytsjerksteradiel
Midden-Groningen
Harlingen
Smallingerland
Veendam
Tynaarlo
Noordenveld Texel
Westerwolde Pekela
Súdwest-Fryslân Opsterland
Aa en Hunze
Assen
Stadskanaal
Ooststellingwerf Heerenveen
Landelijke verdeling vergadermodellen 2019
De Friese Meren
Borger-Odoorn
Den Helder
Weststellingwerf
Midden-Drenthe Westerveld
Hollands Kroon
Steenwijkerland
Schagen
Emmen Coevorden
Enkhuizen Opmeer
Medemblik
Noordoostpolder
rd
Stede Broec
ug
ow aa
Langedijk
erh
Bergen
He
Hoorn
De Wolden
Urk
Drechterland
Koggenland
Zw ar
Alkmaar
Heiloo
Castricum
Beemster
an
d Dalfsen
Ommen
Dronten Lelystad
Twenterand
Hattem
Oldebroek
Waterland
r
smee
O
Velsen
za ost
Land
Zaanstad
Hardenberg
lan
Zwolle
d eren
Purm
Wormerland
Beverwijk
Staphorst
te wa te r
Kampen
EdamVolendam
Heemskerk Uitgeest
Hoogeveen
Meppel
Elburg
Bloemendaal
t voor
st.
Zand
em
r
er-A mst el
ee lsm Aa
Weesp
Wijdemeren
Uithoorn
est
rdo
Veenendaal Lopik
Vo o
Rotterdam
Vijfheerenlanden
am
Capelle
Albrandswaard Barendrecht
Nissewaard
H-I-A
Papend. Sliedrecht
Overbetuwe
em
Moerdijk
Oss
Heumen
Oosterhout
e ze
en
ij
Loon op Zand
m
Woensdrecht
Boxtel
Alphen-Chaam
Sint Anthonis
Boekel
Boxmeer
Bergen
Hilvarenbeek
Oirschot
p ldro
Veldhoven
Bladel
Eersel
Bergeijk
Venray
Helmond
Nuenen Eindhoven
ReuselDe Mierden
Gemert-Bakel
Son en Breugel
Best
Goirle
Hulst Terneuzen
Uden
Meierijstad
Laarbeek
Zundert
Gennep
Oisterwijk
BaarleNassau
Reimerswaal
Sluis
.M St
Rucphen
o Zo
Borsele
ls
ie ich
Cuijk Mill en Sint Hubert
Bernheze
rlo
Horst aan de Maas
Deurne
-Mie
Ge
Waalre ensw aard
op
Roosendaal
Haaren
Tilburg
Gil
en rg
Kapelle
nR
Etten-Leur
Be
Goes
Breda
s ge
Valk
Tholen
Halderberge
l te
Vught
M&M
Landerd
Heusden
Waalwijk
Dongen
Veere
Nijmegen
Grave
Steenbergen Noord-Beveland
Oude IJsselstreek
Berg en Dal
Den Bosch Geertr.berg
Montferland
Maasdriel
Goeree-Overflakkee
Schouwen-Duiveland
Drimmelen
Zevenaar
Lingewaard
Wijchen Zaltbommel
Altena
Aalten
Beuningen
West Maas en Waal
Gorinch HV-GD
Winterswijk Doetinchem
Duiven
Druten
West Betuwe
Dordrecht
Oost Gelre
Doesburg
Westervoort
Neder-Betuwe Tiel
Albl.
Zwijndrecht
Hoeksche Waard
Renkum
ge
in
en
ag W
Buren
Culemborg
Molenlanden
Nissewaard
Vlissingen
Rhenen
Krimpen
Ridderkerk
Middelburg
n
Wijk bij Duurstede
Bronckhorst Rheden
Arnhem
Houten
Brielle
Hellevoetsluis
aal
n ote ch rs
rp
Utrechtse Heuvelrug
Gouda
Zuidplas
Lansingerland
ied
in ard Vla
is
Westvoorne
Renswoude
Bunnik
Nieuwegein
Berkelland
Ede
Woudenberg
IJsselstein
Roze nd
Oeg
stge
ide
Le
Utrecht
Brummen
Scherpenzeel
Krimpenerwaard
gen
Haaksbergen Zutphen
Leusden
Oudewater
Enschede
Lochem
Barneveld
Soest
Zeist
Montfoort
Sch
sslu
Apeldoorn
Bodegraven Reeuwijk
Waddinxveen
MiddenDelfland Maa
Hof van Twente
Voorst Nijkerk
Amersfoort
Losser Oldenzaal
Hengelo
Putten
Bunschoten
Woerden
Zoetermeer
Delft
Eemnes
De Bilt
Alphen aan den Rijn
Den Haag
Westland
Laren
Stichtse Vecht
ou terw
e Zo
PijnackerNootdorp
Borne Rijssen-Holten
Nieuwkoop
Kaag en Braassem
de
Wierden
Olst-Wijhe
Epe
Ermelo
Hilversum
De Ronde Venen
LeidschendamVoorburg
Rijswijk
Blaricum Huizen
Baarn
Leiden Wassenaar
Gooise Meren
Dinkelland
Almelo
Deventer
Oud
k wij ord No
Lisse
ste
Am
Nunspeet
Harderwijk
Diemen
n
e lve
Haarlemmermeer
Teylingen Katwijk
Hellendoorn
Zeewolde
He
om
leg
Hil
Tubbergen Raalte
Almere
Amsterdam
Haarlem
Heerde
Asten Heeze-Leende do
en
n Cra
Venlo
Someren
k nc
Peel en Maas
Nederweert Beesel Leudal
Weert
Roermond Maasgouw Roerdalen
Echt-Susteren
SittardGeleen Stein Brunssum Beek
Meerssen
Landgraaf
Heerlen
Valkenburg aan Voerendaal de Geul
Kerk
rade
Eijsden-Margraten
Gulpen-Wittem
ld lve
pe
Sim
Maastricht
Beekdaelen
Vaals
15
TIJDSBESTEDING RAADSLEDEN 04
Dit hoofdstuk staat in het teken van de beantwoording
4.1 ALGEMEEN
van de eerste onderzoeksvraag:
Het raadslidmaatschap van Nederlandse raadsleden kost
‘Wat is de tijdsbesteding van gemeenteraadsleden in Ne-
hen in 2019 gemiddeld 17,17 uur per week. Dit is een stij-
derland aan het raadswerk in 2019 en hoeverre verschilt
ging van ruim een uur per week ten opzichte van 2017. In
deze van de tijdsbesteding in 2007, 2009, 2012, 2014 en
figuur 1 is de gemiddelde tijdsbesteding van raadsleden in
2017?’. Na de algemene tijdsbesteding komt een nadere
uren per week over de jaren heen zichtbaar. Sinds de start
analyse van de tijdsbesteding naar voren en wordt de
van het trendonderzoek in 2007 is dit het hoogste aantal
tevredenheid van raadsleden over de tijdsbesteding aan
uren dat raadsleden per week besteden aan raadswerk.
het raadswerk bepaald.
4.2 TIJDSBESTEDING NAAR GEMEENTEGROOTTE
18
uren per week
17,17
16,76
17
naar gemeentegrootte weergegeven. In deze figuur is dui-
16 15,91
delijk te zien dat de tijdsbesteding van gemeenteraadsleden
16,03
sterk afhankelijk is van de grootte van de gemeente. Hoe
15 14
In figuur 2 is de gemiddelde tijdsbesteding in uren per week
14,01
groter de gemeente, hoe meer tijd raadsleden gemiddeld 13,95
besteden aan het raadswerk. Raadsleden in de grootste ge-
13 2007 2007
2009 2009
2012 2012
2014
2017
2019
meenten besteden gemiddeld 24,9 uur per week aan raadswerk, waar raadsleden in de kleinste gemeenten gemiddeld 12,8 uur per week besteden aan raadswerk. Het resultaat
Figuur 1: Gemiddelde tijdsbesteding van raadsleden in uren per week (2007-2019)
Nationaal Raadsledenonderzoek 2019
in 2019 is dat raadsleden in de gemeenten met minder dan 15.000 inwoners (tijdsbesteding 12,8 uur) en gemeenten
24 22
24,9
17,17
20 18
Gemiddelde tijdsbesteding per week in 2019
16
17,8
16,6
14 12
20,5 uren per week
uren per week
#NRO2019
15,3 12,8
20 18
17,9
16
16,7
14
10
12
8 < 15.000
15.001 30.000
30.001 50.000
50.001 100.000
100.001 > 150.000 150.000
2019
10 coalitie
oppositie
2019
Figuur 2: Gemiddelde tijdsbesteding van raadsleden in uren per week naar gemeentegrootte (2007-2019)
Figuur 3: Gemiddelde tijdsbesteding naar rol in uren per week, coalitie/oppositie (2019)
van 100.001 tot 150.000 inwoners (tijdsbesteding 20,5 uur)
uur in vergelijking met de meting van 2017. Raadsleden in
minder tijd besteden aan raadswerk dan in 2017, respec-
de oppositie besteden gemiddeld 17,9 uur per week aan
tievelijk 0,1 en 0,4 uur per week minder. Raadsleden in de
het raadswerk, dit is een stijging van 1,1 uur. Het verschil
andere inwonersklassen besteden gemiddeld meer tijd
tussen de tijdsbesteding is daarmee met 0,2 uur kleiner
aan raadswerk in 2019 dan in 2017, met raadsleden in de
dan in 2017. Sinds de uitvoering van het onderzoek kost
gemeenten met meer dan 150.000 inwoners als grootste
oppositie voeren raadsleden meer tijd.
stijger. Raadsleden in deze gemeenten besteden gemiddeld 1,1 uur per week meer aan raadswerk in 2019 dan in 2017. Volledig figuur in de bijlagen.
4.4 TIJDSBESTEDING NAAR BAAN EN/OF OPLEIDING De tijdsbesteding van raadsleden verschilt indien raadsle-
4.3 TIJDSBESTEDING NAAR ROL
den wel of geen baan en/of opleiding volgen. 1154 raads-
Bij de vergelijking van tijdsbesteding naar rol is onder-
leden hebben een baan en/of volgen een opleiding. 469
scheid gemaakt tussen raadsleden die deel uitmaken van
raadsleden hebben geen baan en volgen ook geen oplei-
een coalitiepartij en raadsleden die deel uitmaken van een
ding. Uit de resultaten blijkt dat raadsleden zonder baan
oppositiepartij. In figuur 3 is te zien hoeveel tijd raadsleden
en/of opleiding meer tijd besteden aan het raadswerk met
uit de coalitie en oppositie in 2019 aan raadswerk beste-
gemiddeld 19,4 uur per week. Raadsleden met een baan
den. Raadsleden in de coalitie besteden gemiddeld 16,7
en/of opleiding besteden gemiddeld 16,2 uur per week aan
uur per week aan het raadswerk, dit is een stijging van 1,3
het raadswerk, een verschil van 3,2 uur.
17
4.5 TIJDSBESTEDING NAAR FUNCTIE IN DE RAAD
4.6 TIJDSBESTEDING NAAR VERGADERMODEL
Bij de vergelijking in tijdsbesteding naar functie is onder-
Bij de vergelijking van tijdsbesteding naar vergadermodel
scheid gemaakt tussen fractievoorzitters en ‘reguliere’
zijn er enkele verschillen zichtbaar. Raadsleden in gemeen-
raadsleden. Fractievoorzitters besteden gemiddeld 18 uur
teraden met het raadscommissiemodel besteden gemiddeld
per week aan raadswerk, dat is 1,3 uur per week meer dan
de meeste tijd aan raadswerk met 17,4 uur per week. Raads-
‘reguliere’ raadsleden, zij besteden 16,7 uur per week aan
leden van gemeenten die gebruikmaken van een rondetafel-
raadswerk. Dit verschil heeft mogelijk twee redenen. De
methode besteden de minste tijd aan raadswerk met 16,5
eerste reden is het feit dat fractievoorzitters meer taken
uur per week. Het grootste verschil bedraagt dus 0,9 uur. De
hebben binnen hun fractie. Zij leiden fractievergaderingen
tijdsbesteding naar vergadermodel staat weergegeven in
en zijn gewoonlijk het eerste aanspreekpunt voor media
figuur 4.
en burgers. De tweede reden is dat fractievoorzitters soms eenmansfracties zijn waardoor ze minder mogelijkheden
De relatie tussen het vergadermodel en de grootte van
hebben om het lezen van stukken en het voorbereiden van
de gemeente die dit model hanteert laat meer uitvergrote
vergaderingen te verdelen.
verschillen zien. Dit is zichtbaar in figuur 5 hiernaast. Met name raadsleden in de grootste gemeenten met een raadscommissiemodel besteden veel tijd aan het raads-
Een respondent
raadsleden in gemeenten met meer dan 30.000 inwoners en met de BOB-methode over het algemeen minder tijd besteden aan raadswerk dan raadsleden die gebruikmaken van andere vergadermodellen. In dit geval hebben sommige gemeenten een sterke invloed over bepaalde resultaten, maar de resultaten komen overeen met de resultaten van figuur 5. Gemiddeld kost het BOB-model minder uren per week dan de andere vergadermodellen en kost het raadscommissiemodel de meeste tijd voor raadsleden. Specifieke gevallen vergroten deze
uren per week
“VOOR RAADSLEDEN DIE OVERDAG WERKEN IS HET RAADSLIDMAATSCHAP VEELAL BELASTEND IN TIJD. DE INSTROOM VAN JONGEREN WORDT HIERDOOR NEGATIEF BEÏNVLOED, WAT ZORGEN BAART VOOR DE TOEKOMST.”
werk met 27,1 uur per week. Daarnaast valt het op dat
18 17
17,2
17,4
16,9
16 GEEN RAADS AGENDA commissies commissies commissie
16,6
16,5
BOB methode
RONDE TAFEL methode
Figuur 4: Gemiddelde tijdsbesteding naar vergadermodel in uren per week
Nationaal Raadsledenonderzoek 2019
26
20,9
17,17
21
22,7
27,1
17,7
21,0
19,9
15,8
17,7
16,9
17,9
20,4
17,5
17,1
15,6
16,7
16,4
16,2
15,8
16,0
15,1
14,5
11,4
14,8
13,0
10,4
11
22,3
Gemiddelde tijdsbesteding per week in 2019 16
21,7
uren per week
#NRO2019
6 < 15.000
15.001 - 30.000
GEEN commissies
30.001 - 50.000
RAADScommissies
50.001 - 100.000
AGENDAcommissie
100.001 - 150.000
BOB-methode
> 150.000
RONDETAFELmethode
Figuur 5: Gemiddelde tijdsbesteding naar vergadermodel en gemeentegrootte in uren per week (noot: gemeenten kleiner dan 15.000 inwoners en groter dan 100.000 inwoners maken geen gebruik van de rondetafelmethode)
verschillen, zoals de tijdsbesteding van raadsleden in de vier grootste gemeenten die een raadscommissiemodel hanteren. Daarnaast kost de BOB-methode relatief minder 15,9%
tijd vergeleken met de andere vergadermodellen, zowel in het algemeen als naar gemeentegrootte.
20,9%
63,2%
4.7 TEVREDENHEID OVER DE TOTALE TIJDSBESTEDING Om te achterhalen in hoeverre raadsleden in 2019 tevreden zijn over de totale tijdsbesteding is hen gevraagd: ‘Bent u tevreden over het totale aantal uren dat u gemiddeld per maand aan raadswerk besteedt?
Graag MINDER TIJD
Graag MEER TIJD
TEVREDEN
Een meerderheid van de raadsleden (63,2%) geeft aan tevreden te zijn over het aantal uren dat hij/zij besteedt aan raadswerk. 20,9% geeft aan meer tijd te willen besteden aan
Figuur 6: Tevredenheid van raadsleden over het aantal uren dat zij aan raadswerk besteden in 2019
het raadswerk. De resterende 15,9% zou graag minder tijd willen besteden aan het raadswerk. Uit deze resultaten blijkt dat raadsleden gemiddeld meer tevreden zijn over het aantal uren dat zij besteden aan raadswerk dan in 2017 (60,6%).
19
TEVREDENHEID NAAR ZITTINGSPERIODES
TEVREDENHEID NAAR GEMEENTEGROOTTE
De raadsleden die in hun eerste periode zitten, zijn voor
Uit de resultaten blijkt dat raadsleden uit gemeenten met
59,2% tevreden over hun tijdsbesteding, raadsleden die in
15.001 tot 30.000 inwoners het meest tevreden zijn over
hun tweede periode zitten zijn voor 65,1% tevreden en de
hun totale tijdsbesteding: 65,2% van hen is tevreden.
langer zittende raadsleden (3 periodes of meer) zijn voor
Raadsleden uit de grootste gemeenten (> 150.000) zijn
68,3% tevreden over de tijdsbesteding.
het minst tevreden over hun totale tijdsbesteding met
Daarnaast zijn er verschillen zichtbaar tussen het aantal
54,7% van de raadsleden. Opvallend is dat 30,9% van hen
zittingsperiodes en of een raadslid meer tijd wil besteden
aangeeft meer tijd te willen besteden aan het raadswerk,
aan raadswerk. Als een raadslid langer deel uitmaakt van
ondanks dat zij gemiddeld al de meeste tijd besteden aan
de raad, neemt de behoefte om meer tijd aan het raads-
raadswerk met 24,9 uur per week. Raadsleden uit ge-
werk te besteden af. 25,8% van de raadsleden die in hun
meenten met 100.001 tot 150.000 inwoners hebben deze
eerste periode zitten, wil graag meer tijd besteden aan het
behoefte duidelijk minder: 16,8% van hen geeft aan meer
raadswerk, 18,5% van de raadsleden met twee perioden
tijd aan raadswerk te willen besteden.
ervaring wil graag meer tijd besteden en 14,9% van de langstzittende raadsleden geeft aan dat zij meer tijd aan raadswerk willen besteden.
100%
16,2%
16,2%
17,0%
13,2%
20,0%
14,4%
23,1%
18,7%
19,0%
22,8%
16,8%
30,9%
65,2%
64,0%
64,0%
63,2%
50.001 100.000
100.001 150.000
80% 60% 40%
60,7%
54,7%
20% 0% < 15.000
15.001 30.000
Graag MINDER TIJD
30.001 50.000 Graag MEER TIJD
TEVREDEN
Figuur 7: Tevredenheid over de tijdsbesteding aan het raadswerk naar gemeentegrootte
Nationaal Raadsledenonderzoek 2019
> 150.000
#NRO2019
TEVREDENHEID NAAR BAAN EN/OF OPLEIDING
Het verschil in tevredenheid tussen fractievoorzitters en ‘re-
Uit nadere analyse van de tevredenheid over de tijdsbeste-
verschillende tijdsbesteding. Fractievoorzitters besteden meer
ding van raadsleden, is er een duidelijk verschil zichtbaar
tijd aan raadswerk en zijn minder tevreden dan ‘reguliere’
tussen raadsleden die een baan en/of een opleiding heb-
raadsleden. Daarnaast geeft 22,3% van hen aan minder tijd te
ben en raadsleden die geen baan en/of opleiding hebben.
willen besteden. ‘Reguliere’ raadsleden besteden minder tijd
Raadsleden die een baan en/of opleiding hebben, zijn over
aan het raadswerk en zijn meer tevreden. Ook geeft 12,9% van
het algemeen minder tevreden over het aantal uren dat
hen aan minder tijd te willen besteden aan het raadswerk.
guliere’ raadsleden kan mogelijk worden verklaard door hun
zij in het raadswerk steken met 56,0%. Het is ook duidelijk dat deze raadsleden graag meer tijd aan het raadswerk
Er lijkt een verband te zijn dat naarmate de tijdsbesteding
zouden besteden (27,0%). Daarnaast geeft 17,0% aan dat
toeneemt, de tevredenheid over de tijdsbesteding afneemt.
zij graag minder tijd aan het raadswerk zouden besteden.
Het is echter niet zo dat dit voor elke situatie geldt. De ver-
Van de raadsleden zonder baan of opleiding is 80,8% te-
deling tussen raadsleden met een baan en/of opleiding en
vreden over het totaal aantal uren. 6,0% van hen zou meer
raadsleden zonder baan en/of opleiding stelt juist het te-
tijd willen besteden aan het raadswerk en 13,2% wil graag
genovergestelde. Raadsleden zonder baan en/of opleiding
minder tijd besteden aan het raadswerk. Dit verschil heeft
zijn meer tevreden over hun tijdsbesteding, maar besteden
mogelijk te maken met twee zaken. Allereerst hebben
gemiddeld meer tijd aan het raadswerk. Er is dus geen
raadsleden zonder een baan en/of opleiding meer tijd om
sprake van een eenduidig verband tussen de hoogte van de
te besteden dan raadsleden met een baan en/of opleiding.
tijdsbesteding en de tevredenheid over de tijdsbesteding.
Een tweede mogelijke verklaring is dat raadsleden met meer ervaring gemiddeld meer tevreden zijn over hun tijdsbesteding. Raadsleden zonder baan en/of opleiding zijn gemiddeld meer ervaren, 42,0% van hen zit 3 of meer periodes in de raad. 25,0% van de raadsleden met baan en/ of opleiding is 3 of meer periodes raadslid. Dit is mogelijk ook van invloed op de tevredenheid over de tijdsbesteding.
TEVREDENHEID NAAR FUNCTIE 65,7% van de ‘reguliere’ raadsleden is tevreden over de tijdsbesteding voor het raadswerk. 21,4% van hen geeft aan dat zij graag meer tijd aan raadswerk zouden willen besteden. 12,9% geeft aan dat zij graag minder tijd aan het raadswerk zouden willen besteden. Fractievoorzitters zijn gemiddeld minder tevreden over hun tijdsbesteding: 57,8% van hen geeft aan tevreden te zijn. 19,9% van hen geeft aan meer tijd te willen besteden aan het raadswerk en 22,3% wil graag minder tijd besteden aan het raadswerk.
“VOOR JONGEREN EN MENSEN MET EEN FULLTIME BAAN IN GEMEENTEN TOT 40.000 INWONERS IS HET RAADSWERK ONVOLDOENDE TOEGANKELIJK.” Een respondent
21
TEVREDENHEID NAAR VERGADERMODEL
Dit resultaat duidt erop dat het nog steeds lastig is om een
Raadsleden in gemeenten met vergadermodellen zonder
baan en/of studie te combineren met het lidmaatschap van
commissies zijn het meest tevreden over de tijdsbesteding:
de raad. Deze raadsleden zijn minder tevreden over hun
66,7% van hen geeft aan tevreden te zijn. Raadsleden in
tijdsbesteding, maar het is tegelijkertijd belangrijk om als
gemeenten die gebruikmaken van een vergadermodel met
lokale volksvertegenwoordiger maatschappelijk actief te
een agendacommissie zijn het minst tevreden: 55,5% van
zijn. De balans tussen tijdsbesteding aan raadswerk en een
hen geeft aan tevreden te zijn.
baan en/of opleiding blijft dus ingewikkeld.
Opvallend is dat een relatief groot deel van de raadsleden die een rondetafelmethode gebruiken, meer tijd wil besteden aan het raadswerk (25,5%). Het aantal gemaakte uren
4.8 RAADSLID ALS FULLTIME FUNCTIE
ligt in de rondetafelmethode het laagst (16,5 uur). Dit lijkt
Aan de raadsleden is ook gevraagd in hoeverre zij het eens
een logisch verband te zijn.
zijn met de stelling dat de functie van raadslid als fulltime functie kan worden ingevuld (zie figuur 9). Naarmate de
VERKLARING VOOR TEVREDENHEID
gemeentegrootte stijgt, zijn de raadsleden het meer eens
Tevredenheid is nu gemeten aan de hand van verschillende
met de stelling dat de functie van raadslid als fulltime func-
verdelingen. Van deze metingen blijkt de meting van wel of
tie kan worden ingevuld. In gemeenten groter dan 150.000
geen baan en/of opleiding de grootste verklarende factor
inwoners, stemt meer dan de helft van de raadsleden in met
te zijn. Indien een raadslid geen baan en/of opleiding heeft,
de stelling dat raadswerk als fulltime functie kan worden
is deze veruit het meest tevreden. Daarnaast wil een be-
ingevuld.
perkt aantal van deze raadsleden meer tijd besteden aan raadswerk.
100% 80%
14,2%
15,0%
19,1%
21,1%
60% 40%
63,9%
66,7%
23,1%
16,5%
9,8%
21,1%
25,5%
62,4%
64,7%
BOB methode
RONDETAFEL methode
21,4% 55,5%
20% 0% GEEN commissies
RAADS commissies
Graag MINDER TIJD
AGENDA commissies
Graag MEER TIJD
Figuur 8: Tevredenheid over het aantal uur naar vergadermodellen.
Nationaal Raadsledenonderzoek 2019
TEVREDEN
#NRO2019
4.9 WERKNEMERSCHAP EN VERLOF
een politieke nevenfunctie te vervullen. 22,7% van de raads-
Aan de raadsleden is gevraagd of zij het eens zijn met de
leden staat neutraal tegenover deze vraag. 15,2% van hen
stelling of hun werkgever en/of opleiding de ruimte biedt om
is het (volledig) oneens met de vraag en is van mening dat
een politieke nevenfunctie te vervullen. Dit gaat dus niet om
zij niet genoeg ruimte krijgen van hun werkgever om hun
het bijwonen van specifieke bijeenkomsten, maar over de
taken als raadslid uit te voeren, zoals te zien is in figuur 10.
algemene ruimte die de werkgever biedt aan het raadslid. Omdat er sprake is van een werkgever, zijn de responden-
Er is een mogelijke relatie tussen de tevredenheid over
ten die geen baan hebben, zelf werkgever zijn of zzp’er zijn,
de ruimte die werkgevers bieden om een politieke neven-
niet meegenomen in deze analyse. Dat brengt het aantal re-
functie te vervullen en het aantal uren dat raadsleden per
levante respondenten voor deze stelling op 992 raadsleden.
week werken. Het aantal uren dat een raadslid besteedt
62,1% van de raadsleden is het (volledig) eens met de stel-
aan werk neemt toe naarmate raadsleden minder tevreden
ling dat hun werkgever en/of opleiding de ruimte biedt om
zijn over de geboden ruimte. Raadsleden die het meest
Hele populatie
39%
16,2%
> 150.000
44,8%
48,9%
14,1%
37%
44,5%
17,2%
38,2%
100.001 - 150.000 50.001 - 100.000
0%
10%
55,3%
27,2%
17,5%
< 15.000
44,9%
16,0%
32,5%
15.001 - 30.000
48,9%
14,5%
36,6%
30.001 - 50.000
22,4%
12,3%
65,2%
20%
30%
(Volledig) mee eens
40%
50%
Neutraal
60%
70%
80%
90%
100%
(Volledig) mee oneens
Figuur 9: Opvattingen van raadsleden naar gemeentegrootte over in hoeverre het raadswerk als fulltime functie kan worden ingevuld. (volledig) mee eens, neutraal, (volledig) mee oneens.
Hele populatie
62,1% 0%
10%
20%
30%
(Volledig) mee eens
22,7% 40%
Neutraal
50%
60%
70%
15,2% 80%
90%
100%
(Volledig) mee oneens
Figuur 10: Tevredenheid over de geboden ruimte van werkgever en/of opleiding om een politieke nevenfunctie te vervullen.
23
tevreden zijn over de geboden ruimte van een werkgever,
4.10 CONCLUSIE
besteden gemiddeld 32,5 uur per week aan een baan.
De gemiddelde tijdsbesteding van gemeenteraadsleden
Raadsleden die het minst tevreden zijn over de geboden
bedraagt in 2019 17,17 uur per week. Dit is een stijging van
ruimte, gemiddeld 37,0 uur.
1,1 uur ten opzichte van 2017 en het hoogste aantal uren
Aan de raadsleden is ook gevraagd of zij het eens zijn met
per week sinds het trendonderzoek in 2007 is gestart. Er
de stelling dat hun werkgever voldoende verlof biedt om vrij
bestaan nog steeds grote verschillen tussen raadsleden.
te nemen voor het bijwonen van vergaderingen en bijeen-
Voornamelijk de grootte van de gemeente hangt sterk
komsten met betrekking tot het werk als raadslid. Ook hier-
samen met het aantal uur dat een raadslid aan het raads-
voor geldt dat deze vraag alleen relevant is voor raadsleden
werk besteedt. In grote gemeenten (> 150.000 inwoners)
die voor een werkgever werken. Na de vorige vraag hebben
besteden raadsleden gemiddeld 24,8 uur per week aan het
55 respondenten hier aangegeven dat deze vraag voor hen
raadswerk, dit is 12 uur meer dan raadsleden in de klein-
niet van toepassing is. Een mogelijke reden hiervoor is dat
ste gemeenten (< 15.000 inwoners).
sommige raadsleden geen gebruik (kunnen) maken van een verlofregeling. Uiteindelijk hebben 937 respondenten hun
Voor zowel coalitie- als oppositiepartijen is de tijdsbe-
mening over de stelling gegeven. 54,5% van de raadsleden
steding gestegen. Raadsleden in de oppositie besteden
die aanspraak maken op verlof bij een werkgever zijn het
vooralsnog 1,1 uur per week meer aan het raadswerk dan
(volledig) eens met de stelling dat zij voldoende verlof ont-
raadsleden in de coalitie. Dit verschil is 0,3 uur kleiner dan
vangen om vergaderingen en bijeenkomsten van raadswerk
het verschil in de meting van 2017.
bij te wonen. 24,8% is neutraal over de stelling. 20,7% van
Raadsleden zijn in 2019 over het algemeen meer tevreden
de raadsleden is het (volledig) oneens met de stelling.
over het aantal uur dat zij aan raadswerk besteden (63,2%), dan in 2017. De stijging bedraagt 2,6%. Er is niet één slui-
Raadsleden zijn dus overwegend meer tevreden dan
tende verklaring voor de tevredenheid over de tijdsbeste-
ontevreden over de mogelijkheden tot verlof voor zowel
ding van raadsleden. Er zijn mogelijk meerdere factoren
de algemene ruimte die hun werkgever biedt voor raads-
die aan deze tevredenheid bijdragen. De meest verklarende
werk, als het bijwonen van specifieke bijeenkomsten zoals
factor is de ruimte die iemand heeft om het raadswerk uit
raadsvergaderingen. Het is mogelijk dat raadsleden hier
te voeren. Raadsleden zonder een baan en/of opleiding zijn
meer tevreden dan ontevreden over zijn, omdat zij wettelijk
veruit het meest tevreden. Een andere mogelijke verkla-
recht hebben op politiek verlof, zoals afgesproken in de
ring is de ervaring als raadslid. Raadsleden die meerdere
rechtspositie politieke ambtsdragers. In meerdere sectoren
termijnen raadslid zijn, zijn gemiddeld vaker tevreden dan
zijn afspraken over politiek verlof gemaakt in de CAO.
raadsleden die in hun eerste termijn zitten. Een andere mo-
Er zijn 179 raadsleden van mening dat er (ruim) onvol-
gelijke verklaring is de verhoging van de vergoeding voor
doende verlof wordt geboden voor het raadswerk. Aan hen
raadsleden van gemeenten kleiner dan 24.000 inwoners.
is gevraagd hoeveel uur zij extra verlof per maand zouden
Het is mogelijk dat raadsleden uit deze gemeenten meer
willen ontvangen voor het uitvoeren van raadswerk. Zij ont-
tevreden zijn over de tijdsbesteding, omdat hun uurtarief is
vangen graag gemiddeld 13,1 uur per maand verlof van de
gestegen. Dit wordt verder uitgewerkt in hoofdstuk 6.
werkgever om hun taken als raadslid uit te voeren. De tijdsbesteding zelf bepaalt mogelijk niet de tevredenheid over de tijdsbesteding. Dit blijkt uit de resultaten van
Nationaal Raadsledenonderzoek 2019
#NRO2019
raadsleden met een baan en/of opleiding en raadsleden zonder een baan en/of opleiding in vergelijking met de resultaten van fractievoorzitters en ‘reguliere’ raadsleden. Raadsleden zonder baan en/of opleiding besteden meer tijd aan het raadswerk dan raadsleden met een baan en/ of opleiding (19,4 tegenover 16,2 uur per week), maar de raadsleden zonder nevenfunctie zijn meer tevreden over hun tijdsbesteding. Fractievoorzitters zijn gemiddeld meer tijd kwijt dan ‘reguliere’ raadsleden (18 uur tegenover 16,7 uur), maar ook minder tevreden over hun tijdsbesteding. Dit is dus het tegenovergestelde resultaat van raadsleden met of zonder een baan en/of opleiding. De daadwerkelijke tijdsbesteding heeft dus geen directe relatie met de tevredenheid over de tijdsbesteding.
25
BESTUURLIJKE EN VOLKSVERTEGENWOORDIGENDE WERKZAAMHEDEN 05
Het Nationaal Raadsledenonderzoek gaat ook dieper in op
Gemeentebestuur is het mogelijk te bepalen in hoeverre de
de verdeling van bestuurlijke en volksvertegenwoordigen-
huidige tijdsverdeling hiermee overeenkomt.
de werkzaamheden van raadsleden. Dit hoofdstuk geeft antwoord op onderzoeksvraag 2: ‘Wat is de tijdsbesteding
tot de aanbeveling van de Stuurgroep Evaluatie Dualisering
5.1 TIJDSVERDELING TUSSEN BESTUURLIJKE EN VOLKSVERTEGENWOORDIGENDE WERKZAAMHEDEN
Gemeentebestuur en in hoeverre verschilt de tijdsbeste-
Aan de raadsleden is gevraagd om te bepalen hoeveel uur
ding aan deze werkzaamheden ten opzichte van 2007,
per maand zij aan 16 verschillende werkzaamheden beste-
2009, 2012, 2014 en 2017?’. Na de uitwerking van deze
den. Deze werkzaamheden zijn in drie categorieën activi-
onderzoeksvraag, komt ook de tevredenheid van de raads-
teiten verdeeld: bestuurlijke, volksvertegenwoordigende en
leden zelf over deze verdeling aan bod. Aan de hand van
overige activiteiten. Een volledige tabel staat in de bijlagen.
aan volksvertegenwoordigende en bestuurlijke activiteiten voor raadswerk in Nederland in 2019, hoe verhoudt zich dit
de aanbeveling van de Stuurgroep Evaluatie Dualisering
Nationaal Raadsledenonderzoek 2019
#NRO2019
Bestuurlijke activiteiten
% van % van % van % van % van % van totaal 2007 totaal 2009 totaal 2011 totaal 2014 totaal 2017 totaal 2019
Totaal bestuurlijke activiteiten
66,7%
64,5%
66,0%
64,8%
63,7%
64,4%
Totaal volksvertegenwoordigende activiteiten
29,5%
30,8%
29,8%
30,9%
31,6%
31,3%
Overige activiteiten
3,8%
4,7%
4,2%
4,3%
4,7%
4,3%
Tabel 2: Tijdsbesteding van raadsleden per activiteit (2007-2019)
Figuur 11: Tijdsbesteding van raadsleden per activiteit in 2019 Om trends te herkennen houdt Daadkracht deze cijfers 4,3%
sinds 2007 bij. Tabel 2 en figuur 11 laten zien dat raadsleden in 2019 64,4% van hun werktijd besteden aan bestuurlijke werkzaamheden en 31,3% van de tijd aan volksverte31,3%
genwoordigende werkzaamheden. Raadsleden besteden
64,4%
Totaal bestuurlijke activiteiten
4,3% van hun tijd aan overige activiteiten. Dit zijn werk-
Totaal volksvertegenwoordigende activiteiten
zaamheden die raadsleden niet konden plaatsen onder de bepaalde categorieën.
Overige activiteiten
De relatieve tijdsbesteding aan bestuurlijke activiteiten is vergeleken met 2017 gestegen met 0,7%. Daarnaast blijkt
In figuur 12 is de tijdsverdeling aan bestuurlijke en volks-
dat raadsleden sinds de eerste meting in 2007 de meeste
vertegenwoordigende taken weergegeven. Deze tijdsver-
tijd kwijt zijn aan het lezen van vergaderstukken, nota’s
deling lijkt sinds 2007 vast te zitten. Ongeveer twee derde
en rapporten met 20,8%. Ook kost de deelname aan ver-
van de tijd gaat uit naar bestuurlijke activiteiten en een
schillende vergaderingen relatief veel tijd voor raadsleden,
derde van de tijd gaat uit naar volksvertegenwoordigen-
namelijk 30,2%. Een kleine afname vergeleken met de
de activiteiten. Raadsleden besteden dus minder tijd aan
meting in 2017, toen kostten vergaderingen de raadsleden
volksvertegenwoordigende activiteiten dan de aanbevolen
30,6% van hun raadstijd. De grootste stijger is stadhuis-
tijdsverdeling van de stuurgroep.
werk, met een toename van 0,5% ten opzichte van 2017 (4,5% in 2017).
80%
64,5%
66,0%
64,8%
63,7%
64,4%
29,5%
30,8%
29,8%
30,9%
31,6%
31,3%
2007
2009
2012
2014
2017
2019
66,7%
60%
Raadsleden besteden 31,3% van hun werktijd aan volksvertegenwoordigende activiteiten. Vergeleken met 2017 een daling van 0,3%. De grootste daling binnen deze categorie zijn de activiteiten in maatschappelijke organisaties, met een afname van 1,3% sinds 2017 (7,7% in 2017). Ook internetactiviteiten nemen licht af met 0,2%. Alle andere volksvertegenwoordigende activiteiten nemen toe ten opzichte van 2017.
50% 40% 20%
Bestuurlijke werkzaamheden Aanbeveling Stuurgroep Evaluatie Dualisering Gemeentebestuur Volksvertegenwoordigende werkzaamheden
Figuur 12: Tijdsverdeling van raadsleden tussen bestuurlijke en volksvertegenwoordigende werkzaamheden (2007-2019)
27
100% 80%
100% 62,2%
53,1%
60% 40% 20%
46,9%
43,5%
44,2%
56,5%
55,8%
80%
44,5% 42,8% 55,5%
57,2%
37,8%
36,8%
43,1%
44,8%
40,5%
43,2%
56,9%
55,2%
59,5%
56,8%
15.001 30.000
30.001 50.000
50.001 100.000
100.001 > 150.000 150.000
45,3%
60% 63,2%
40%
54,7%
20%
0%
0% 2007
2009
2012
TEVREDEN
2014
2017
2019
< 15.000
ONTEVREDEN
Figuur 13: Tevredenheid over de tijdsverdeling naar jaartal
TEVREDEN
ONTEVREDEN
Figuur 14: Tevredenheid over de tijdsverdeling naar gemeentegrootte (2019)
5.2 TIJDSVERDELING EN VERGADERMODELLEN De gemeenteraad kiest een vergadermodel vanwege meer-
leidt dat raadsleden gemiddeld meer tijd besteden aan
dere redenen. Enerzijds moet de mogelijkheid voor burgers
overleggen en vergaderingen, om een zo rationeel mogelijk
om deel te nemen aan de gemeentelijke politiek toenemen,
besluit te vormen.
wat een vergadermodel goed kan faciliteren. Anderzijds kan een vergadermodel de hoeveelheid en type verga-
Er zit een relatief verschil in de tijdsverdeling van raadsle-
deringen aanpassen. Om te kijken of het vergadermodel
den uit gemeenten die werken met en zonder commissies.
invloed heeft op de tijdsbesteding aan vergaderingen, is
Raadsleden in gemeenten zonder commissies besteden
bekeken hoeveel procent van de tijd raadsleden besteden
gemiddeld 30% aan vergaderingen, raadsleden in gemeen-
aan alle vergaderingen waar raadsleden aan deelnemen.
ten met raadscommissies gemiddeld 28,4%, een verschil
Dit zijn dus raadsvergaderingen, fractievergaderingen,
van 1,6%. Raadsleden in gemeenten met een agendacom-
partijvergaderingen en eventueel commissievergaderin-
missie besteden 29,9% van hun tijd aan vergaderingen, een
gen en coalitievergaderingen. In totaal zijn raadsleden uit
verschil van 0,1% met raadsleden in gemeenten zonder
gemeenten die gebruikmaken van de BOB-methode de
commissies.
meeste tijd kwijt aan vergaderingen (31,2%). Raadsleden
Kijkend naar de verschillende typen vergaderingen en de
uit gemeenten die gebruikmaken van de rondetafelmetho-
tijdsbesteding aan deze vergadermodellen in de verschil-
de zijn de minste tijd kwijt aan vergaderingen (26,7%). Het
lende vergadermodellen valt een aantal zaken op. Raadsle-
relatieve verschil tussen de tijd die raadsleden aan verga-
den in een vergadermodel zonder commissies zijn relatief
deringen kwijt zijn in de BOB-methode en de rondetafelme-
veel tijd kwijt aan raadsvergaderingen en fractievergade-
thode bedraagt 4,5%.
ringen. Dit is waarschijnlijk een gevolg van het ontbreken van (officiële) commissievergaderingen.
De BOB-methode is ontwikkeld om mogelijke alternatieven goed in kaart te brengen en het draagvlak voor besluiten te
Raadsleden in een systeem met commissies besteden ook
verhogen. Het is mogelijk dat deze rationele aanpak ertoe
minder tijd aan raadsvergaderingen. In het raadscommis-
Nationaal Raadsledenonderzoek 2019
#NRO2019
kwijt, in het agendacommissiemodel zijn zij 6% van hun tijd
5.4 TEVREDENHEID OVER DE TIJDSVERDELING NAAR GEMEENTEGROOTTE
aan de raadsvergadering kwijt.
Kijkend naar de tijdsverdeling tussen bestuurlijke en volks-
siemodel zijn zij 5,7% van hun tijd aan de raadsvergadering
vertegenwoordigende activiteiten naar gemeentegrootte, Wat betreft de fractievergaderingen, coalitievergaderingen
blijkt dat raadsleden in de kleinste gemeenten het meest
en partijvergaderingen zijn er minder significante verschil-
tevreden zijn over hun tijdsverdeling (63,2%). Figuur 14
len. De vergadermodellen zijn ook niet ontwikkeld om deze
laat zien dat raadsleden in de grootste gemeenten het
type vergaderingen aan te passen in gebruik. Er is voor-
minst tevreden (54,7%) zijn.
namelijk aandacht voor de commissievergaderingen en
Er lijkt geen verband te zijn tussen de daadwerkelijke ver-
plenaire raadsvergaderingen.
deling van de tijd als raadslid en de tevredenheid over deze tijdsverdeling. Raadsleden in zowel de kleinste als grootste gemeenten besteden namelijk relatief veel tijd aan
5.3 TEVREDENHEID OVER DE TIJDSVERDELING
bestuurlijke activiteiten, maar raadsleden in de kleinste
Om te achterhalen in hoeverre raadsleden in 2019 tevreden
leden in de grootste gemeenten. Raadsleden in gemeenten
zijn over de verdeling van het werk tussen bestuurlijke en
tussen 30.001 en 50.000 inwoners besteden de meeste
volksvertegenwoordigende taken is hen het volgende ge-
tijd aan volksvertegenwoordigende activiteiten, maar zijn