Agendabundel

16

regelmatig sporten voor veel volwassenen een uitdaging. Tijdgebrek, lichamelijke beperkingen, een omgeving die niet uitdaagt tot bewegen en andere omstandigheden (zoals lockdowns in coronatijd) kunnen hierbij een rol spelen. Lidmaatschap Bij verenigingen kunnen volwassenen andere mensen ontmoeten. Soms gaat het om gelijkgestemden, soms ook om mensen met andere meningen. Verenigingslidmaatschap helpt bij het vergroten van het sociale netwerk en verkleint de kans op eenzaamheid. In de cijfers die hier worden getoond zijn allerlei vormen van lidmaatschap vertegenwoordigd. Lidmaatschap van een sportvereniging komt in onze regio het vaakst voor, gevolgd door een fitness/sportschool, buurtvereniging en gezelligheidsvereniging. Sport wekelijks bij een club, vereniging of sportschool Mook en Middelaar Regio 13-16 jr. 78% 76% Wekelijks sporten buiten clubverband Mook en Middelaar 13-16 jr. 75%

Regio 72%

Wekelijkse sporter 18-64 jr. 65-74 jr. 75-84 jr.

Mook en Middelaar 59 % 57% 55%

Lidmaatschap vereniging 18+ Mook en Middelaar Vereniging 71% algemeen Sportvereniging 44 % Sportschool / 32% fitnesscentrum

Regio 52 % 45% 35%

Regio 66% 41% 31%

Beweegrichtlijn jongeren De beweegrichtlijn geeft aan hoeveel beweging nodig is voor een goede gezondheid. Voor jongeren t/m 17 jaar wordt aangeraden 1 uur per dag matig tot intensief te bewegen. Zowel in onze regio als landelijk voldoet slechts 1 op de 6 jongeren aan deze richtlijn. Daarnaast zouden jongeren 3x per week spier- en botversterkende activiteiten moeten doen. Hierover zijn geen cijfers beschikbaar. Beweegt dagelijks minimaal 1 uur 2015 2019 13-16 jr. 20% 19 % regio

2021 16%

17

Beweegrichtlijn 18+ De beweegrichtlijn geeft aan hoeveel beweging nodig is voor een goede gezondheid. Voor volwassenen en ouderen wordt aangeraden 2,5 uur per week matig tot intensief te bewegen, en daarnaast twee keer per week spier- en botversterkende activiteiten te doen. Daarnaast worden voor ouderen balansoefeningen aangeraden. Deze zijn niet meegenomen in deze cijfers. Voldoet aan beweegrichtlijn 18-64 jr. Mook en Middelaar 2020 58 % 2022 49 %

Regio 55 % 47 %

Voldoet aan beweegrichtlijn 65-74 jr. Mook en Middelaar 2020 62 % 2022 51 %

Regio 54 % 48 %

Voldoet aan beweegrichtlijn 75-84 jr. Mook en Middelaar 2020 47 % 2022 46 %

Regio 37 % 34 %

Bron: GGD Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 Bron : GGD Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 2.3 Gezondheidsverschillen Gezondheidsverschillen zijn verschillen tussen groepen mensen qua levensverwachting, aantal gezonde jaren en ervaren gezondheid. Er zijn veel factoren van invloed op deze gezondheidsverschillen. Een van die factoren is sociaaleconomische status. Hoger opgeleiden leven ruim 4 jaar langer dan lager opgeleiden, en leven bijna 15 jaar langer in goede gezondheid. Voelt zich gezond en gelukkig 13-16 jr. Jongens 2021 73 %

Meisjes 68 %

Ervaart gezondheid als (zeer) goed 18- 64 jr. Mook en Middelaar Regio 2020 86 % 81 % 2022 70 % 73 % Ervaart gezondheid als (zeer) goed 65-74 jr. Mook en Middelaar Regio 2020 82 % 71 % 2022 68 % 65 %

18

Ervaart gezondheid als (zeer) goed 75-84 jr. Mook en Middelaar Regio 2020 65% 59 % 2022 65% 55 % Bron: GGD Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 Bron : GGD Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 2.4 Kansrijke start Een pasgeborene is prematuur als de zwangerschapsduur korter is dan 37 weken en dysmatuur als het een te laag geboortegewicht heeft voor de zwangerschapsduur. Premature of dysmature baby’s hebben niet alleen een slechte start, maar hebben vaak ook op latere leeftijd mentale, motorische, psychosociale en fysieke achterstanden Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ). Infectieziekten, middelengebruik en slechte voeding tijdens de zwangerschap vergroten de kans op een premature of dysmature geboorte. Ook zijn er aanwijzingen dat een slechte luchtkwaliteit de kans op een negatieve uitkomst vergroot. Is te vroeg of dysmatuur geboren Mook en Middelaar Regio 16 % Nederland 15 % Bron: Perined via WSJG (2017-2021) 2.5 Mentale gezondheid Mentale gezondheid is een groeiend probleem. Veelvoorkomende psychische klachten zijn vermoeidheid, onrust, weinig energie, concentratieproblemen, een somber gevoel of gejaagdheid en stress. Psychische klachten zijn gemeten met de Mental Health Inventory 5 (MHI-5). De MHI-5 geeft een indicatie van de psychische gezondheid over de afgelopen vier weken, bijvoorbeeld zich somber voelen en zenuwachtig zijn.

Verschillen tussen groepen Psychische klachten komen vaker voor bij volwassenen met een laag opleidingsniveau. Bij jongeren (18-24 jaar) zien we de meeste psychische klachten. Jongeren die niet bij de eigen ouders of in een eenoudergezin opgroeien hebben vaker psychische klachten dan leeftijdsgenoten die opgroeien bij beide ouders of in co-ouderschap. In vergelijking met 2019 (19%) ervaren meer jongeren psychische klachten. Jongens hebben over het algemeen een gunstigere score op de MHI-5 dan meisjes. Heeft psychische klachten (jongeren) Mook en Regio Middelaar 24 % 24 %

19

Heeft psychische klachten 18- 64 jr. Mook en Regio Middelaar 21 % 23 % Heeft psychische klachten 65 - 74 jr. Mook en Regio Middelaar 13 % 14 % Heeft psychische klachten 75 - 84 jr. Mook en Regio Middelaar 15 % 18 % Heeft psychische klachten 85 + Mook en Regio Middelaar 22 % Bron: GGD Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 Bron : GGD Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 Risico angst/depressie (18+) Angststoornissen en depressie behoren tot de meest voorkomende psychische aandoeningen in Nederland. Het risico op een angststoornis of depressie is bepaald door middel van de Kessler-10 vragenlijst. Volwassenen met een laag opleidingsniveau hebben vaker een hoog risico op een angststoornis of depressie. Qua leeftijd zien we de meeste mentale problemen bij jongeren: een hoog risico op angst/depressie komt het vaakst voor bij 18-24-jarigen. Matig tot hoog risico op een angststoornis of depressie 18- 64 jr. Mook en Regio Middelaar 38 % 45 % Matig tot hoog risico op een angststoornis of depressie 65- 74 jr. Mook en Regio Middelaar 31 % 37 % Matig tot hoog risico op een angststoornis of depressie 74 - 84 jr. Mook en Regio Middelaar 43 % 48 %

20

Matig tot hoog risico op een angststoornis of depressie 85 + Mook en Regio Middelaar 55 % 54 % Veerkracht Veerkracht laat zien hoe iemand zich aanpast aan de uitdagingen van het leven. Veerkrachtige mensen vinden het minder moeilijk om zich door stressvolle gebeurtenissen heen te slaan en veren na een moeilijke periode meestal snel en gemakkelijk weer terug. Een lage veerkracht wordt vaker gezien bij mensen met een laag opleidingsniveau. Ook leeftijd speelt een rol: een lage veerkracht komt vaker voor bij jonge of juist oudere inwoners. Jongens schatten zichzelf over het algemeen veerkrachtiger in dan meisjes. Er zijn geen verschillen tussen VMBO en HAVO/VWO leerlingen. Bij jongeren herstelt de veerkracht meestal snel na een moeilijke periode.

Jongens Meiden

Mook en Middelaar 70 % 45%

Regio 77 % 57 %

Vindt het makkelijk om stressvolle gebeurtenissen te doorstaan Mook en Middelaar Regio Jongens 58 % 53 % Meiden 16 % 32 % Heeft een (zeer) lage veerkracht 18-64 jr. Mook en Middelaar 15 %

Regio 16 %

Heeft een (zeer) lage veerkracht 65+ Mook en Middelaar 14 %

Regio 15 %

Bron: GGD Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 Bron : GGD Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 2.6 Overgewicht en obesitas Overgewicht (BMI van 25 of hoger) is na roken de belangrijkste oorzaak van ziekten in Nederland volgens het Nationaal Preventieakkoord. Mensen met overgewicht hebben onder andere een verhoogd risico op hart- en vaatziekten, diabetes, spier- en skeletaandoeningen en bepaalde vormen van kanker. Het risico op deze ziektes en aandoeningen wordt groter naarmate het overgewicht ernstiger wordt. Verschillen tussen groepen Vooral inwoners met een laag opleidingsniveau, ouderen en mannen hebben overgewicht. Overgewicht komt vaker voor bij jongeren met een herkomst buiten Europa. Kinderen van ouders met een laag opleidingsniveau en ouders met obesitas hebben zelf ook vaker overgewicht. Jongens en meisjes hebben ongeveer even vaak overgewicht.

21

Jongeren Had overgewicht of obesitas bij laatste JGZ meting (2 – 18 jaar) (Peildatum 1-1-2023) Regio Jongeren 12 % Heeft overgewicht 18+ Mook en Middelaar 18-64 jr. 44 % 65 + 48 %

Regio 49 % 58 %

Heeft ernstig overgewicht 18+ Mook en Middelaar 18-64 jr. 14 % 65 + 11 %

Regio 16 % 17 %

2.7 Valpreventie Ouderen met lichamelijke gezondheidsproblemen lopen een hoger risico om te vallen. Het valrisico is bepaald volgens de richtlijn van VeiligheidNL. Volgens deze richtlijn bestaat er een verhoogd valrisico als iemand de afgelopen 12 maanden is gevallen en daarnaast moeite heeft met bewegen, lopen of balans houden. Het valrisico is alleen gevraagd aan 65plussers. Vrouwen hebben vaker een verhoogd valrisico dan mannen. Ook mensen met een laag opleidingsniveau hebben vaker een verhoogd valrisico. Heeft verhoogd valrisico Mook en Middelaar Mannen 27 % Vrouwen 27 %

Regio 26 % 35 %

Spier- en botsterking 65+ Als onderdeel van de beweegrichtlijn wordt het doen van minstens twee keer per week spieren botversterkende activiteiten geadviseerd. Activiteiten die hieronder vallen zijn o.a. hardlopen, fitness (in groepen) tennissen en (sportief) wandelen. Spierversterkende activiteiten zorgen voor sterke spieren. Dit maakt het doen van dagelijkse activiteiten makkelijker. Botversterkende activiteiten leiden tot een hogere botdichtheid. Hierdoor leidt een val minder snel tot een breuk. Met name ouderen hebben hier baat bij. Vooral voor inwoners met een laag opleidingsniveau, niet-westerse migranten, ouderen, mensen met een chronische ziekte, mensen met een lichamelijke beperking en mensen met een verstandelijke beperking is het een uitdaging om aan de richtlijn te voldoen. Voldoet aan de beweegrichtlijn en bot en spiersterking 65+ Mook en Middelaar Regio Mannen 54 % 47 % Vrouwen 43 % 43 % Bron : GGD Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022

22

2.8 Leefomgeving Een beweegvriendelijke omgeving is een leefomgeving die mensen faciliteert, stimuleert en uitdaagt om te bewegen, te spelen en te sporten. De beweegvriendelijke omgeving is een onderdeel van de gezonde leefomgeving. Het is een middel om te komen tot leefbaarheid, sociale cohesie, een gezonde leefstijl, betere school en werkprestaties, identiteit van een buurt, city-marketing en participatie. De focus ligt op ruimte voor bewegen. Een beweegvriendelijke buurt die stimuleert om te bewegen is een collectieve preventiemaatregel tegen onder andere overgewicht en mentale problemen. Vindt buurt voldoende aantrekkelijk om te bewegen Mook en Middelaar Regio 94 % 81 % Bron : GGD Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 Plekken voor verkoeling Door de klimaatverandering krijgen gemeentes steeds meer te maken met hittestress. Daarom is het belangrijk dat inwoners genoeg plekken voor verkoeling kunnen vinden. Inwoners is gevraagd of zij het eens zijn met de stelling: Er zijn voldoende plekken in mijn buurt waar ik op warme dagen verkoeling kan vinden. Het weergegeven percentage is het aantal personen dat het eens of helemaal eens was met deze stelling. Vindt koele plekken in de buurt voldoende Mook en Middelaar Regio 83 % 64 % Bron : GGD Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 Geluidshinder 18-64 jr.

Geluidsoverlast of geluidhinder wordt gedefinieerd als ‘een gevoel van afkeer, boosheid, onbehagen, onvoldaanheid of gekwetstheid, dat optreedt wanneer het geluid iemands gedachten, gevoelens of activiteiten beïnvloedt’ (Gezondheidsraad, 1999). Geluidhinder kan zowel objectief als subjectief (ervaring) gemeten worden. De ervaren geluidhinder kan van persoon tot persoon verschillen en kan verschillende negatieve effecten hebben op de gezondheid, waaronder slecht slapen en het ervaren van stress. Over het algemeen ervaren vrouwen vaker ernstige geluidsoverlast dan mannen. Dit geldt ook voor hoogopgeleiden en 55-64 jarigen. Ervaart ernstige geluidshinder Mook en Middelaar Regio 18 % 18 % Bron : GGD Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 Luchtverontreiniging De luchtkwaliteit voldoet in geen enkele gemeente in onze regio (en bijna nergens in Nederland) aan de advieswaarden van de WHO. De geschatte gezondheidseffecten zijn: • Bij 1 op de 7 longkankerpatiënten in Limburg is de longkanker toe te schrijven aan luchtverontreiniging.

23

• • •

Bij bijna 1 op de 5 Limburgse kinderen met astma, is de astma toe te schrijven aan luchtverontreiniging. Inwoners van Limburg sterven gemiddeld bijna 11 maanden eerder door luchtverontreiniging. De ziektelast door luchtverontreiniging is gemiddeld in Limburg te vergelijken met het passief meeroken van 4,4 sigaretten per dag.

2.9 Opgroeien in een kansrijke omgeving Roken (18+) Roken is veruit de belangrijkste leefstijlfactor waardoor mensen ziek worden of overlijden (RIVM). Roken brengt ook gezondheidsrisico’s mee voor de omgeving. Ieder jaar overlijden er in Nederland meer dan 700 mensen door meeroken. Kinderen zijn extra gevoelig voor de effecten van meeroken, terwijl roken tijdens de zwangerschap in verband wordt gebracht met een lager geboortegewicht van het kind en een twee keer grotere kans op wiegendood. Kinderen van rokende ouders hebben zo een slechtere start dan leeftijdsgenoten uit gezinnen waar niet gerookt wordt. Zowel in onze regio als landelijk zien we dat de hoeveelheid volwassen rokers licht daalt sinds 2008. We zien sterke opleidingsverschillen in roken. Lager opgeleide volwassenen roken bijna twee keer vaker dan hoger opgeleiden. Ook roken mannen en jongvolwassenen vaker. Mook en Middelaar Regio Mannen 12 % 18 % Vrouwen 9% 13 % Bron : GGD Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 Roken (Jongeren) Jongeren uit klas 4 roken veel vaker dan jongeren uit klas 2. Landelijk roken VMBO leerlingen bijna twee keer zo vaak als HAVO/VWO leerlingen. In onze regio zien we een kleiner verschil. Er zijn nauwelijks verschillen tussen jongens en meiden.

Verder is bekend dat MBO-leerlingen, jongeren binnen het speciaal onderwijs, praktijkonderwijs en de residentiele jeugdzorg, jongeren uit onvolledige gezinnen en jongeren met rokende ouders en rokende vrienden een grotere kans op roken hebben. Regio 5%

Rookt (klas 2 en klas 4) Bron: Gezondheidsmonitor Jeugd (2021)

Nederland 7%

Overmatig alcoholgebruik (18+) Geen alcohol drinken of niet meer dan 1 glas per dag, helpt volgens de Nederlandse Gezondheidsraad verschillende (chronische) ziekten te voorkomen, waaronder: leverziekten, kanker en hart- en vaatziekten. Van overmatig drinken wordt bij mannen gesproken wanneer er meer dan 21 glazen per week worden gedronken, en bij vrouwen wanneer er meer dan 14 glazen per week worden gedronken.

24

De trend in overmatig drinken is vrij stabiel. De opleidingsverschillen in overmatig drinken zijn zowel in onze regio als op landelijk niveau klein. Groter zijn de verschillen tussen leeftijdsgroepen, waarbij de jongvolwassenen en inwoners tussen 55 en 64 jaar het vaakst overmatig drinken. 10 % (regio 6%) van de inwoners tussen de 64 en 75 jaar in Mook en Middelaar drinkt overmatig alcohol. Ook drinken mannen vaker overmatig dan vrouwen. Drinkt overmatig alcohol Mook en Middelaar Regio 18+ 6% 7% Mannen 8% 9% Vrouwen 4% 4% Bron : GGD Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 Alcoholgebruik (jongeren) Kinderen en jongeren tot 18 jaar lopen extra risico op schade en problemen door alcoholgebruik. Dit heeft meerdere oorzaken: het brein is nog in ontwikkeling, jongeren zijn onervaren met alcohol en het lichaamsgewicht is lager. Dit zorgt ervoor dat de lichamelijke effecten van alcohol groter zijn. In onze regio drinken meer jongeren alcohol dan landelijk. VMBO leerlingen drinken vaker dan hun leeftijdsgenoten op HAVO/VWO. In klas 4 wordt veel vaker gedronken dan in klas 2. Er zijn zowel in onze regio als op landelijk niveau nauwelijks verschillen tussen jongens en meisjes. Ook niet wanneer we kijken naar binge drinken (het drinken van meer dan 5 alcoholische drankjes op 1 avond).

Heeft in de afgelopen 4 weken alcohol gedronken (klas 2 en 4)= 2019 2021 Mook en 24% Middelaar Regio 31 % 35 % Nederland 26 % 29 % Bron: Gezondheidsmonitor Jeugd (2021) 2.10 Sociale basis Vrijwilligerswerk 18+ Het doen van vrijwilligerswerk hangt af van de gezondheid. Mensen in verschillende leeftijdsgroepen met gezondheidsproblemen doen minder vrijwilligerswerk dan mensen zonder gezondheidsproblemen. Over het algemeen verrichten ouderen (65-74 jaar) het vaakst vrijwilligerswerk. Dit geldt ook voor mannen, hoogopgeleiden, mensen met een hoog inkomen en mensen met een groot sociaal netwerk.

25

Doet vrijwilligerswerk 18+ Mook en Middelaar 18+ 31 %

Regio 26 %

Leeftijd Mook en Middelaar 25-39 jr 34 % 40-54 jr. 28 % 55-64 jr. 30 % 65-74 jr. 43 % 75-84 jr. 33 % Bron : GGD Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 Ontmoetingsplekken (18+) De aanwezigheid van laagdrempelige ontmoetingsplekken in de buurt is belangrijk om contact tussen bewoners te stimuleren en eenzaamheid tegen te gaan. Mogelijke plekken voor ontmoeting bestaan in soorten en maten; naast formele ontmoetingsruimten als buurthuizen en scholen gaat het ook om ruimte die ‘terloopse’ ontmoetingen faciliteert, op bijvoorbeeld bankjes en in portieken. We zien dat lager opgeleiden iets vaker tevreden zijn over ontmoetingsplekken in de buurt dan hoger opgeleiden. Jongvolwassenen zijn minder vaak tevreden dan ouderen. Vindt dat er voldoende ontmoetingsplekken in de buurt zijn Mook en Middelaar Regio 18+ 74 % 71 % Bron : GGD Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 Contact met buren (18-64) De indicator contact met buren kan iets zeggen over sociaal kapitaal in de buurt. Sociaal kapitaal op buurtniveau is in het verleden in verband gebracht met een betere gezondheid op individueel niveau. Goed contact met buren is belangrijk omdat het bijdraagt aan een veilige, ondersteunende en hechte gemeenschap waarin mensen elkaar kunnen helpen bij problemen en zich verbonden kunnen voelen. We zien dat jongvolwassenen veel minder vaak contact hebben met de buren dan ouderen.

Heeft minder dan twee keer per maand contact met buren Mook en Middelaar Regio 21 % 27 % Bron : GGD Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 2.11 Mantelzorg Het aantal potentiële mantelzorgers wordt steeds minder, waardoor de druk op deze groep toeneemt. Hierdoor ontstaan er steeds meer overbelaste mantelzorgers. Mantelzorg, ook wel informele hulp of zorg genoemd, is de zorg die iemand geeft aan een bekende uit zijn of haar omgeving die voor langere tijd ziek, hulpbehoevend of gehandicapt is. Dit kan een partner, kind of vriend zijn. Iemand is (intensieve) mantelzorger als de zorg minimaal drie maanden duurt of als degene zorg biedt voor minimaal acht uur per week. Mantelzorg is niet betaald.

26

Mantelzorg bestaat onder andere uit het doen van het huishouden, wassen en aankleden, gezelschap houden, vervoer en het regelen van geldzaken. Over het algemeen geven ouderen (65-74 jaar) het vaakst mantelzorg. Dit geldt ook voor vrouwen en mensen met een Nederlandse achtergrond. Op het gebied van opleidingsniveau zit er weinig verschil tussen de groepen. Definitie: mantelzorg moet minimaal 3 maanden duren, of het moet gaan om minimaal 8 uur zorg per week. Is op dit moment (intensieve) mantelzorger 2020 Mook en 20% Middelaar Regio 16 % Nederland 14 %

2022 17% 15 % 13 %

Is op dit moment (intensieve) mantelzorger in Mook en Middelaar Leeftijd Mook en Middelaar 25-39 jr 12 % 40-54 jr. 20 % 55-64 jr. 29 % 65-74 jr. 16 % 75-84 jr. 15 % Bron : GGD Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 2.12 Eenzaamheid 18+ Eenzaamheid komt veel voor. Binnen eenzaamheid wordt onderscheid gemaakt tussen sociale en emotionele eenzaamheid. Sociale eenzaamheid betreft onvoldoende contacten met andere personen in de naaste omgeving, emotionele eenzaamheid gaat over het gemis van een intieme band. Eenzaamheid kan ernstige gevolgen voor de gezondheid hebben. Zo kan eenzaamheid zorgen voor meer stress, verhoogt het de kans op dementie, coronaire hart- en vaatziekten en beroerte, kan het leiden tot depressie en suïcide en verhoogt het de kans op overlijden. Zowel in onze regio als landelijk zien we een (lichte) toename ten opzichte van 2020. Over het algemeen zijn de oudste ouderen (75+) het vaakst eenzaam, maar ook onder jongvolwassenen komt het veel voor. Dit geldt ook voor mannen, laag opgeleiden, mensen met lage inkomens en gezondheidsproblemen (oa verstandelijke en lichamelijke beperkingen), gescheiden mensen en weduwen/weduwnaars. Is eenzaam 18+ (matig tot zeer ernstig) 2020 Mook en 42 % Middelaar Regio 46 % Nederland 47 %

2022 44% 48 % 49 %

27

Eenzaamheid (Jongeren) Hoewel eenzaamheid een thema is dat vaak met ouderen wordt geassocieerd, komt eenzaamheid ook veel voor onder jeugd. Eenzaamheid ontstaat vaak door een combinatie van risicofactoren, waaronder genetische factoren, levensveranderingen, persoonlijkheidskenmerken en verwachtingen over sociale contacten. Omdat er in het leven van jongeren vaak veel verandert in een korte periode, in combinatie met de puberteit die veel onzekerheden met zich meebrengt, hebben jongeren een verhoogde kans op het ontwikkelen van eenzaamheid. Over het algemeen zijn meisjes het vaakst eenzaam, en jongeren van 15-16 jaar vergeleken met de jongere leeftijdsgroep (13-14 jaar). Tussen de verschillende opleidingsniveaus zit op regionaal niveau niet veel verschil. Voelde zich in voorgaande 4 weken soms tot heel vaak eenzaam (Klas 2 en 4) Regio Nederland 26 % 30 % Bron: Gezondheidsmonitor Jeugd (2021) 2.13 Welzijn op recept Het zorggebruik wordt vaak aangeduid met het huisartsenbezoek, omdat men als eerst bij de huisarts komt met een gezondheidsklacht. Wanneer men de laatste tijd vaak contact heeft gehad met de huisarts, zou dat een signaal kunnen zijn dat er (ernstige) gezondheidsproblemen spelen. Het zorggebruik kan zowel worden bepaald vanuit registratiegegevens als met vragenlijstonderzoek.

Met name vanwege de sterke vergrijzing in onze regio, wordt verwacht dat het aantal huisartsenconsulten in de regio toeneemt de komende jaren (tot 2040). De verwachte toename van consulten in combinatie met een tekort aan zorgprofessionals (waaronder huisartsen) in de toekomst is een belangrijk regionaal knelpunt. Deze indicator hangt samen met leeftijd, opleidingsniveau en geslacht: ouderen (75+), laagopgeleiden en vrouwen hebben het vaakst veel contact met de huisarts. Heeft 3 keer of meer contact gehad met de huisarts in afgelopen 2 maanden (2020) 2020 Mook en 7% Middelaar Regio 8% Nederland 8% Bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen (2020) 2.14 Conclusie De bovenstaande cijfers laten zien hoe we er in Mook en Middelaar voor staan en waar onze knelpunten liggen. Deze knelpunten zien wij als belangrijke accenten voor het integrale preventieplan, hier gaan we ons op inzetten. We zien in de cijfers terug dat inwoners onvoldoende de beweegnorm halen, bij de jongeren sport een kwart niet wekelijks, bij de volwassenen en ouderen ligt dit percentage boven de 40%.

28

24% van de jongeren in onze gemeente heeft psychische problemen, bij volwassenen en ouderen schommelt dit percentage tussen de 13% en 21%. Met name meisjes in onze gemeente hebben het mentaal zwaar ten opzichte van de jongens. Het percentage overgewicht ligt hoog in onze gemeente, 44% van de volwassenen en 48% van de ouderen heeft overgewicht, 14% van de volwassenen en 11% van de ouderen heeft obesitas. Ongeveer ¼ van onze inwoners zijn ouderen, met name ouderen hebben een verhoogd risico om te vallen. Uit onderzoek blijkt dat 27% van onze inwoners een verhoogd valrisico heeft. Het alcoholgebruik bij ouderen ligt in onze gemeente hoog. 10% (regio 6%) van de inwoners tussen de 64 en 75 jaar in Mook en Middelaar drinkt overmatig alcohol. 24% van onze jongeren onder de 18 jaar drinken al alcohol. Het aantal mantelzorgers ligt in de gemeente hoger dan het landelijk gemiddelde (17% ten opzichte van 13% ). Echter het aantal potentiële mantelzorgers wordt steeds minder, waardoor de druk op deze groep toeneemt. Hierdoor ontstaan er steeds meer overbelaste mantelzorgers. Eenzaamheid is ook een groot probleem binnen onze gemeente. We zien een lichte toename van 2% ten opzichte van 2020. 44% van onze inwoners is eenzaam (matig tot zeer ernstig). Over het algemeen zijn de oudste ouderen (75+) het vaakst eenzaam, maar ook onder jongvolwassenen komt het veel voor.

De luchtkwaliteit voldoet in geen enkele gemeente in onze regio (en bijna nergens in Nederland) aan de advieswaarden van de WHO. 3.1 Gewenste situatie Als gewenste situatie sluiten we als gemeente Mook en Middelaar aan bij het hoofddoel van het GALA: een gezonde generatie in 2040. We onderschrijven daarin, samen met onze lokale partners, GGD en de (preferente) zorgverzekeraar, de volgende gemeenschappelijke doelen: - Terugdringen gezondheidsachterstanden; - Een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten; - Het versterken van (de verbinding met) de sociale basis; - Een gezonde leefstijl; - Versterking van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid; - Vitaal ouder worden; - Domeinoverstijgende inzet vanuit een regionale preventie-infrastructuur. Deze doelen en de bijbehorende thema’s van de brede SPUK werken we in dit in Integraal Preventieplan verder uit. We beschrijven de doelstelling, de huidige situatie, wat we willen gaan doen, de planning, de samenwerking en de financiën.

29

3. Visie Mook en Middelaar en werkwijze 3.1 Onze visie op welzijn Gemeente Mook en Middelaar is in 2040 een gemeente waar iedere inwoner de mogelijkheden heeft een aangenaam niveau van welzijn te ervaren. We verliezen de mensen die ons nodig hebben niet uit het oog. De gemeente is in balans en de neergaande lijn met betrekking tot gezondheidsachterstanden is omgebogen in een opwaartse beweging. Omdat we meer aandacht hebben voor de omgeving waarin onze kinderen opgroeien, eenzaamheid beter bestrijden, en omdat we groeiende aandacht hebben voor sociale dienstverlening (schulden, jeugd, werk en inkomen, eenzaamheid, etc.) en gezondheidszorg (in samenhang met onder andere leefomgeving, inclusie, onderwijs, schulden en andere sociaalmaatschappelijke factoren). Door het verbreden en versterken van de sociale basis is de sociale cohesie binnen de gemeente nog krachtiger geworden. Door o.a. gebruik te maken van de monitors van de GGD meten we hoe we over een aantal jaar ervoor staan als het gaat om de gezondheidsachterstanden. We richten ons op positieve gezondheid. Het accent ligt niet op ziekte en kwetsbaarheid, maar op veerkracht en een gezond leven. Wij willen dat iedere inwoner kan aansluiten en meedoen. De rijke sociale basis die de gemeente kent, draagt hieraan bij en is een krachtig middel voor de beweging naar de voorkant.

Het ondersteunen van gemeente- en inwonersinitiatieven, mantelzorgers en vrijwilligers is hierbij van groot belang. Ook maatschappelijke organisaties zijn van grote waarde. Zij bevinden zich tussen de inwoners, signaleren, verbinden en ondernemen actie om de sociale cohesie te herstellen of bevorderen. In 2040 nodigt de leefomgeving uit om te bewegen, te sporten en te ontmoeten en draagt daarmee bij aan de gezondheid van onze inwoners. Mensen voelen zich thuis en kijken naar elkaar om (helpen van je buren, rekening houden met elkaar). 3.2 Integraal samenwerken Vaak gaat het bij gezondheidsproblemen om een optelsom van factoren die een rol spelen bij een goede gezondheid. Bijvoorbeeld een combinatie van een ongezonde leefstijl en een laag inkomen. Door met verschillende disciplines samen te werken aan de doelen kan er veel meer bereikt worden dan als elke stakeholder afzonderlijk aan de slag gaat. De meerwaarde ontstaat doordat de inwoner op alle leefgebieden wordt geholpen waarbij de verschillende partners een op elkaar afgestemd aanbod kunnen aanbieden. Het is dus belangrijk dat in gemeente Mook en Middelaar wordt samengewerkt met meerdere beleidsdomeinen, verschillende partijen en de inwoners. Door deze inzichten te bundelen en domeinoverstijgend te werken, komen we tot een integraal beleid.

Hoe werken we effectief integraal samen in Mook en Middelaar? We zien een aantal succesfactoren voor effectief, integraal gezondheidsbeleid in gemeente Mook en Middelaar: samenwerken, inwonerparticipatie, inwoners betrekken (draagvlak creëren), netwerkbenadering en het verbinden van afzonderlijke gezondheidsthema’s tot samenhangende doelen. -

Samenwerken We werken met ons preventie- en gezondheidsbeleid samen met lokale en regionale organisaties zoals de GGD. Hierin benutten we bestaande structuren en verbanden.

30

Deze verbanden pakken gezamenlijk verbeteringen op voor de gezondheidszorg in de regio. -

Partnerparticipatie We zorgen ervoor dat de betrokken organisaties waarmee we samenwerken zich betrokken voelen bij het preventie- en gezondheidsbeleid. Door hen vroegtijdig en tussentijds te betrekken, creëren we draagvlak en kunnen we werken aan een gedeelde visie. Partnerparticipatie binnen Mook en Middelaar realiseren we o.a. via de kerngroep van het Sport- en Beweegakkoord, de werkgroep van MOVE en de Stuurgroep preventieve gezondheid.

-

Inwonerparticipatie We zorgen dat interventies aansluiten bij de behoeften en werkelijkheid van onze inwoners. Dit doen we door inwoners te betrekken en hen actief te vragen naar hun behoeften. We gaan doorlopend toetsen of het beleid aansluit, of dat aanpassing gewenst is.

-

Netwerkbenadering We werken vanuit de bestaande structuren toe naar stevige netwerken die worden gefaciliteerd (en zolang noodzakelijk geregisseerd) met als doel integrale samenwerking. In het netwerk wordt samen gewerkt aan gezonde inwoners in onze gemeente.

-

Verbinden van afzonderlijke gezondheidsthema’s tot samenhangende doelen We benaderen gezondheid breed en positief. Gezondheid is meer dan alleen leefstijl; we kennen de achterliggende oorzaken van ongezondheid en sturen op verbetering van deze dieperliggende oorzaken. Door de verschillende thema’s binnen de brede SPUK vanuit het gedachtegoed van positieve gezondheid op te pakken, verbinden we ze met elkaar tot een samenhangende en meer integrale aanpak. Deze aanpak maakt het mogelijk om, samen met onze partners, meer over de domeinen heen te werken.

3.3 Doelen en aanpak voor 2023 t/m 2026 De doelen van GALA en de bijbehorende thema’s van de brede SPUK worden in de volgende hoofdstukken uitgewerkt en beschreven. Vanuit de gedachte: hoe kunnen we dat wat er al gebeurt, nog beter neerzetten en hoe bouwen we dat wat er nog niet is, op een goede manier op. Doelen GALA: • Terugdringen gezondheidsachterstanden (waaronder Kansrijke Start) • Een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten • Het versterken van (de verbinding met) de sociale basis • Een gezonde leefstijl • Versterking van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid • Vitaal ouder worden • Domeinoverstijgende inzet vanuit een regionale preventie-infrastructuur

31

Het proces is opgestart en in het vervolgproces worden samen met partners en inwoners de doelen en acties verder geconcretiseerd, waar en op welk niveau (lokaal niveau of regionaal) zijn acties nodig om de doelen te behalen. In de periode 2023 -2026 kunnen we de volgende lijnen onderscheiden : 2023: het verkennen van behoeften en mogelijkheden 2024: het (verder) bouwen aan een (netwerk)structuur 2025: het integraal werken aan de toekomst 2026: het voortbouwen op succesvolle resultaten en efficiënte samenwerkingsrelaties

32

4. Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC) De gezamenlijke ministeries en de Vereniging Nederlandse Gemeenten/Vereniging Sport en Gemeenten (VNG/VSG) zetten zich in om de komende jaren vraaggericht de toeleiding en begeleiding naar sport-, beweeg- en cultuuraanbod te versterken, zodat meer mensen actief betrokken raken bij en deelnemen aan sport, bewegen en cultuur en daarmee gezonder, actiever en fitter worden. 4.1 Inleiding Binnen onze gemeente zijn verschillende combinatiefunctionarissen werkzaam. De combinatiefunctionarissen zetten zich in om iedere inwoner te enthousiasmeren en activeren voor sport en cultuur. • De combinatiefunctionarissen dragen bij aan de doelen vanuit het GALA met de organisatie van of het inzetten van het netwerk van sport en cultuur waarbij sport en cultuur als middel worden ingezet. • De doelstellingen van de combinatiefunctionarissen sluiten aan op het gedachtegoed van positieve gezondheid. 4.2 Invulling combinatiefuncties De huidige inzet van combinatiefunctionarissen behouden we, met aanvullend een uitbreiding in uren van de beweegcoach voor de doelgroep 25-60 jaar. Jongerenwerker De jongerenwerker is één van de combinatiefunctionarissen en richt zich op de (oudere) jeugd in Mook en Middelaar.

De jongerenwerker bezoekt jongeren in de openbare ruimte en andere locaties waar zij elkaar ontmoeten en kijkt samen met de jongeren waar zij behoefte aan hebben. Dit kunnen activiteiten zijn, of een locatie waar zij elkaar kunnen ontmoeten, maar het kan ook zijn dat zij vragen hebben over school of een lastige situatie waar ze thuis in zitten. Daarnaast bezoekt de jongerenwerker ook de locaties waar door omwonenden overlast wordt ervaren. De jongerenwerker werkt samen met diverse organisaties in de gemeente die ook met jeugd werken. Het doel is om ervoor te zorgen dat jongeren snel en goed geholpen worden met hun vraag. De organisaties waar mee samengewerkt wordt, zijn onder andere scholen, dorpsraden, verenigingen, politie, jeugdzorg en de gemeente. Daarnaast legt de jongerenwerker verbinding met andere combinatiefuncties. Inzet cultuur In onze gemeente speelt cultuur een belangrijke rol. Op scholen wordt hier veel aandacht aan besteed. Er wordt verbinding gelegd tussen leerlingen op het basisonderwijs en lokale aanbieders van cultuur. Het doel hiervan is om zo veel mogelijk kinderen op een structurele manier in contact brengen met cultuur, zodat de betrokkenheid en deelname aan cultuur wordt vergroot. Stichting Doejemee is een belangrijke partner voor scholen en kinderopvang vanwege het uitvoeren van Sjors Sportief.

Sjors Sportief/Sjors Creatief en Max Vitaal voor de 55-plussers worden voor de komende vier jaar uitgerold.

33

MOVE coördinator De coördinator van MOVE brengt vraag en aanbod verder bij elkaar en kijkt naar mogelijkheden om verenigingen meer te betrekken. Er wordt vanuit MOVE toegewerkt naar meer gezamenlijke initiatieven en verdere samenwerking. De MOVE coördinator houdt verbinding met de verenigingen en investeert in het netwerk. Daarnaast worden verenigingen geholpen door middel van ondersteuning en advisering. Coördinator aangepast Sporten Vanuit Uniek Sporten is een coördinator aangepast sporten actief. Uniek Sporten is een aanpak die als doel heeft om meer mensen met een beperking structureel te laten sporten en bewegen. Dit wordt gedaan door op regionaal niveau een sportservicepunt te realiseren. Uniek Sporten is daarmee het sportloket voor het beantwoorden van sportvragen van mensen met een beperking en het coördineren van begeleiding bij het vinden van de juiste sport. Daarnaast worden partijen die een sportaanbod willen creëren van advies voorzien. Beweegcoach senioren De beweegcoach richt zich primair op sport en bewegen en indien er kansen zijn wordt de verbinding met cultuur gelegd. De beweegcoach heeft als belangrijkste taak een gezonde en actieve leefstijl bij senioren te bevorderen. De beweegcoach heeft zowel een verbindende functie als een uitvoerende functie.

De beweegcoach stimuleert enerzijds de samenwerking tussen sport, zorg- en welzijnsprofessionals, zorgt voor de afstemming tussen projecten en activiteiten en brengt vraag en aanbod bij elkaar. Inwoners worden gestimuleerd regie te kunnen geven aan hun eigen leven. Anderzijds organiseert de beweegcoach diverse activiteiten waarin vormen van sport en bewegen worden aangeboden. Uitbreiding rol beweegcoach Er liggen nog veel kansen bij de beweegcoach. In de komende periode willen we de beweegcoach niet alleen voor senioren inzetten, maar als beweegcoach voor alle inwoners. Nu ligt de focus vanuit de gemeente met name op de jeugd en senioren. Er zijn veel mogelijkheden voor de groep 25 tot 60. Er is bij deze groep veel te winnen qua gezondheidswinst. We willen hiervoor nieuw aanbod creëren voor de groepen met overgewicht (GLI), of inwoners met blessures, sport en mentale gezondheid. Deze doelgroep kan je bereiken via zorgaanbieders (huisartsen, praktijkondersteuners, fysio’s), sociaal team, GGZ, inzet eigen netwerk. Naast het creëren van nieuw aanbod, gaan we ook investeren in de uitbreiding van het beweegloket en kijken we naar nieuwe vormen om de doelgroep beter te bereiken, bijvoorbeeld door het betrekken van de beweegbus.

Doordat de beweegcoach een uitbreiding van uren heeft, kan ook meer geïnvesteerd worden in het individuele contact met inwoners om ze aan het sporten en/of bewegen te krijgen. Er zijn veel mensen die wel graag in groepsverband willen sporten, maar nog niet de stap durven zetten. Dit kan bijvoorbeeld via de aanpak Doorstroom naar Bewegen. Deze en andere gezondheid- en preventieacties kunnen door de gemeente ondersteund worden, door eventueel de rol van de beweegcoach los te koppelen van de rol als beweegcoach senioren. De uitbreiding bedraagt 4 uur per week.

34

Overzicht BRC in Mook en Middelaar Buurtsportcoach

fte

Cultuurcoach Combinatiefunctionaris onderwijs Beweegcoach Coördinator sport & preventie

Jongerenwerker Coördinator aangepast Sporten Coördinator MOVE Coördinator MOVE Inzet Kandinsky college

0,5 0,1 0,2 0,025 0,005

Beweegcoach senioren / Beweegcoach Beleidsmedewerker Sport en Preventieve gezondheid Figuur 4: Overzicht inzet BRC in Mook en Middelaar

0,2 /0,1 0,4

4.3 Financiën Aantal fte

Kosten in 2023 € 10.000 € 11.240 € 7.488 €0

Coördinator MOVE 0,2 Beweegcoach senioren 0,2 Beweegcoach Beleidsmedewerker 0,4 Sport & Preventieve gezondheid Verenigingen 0,1 €0 Stichting Doejemee & € 9.167 MaxVitaal Activiteitenbudget € 3.175,61 MOVE Totaal € 66.415,61 Figuur 5: Financiën BRC in Mook en Middelaar

Kosten in 2024 € 10.000 € 11.350 € 7.488 €0

Kosten in 2025 € 10.000 € 11.460 € 7.488 €0

Kosten in 2026 € 10.000 € 11.600 € 7.488 €0

€0 € 9.167

€0 € 9.167

€0 €0

€ 3.010,08

€ 2.850,08

€ 10.794,62

€ 66.415,08

€ 66.415,08

€ 65.382,62

De financiën voor de BRC worden gedeeltelijk uit de brede SPUK en uit gemeentelijke middelen betaald. Voor het Sportakkoord, de aanpak op Gezond Gewicht en Middelengebruik en Vroegsignalering, maken we gebruik van de middelen uit de SPUK. Dekking 2023 Beschikbaar € 30.415,61 vanuit SPUK Gemeente € 10.000 Bestaande € 26.000 subsidies Totaal € 66.415,61 Figuur 6: Dekking BRC

2024 € 30.415,08

2025 € 30.415,08

2026 € 29.382,62

€ 10.000 € 26.000

€ 10.000 € 26.000

€ 10.000 € 26.000

€ 66.415,08

€ 66.415,08

€ 65.382,62

35

5. Een gezonde leefstijl Om te zorgen dat mensen zo lang mogelijk zo gezond mogelijk blijven, loont het om vanaf jonge leeftijd en gedurende de hele levensloop te investeren in gezondheid en een gezonde leefstijl. Bijna 20% van de ziektelast ontstaat doordat mensen zich ongezond gedragen in een ongezonde leefomgeving. Het stimuleren van gezond gedrag en gezonde keuzes is daarom van belang. De beste manier om dit te doen is via een integrale aanpak. Brede SPUK thema’s : • Lokaal Sportakkoord • Aanpak overgewicht obesitas • Opgroeien in een kansrijke omgeving (middelengebruik) & Vroegsignalering alcoholproblematiek 5.1 Inleiding Sporten en bewegen is een belangrijke pijler als het gaat om een gezonde leefstijl. Door te bewegen en te sporten kunnen gezondheidsproblemen worden voorkomen. Het is van belang voldoende sport-, beweeg- en cultuuraanbod te realiseren ter bevordering van gezondheid, participatie, vitaliteit en leefbaarheid. Door te sporten en bewegen wordt winst bereikt op sociaal, mentaal en fysiek vlak. Een gezonde leefstijl draagt bij aan een gezond gewicht. We gaan de komende tijd inzetten op een gezond gewicht. Dit begint al bij de jeugd. Het hebben van overgewicht of obesitas op jonge leeftijd is een grote voorspeller voor het ontwikkelen van overgewicht en comorbiditeit op volwassen leeftijd. Dit zorgt voor allerlei lichamelijke klachten.

Ook ondervinden kinderen vaak psychische last van hun overgewicht. Ook speelt middelengebruik een belangrijke rol bij een gezonde leefstijl. Er wordt ingezet op het voorkomen van het gebruik van alcohol, tabak en drugs door jongeren. We benutten hiervoor het netwerk dat we al hebben. 5.2 Doelstelling We vinden het belangrijk dat onze inwoners de mogelijkheden krijgen om voldoende te sporten en te bewegen. We zetten hier op in middels een breed sport- en beweegprogramma en door middel van het Sport- en Beweegakkoord die we hebben gesloten met partners. MOVE is de naam van het sport-, beweeg- en cultuurstimuleringsprogramma van de gemeente. MOVE bestaat uit twee programma’s: - Grenzeloos verbindend ontwikkelen: Kinderen en jongeren in Mook en Middelaar krijgen de mogelijkheid om te leren hoe ze zich sportief, gezond en cultureel kunnen ontwikkelen. Dit draagt bij aan het verbeteren van de leefomgeving, het verhogen van sport- en cultuurparticipatie, tegengaan van overgewicht en ruimte voor talentontwikkeling. - Grenzeloos verbindend meedoen: Niemand staat aan de kant maar iedereen doet mee. Inwoners worden daardoor in hun eigen kracht gezet. Met behulp van het programma worden ouderen bereikt en verbonden, wordt de vindbaarheid van het

36

aanbod vergroot, wordt preventief ingezet op bewegen, is er aandacht voor een gezonde leefstijl en wordt ontmoeting gestimuleerd. Met het Sport en Beweegakkoord willen we bereiken dat iedereen zich kan ontwikkelen en met plezier kan sporten, bewegen en deelnemen aan culturele activiteiten. Van jong tot oud en als deelnemer, vrijwilliger of toeschouwer. Om dit te kunnen realiseren, zijn er een aantal ambities geformuleerd rondom de thema’s: • Samen (blijven) bewegen en sporten • Toekomst Sport en Beweegaanbieders • Uitnodigende en Beweegvriendelijke Omgeving Het Sport en Beweegakkoord heeft een duidelijke verbinding met het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en draagt bij aan de volgende doelstellingen: • Terugdringen gezondheidsachterstanden; • Een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten; • Een gezonde leefstijl; • Versterking van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid; • Vitaal ouder worden. Voor de aanpak op overgewicht en obesitas hebben wij 2 doelstellingen: 1 Preventie • Het voorkomen van overgewicht/obesitas bij jeugdigen. We zetten ons in om bij te dragen aan een gezonde omgeving voor kinderen en jongeren. 2 Zorg • Jeugdigen die overgewicht/obesitas hebben, bieden we passende ondersteuning, zorg en begeleiding. We werken aan een ketenaanpak voor kinderen die overgewicht/ obesitas hebben.

5.3 Huidige situatie Bewegen Het advies voor kinderen en jongeren (4 t/m 17 jaar) is om minimaal 1 uur per dag matig intensief te bewegen. Hierin telt niet alleen sporten bij een club, maar ook bewegen buiten clubverband, zoals skaten, kranten bezorgen of naar school fietsen tellen mee. Daarnaast is het advies minimaal twee keer per week kracht-, lenigheid- en coördinatieoefeningen voor het verbeteren of handhaven van de lichamelijke fitheid (gymles, sport). Dit volgt uit de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB). Cijfers van het beweeggedrag van kinderen (1-12 jaar) in Mook en Middelaar zijn niet bekend. Kijken we naar het beweeggedrag van jongeren (13-18 jaar) in Mook en Middelaar, dan zien we dat in 2019 28% van de jongeren dagelijks minimaal 1 uur bewoog. Dit is hoger dan het regionale cijfer destijds (19%), maar laat zien dat ook jongeren uit Mook en Middelaar over het algemeen te weinig bewegen: slechts ongeveer 1 op de 4 jongeren is minimaal een uur per dag actief.

37

De Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 toont dat 78% van de jongeren in Mook en Middelaar wekelijks sport bij een club, vereniging of sportschool, tegenover 76% van regio LimburgNoord. Daarnaast sport 75% van de jongeren in Mook en Middelaar wekelijks buiten clubverband. Dit is iets hoger dan het regionale gemiddelde (72%). Verder fietst of loopt 94% van de jongeren in gemeente Mook en Middelaar elke dag naar school. Regionaal is dit 91%. Deze cijfers laten zien dat jongeren in gemeente Mook en Middelaar iets meer bewegen dan het gemiddelde in regio Limburg-Noord. Bij de volwassenen zien we dat 49% in de leeftijdsgroep van 18 tot 64 jaar voldoet aan de beweegrichtlijn (2022). In 2020 was dit nog 58%. 45% van onze inwoners sport niet. Van de volwassenen die sporten, is gemiddeld 44% lid van een sportvereniging en 32% van een sportschool of fitnesscentrum. Overgewicht In de gemeente Mook en Middelaar heeft 10,3% van de 5-6 jarigen (matig of ernstig) overgewicht. Van de 10-11 jarigen heeft 12,2% (matig of ernstig) overgewicht. Van de jongeren (13-18 jaar) in Mook en Middelaar gaf in 2019 18% aan zijn/haar gewicht te zwaar te vinden en 1% vond zijn/haar gewicht veel te zwaar. Cijfers over het daadwerkelijk aantal jongeren uit Mook en Middelaar met overgewicht zijn alleen bekend van de 13-14 jarigen. Van deze groep heeft 7,1% matig tot ernstig overgewicht.

Uitgaande van de laatste JGZ meting, 2-18 jaar, peildatum 01-01-2023 heeft 12 % van de jongeren overgewicht of obesitas. Bij de volwassenen heeft 44% in de leeftijdsgroep van 18 tot 64 jaar en 48% van de 65plussers overgewicht of obesitas (2022). Voeding Cijfers over het eetgedrag van kinderen uit gemeente Mook en Middelaar zijn niet bekend. Cijfers over het eetgedrag van jongeren (13-18 jaar) uit gemeente Mook en Middelaar zijn alleen bekend uit 2019. Cijfers van het eetgedrag van jongeren uit regio Limburg-Noord zijn wel bekend uit 2021. Hieronder worden deze cijfers naast elkaar besproken. De gezondheidsmonitor jeugd (2019) van GGD Gelderland-Zuid laat zien dat 85% van de jongeren uit Mook en Middelaar minimaal 5 dagen per week ontbijt, tegenover 73% van de jongeren uit regio Limburg-Noord (in 2021). 34% van de jongeren uit Mook en Middelaar eet elke dag fruit, in de regio is dit 31%. 65% eet elke dag groente, in de regio is dit 48%. Verder drinkt 77% van de jongeren elke dag water, in Limburg-Noord is dit 74%. 38% van de leerlingen drinkt elke dag suikerhoudende drankjes, tegenover 29% in de regio. Deze cijfers laten zien dat de meerderheid van de jongeren nog niet voldoet aan de richtlijnen van het Voedingscentrum: minimaal 2 stuks fruit per dag en minimaal 5 dagen per week 250 gram groenten.

Aandacht voor gezonde voeding en een omgeving waarin de gezonde keuze de makkelijke, vanzelfsprekende keuze is, is dus nog steeds nodig. Middelengebruik Het alcohol- en middelengebruik blijft ook in de gemeente Mook en Middelaar een actueel thema. De trend in overmatig drinken is vrij stabiel. De opleidingsverschillen in overmatig drinken zijn zowel in onze regio als op landelijk niveau klein. Groter zijn de verschillen tussen leeftijdsgroepen, waarbij de jongvolwassenen en inwoners tussen 55 en 64 jaar het vaakst

38

overmatig drinken. 10% (regio 6%) van de inwoners tussen de 64 en 75 jaar in Mook en Middelaar drinkt overmatig alcohol. Ook drinken mannen vaker overmatig dan vrouwen. Concluderend Ondanks het feit dat een aantal cijfers positiever zijn dan het landelijk gemiddelde, het ruime sport-, beweeg- en cultuuraanbod en de uitnodigende openbare ruimte met veel groen en water, ontkomt ook Mook en Middelaar niet aan een aantal trends en ontwikkelingen. Denk hierbij aan demografische veranderingen, digitalisering, vergrijzing, individualisering, terugloop van leden en vrijwilligers, ongeorganiseerd sporten en bewegen, sporten in de openbare ruimte, gezonde leefstijl, leefbaarheid in de kernen, van curatief naar preventief, sport als middel, zelfredzaamheid, etc. De cijfers tonen aan dat de sportdeelname als gevolg van de coronacrisis is afgenomen en nog niet terug is op het oude niveau. De jongeren bewegen te weinig, 45% van de inwoners sport niet en een groot percentage van de jongeren, volwassenen en ouderen heeft overgewicht. Uitdagingen waar we mee aan de slag moeten en willen gaan. 5.4 Wat gaan we doen Sport- en Beweegakkoord Met de uitvoering van het Sport en Beweegakkoord dragen we er aan bij dat iedereen kan meedoen aan sporten, bewegen en culturele activiteiten. Bij sportaanbieders en in de openbare ruimte. Ontmoeting en gezondheid horen daarbij.

Samen met uiteenlopende partners bundelen we de krachten, want samen kom je verder dan alleen. We bouwen voort op de ervaringen die we hebben opgedaan met Sportakkoord I. De kapstok van het Sport- & Beweegakkoord wordt gevormd door drie thema’s. Voor een deel zijn dit bestaande thema’s maar we hebben ook nieuwe thema’s toegevoegd. De thema’s hangen met elkaar samen, versterken elkaar en maken samen het Sport en Beweegakkoord Mook en Middelaar. MOVE, een stimuleringsprogramma op het gebied van sport, bewegen en cultuur met als doel een gezond en veerkrachtig Mook en Middelaar, levert een belangrijke bijdrage en verbindt de thema’s en partners met elkaar. Binnen het Sport- en Beweegakkoord werken we aan 3 ambities: • Samen (blijven) bewegen en sporten • Toekomst Sport en Beweegaanbieder • Uitnodigende en Beweegvriendelijke Omgeving

39

Onze combinatiefunctionarissen zijn betrokken bij de uitwerking van deze 3 ambities op de volgende manier: Inzet

Buurtsportcoach Cultuurcoach

Samen (blijven) bewegen en sporten X

Toekomst Sport en Beweegaanbieder

X

X

X

Uitnodigende en Beweegvriendelijke Omgeving X

Combinatiefunctionaris X onderwijs Beweegcoach X X X Coördinator sport & X X X preventie Figuur 7: Overzicht betrokkenheid combinatiefunctionarissen bij de drie ambities De uitwerking van de ambities is opgenomen in het Sport- en Beweegakkoord dat als bijlage nummer 3 en 4 bij dit plan is opgenomen. Aanpak gezond gewicht en obesitas Bij de aanpak op gezond gewicht en obesitas hanteren we de volgende uitgangspunten: • We gaan uit van deze visie: kinderen met overgewicht/obesitas zijn gebaat bij ondersteuning op alle levensgebieden waarop zij knelpunten ervaren. Dat gaat veel verder dan adviezen over voeding en bewegen. Het gaat ook over stress, armoede en schuldenproblematiek. Overgewicht of obesitas is aanleiding om in gesprek te gaan.

Vanuit daar kijken we naar achterliggende oorzaken, de huidige situatie en de benodigde ondersteuning aan het systeem; • We blijven zoeken naar de verbinding tussen sport, cultuur & bewegen, gezondheid & preventie en de sociale basis; • We sluiten aan op het lopende proces van de regionale ketenaanpak overgewicht; • We benutten ons bestaande netwerk en hebben aandacht voor de aansluiting van nieuwe relevante (beweeg)partijen; • We willen werken volgens Het Landelijk Model Ketenaanpak; • We gaan uit van een positieve benadering; • Integrale samenwerking sport – zorg – welzijn, we trekken hierin breed op met partners; • Versterken en uitbreiden van datgene wat al gebeurd; • Verkleinen van gezondheidsachterstanden/ toegankelijkheid; • Doelgroep: we starten de implementatie bij doelgroep 4 – 12 jaar. Daarna uitbreiden naar 12-18 jaar en daarna naar 0-4 jaar; • We richten ons op het systeem, aanvullend op het individu. De verdere invulling en het plan van aanpak is opgenomen in een document dat is opgesteld in samenwerking met diverse partners. Dit document is als bijlage nummer 5 bij dit plan opgenomen.

40

Middelengebruik & Vroegsignalering alcoholproblematiek Door middel van verschillende interventies hebben we aandacht voor middelengebruik en de Vroegsignalering van alcoholproblematiek. De jaarlijkse campagne ‘IkPas’, binnen het Eastpack-project rollen we uit en ook bij andere gelegenheden zoals het Oudercafé wordt hier aandacht aan besteed. We gaan in gesprek met de GGD om te bezien welke acties we aanvullend kunnen oppakken op dit thema. 5.5 Planning Onderstaande planning laat de activiteiten zien op het gebied van een gezonde leefstijl. Dit betreft de acties op het gebied van Lokaal Sportakkoord, Aanpak overgewicht obesitas en het Opgroeien in een kansrijke omgeving (middelengebruik) & Vroegsignalering alcoholproblematiek Een uitgebreider overzicht met acties en maatregelen ten aanzien van het Sport- en Beweegakkoord, is in de bijlage (nummer 3) van dit plan opgenomen. De planning van de aanpak Gezond gewicht en obesitas is ook opgenomen in de bijlage van dit plan (nummer 5). 2023 • • • • • • • •

• • • 2024 • • • •

We communiceren over de verbreding van het Lokaal Sportakkoord naar een Sporten Beweegakkoord. We stellen een activiteitenbudget vanuit het Lokaal Sportakkoord samen voor partners. We zetten in op een verbreding van de kerngroep Lokaal Sportakkoord We verkennen de mogelijkheid om de kerngroep Lokaal Sportakkoord te combineren met de werkgroep voor MOVE voor meer verbinding. Sjors Sportief, Sjors Creatief & Max Vitaal worden uitgezet. Op regionaal niveau zoeken we de samenwerking op ten aanzien van de verenigingsondersteuning. We zetten in op een inclusieve sportgemeente. Via online en offline media zijn we zichtbaar bij promoties. Aanstellen van een projectleider die de lokale structuur inricht en verantwoordelijk is voor de (uitrol en het behoud) van de ketenaanpak (zie hieronder bij planning) Gezond Gewicht JOGG-gemeente worden Doorstroom naar bewegen verkennen binnen de Stuurgroep Preventieve Gezondheid. Jaarlijkse IkPas campagne rollen we uit.

We stellen een activiteitenbudget vanuit het Lokaal Sportakkoord samen voor partners. Sjors Sportief, Sjors Creatief & Max Vitaal wordt uitgerold. Bijeenkomsten met de kerngroep en werkgroep MOVE. Jaarlijks Sportcafé organiseren voor partners uit het veld.

41

•

• • • • • •

• • • • •

2025 • • • • • • •

•

• • • •

We gaan onderzoeken hoe we in de gemeente en/of in samenwerking met de regio de clubondersteuning kunnen gaan optimaliseren zodat we op maat en passende ondersteuning kunnen bieden. We zetten in op een inclusieve sportgemeente. Via online en offline media zijn we zichtbaar bij promoties. We willen onderzoeken of we Sportmaatjes kunnen inzetten. Voor de doelgroep 12 – 18 jaar kunnen we eventueel gebruik maken van Try-Out. Verkenning met het basisonderwijs en voorgezet onderwijs ten aanzien van sport- en beweegaanbod verder voortzetten. Jaarlijks wordt er een sport- en cultuur plein georganiseerd met alle sport- en cultuuraanbieders in Mook en Middelaar. Ter versterking van de sportinfrastructuur en in het kader van sportstimulering, willen we beweegroutes voor alle doelgroepen in de verschillende kernen in Mook en Middelaar blijven ondersteunen. Fruit op school (bijvoorbeeld d.m.v. EU-schoolfruit, subsidie vanuit gemeente, afspraken met lokale leveranciers, etc.) wordt verkend. Bepalen bij wie we de rol van centrale zorgverlener beleggen binnen de ketenaanpak Kind naar Gezond Gewicht Aansluiten bij de lopende GLI-bijeenkomsten voor volwassenen met ouder- en kindactiviteiten (systeemgerichte benadering). Jaarlijkse IkPas campagne rollen we uit.

We gaan in gesprek met de GGD om te bezien welke acties we aanvullend kunnen oppakken op het thema Middelengebruik & Vroegsignalering alcoholproblematiek.

We stellen een activiteitenbudget vanuit het Lokaal Sportakkoord samen voor partners. Sjors Sportief, Sjors Creatief & Max Vitaal worden uitgezet. Bijeenkomsten met de kerngroep en werkgroep MOVE. We zetten in op een inclusieve sportgemeente. Via online en offline media zijn we zichtbaar bij promoties. Jaarlijks Sportcafé organiseren voor partners uit het veld. Jaarlijks wordt er een sport- en cultuur plein georganiseerd met alle sport- en cultuuraanbieders in Mook en Middelaar. We verkennen of het programma MDT (Maatschappelijke Diensttijd) in Mook en Middelaar ingezet kan gaan worden om jonge vrijwilligers in de sport een kans te geven. Ter versterking van de sportinfrastructuur en in het kader van sportstimulering, willen we beweegroutes voor alle doelgroepen in de verschillende kernen in Mook en Middelaar blijven ondersteunen. Uitbreiding mogelijkheden via Stichting Leergeld De Stuwwal in de gemeente Mook en Middelaar. Aanstellen en trainen van centrale zorgverlener(s) bij ketenaanpak Gezond Gewicht Inzet op grotere motivatie bij ouders en kind als JGZ overgewicht/ obesitas heeft gesignaleerd. Aanbod kinderleefstijlcoach verkennen.

42

• 2026 • • • • • •

Jaarlijkse IkPas campagne rollen we uit.

Model ontwikkelen welke organisaties/ professionals in de ketenaanpak Gezond Gewicht horen. We bekijken of we een activiteitenbudget vanuit het Lokaal Sportakkoord kunnen samenstellen voor partners (dit jaar hebben we minder budget dan andere jaren). Sjors Sportief, Sjors Creatief & Max Vitaal worden uitgezet. Bijeenkomsten met de kerngroep en werkgroep MOVE. We zetten in op een inclusieve sportgemeente. Via online en offline media zijn we zichtbaar bij promoties. Jaarlijks Sportcafé organiseren voor partners uit het veld.

5.6 Samenwerking Binnen het programma Gezonde leefstijl leggen we een verbinding tussen sport & bewegen, cultuur, gezondheid & preventie. We richten ons op interventies die bijdragen aan een gezonde omgeving en een gezonde buurt en wijk. Een verbinding met andere beleidsterreinen is hierin noodzakelijk en zoeken we zoveel mogelijk op. Binnen dit thema werken we op verschillende niveaus samen. Ten aanzien van sporten en bewegen werken we met lokale samenwerkingspartners zoals de beweegcoach en de jongerenwerker. Binnen het Sport- en Beweegakkoord benutten we ook onze lokale netwerk en zetten we ons blijvend in om dit netwerk te verstevigen. Bij de aanpak op Gezond gewicht en obesitas werken we intensief samen met de gemeente Heumen. Het plan van aanpak is ook met beide gemeenten en de partners opgesteld. Betrokken partners zijn onder andere de GGD, welzijnswerk en fysiotherapie. Binnen de ketenaanpak betrekken we de andere nodige samenwerkingspartners. Bij de inzet op middelengebruik en vroegsignalering alcoholproblematiek zoeken we de samenwerking op met de GGD voor een verdere verkenning op dit thema. 5.7 Financiën

Onderdelen SPUK Lokaal Sportakkoord Aanpak overgewicht obesitas Opgroeien in een kansrijke omgeving (middelengebruik) & Vroegsignalering alcoholproblematiek Figuur 8: Financiën gezonde leefstijl

2023

2024

2025

2026

€ 4.418 € 5.947 € 850

€ 4.418 € 5.947 € 850

€ 4.418 € 5.947 € 850

€ 3.397 €0 €0

43

6. Het versterken van (de verbinding met) de sociale basis Een sociale basis bestaat uit familie, naasten uit het sociaal netwerk, mantelzorgers, vrijwilligers, het welzijnswerk, burgerinitiatieven (waaronder zelfregie – of zelfhulpgroepen) en andere relevante organisaties die een individu of een gezin helpen als het nodig is. Het versterken van de sociale basis gaat over het omzien naar elkaar in wijken, buurten en dorpen. Maar ook over autonoom kunnen leven met eigen regie en het netwerk als basis. Brede SPUK thema’s : • Versterken sociale basis, inclusief stimuleren woonvorm en scheiden wonen-zorg. • Eén tegen eenzaamheid. 6.1 Doelstelling Het beoogde resultaat is een sterke sociale basis, bestaande uit laagdrempelige voorzieningen waar inwoners elkaar beschikkingsvrij kunnen ontmoeten, hun netwerk kunnen vergroten en hun weerbaarheid en/of zelfstandigheid kunnen vergroten. Hiermee willen we eenzaamheid tegengaan en inwoners stimuleren in het deelnemen aan de maatschappij. 6.2 Huidige situatie In Mook en Middelaar voelt 73% van de jongens en 68% van de meisjes in de leeftijd van 1316 jaar zich gezond en gelukkig. 45% van de volwassen in de leeftijd van 18 t/m 64 jaar en 48% van de ouderen (64+) voelt zich (zeer) gelukkig. 40% van de jongeren in de leeftijd van 13 tot 16 jaar heeft zich in het afgelopen jaar vaak tot altijd eenzaam gevoeld.

42% van de bevolking van 18 jaar en ouder is (matig tot zeer ernstig) eenzaam. Voor jongeren We subsidiëren meerdere partijen/stichtingen die activiteiten organiseren voor jeugd en jongeren. Denk hierbij aan jeugdwerk, aan de jongerenwerker, sport- en muziekaanbod en aan Join Us (zie hieronder voor meer informatie). Voor volwassenen We hebben een regionale inloopvoorziening voor mensen met een ernstige psychiatrische aandoening. Daarnaast hebben we lokaal iedere maand een themabijeenkomst voor mensen met een psychische kwetsbaarheid. Inwoners leren elkaar hier beter kennen en vinden steun bij elkaar. Voor verzorger(s)/ouder(s) organiseren we theatervoorstellingen en avonden over thema’s die spelen bij de jeugd/jongeren. Daarnaast werken we met Buurtgezinnen, waarbij vraagen steungezinnen aan elkaar gekoppeld worden om elkaar laagdrempelig te helpen en deel uit te gaan maken van elkaars netwerk. Voor ouderen Twee keer per jaar worden alle inwoners die 75, 80, 85, 90 of 95 jaar oud zijn, bezocht door een vrijwillige ouderenadviseur. Deze ouderenadviseur wijst de inwoner op de faciliteiten die we aanbieden, zoals de eettafels en ontmoetingsplekken. De ouderenadviseurs zijn