Agendabundel
Tekst van het document
Bundel - Commissie Samenleving van 22 februari 2022 0 1 2 3
4 5
6
7
8
9
10 11
19:30 - Digitaal inchecken (19:15-19:30) 19:30 - Opening 19:33 - Vaststellen agenda d.d. 22-02-2022 Agenda_Commissie_Samenleving_22_februari_2022 19:38 - Adviezenlijst vergadering commissie SL d.d. 25-01-2022 Status: vaststellen Concept adviezenlijst commissie Samenleving 25 januari 2022 Bijlage 1 Toezeggingen Commissie Samenleving 25 januari 2022 19:41 - Lijst ingekomen stukken Status: bespreken Ingekomen_stukken 27012022-23022022 19:46 - Transitievisie Warmte Status: om advies Portefeuillehouder: P. Baneke Raadsvoorstel Vaststellen Transitievisie Warmte_ondertekend Raadsbesluit Vaststellen Transitievisie Warmte TVW Mook en Middelaar Bergen en Gennep Inspraaknota TVW (geanonimiseerd) 20:31 - Vaststellingsovereenkomst lening en bijdrage onderhoud stichting de Maasvallei Status: om advies Portefeuillehouder: G.J.M. Wienhoven Inspreker: 1 Dhr Eltink namens Eendracht ‘30 Raadsvoorstel vaststellingsovereenkomst stichting de Maasvallei_ondertekend Raadsbesluit vaststellingsovereenkomst stichting de Maasvallei Bijlage vaststellingsovereenkomst stichting de Maasvallei Bijlage offerte vervangen kunstgras CSC Bijlage getekende kostenraming Onderhoud Bijlage type kunstgras Bijlage type infill Inspreektekst 1.
Dhr Eltink namens Eendracht '30 - Commissie samenleving 17-02-2022.docx 20:46 - Investering speeltoestellen met Natuurlijk spelen en bewegen Mook Status: om advies Portefeuillehouder: G.J.M. Wienhoven Raadsvoorstel Investering speeltoestellen met Natuurlijk Spelen en Bewegen Mook 15-2-2022_ondertekend Raadsbesluit Investering speeltoestellen met Natuurlijk Spelen en Bewegen Mook 21:16 - Evaluatie Werkbedrijf Status: om advies Portefeuillehouder: drs. K. Peters Raadsvoorstel Evaluatie Werkbedrijf_ondertekend Raadsbesluit Evaluatie WerkBedrijf Bijlage 1 Aanbiedingsbrief evaluatierapport WerkBedrijf Rijk van Nijmegen 2021 Bijlage 2 Eindrapport evaluatie WerkBedrijf Bijlage 3 Samenvatting evaluatie WerkBedrijf Rijk van Nijmegen 2021 Bijlage 4 ASD advies 220201_Evaluatie WerkBedrijf Bijlage 5 Brief zienswijze Evaluatie WerkBedrijf 21:46 - Wijziging Algemene Subsidieverordening Status: om advies Portefeuillehouder: P. Baneke Raadsvoorstel wijziging Algemene Subsidieverordening_ondertekend Concept-raadsbesluit Algemene subsidieverordening Mook en Middelaar 2022 Algemene subsidieverordening Mook en Middelaar 2022 - concept met bijgehouden wijzigingen_ondertekend 22:01 - Rondvraag 22:06 - Sluiting
Agenda Commissie Samenleving Datum Tijd Locatie Voorzitter
0
22-02-2022 19:30 - 22:06 Digitaal S.H. Brinkhoff
Digitaal inchecken (19:15-19:30)
19:30
1
Opening
19:30
2
Vaststellen agenda d.d. 22-02-2022
19:33
3 19:38
4 19:41
5 19:46
Adviezenlijst vergadering commissie SL d.d. 25-01-2022 Status: vaststellen Lijst ingekomen stukken Status: bespreken Transitievisie Warmte Status: om advies Portefeuillehouder: P. Baneke
6 20:31
Vaststellingsovereenkomst lening en bijdrage onderhoud stichting de Maasvallei Status: om advies Portefeuillehouder: G.J.M. Wienhoven
7 20:46
Investering speeltoestellen met Natuurlijk spelen en bewegen Mook Status: om advies Portefeuillehouder: G.J.M. Wienhoven
8 21:16
Evaluatie Werkbedrijf Status: om advies Portefeuillehouder: drs. K. Peters
9 21:46
Wijziging Algemene Subsidieverordening Status: om advies Portefeuillehouder: P. Baneke
10
Rondvraag
22:01
11 22:06
Sluiting
Adviezenlijst Commissie Samenleving 25 januari 2022 Presentielijst Commissieleden:
de heer Jongen (CDA) de heer Leenders (CDA) de heer van den Honert (DGP) mevrouw Janssen Groesbeek (DGP) de heer van Santwijk (NatuurlijkGroen) mevrouw Roozendaal (GroenLinks) de heer Kamp (GroenLinks) de heer Scheltinga (PvdA) de heer Broekmans (PvdA) mevrouw de Vito (VVD) de heer Salemink (VVD) (vanaf agendapunt 5)
Afwezig:
mevrouw Smits (gemeentesecretaris)
Voorzitter:
mevrouw van den Bergh (VVD)
Commissiegriffier:
mevrouw van Helden
Griffier:
mevrouw van Arensbergen
Portefeuillehouders:
de heer Gradisen (burgemeester) de heer Baneke (wethouder) mevrouw Peters (wethouder) de heer Wienhoven (wethouder)
Gemeentesecretaris:
-
Overige genodigden:
de heer Smeets (ambtelijke ondersteuning)
Externe ondersteuning:
de heer Coumans (wijkagent, agendapunt 5) mevrouw van Wanroij (wijkagent, agendapunt 5) de heer de Rooij (teamchef politie, agendapunt 5) de heer Hagens (operationeel ondersteuner politie, agendapunt 5) de heer Pothoff (directeur Destion, agendapunt 6) de heer Lenis (groene metropoolregio, agendapunt 9)
Aanvangstijd: 19.30 uur
Sluitingstijd: 21.55 uur
Geluidsopnamen Geluidsfragmenten van de vergadering zijn per agendapunt terug te luisteren op https://ris2.ibabs.eu/Calendar/Index/MookenMiddelaar
Adviezenlijst 1
Opening • • •
De voorzitter opent de digitale vergadering. Heet allen welkom, ook de kijkers via YouTube en televisie op GL8 en de luisteraars via de website. De voorzitter loopt de presentielijst na en legt de regels uit m.b.t. het digitaal vergaderen. De gemeentesecretaris mevrouw Smits heeft te kennen gegeven verhinderd te zijn.
2
Vaststellen agenda d.d. 25 januari 2022 De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.
3
Adviezenlijst vergadering gecombineerde commissie Samenleving en Grondgebied d.d. 7 december 2021 De adviezenlijst wordt ongewijzigd vastgesteld.
4
Lijst ingekomen stukken Geen opmerkingen. Bespreekstukken
5
Evaluatie jaarwisseling 2021-2022 Toelichting door wijkagente mevrouw van Wanroij. Toelichting aangevuld door portefeuillehouder burgemeester Gradisen.
6
Presentatie Destion Presentatie door de heer Pothoff, directeur van Destion over de ontwikkelingen rondom sociale huur, verkoop en nieuwbouw van woningen, doelgroepen, duurzaamheid en Aedes Benchmark. Destion heeft een AAAA score op de Aedes Benchmark behaald en behoort daarmee tot een van de beste woningcorporaties van Nederland. Griffier: de prestatieafspraken zijn aan de ingekomen stukken toegevoegd.
7
Kaders voor meerjarenbegroting 2023-2026 MGR Voorstel om te besluiten: 1. Kennis te nemen van de kaders voor de meerjarenbegroting 2023-2026 MGR 2. Zienswijze op kaders 2023-2026 in te dienen conform bijgaande brief (bijlage 3).
Advies: Hamerstuk voor de raad van 3 februari. 8
Verordening leerlingenvervoer Voorstel om te besluiten: - De Verordening leerlingenvervoer 2014 gemeente Mook en Middelaar in te trekken; - De Verordening bekostiging leerlingenvervoer 2022 gemeente Mook en Middelaar vast te stellen Pagina 2
Mevrouw Janssen Groesbeek (DGP) n.a.v. onduidelijkheid laatste stuk van de tabel op pagina 12 van de verordening. De heer Jongen (CDA) n.a.v. tekstuele opmerking Artikel 1 pagina 2 over definitie ‘Reistijd’. Toezegging Wethouder Baneke (zie bijlage 1). Advies: Hamerstuk voor de raad van 3 februari.
9
Verstedelijkingsstrategie Groen Metropoolregio deel 1 Voorstel om te besluiten: 1. Het Verstedelijkingsconcept (deel 1) vast te stellen als basis voor de verdere samenwerking met de partners (rijk, regio’s en provincies) op het gebied van verstedelijking, economie, bereikbaarheid, groen en leefbaarheid; 2. De ontwerpprincipes van dit concept door te vertalen naar het eigen lokale omgevingsbeleid; 3. In te stemmen met de werkwijze en het principe van nadere gebiedsuitwerkingen (deel 2). Mevrouw Roozendaal (GroenLinks): n.a.v. locatie st. Jansberg. Mevrouw de Vito (VVD): n.a.v. consultatierondes. Toezegging Wethouder Peters zie bijlage 1. Advies: Bespreekstuk voor de raad van 3 februari.
10
Oprichting Stichting Risicobeheer Veiligheidsregio's Voorstel om te besluiten: 1. Geen zienswijze in te dienen op het ontwerpbesluit tot oprichting van en deelname aan de Stichting Risicobeheer Veiligheidsregio’s van de Veiligheidsregio LimburgNoord. Advies: Hamerstuk voor de raad van 3 februari.
11
Wijzigingsverordening hondenbelasting 2022 en forensenbelasting 2022 Voorstel om te besluiten: 1. De volgende verordeningen vast te stellen: a. eerste wijziging verordening forensenbelasting 2022; b. eerste wijziging verordening hondenbelasting 2022. 2. De volgende opbrengsten ten laste van het begrotingssaldo te verlagen: a. opbrengst forensenbelasting met € 7,8k; b. opbrengst hondenbelasting met € 5,0k; 3. De opbrengsten en de kosten van de reinigingsheffingen beiden te verhogen met € 12,7k Advies: Hamerstuk voor de raad van 3 februari.
12
Rondvraag Er zijn geen vragen.
13
Sluiting De voorzitter dankt iedereen voor zijn of haar aanwezigheid en sluit de vergadering om 21:55 uur.
Bijlage 1: Toezeggingen commissie Samenleving d.d. 25 januari 2022.
Pagina 3
Aldus ongewijzigd vastgesteld door de commissies Samenleving op 22 februari 2022.
Pagina 4
Toezeggingen Commissie Samenleving 25-1-2022
ID
Titel Erratalijst Tekstuele wijzigingen en verduidelijking Verordening Leerlingenvervoer Aanvullende informatie bijlagen Verstedelijkingsstrategie
Agendapunt Commissie Samenleving 25-12022 Agendapunt 8 Verordening Leerlingenvervoer Commissie Samenleving 25-12022 Agendapunt 9 Verstedelijkingsstr ategie Groene Metropoolregio deel 1
Toezegging De wethouder zegt toe voor de raadsvergadering van 3 februari een erratalijst aan te leveren met onder andere de tekstuele aanpassing ‘Reistijd’ achter ‘Ouders’ van art. 1 pagina 2 en een verduidelijking van tabel art. 23 op pagina 12.
Portefeuillehouder P. Baneke
De wethouder zegt toe voor de raadsvergadering van 3 februari schriftelijk terug te komen op: 1. De openstaande vraag van GroenLinks betreffende de plek van de Sint Jansberg in de strategie op pagina 18 van deel 1. 2. De openstaande vragen van de VVD: a. Wanneer hebben de consultatierondes plaatsgevonden en wat zou de raad van Mook en Middelaar hier al van gezien hebben naar aanleiding van pagina 88 deel 2? b. Naar aanleiding van 3.1 kanttekeningen in het Raadsvoorstel: Wat is bij vaststelling de invloed van de raad van Mook en Middelaar nog bij ruimtelijke ontwikkelingen bij partnergemeenten?
K. Peters
ID 2324
Datum 22-02-2022
2323
22-02-2022
2326
22-02-2022
2322
22-02-2022
2325
22-02-2022
2318
16-02-2022
2316
16-02-2022
2313
16-02-2022
2317
16-02-2022
Onderwerp Brandbrief naar gemeenteraad over woningbouwproject Molenhoek-Zuid Deelmobiliteit in uw gemeente Motie Pleidooi voor expliciet strafbaarstelling psychisch geweld Gemeente MookMiddelaar bouwplannen Lierdal Brief voor Raad 1602-2022 Handhavingsverzoe k en klikbeleid Jaarverslag en Jaarplan KAN Vanaf 2023 1 ambulancedienst voor Limburg Onderzoek naar (online) haat en vrouwen in de lokale politiek @Beeldspraak febr 2022.msg
Afzender Volkstuinvereniging Middelweerd
Toelichting Kenmerk registratie raad CM22.0649.
Advies afdoening V.K.A.
Crow
Kenmerk registratie raad CM22.0594.
V.K.A.
Raad Schiedam
V.K.A.
Vereniging Nederlands Cultuurlandschap
Kenmerk registratie raad CM22.0652.
V.K.A.
F. Jonkman en anderen
Kenmerk registratie raad ZM22.00673.
V.K.A.
Kennisnetwerk Arnhem Nijmegen Ambulancezorg
Kenmerk registratie raad CM22.0585. Kenmerk registratie raad CM22.0573.
V.K.A.
Atria Kennisinstituut voor Emancipatie en Vrouwengeschiede nis Gelders Genootschap
Rubriek
Inwoners
V.K.A.
V.K.A.
V.K.A.
Nieuwsbrieven
2320
16-02-2022
2314
16-02-2022
2319
16-02-2022
2321
16-02-2022
2315
16-02-2022
2312
16-02-2022
2306
15-02-2022
2304
15-02-2022
2310
15-02-2022
Nieuwsbrief AVEX Yes 16 Maart verkiezingen Besluitenlijst Collegevergadering 2022-02-08 Raadsinformatiebri ef ontwikkelingen RUD LN Nieuwsbrief Lokale problemen boeien jongeren niet Een Zon op Aarde
Avex
V.K.A.
Nieuwsbrieven
College van B&W
V.K.A.
Besluitenlijst B&W
V.K.A.
Gemeenschappelijk e regelingen
V.K.A.
Nieuwsbrieven
Verkeersproblemati ek Ringbaan en Heumensebaan in Molenhoek Lokale democratie moet ook in samenwerking functioneren Uitnodiging feestelijke online meeting 23 februari Nieuwsbrief Democracy or stabilitocracy in the Western Balkans
Actiegroep DUW – Molenhoek
RUD Limburg Noord
Kenmerk registratie raad CM22.0625 / ZMM22.00682.
Binnenlands Bestuur
Ap Cloosterman
Kenmerk registratie raad CM22.0619. Kenmerk registratie raad CM22.0576
V.K.A. V.K.A.
Inwoners
Binnenlands Bestuur
V.K.A.
Nieuwsbrieven
Groene Metropoolregio
V.K.A.
Uitnodigingen
Clingendael Instiute
V.K.A.
Nieuwsbrieven
2308
15-02-2022
Nieuwsbrief week 07 2022
2300
15-02-2022
2302
15-02-2022
Beleidsconcept Arbeidsmigranten Cultuur in de college-akkoorden
2301
15-02-2022
2303
15-02-2022
2309
15-02-2022
2307
15-02-2022
2311
15-02-2022
2299
09-02-2022
Herziening van het voornemen tot sluiting van het UMCG kinderhartcentrum Transitievisie Warmte Nieuwsbrief Nieuwe gemeentelijke taak Prenatale Huisbezoeken JGZ Nieuwsbrief - Uw nieuwe digitale magazine Binnenlands Bestuur staat klaar Nieuwsbrief Gelderland Academie Februari 2022 Uitnodiging online event succesvolle
Nederlandse Vereniging voor Raadsleden Gert Meijboom
V.K.A.
Nieuwsbrieven
V.K.A.
Cultuur in de college-akkoorden en Kunsten’92 Gemeente Oldambt
Kenmerk registratie raad CM22.0520.
V.K.A.
Kenmerk registratie raad CM22.0511.
V.K.A.
Raadsgriffier Schiermonnikoog VNG
Kenmerk registratie raad CM22.0515. Kenmerk registratie raad CM22.0529/ZM22.0 0585.
V.K.A. V.K.A.
Nieuwsbrieven
Binnenlands Bestuur
V.K.A.
Nieuwsbrieven
Gelderland Academie
V.K.A.
Nieuwsbrieven
Teeuwengroep
V.K.A.
Uitnodigingen
2292
09-02-2022
2298
09-02-2022
2290
09-02-2022
2294
09-02-2022
2295
09-02-2022
2288
09-02-2022
2291
09-02-2022
2289
09-02-2022
2296
09-02-2022
2293
09-02-2022
gemeenteraadsverk iezingen Nieuwsbrief KPN Netwerk Toezichtbrief IBT Archief- en Informatiebeheer voor college en raad Opslag van nucleair afval Nieuwsbrief Binnenlands Bestuur Nieuwsbrief VNG Gesprekken met het kabinet Stop gesloten jeugdzorg Training vergroten financiële kennis van raadsleden Aangenomen motie - behoud kinderhartchirurgie UMCG aan Ministerie Nieuwsbrief week 06 Onduidelijk wat Utrecht bijdroeg
KPN
V.K.A.
Provincie Limburg
Kenmerk registratie raad CM22.0462.
V.K.A.
WISE
Kenmerk registratie raad CM22.0467.
V.K.A.
Binnenlands Bestuur VNG
Kenmerk registratie raad CM22.0464
Stichting Rechtsbescherming Jeconsultancy
Gemeenteraad Leeuwarden
Nederlandse Vereniging voor Raadsleden Binnenlands Bestuur
Nieuwsbrieven
V.K.A.
Nieuwsbrieven
V.K.A.
Nieuwsbrieven
V.K.A. V.K.A.
Kenmerk registratie raad CM22.0444.
V.K.A.
V.K.A.
Nieuwsbrieven
V.K.A.
Nieuwsbrieven
2297
09-02-2022
2287
07-02-2022
2283
07-02-2022
2285
07-02-2022
2277
07-02-2022
2279
07-02-2022
2280
07-02-2022
2278
07-02-2022
2284
07-02-2022
aan prestaties economie Save the date, Dag van de Financiële Verhoudingen 2022 Presentatie informatiesessie energieinfrastructuur en netcapaciteit Hoe overtuig je tijdens een online vergadering IBT Wabo en Wro gemeente Mook en Middelaar 20202021 Uitnodiging online event Kanonnenvoer Aangenomen motie borstonderzoek vrouwen Besluitenlijst Collegevergadering 2022-01-25 Consultatie EU Commissie over de rule of law Nieuwsbrief Europees nieuws voor de Groene
ROB
RES NML
V.K.A.
Kenmerk registratie raad CM22.0441
Nederlands Debat Instituut Provincie Limburg
V.K.A.
Kenmerk registratie raad ZM22.00468
TeeuwenGroep
Gemeente Hengelo
V.K.A.
V.K.A.
V.K.A.
Kenmerk registratie raad CM22.0419
Nieuwsbrieven
Uitnodigingen
V.K.A.
College van B&W
V.K.A.
NAKAD LAW
V.K.A.
Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen
V.K.A.
Besluitenlijst B&W
Nieuwsbrieven
2282
07-02-2022
2286
07-02-2022
2281
07-02-2022
2276
02-02-2022
2264
02-02-2022
2275
02-02-2022
2269
02-02-2022
2267
02-02-2022
2265
02-02-2022
2273
02-02-2022
Metropoolregio Arnhem-Nijmegen Concept Besluitenlijst Regioagendacomm issie 31 januari 2022 Verkeersanalyse Zuidflank Nijmegen, 2021 Aangenomen motie borstonderzoek vrouwen Pleidooi om eventuele plannen voor windenergie in uw gemeente te temporiseren Raadsledennieuws brief januari 2022 Nieuwsbrief week 05 2022 @Beeldspraak jan2 2022 Oproep, hoe denkt de politiek over de agrarische sector? Salarisbrief cao 2021-2022 Evaluatie ICT Rijk van Nijmegen
Regioagendacomm issie
Kenmerk registratie raad CM22.0475
V.K.A.
BOOMM
Kenmerk registratie raad CM22.0458
V.K.A.
Gemeenteraad Putten
Kenmerk registratie raad CM22.0428
V.K.A.
NLVOW
V.K.A.
VNG
V.K.A.
Nieuwsbrieven
Vereniging voor raadsleden Gelders Genootschap LLTB
V.K.A.
Nieuwsbrieven
V.K.A.
Nieuwsbrieven
VNG
V.K.A.
Rijk van Nijmegen
V.K.A.
Kenmerk registratie raad MM22001203
V.K.A.
2270
02-02-2022
2274
02-02-2022
2272
02-02-2022
2266
02-02-2022
2271
02-02-2022
2268
02-02-2022
2262
01-02-2022
2263
01-02-2022
2261
01-02-2022
Rapportage Leerevaluatie Hoogwater Maas en Roer Nieuwsbrief 28 jan 2022 Regiobijeenkomst Noord Limburg 19 mei 2021 Informatie over de WOZ Digitaal magazine 28 jan 2022 Verslag aan van de constituerende bijeenkomst Prestatieafspraken Destion 2022-2026 Antwoord op zienswijzen begrotingswijziging en 2021 en 2022 Het laatste nieuws van de Groene Metropoolregio 26012022
Veiligheidsregio Limburg Noord
V.K.A.
Binnenlands Bestuur Regio Noord Limburg
V.K.A.
BsGW
V.K.A.
Kenmerk registratie raad CM22.0400
Binnenlands Bestuur Regiowerkgroep raden NoordLimburg Destion
Kenmerk registratie raad CM22.0424
Veiligheidsregio Limburg-Noord
Kenmerk registratie raad CM22.0374
Groene Metropoolregio
Nieuwsbrieven
V.K.A. V.K.A.
Nieuwsbrieven
V.K.A.
V.K.A. V.K.A.
Gemeenschappelijk e regelingen
V.K.A.
Nieuwsbrieven
Raadsvoorstel
Documentnummer Onderwerp Datum raadsvergadering Raadscommissie Datum raadscommissie
Vaststellen Transitievisie Warmte 10 maart 2022 Samenleving 22 februari 2022
Portefeuillehouder
P. Baneke
Vaststellen Transitievisie Warmte Inleiding De gevolgen van klimaatverandering zijn steeds zichtbaarder. Perioden van droogte en extreme hitte worden afgewisseld met wateroverlast. Dat is in Nederland terug te zien door de hitterecords die keer op keer worden verbroken. Net als de hevige stortbuien en stormen die steeds vaker over ons land trekken. Een recent voorbeeld zijn de overstromingen in Limburg. Om grote problemen te voorkomen moet de temperatuurstijging worden beperkt. In 2015 heeft een groot aantal landen in Parijs het Klimaatakkoord ondertekend. In dit akkoord is afgesproken dat de aarde maximaal twee graden Celsius warmer mag worden ten opzichte van 1990. Daarvoor moet de uitstoot van broeikasgassen worden teruggedrongen. Om dit doel te bereiken heeft Nederland in 2019 een Nationaal Klimaatakkoord uitgebracht. Daarin staat dat voor 2030 de uitstoot van broeikasgassen met 49% procent verminderd moet zijn ten opzichte van 1990. Dat moet zelfs met 95% worden verminderd in 2050. Het verwarmen van de gebouwde omgeving heeft een relatief grote bijdrage in de huidige uitstoot, namelijk 13% van de uitstoot in Nederland. Om minder broeikasgassen uit te stoten moeten de inwoners overstappen naar een duurzame manier van verwarmen en koken. Momenteel worden de meeste huizen in Nederland nog verwarmd door middel van aardgas.
De overstap op aardgasvrije warmtechnieken is een grote en complexe opgave. In het Nationaal Klimaatakkoord is afgesproken dat gemeenten de regie hebben om deze opgave uit te voeren. Uiterlijk eind 2021 moeten alle gemeenten in Nederland een transitievisie warmte hebben opgesteld. Wij hebben als gemeenten Mook en Middelaar, Gennep en Bergen de handen ineengeslagen en deze transitievisie warmte opgesteld. Waar dit van belang is, is de lokale situatie van de afzonderlijke gemeenten beschreven. Voor u ligt een realistische en gedragen visie die uitgaat van een geleidelijke afbouw van de gemeentelijke afhankelijkheid van aardgas. Op 21 december jl. bent u tijdens een raadsinformatiebijeenkomst geïnformeerd over de Transitievisie Warmte. Deze visie beschrijft in grote lijnen wat wij, met de kennis van nu, de meest realistische route achten voor het aardgasvrij maken van onze gemeente. We schetsen een beeld van de belangrijkste stappen die de komende jaren gezet moeten worden, maar blikken ook vooruit naar 2050, wanneer de gehele gemeente conform de afspraken uit het Klimaatakkoord aardgasvrij moet zijn. Voor de komende jaren zal het zwaartepunt van de warmtetransitie op energiebesparing komen te liggen; verder in de toekomst zal de aandacht komen te verschuiven naar aardgasvrije warmtetechnieken. Voorstel 1.
De Transitievisie Warmte van de gemeenten Mook en Middelaar, Gennep en Bergen vast te stellen
Pagina 1 van 5
Vaststellen Transitievisie Warmte
Raadsvoorstel
Beoogd effect Richting geven aan de overgang van aardgas naar duurzame warmtevoorziening.
Pagina 2 van 5
Vaststellen Transitievisie Warmte
Raadsvoorstel
Argumenten 1.1
Invulling geven aan wettelijke verplichting Met het opstellen van deze Transitievisie Warmte voldoen we aan het in het Klimaatakkoord afgesproken doel om in 2021 een Transitievisie Warmte op te stellen.
1.2
De Transitievisie Warmte zet een volgende stap in onze duurzame ambitie De gemeente Mook en Middelaar heeft zich in haar Energievisie het doel gesteld om in 2030 een energieneutrale gemeente te zijn. Naast het duurzaam opwekken van elektriciteit gaat dat natuurlijk ook over de warmtevraag. Op de lange termijn zal de hele gemeente Mook en Middelaar aardgasvrij worden. In deze Transitievisie Warmte komen de eerste stappen aan bod.
1.3
We maken nog geen keuzes die niet terug te draaien zijn De Transitievisie Warmte zet voor de komende jaren vooral in op het isoleren van gebouwen. Welke alternatieve warmtetechniek er ook gebruikt zal worden, door te isoleren neemt de warmtevraag af. Daarnaast kijken we of er ingezet kan gaan worden op hybride warmtepompen. Die werken deels nog op aardgas. Door deze keuzes te maken voor de komende jaren, zorgen we voor een veel kleinere vraag naar warmte en blijft het mogelijk om op een later moment volledig over te schakelen naar alternatieve warmtetechnieken. Over vijf jaar zal de Transitievisie Warmte een update krijgen. Nieuwe technieken kunnen dan ineens veel realistischer zijn, of juist al afgeschoten zijn. Op dit moment maken we geen keuzes die deze nieuwe technieken in de weg staan.
1.4
Er zijn veel partijen betrokken bij het opstellen van de Transitievisie Warmte De Transitievisie Warmte is niet alleen samen met de gemeenten Bergen en Gennep opgesteld, maar ook met de input van veel organisaties uit de drie gemeenten. Ook de georganiseerde bewonersgroepen zijn betrokken geweest.
1.5
De inspraakreacties leiden niet tot aanpassing van de Transitievisie Warmte In een aantal ronden hebben organisaties en bewoners mee kunnen praten en hun mening kunnen geven. De visie is eerder dan ook op enkele punten aangepast. Op basis van de laatste ronde zijn er geen redenen om de visie nog verder aan te passen
Kanttekeningen 1.1
De visie voorziet nog niet in concrete uitvoering De Transitievisie Warmte geeft een beeld over de mogelijkheden van alternatieve warmtebronnen en eerste acties die in gang gezet moeten worden. Daarmee is er nog geen concreet uitvoeringsplan. Dat zal na opstelling van de visie opgesteld worden. Tevens is er nog geen financiering voor een concrete uitvoering.
1.2
De visie geeft nog geen eindbeeld De Transitievisie Warmte geeft niet aan welke wijk er op welke manier aangesloten moet worden op een alternatieve warmtebron. Er is wel gekeken naar de mogelijkheden die er nu zijn. Maar er is ook nog veel onbekend over nieuwe technieken. Daarom worden er met de acties voor komende jaren nog geen nieuwe technieken uitgesloten.
Pagina 3 van 5
Vaststellen Transitievisie Warmte
Raadsvoorstel Gezien de woningtypologieën en het ontbreken van grote bronnen, is het wel aannemelijk dat er geen grootschalige warmtenetten aangelegd zullen worden.
Duurzaamheid Het vaststellen van de Transitievisie Warmte zorgt ervoor dat er een nieuwe stap in de richting van aardgasloos gemaakt kan worden. Door de komende jaren in te zetten op isolatie, zal er al veel gas en CO2 bespaard worden. Dat draagt bij aan de ambitie om in 2030 energieneutraal te zijn.
Participatie Bij de totstandkoming van dit document is er met verschillende belangrijke partners gesproken, zoals de netbeheerder en de woningcorporaties. Daarnaast zijn er sessies met verschillende groepen van georganiseerde bewoners gehouden, zoals dorps- en wijkraden, het Energiecafé en de energiecoöperatie. Met de ter inzagelegging bestond ook de mogelijkheid voor inwoners om te reageren op de visie. Ter ondersteuning daarvan is er ook een webinar georganiseerd. Bij de uiteindelijke concrete projecten om gebouwen aardgasvrij te maken (tot voor kort de wijkuitvoeringsplannen, dat hoeft nu niet meer wijkgericht te zijn), zullen uiteraard opnieuw participatieprocessen opgezet worden.
Financiën Het vaststellen van de visie op zich heeft geen financiële consequenties. De kosten voor het inschakelen van een adviesbureau (€33.117,60) zijn gedekt uit de warmte-specifieke uitkering van het Rijk. Voor de verdere uitvoering van de visie is echter nog geen financiering. Daarvoor zullen we ook afhankelijk zijn van het Rijk.
Communicatie Over de besluitvorming van de Transitievisie Warmte zal via de gebruikelijk kanalen gecommuniceerd worden. Voor het nog op te stellen uitvoeringsplan zal ook een apart communicatieplan gemaakt worden.
Uitvoering Na vaststelling van de visie zal er een uitvoeringsplan opgesteld moeten worden.
Bijlage(n) 1. Transitievisie Warmte Mook en Middelaar, Gennep en Bergen 2. Inspraaknota (alleen in te zien voor raadsleden) 3. Overzicht reacties (alleen in te zien voor raadsleden)
Pagina 4 van 5
Vaststellen Transitievisie Warmte
Raadsvoorstel 4. Raadsbesluit Transitievisie Warmte Mook en Middelaar, Gennep en Bergen
Mook, 8 februari 2022 Het college van burgemeester en wethouders van Mook en Middelaar,
De gemeentesecretaris W. Mariman
Pagina 5 van 5
De burgemeester mr. drs. W. Gradisen
Vaststellen Transitievisie Warmte
Raadsbesluit
Documentnummer Onderwerp
Transitievisie Warmte
De raad van de gemeente Mook en Middelaar, Gelezen het voorstel van het College van burgemeester en wethouders d.d. 8 februari 2022 Gelet op het advies van de raadscommissie d.d. 22 februari 2022
Besluit: 1. De Transitievisie Warmte van de gemeenten Mook en Middelaar, Gennep en Bergen vast te stellen.
Aldus besloten in zijn openbare vergadering d.d. 10 maart 2022 De raad voornoemd,
De griffier
mr. M.A.M. van Arensbergen
Pagina 1 van 1
De voorzitter mr. drs. W. Gradisen
TRANSITIEVISIE WARMTE VAN DE GEMEENTEN MOOK EN MIDDELAAR, GENNEP EN BERGEN
CONCEPT SWNL 30 september 2021
VOORWOORD Pepijn Baneke Wethouder Mook en middelaar Beste lezer, Voor u ligt de Transitie Visie Warmte zoals die het afgelopen jaar is opgesteld door de gemeentes Bergen, Gennep en Mook en Middelaar in samenwerking met inwoners en organisaties. Het is het resultaat van een opdracht die ons door het Rijk is verstrekt: welke mogelijkheden zijn er per wijk om onze woningen te verwarmen wanneer dat nodig is door het niet meer beschikbaar zijn van aardgas? We hebben deze visie met drie gemeentes gezamenlijk opgesteld omdat er onderling grote overeenkomsten zijn : landelijk gelegen, kleine(re) kernen en veel verschillende woningtypen. In deze Transitievisie staat vermeld wat naar huidige inzichten de mogelijkheden zijn voor alternatieve warmtebronnen per wijk. De toekomst zal hier meer duidelijkheid in brengen, onder andere door innovaties en handreikingen vanuit de Rijksoverheid. Maar wat voor mij de belangrijkste conclusie van deze TVW is: het overstappen op andere manieren van verwarmen is een traject van de lange adem. Het is onverstandig om nu overhaaste besluiten te nemen waarvan de gevolgen niet te overzien zijn. Het verstandigste dat een huiseigenaar nu kan doen is een woning klaar maken voor de toekomst door ervoor te zorgen dat er zo min mogelijk energie nodig is om een huis comfortabel te verwarmen: optimaal isoleren dus.
Met isolatiemaatregelen zorgen we ervoor dat we voorbereid zijn op de toekomst, hoe die er ook uit zal zien. In sommige gemeentes zijn er collectieve acties op dit gebied, en in alle gemeentes is er raad en daad voorhanden via de energieloketten. Maak er gebruik van!
Transitievisie Warmte | ii
Rob Peperzak Wethouder Gennep Beste lezer, Deze Transitievisie Warmte is resultaat van een vruchtbare samenwerking tussen de gemeenten Gennep, Mook en Middelaar en Bergen. Om grip te krijgen op deze complexe opgave hebben we onze overeenkomsten omarmd en onderling kennis en ervaringen uitgewisseld. Daar heeft iedereen aan bijgedragen: niet alleen de gemeentelijke organisaties, maar ook de wooncorporaties, het Mook en Middelaarse Energiecafé, de dorps- en wijkraden en de inwoners van de drie gemeenten die hebben deelgenomen aan interviews en enquêtes. Deze brede samenwerking heeft een mooi document opgeleverd dat inzicht biedt in de technische mogelijkheden die er in onze Noord-Limburgse gemeenten voorhanden zijn om aardgasvrij te worden, en in de wijze waarop we dit met elkaar kunnen bereiken. De warmtetransitie is een hoopvolle stap op weg naar een leefbare toekomst. We hopen met deze visie duidelijk te maken dat de weg daar naartoe wellicht niet altijd eenvoudig, maar wel haalbaar is en roepen iedereen op naar vermogen zijn steentje bij te dragen aan een gezonde en aardgasvrije gemeente in 2050!
Antoon Splinter Wethouder Bergen Beste lezer, Met deze eerste Transitie Visie Warmte van de gemeenten Mook en Middelaar, Gennep en Bergen geven we richting aan de wijze waarop de bebouwde omgeving in onze gemeenten in de toekomst van warmte voorzien gaat worden. Op de lange termijn lijken voor het merendeel van de gebouwen in onze gemeente vier alternatieven in aanmerking te komen en deze zijn onderzocht. De conclusie is dat we in de eerste periode vooral zouden moeten werken aan het beter isoleren van woningen. Daar is nog veel winst te behalen. Wat vooral duidelijk is, is dat we deze opgave samen met onze inwoners en bedrijven moeten oppakken. Binnen het programma VerduurSAMEN2030 van de gemeente Bergen zijn we daar al mee begonnen en ondersteunen we onze bewoners bij het nemen van energiebesparende maatregelen. Deze ondersteuning willen we in de komende jaren voortzetten en verbeteren. We maken graag gebruik van de ideeën die onze inwoners daarbij hebben.
Transitievisie Warmte | iii
SAMENVATTING In 2050 worden alle gebouwen in Nederland duurzaam verwarmd. Dat is landelijk afgesproken in het Klimaatakkoord. Door over te stappen op duurzame alternatieven voor aardgas kan de gaswinning in het aardbevingsgevoelige Groningen beëindigd worden en wordt de uitstoot van broeikasgassen beperkt. Een vooruitblik op 2030 In deze visie is geschetst hoe de komende jaren naar een Mook en Middelaar, Gennep en Bergen zonder aardgas wordt gegaan. Het is een vooruitblik op de stappen die gezet worden om de bestaande bebouwing aardgasvrij te maken. Er is omschreven wat samen gedaan moeten worden, wat de gemeente doet en wat de inwoners kunnen doen. De opgave is niet gering: de overgang naar nieuwe vormen van verwarmen zal geleidelijk moeten plaatsvinden. We doen dit stap voor stap en met elkaar: inwoners, gemeenten, woningcorporaties, de netbeheerder en ondernemers. Deze visie focust op de periode tot 2030. De technische mogelijkheden zijn verkend en wat dit betekent voor de inwoners. Elke vijf jaar wordt de visie bijgesteld. Zo wordt gehandeld met de nieuwste kennis, ervaring en inzichten.
2021
De transitievisie warmte wordt na vijf jaar bijgesteld
2050 Alle woningen en gebouwen in Mook en Middelaar, Gennep en Bergen zijn aardgasvrij!
We gebruiken minder energie door isolatie De eerste stap naar aardgasvrij verwarmen is het terugdringen van de behoefte aan warmte. De komende jaren wordt daarom ingezet op het isoleren van gebouwen. Dit is een belangrijke eerste stap die meteen zorgt voor minder gebruik van aardgas. Isoleren zorgt er verder voor dat het makkelijker wordt om in toekomst over te stappen op een duurzame warmtetechniek. De landelijke overheid verstrekt in 2022 voor isoleren subsidie uit het Nationaal Isolatieprogramma.
Transitievisie Warmte | iv
We onderzoeken kansrijke duurzame warmtetechnieken Er zijn verschillende mogelijkheden om van het aardgas af te gaan. Kansrijke verwarmingstechnieken in de gemeenten Mook en Middelaar, Gennep en Bergen zijn een individuele warmtepomp, lage temperatuur warmtenet en groengas. Deze technieken werken alleen in gebouwen die goed geïsoleerd zijn. Daarom is het belangrijk om de woningen te isoleren voordat inwoners overstappen op deze technieken. In het stedelijk gebied zijn er kansen voor met name individuele warmtepomp en lage temperatuur warmtenet. In het buitengebied zijn er kansen voor een individuele warmtepomp en groengas. Groengas is slechts beperkt beschikbaar. Het is daarom ook belangrijk om bij de overstap naar groengas een woning te isoleren om de beschikbare hoeveelheid groengas optimaal in te zetten. Om definitieve keuzes te maken op woningniveau is een maatwerk advies door een specialist te adviseren. Zo kunnen inwoners vandaag al stappen zetten in de warmtetransitie. We zetten eerste stappen naar aardgasvrij wonen In veel gebouwen is het voor een groot deel van het jaar mogelijk te verwarmen zonder aardgas. Ook als gebouwen nog niet voldoende geïsoleerd zijn. Een hybride warmtepomp is dan een goede tussenstap van verwarmen op aardgas naar aardgasvrij. Een hybride warmtepomp is een elektrische warmtepomp, gecombineerd met een HR-ketel.
Zodra de behoefte voor extra warmte groot is, springt de HR-ketel bij. Zo zit u er altijd warm bij. De aanschaf van een hybride warmtepomp wordt vanaf 2022 extra gesubsidieerd door het Rijk en is bijvoorbeeld te onderzoeken bij vervanging van de huidige HR-ketel. Ook hiervoor is te adviseren om een specialist te vragen uw situatie op woningniveau te beoordelen. Elektrisch koken wordt de standaard Inwoners kunnen altijd het gasfornuis inwisselen voor een elektrische kookplaat. Dit staat los van de warmtetechniek waarop wordt overgestapt. Met elektrisch koken wordt direct al aardgas bespaard. Participeren met de gemeente als regisseur De transitie naar duurzame warmte doen wij als gemeenten niet alleen. Samen met verschillende betrokken partijen en de inwoners wordt de route naar een aardgasvrij 2050 bewandeld. Door het organiseren van een digitale bewonersavond en het afnemen van enquêtes en interviews is informatie opgehaald. Deze informatie is gebruikt bij het opstellen van deze transitievisie warmte en wordt als waardevolle input beschouwd voor toekomstige uitvoeringsplannen. De gemeenten ondersteunen waar mogelijk. Denk daarbij aan het verstrekken van informatie en het geven van advies over het verduurzamen van woningen. Ook wordt ondersteuning geboden bij het aanvragen van subsidies. Goed voorbeeld doet goed volgen.
De inwoners en ondernemers met ervaring in isoleren en duurzaam verwarmen zijn een voorbeeld voor de buren en collega-ondernemers. Wat zij hebben geleerd over isoleren en duurzaam verwarmen, vertellen ze aan de buurt. Zo helpen we elkaar op weg. Focusgebieden tot 2030 Tot 2030 wordt ingezet op isoleren. Sommige buurten zetten extra stappen. In Mook en Middelaar zijn bovengemiddeld actieve inwoners. De gemeenten gaan daarom met inwoners uit deze buurten in gesprek over de stappen richting aardgasvrij. Ook zal in samenwerking met partijen nader onderzoek gedaan worden naar duurzame alternatieven in Mook en Middelaar, het noorden van Gennep en Well.
Transitievisie Warmte | v
INHOUDSOPGAVE Voorwoord ....................................................................................................................... ii Samenvatting .................................................................................................................. iv 1 Inleiding ...................................................................................................................... 1 1.1 Een dringende opgave .............................................................................................................. 1 1.2 De transitie naar aardgasvrij gemeenten ................................................................................. 1 1.3 Leeswijzer ................................................................................................................................. 2
2 De route naar aardgasvrij wonen................................................................................. 3 2.1 Totstandkoming visie................................................................................................................ 3 2.2 Buurtkarakteristieken ............................................................................................................... 4 2.3 Uitgangspunten ........................................................................................................................ 6
3 Participatie ................................................................................................................. 8 3.1 Samen naar een gedragen visie ................................................................................................ 8 3.2 Samen naar een aardgasvrije gemeente ................................................................................ 10
4 Aardgasvrije warmtetechnieken ................................................................................ 12 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
Isoleren ................................................................................................................................... 12 Warmtetechnieken ................................................................................................................. 12 Warmtebronnen voor warmtenetten .................................................................................... 13 Welke technieken zijn kansrijk? ............................................................................................. 14 Waar liggen mogelijke aanknopingspunten voor acties? ....................................................... 15
5 Hoe nu verder? ......................................................................................................... 17 5.1 Acties tot 2030........................................................................................................................ 17 5.2 Voorbereidende acties voor ná 2030 ..................................................................................... 18
Colofon .......................................................................................................................... 20 Bronvermelding.............................................................................................................. 21 Begrippenlijst ................................................................................................ 22 Veelgestelde vragen ...................................................................................... 24 Wijken en buurten......................................................................................... 26 Mook en Middelaar ................................................................................................................ 29 Gennep ................................................................................................................................... 30 Bergen..................................................................................................................................... 31 Huidig gasverbruik in de gemeenten...................................................................................... 32
Technische onderbouwing ............................................................................. 33 Warmtetechnieken ................................................................................................................. 33 Besliscriteria ........................................................................................................................... 35 Score criteria per buurt .......................................................................................................... 37 Resultaten per criterium......................................................................................................... 38
Eindgebruikerskosten .................................................................................... 46 Methodiek en uitgangspunten ............................................................................................... 46
Transitievisie Warmte | vi
All-electric ............................................................................................................................... 48 MT warmtenet ........................................................................................................................ 49 LT warmtenet ......................................................................................................................... 50 Groengas................................................................................................................................. 51
Transitievisie Warmte | vii
1 INLEIDING Uiterlijk eind 2021 moeten alle gemeenten in Nederland een transitievisie warmte hebben opgesteld. Het doel van de transitievisie warmte is het beschrijven van een route naar een aardgasvrij Nederland in 2050. Wij hebben als gemeenten Mook en Middelaar, Gennep en Bergen de handen ineengeslagen en deze transitievisie warmte opgesteld.
1.1 Een dringende opgave De gevolgen van klimaatverandering zijn steeds zichtbaarder. Perioden van droogte en extreme hitte worden afgewisseld met wateroverlast. Dat is in Nederland terug te zien door de hitterecords die keer op keer worden verbroken. Net als de hevige stortbuien en stormen die steeds vaker over ons land trekken. Een recent voorbeeld zijn de overstromingen in Limburg. Om grote problemen te voorkomen moet de temperatuurstijging worden beperkt. In 2015 heeft een groot aantal landen in Parijs het Klimaatakkoord ondertekend. In dit akkoord is afgesproken dat de aarde maximaal twee graden Celsius warmer mag worden ten opzichte van 1990. Daarvoor moet de uitstoot van broeikasgassen worden teruggedrongen. Om dit doel te bereiken heeft Nederland in 2019 een Nationaal Klimaatakkoord uitgebracht. Daarin staat dat voor 2030 de uitstoot van broeikasgassen met 49% procent verminderd moet zijn ten opzichte van 1990. Dat moet zelfs met 95% worden verminderd in 2050. Het verwarmen van de gebouwde omgeving heeft een relatief grote bijdrage in de huidige uitstoot, namelijk 13% van de uitstoot in Nederland. Om minder broeikasgassen uit te stoten moeten de inwoners overstappen naar een duurzame manier van verwarmen en koken. Momenteel worden de meeste huizen in Nederland nog verwarmd door middel van aardgas.
De overstap op aardgasvrije warmtechnieken is een grote en complexe opgave. In het Nationaal Klimaatakkoord is afgesproken dat gemeenten de regie hebben om deze opgave uit te voeren. Uiterlijk eind 2021 moeten alle gemeenten in Nederland een transitievisie warmte hebben opgesteld.
1.2 De transitie naar aardgasvrij gemeenten Voor deze transitievisie warmte slaan wij als drie gemeenten de handen ineen en laten we ons gezamenlijke tijdspad naar een aardgasvrije Mook en Middelaar, Gennep en Bergen zien. We zijn alle drie relatief kleine landelijke gemeenten met dezelfde ambities op het thema duurzaamheid. In de visie wordt geschetst welke kansen er zijn om buurten en wijken van het aardgas te halen. Op die manier weten inwoners, ondernemers en gemeenten welke stappen tot 2030 worden genomen, en welke stappen zij zelf moeten zetten. Soms zal ook meer onderzoek nodig zijn, ook dat is aangegeven in deze transitievisie. De gemeenten geven samen met de inwoners invulling aan de route richting 2030, want feitelijk zijn zij onze opdrachtgever. Elke inwoner bepaalt zijn eigen route. De gemeenten verplichten niemand om voor 2030 van het aardgas af te gaan. De uitvoering van de transitievisie wordt alleen een succes als bedrijven en inwoners enthousiast worden en mogelijkheden voor projecten zien. Deze projecten realiseren wij voor en met elkaar. De transitievisie warmte wordt elke vijf jaar bijgesteld op basis van nieuwe inzichten en ontwikkelingen. Deze eerst editie transitievisie warmte is eind 2021 vastgesteld. Transitievisie Warmte | 1
2021
De transitievisie warmte wordt na vijf jaar bijgesteld
2050 Alle woningen en gebouwen in Mook en Middelaar, Gennep en Bergen zijn aardgasvrij!
De transitievisie warmte is geen blauwdruk De wereld om ons heen verandert continu. Dat is niet erg, zolang wij ons maar flexibel opstellen. Dit is de eerste versie van de transitievisie warmte. De contouren van de transitie naar een aardgasvrij Mook en Middelaar, Gennep en Bergen zijn zichtbaar en geven een duidelijke richting weer. Door marktontwikkelingen en innovaties zal de visie komende jaren steeds worden bijgesteld. Dit biedt ruimte voor nieuwe inzichten en de kans om te leren van ervaringen in de praktijk. De visie is dus geen blauwdruk waar niet vanaf geweken mag worden. Er is volop ruimte voor initiatieven vanuit bewoners.
1.3 Leeswijzer In hoofdstuk 2 leest u wat de opgave voor Mook en Middelaar, Gennep en Bergen is en hoe de visie tot stand is gekomen. In hoofdstuk 3 wordt ingegaan op de participatie. Hoofdstuk 4 beschrijft het belang van isoleren en de mogelijke aardgasvrije warmtetechnieken voor onze gemeenten. In hoofdstuk 5 leest u de concrete stappen die worden genomen om de transitievisie tot uitvoering te brengen. Voor nadere toelichtingen wordt in de hoofdstukken verwezen naar de bijlagen.
Transitievisie Warmte | 2
2 DE ROUTE NAAR AARDGASVRIJ WONEN In dit hoofdstuk leest u over de opgave voor de warmtetransitie in de gemeenten Mook en Middelaar, Gennep en Bergen en een beschrijving van de gehanteerde uitgangspunten. Er wordt aangegeven met welke buurtkarakteristieken rekening is gehouden en hoe de inbreng van inwoners en betrokken partijen heeft bijgedragen aan de totstandkoming van de visie. In deze transitievisie warmte spreken we met name over woningen, hoewel kantoren en utiliteitsgebouwen met een kleinverbruikersaansluiting ook tot de reikwijdte van visie horen. Deze zijn in aantallen echter te klein om een apart onderdeel aan te wijden.
2.1 Totstandkoming visie Deze transitievisie warmte is tot stand gekomen in vier stappen. Deze staan zijn weergegeven in Figuur 1. Voor de verzameling van de buurtkarakteristieken en de technische analyse zijn verschillende databronnen geraadpleegd. Deze zijn te vinden in de bronvermelding. Belangrijke bronnen zijn onder meer het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en het Expertise Centrum Warmte.
Buurtkarakteristieken
Technische analyse
Participatie
Samenbrengen informatie
Figuur 1: Schematische weergave van de totstandkoming van de transitievisie warmte.
Alle verzamelde informatie is zorgvuldig gedocumenteerd en met kaarten weergegeven in deze visie. Voor de ontwikkeling van de kaarten is gebruik gemaakt van een Geografisch Informatiesysteem (GIS). Geleid door de buurtkenmerken, technische analyse en de gesprekken met inwoners en betrokken partijen zijn de eerste conclusies voor de toekomstige warmtevoorziening in onze gemeenten getrokken. Deze conclusies beschrijven de vervolgstappen richting de aardgasvrije gemeenten Mook en Middelaar, Gennep en Bergen. Uit de conclusies is geconstateerd dat het creëren van bewustwording bij inwoners en het isoleren van de gebouwen de eerste grote uitdagingen zijn.
Transitievisie Warmte | 3
2.2 Buurtkarakteristieken De gemeenten Mook en Middelaar, Gennep en Bergen hebben wij gezamenlijk ruim 38.000 inwoners. Op basis van het aantal inwoners is Gennep de grootste gemeente (45%) en Mook en Middelaar de kleinste gemeente (21%). Onze gemeenten zijn onderverdeeld in 14 wijken en 37 buurten. Verspreid door de gemeenten liggen 13 dorpen en de stad Gennep. De kenmerken van de woningen zijn erg bepalend voor welke warmtetechniek het meest geschikt is om aardgasvrij te worden. De kenmerken per gemeente zijn weergegeven in Bijlage C.1 tot en met C.3.
5.917 (35%) rijwoningen
3.703 (22%) twee-onder-één-kap
5.425 (32%) vrijstaande woningen
1.816 (11%) meergezinswoningen
In de gemeenten Mook en Middelaar, Gennep en Bergen staan in vergelijking met andere gemeenten relatief veel rijwoningen en vrijstaande woningen. Vrijstaande woningen zijn over het algemeen duurder om aan te sluiten op een collectieve warmtetechniek, zoals een warmtenet. Dit komt doordat de woningen veelal verder uit elkaar staan. De woningen in deze 3 gemeenten verbruiken totaal bijna 35 miljoen kubieke meter aardgas per jaar. Minder dan 2 % van deze woningen zijn op dit moment van het aardgas af. Er wordt onderscheid gemaakt tussen koopwoningen en huurwoningen. Een koopwoning is een woning die eigendom is van een particulier. Een huurwoning is een woning die een inwoner huurt van een eigenaar. In veel gevallen is dit een woningcorporatie of een particulier. In onze gemeenten zijn grofweg 3.700 woningen (22%) in bezit van een woningcorporatie. Het merendeel van deze woningen zijn rijwoningen. Rijwoning Twee-onder-één-kap
2.088
3.829 652
Vrijstaande woning Meergezinswoning
3.051 19
977
Corporatiebezit
5.406
839
Particulier bezit
Figuur 2: Aantal woningen in Mook en Middelaar, Gennep en Bergen per woningtype waarbij onderscheid is gemaakt tussen woningen in bezit van een woningcorporatie en particuliere woningen.
Het aandeel woningen in bezit van een woningcorporatie in een indicatie voor het gemak waarmee een groot aantal woningen aardgasvrij kan worden. Dit komt doordat afspraken met slechts enkele partijen gemaakt te hoeven worden. Het bouwjaar is het jaar waarin een woning is opgeleverd. Het bouwjaar is een eigenschap van een woning die niet veranderd. Bij renovatie of verbouwing van de woning blijft het bouwjaar dus gelijk. In onze gemeenten staan relatief veel oude woningen met een bouwjaar voor 1990.
Transitievisie Warmte | 4
voor 1946
4
1946 t/m 1964 1965 t/m 1974 1975 t/m 1991
1.530
500
2.650
970
2.660
1.270
3.380
1992 t/m 2005
450
2006 en later
530
Corporatiebezit
1.640 1.260
Particulier bezit
Figuur 3: Aantal woningen in Mook en Middelaar, Gennep en Bergen per bouwjaarperiode waarbij onderscheid is gemaakt tussen woningen in bezit van een woningcorporatie en particuliere woningen.
Het bouwjaar is een indicatie voor het gemak waarmee een woning aardgasvrij kan worden. Een oude woning is over het algemeen minder goed geïsoleerd dan een nieuwbouwwoning. Dit betekent dat een oude woning meestal langer en met een hogere temperatuur moet worden verwarmd. Het aardgas verbruik van oude woningen is daardoor relatief hoog. Veel aardgasvrije warmtetechnieken verwarmen een woning met een lagere temperatuur. Het is daarom belangrijk om met name oude woningen eerst te isoleren. Het schillabel is een indicatie van de kwaliteit van de gebouwschil. Een gebouw met schillabel A is zeer goed geïsoleerd en een gebouw met schillabel G is zeer slecht geïsoleerd. Woningen in bezit van een woningcorporatie zijn veelal goed onderhouden en hebben een relatief goed schillabel.
Het verschil tussen energielabels en schillabels In de transitievisie warmte wordt gesproken over schillabels in plaats van energielabels. Het schillabel is een indicatie van de kwaliteit van de gebouwschil. Het schillabel is gebaseerd op het energielabel maar dan zonder de warmtevoorziening en eventuele opwek. De aanschaf van een warmtepomp of zonnepanelen heeft dus wel impact op het energielabel, maar niet op het schillabel. Met schilmaatregelen als vloer-, dak- of spouwmuurisolatie of het vervangen van enkel door dubbel glas verbetert het schillabel. Een gebouw met schillabel A is zeer goed geïsoleerd en een gebouw met schillabel G is zeer slecht geïsoleerd.
Niet van elke woning is het schillabel bekend. Integendeel, van meer dan twee op de drie woningen in onze gemeenten is geen schillabel afgegeven. Bij woningen van een woningcorporatie is het schillabel in veel gevallen wel bekend. Op basis van het woningtype en bouwjaar van een woning kan een inschatting worden gemaakt van het schillabel. In Figuur 4 is het aantal bekende (niet-transparant) en ingeschatte (half-transparant) woningen per schillabel weergegeven. In Mook en Middelaar, Gennep en Bergen heeft een relatief groot aandeel van de woningen schillabel C. Transitievisie Warmte | 5
6.000
Aantal woningen
5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 0 A
B
C
D
E
F
G
Schillabel Figuur 4: Aantal bekende (niet-transparant) en ingeschatte (half-transparant) woningen in Mook en Middelaar, Gennep en Bergen per schillabel.
Met schilmaatregelen als vloer-, dak- of spouwmuurisolatie of het vervangen van enkel door dubbel glas verbetert het schillabel. Het wordt daarmee eenvoudiger om woningen aardgasvrij te maken. In opdracht van de gemeente Bergen is in mei 2021 door Heat Puls een warmtescanproject uitgevoerd bij bijna 800 woningen in de gemeente Bergen. Daaruit is gebleken dat bij 94% van de woningen één of meerdere warmtelekken is geconstateerd. Op het gebied van isolatie valt dus nog veel winst te behalen.
2.3 Uitgangspunten De uitgangspunten die wij als gemeenten hebben vastgesteld zijn de vuistregels die richting geven aan het beleid en de uitvoering van de warmtetransitie. Deze vuistregels ondersteunen de totstandkoming van deze visie. De uitgangspunten voor de warmtetransitie zijn opgesteld in samenwerking met betrokken partijen en georganiseerde bewonersgroepen uit onze gemeenten. Woonlastenneutraliteit Een belangrijk uitgangspunt voor de warmtetransitie is dat de overgang naar een alternatief voor aardgas niet tot hogere woonlasten mag leiden. Dit is een randvoorwaarde uit het Klimaatakkoord. De warmtetransitie moet voor iedereen betaalbaar zijn. De transformatie slaagt alleen volledig als iedereen kan meedoen. Een realistische planning De visie kan alleen slagen als de plannen realistisch en uitvoerbaar zijn. De oplossingen die in de visie worden voorgesteld, moeten binnen een realistische termijn uit te voeren zijn en passen bij de gemeenten.
Transitievisie Warmte | 6
Isoleren om de warmtevraag te verminderen Inwoners gebruiken momenteel aardgas om te verwarmen. Door eerst in te zetten op isoleren, verbruiken zij minder aardgas. Dit maakt de stap naar een aardgasvrij Mook en Middelaar, Gennep en Bergen kleiner en makkelijker. Duurzame oplossingen De nieuwe manier van verwarmen moet een duurzaam alternatief zijn. De uitstoot van CO2 moet richting nul en de nieuwe warmtechniek mag niet schadelijk zijn voor de omgeving. Kennisdeling en bewustwording creëren Inwoners moeten gedurende het gehele proces van de warmtetransitie goed betrokken en geïnformeerd worden over de alternatieven en keuzes die voor hen beschikbaar zijn. Kennisdeling op dorps- en wijkniveau en doelgroepen onderscheiden is van belang. Dit geldt ook voor het inzetten op het gebruik van verschillende mediakanalen. Keuzevrijheid In de transitievisie warmte wordt ingezet op aardgasvrije alternatieven van verwarmen, waarbij inwoners zelf de keuze hebben wanneer zij overstappen en met welke techniek dit gaat. We doen het samen We maken de stap naar aardgasvrij met elkaar. Aardgasvrije gemeenten kunnen alleen bereikt worden met gezamenlijke inspanning van inwoners, bedrijven, instellingen en de gemeenten. Ook regionale samenwerking is daarbij van cruciaal belang.
Transitievisie Warmte | 7
3 PARTICIPATIE 3.1 Samen naar een gedragen visie Tijdens de totstandkoming van de transitievisie warmte zijn dialoogsessies gevoerd met betrokken partijen en georganiseerde bewonersgroepen. Verder is een digitale bewonersavond georganiseerd, zijn in de gemeente Bergen interviews afgenomen met inwoners en in de gemeenten Mook en Middelaar en Gennep zijn digitale enquêtes afgenomen. Wegens de coronamaatregelen is het helaas niet mogelijk geweest om fysieke bijeenkomsten te organiseren. Stakeholdersessie Wij zijn als gemeenten in gesprek gegaan met woningcorporaties Destion, Mooiland en Woonzorg Nederland. Zij bezitten grofweg 3.700 woningen in onze gemeenten. De verdeling per woningcorporatie en per gemeente is te vinden in Bijlage D.2. Daarnaast is gesproken met bedrijven en organisaties die belangrijk zijn voor de noodzakelijke aanpassingen aan de infrastructuur. Dit zijn netbeheerder Enexis en vertegenwoordigers van bedrijventerreinen in Gennep. Deze partijen zijn bijgepraat over de transitievisie warmte en relevante input is opgehaald. De woningcorporaties doorlopen al een duurzaamheidsprogramma dat zich richt op het verbeteren van de energielabels door isoleren en het plaatsen van zonnepanelen. Vrijwel alle woningcorporaties de doelstelling om voor 2021 hun woningen tot minimaal energielabel B te verduurzamen. Voor 2030 is de landelijke doelstelling zelfs energielabel A.
Woningcorporatie Destion bezit ruim 2.300 woningen in Mook en Middelaar, Gennep en Bergen en heeft aangegeven haar eigen verduurzamingsagenda te volgen. Het woningbezit van Destion heeft momenteel al gemiddeld energielabel B – in Gennep is dit zelfs gemiddeld energielabel A. De corporatie is bezig zonnepanelen aan te leggen op haar huurwoningen, waarmee het gemiddelde energielabel ook voor Bergen en Mook en Middelaar binnenkort A zal worden. Mooiland is een woningcorporatie met ruim 1.300 woningen en werkt graag samen met de gemeente in de warmte transitie, bijvoorbeeld wanneer er collectieve verduurzamingsmaatregelen worden uitgevoerd in een straat of wijk, of bij een gezamenlijk onderzoek naar warmteoplossingen. Netbeheerder Enexis wil faciliterend optreden bij de warmtetransitie. Indien nodig kunnen zij het elektriciteitsnet verzwaren of koppelkansen met bijvoorbeeld de aanleg van een warmtenet benutten. Enexis heeft aangegeven dat wij als gemeenten een leidende rol moeten hebben in de planning van hun werkzaamheden in de openbare ruimte. Met een duidelijke planning kan Enexis daarop inhaken met bijvoorbeeld de verzwaring van het elektriciteitsnet. Dialoogsessies georganiseerde bewonersgroepen De gemeenten hebben verschillende georganiseerde bewonersgroepen uitgenodigd, geïnformeerd en naar input gevraagd.
Verschillende wijk- en dorpsraden en energiecoöperaties zijn hierop afgekomen: wijkraden De Bisselt en Gennep-Zuid, buurtraden Molenhoek, Ven-Zelderheide, Hejje Mojjer, NieuwBergen, Siebengewald, Aijen en Afferden, SLIM Milsbeek, Energiecoöperatie Stroom van Hier, Energiecafé Mook en Middelaar en Stichting Duurzaam Mook en Middelaar. De bewonersgroepen gaven tijdens de dialoogsessies aan dat bewustwording erg belangrijk is: “Onze inwoners zijn nog vrijwel onbekend met de warmtetransitie.” De warmtetransitie wordt het liefst onder ogen gebracht via een kleinschalige aanpak, bij voorkeur op buurtniveau. Ook is het vinden van een financiële prikkel belangrijk. Inwoners hebben aangegeven dat het voor hun financieel lastig is om hun woning te verduurzamen. Wij kunnen daar als gemeenten een rol in spelen. Transitievisie Warmte | 8
Figuur 5: Selectie van de resultaten van de dialoogsessie met georganiseerde bewonersgroepen.
Interviews met inwoners uit gemeente Bergen In de zomer van 2021 zijn in opdracht van gemeente Bergen 475 interviews afgenomen en gesprekken gevoerd door het onderzoeksbureau Opiniepijlers. De interviews en gesprekken waren met inwoners over het thema energietransitie. Om een goed beeld te krijgen van het thema warmtetransitie is dit thema uitgewerkt in vijf sub-thema’s: de grondhouding, actiebereidheid, participatie, drempels en urgentie. De meeste inwoners hebben in de gesprekken aangegeven dat ze begrip hebben voor de noodzaak van een warmtetransitie in Nederland. Woningeigenaren hebben vooral maatregelen genomen voor een lagere energierekening en wooncomfort. De urgentie dat de stap naar aardgasvrij ooit gezet zal worden, ontbreekt bij veel van onze inwoners. Zorgen over kosten en gebrek aan vertrouwen in de aardgasvrije alternatieven spelen hierbij een grote rol. Huurders in de gemeente Bergen wachten vrijwel zonder uitzondering af wat de woningcorporatie doet. Ze krijgen maximale ondersteuning en ontzorging en daarnaast zijn er geen meerkosten voor de huurder. Woningbezitters moeten daarentegen zelf het initiatief nemen, zoals het uitzoeken van de benodigde isolatiemaatregelen voor hun woning en het aanvragen van subsidies. Daarnaast dragen zijn een groot deel van de kosten zelf. Dat heeft een negatieve invloed op het draagvlak voor de warmtetransitie.
Inwoners hebben aangegeven de voorkeur te hebben voor een individuele benadering in plaats van een groepsbenadering. Om de participatie in de warmtetransitie verder te bevorderen leggen inwoners een relatie tussen de warmtetransitie, klimaatadaptatie en leefbaarheid. Beide opties zijn vanuit het oogpunt van onze inwoners een logische aanvulling op de warmtetransitie. Een integrale aanpak is dus het overwegen waard.
Transitievisie Warmte | 9
Bewoners aan het woord Heeft de energiecoöperatie al isolatiemaatregelen genomen? “Met onze energiecoöperatie hebben we het plan bedacht om woningen in Afferden te isoleren, maar daar was niet veel animo voor. Veel mensen hebben zelf al wat gedaan, ik schat dat in Afferden op 50 procent. De rest heeft dat dus niet gedaan, vermoedelijk omdat deze woningen niet goed te isoleren zijn. Uiteindelijk hebben we zes woningen bij ons in de straat geïsoleerd. Door de gezamenlijke inkoop was het goedkoper.” Wat vindt u van de inspanningen van de gemeente? “Ik ben zeer positief over de inspanningen van de gemeente. We hebben veel hulp gehad bij het opzetten van de coöperatie, de subsidies zijn heel goed en inwoners kunnen alle informatie krijgen die ze willen. Maar het zou wel goed zijn om te kijken naar de meer persoonlijke benadering, op het niveau van inwoners en hun woning.”