Agendabundel

Een verklaring hiervoor ligt waarschijnlijk in de werkgelegen-

ons heen veranderd. We hebben een coronapandemie achter

heidsstructuur van Rijk van Nijmegen, waar publieke sectoren

de rug, het klimaat verandert snel en noodzaakt tot transities

als zorg en onderwijs zeer sterk vertegenwoordigd zijn.

op het gebied van o.a. energievoorziening en klimaatadaptatie.

In regio’s waar marktpartijen sterker zijn vertegenwoordigd,

Door oorlogen en (natuur)rampen zijn er grote vluchtelingen-

zijn de personeelstekorten nóg groter.

stromen, ook naar Nederland. De oorlog in Oekraïne leidde

Het UWV verwacht dat de werkgelegenheid in de arbeids-

ook tot sterk stijgende energieprijzen en een in het algemeen

marktregio Rijk van Nijmegen in 2023 verder groeit. Vanaf 2024

sterk stijgende inflatie. Niet alleen energie werd duurder,

komt de werkgelegenheidsgroei in een lagere versnelling

maar ook allerlei andere producten zoals levensmiddelen.

terecht als gevolg van een lagere economische groei en aan-

Voorspellen wordt steeds moeilijker, want de effecten van

houdende personeelstekorten. Hoewel de meeste sectoren,

dergelijk grote ontwikkelingen grijpen in elkaar en hebben

vooral zorg & welzijn, nog een groeiende werkgelegenheid

impact op onze welvaart, bestaanszekerheid en economische

laten zien, krijgen de bouw en industrie te maken met banen-

groei. Als we inzoomen op de arbeidsmarkt zien we dat grote

krimp. Rijk van Nijmegen profiteert van de sterk aanwezige

werkloosheid na de coronapandemie is uitgebleven.

sector zorg & welzijn, waar naar verwachting het aantal banen

De werkloosheid is laag, in juni 2023 is deze 3,5% van de

sterk toeneemt in zowel 2023 als in 2024. Zie ook bijlage 1.

beroepsbevolking. Hiertegenover staat dat de personeelskrapte op de arbeidsmarkt juist groter is dan voorheen.

Sinds maart 2023 is het aantal WW-uitkeringen in Rijk van

In juli 2023 zijn er plm. 440.000 vacatures tegenover plm.

Nijmegen vrijwel stabiel en ligt rond de 2.900 uitkeringen, na

355.000 werklozen.

een sterkere daling in de periode van juni 2022 tot maart 2023.

We hebben te maken met een gespannen arbeidsmarkt waar

De bijstandsuitkeringen in onze regio zijn sinds januari 2021

een enorme vraag naar personeel uit allerlei sectoren en een

tot eind 2022 gedaald van 9.600 naar 8.950 uitkeringen, een

relatief klein aanbod -ook kwalitatief- moeilijk op elkaar aan-

afname van bijna 7%. In de eerste helft van 2023 lijkt het aantal

sluiten. Feitelijk zien we de krapte nu in alle sectoren. De

uitkeringen weer licht te stijgen. Zie een verdere duiding

arbeidsmarkt blijft ook de komende jaren naar verwachting

hiervan in bijlage 2.

1

UWV Arbeidsmarktprognose 2023-2024 (werk.nl)

8

Opdracht aan de arbeidsmarktregio’s

Andere taken die het rijk bij de regio’s belegt zijn de uit-

De Rijksoverheid heeft in het afgelopen decennium het primaat

breiding van de regionale aanpak van de Jeugdwerkloosheid

voor de ondersteuning van kwetsbare werkzoekenden steeds

(wetsvoorstel Van school naar duurzaam werk), de vorming

meer bij (partners in) de arbeidsmarktregio’s gelegd en brengt

van Regionale Mobiliteitsteams, de versterking van een

hen meer en meer in stelling om arbeidsmarktproblematiek

gezamenlijke werkgeversdienstverlening door UWV en

aan te pakken. Gemeenten werken bij deze opdrachten

regionaal WerkBedrijf (tweede helft 2023 in onze regio

intensief samen met ondernemers, vakbonden, onderwijs-

ingevoerd) en de hervorming van de arbeidsmarkt-dienst-

aanbieders en UWV.

verlening (vanaf 2025). We lichten de nieuwe taken en wetgeving toe in bijlage 3.

Met de komst van de wet Banenafspraak in 2015 riep het rijk de arbeidsmarktregio’s op om een samenwerkingsverband van vakbonden, werkgeversorganisaties, UWV en gemeenten op te richten. Dit leidde tot de oprichting van de RTA (in Rijk van Nijmegen uitgebreid met onderwijsinstellingen), die aanvankelijk als opdracht had de Banenafspraak (landelijk 125.000 extra banen voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in 2026) in onze arbeidsmarktregio te stimuleren. De laatste jaren is de thematiek van de RTA verbreed naar meerdere arbeidsmarktvraagstukken, maar met een continue focus op de doelgroep met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt.

“Duidelijk is dat de vergrijzing in Nederland een structurele oorzaak is voor de krapte”

Perspectief op lange termijn naar 2030

Ook in 2015 is de Participatiewet ingevoerd, waartoe ook

worden van de interventies die nodig zijn. UWV en onder-

mensen met een beperking behoren. De toegang tot de wet

zoeksbureau Panteia hebben eind 2022 een verkennend

Sociale Werkvoorziening2 en de Wajong3 is sindsdien beëindigd

vooronderzoek gedaan naar de arbeidsmarkt in 20304.

respectievelijk begrensd. Een uitgebreide evaluatie van de

Duidelijk is dat de vergrijzing in Nederland een structurele

Participatiewet heeft ertoe geleid dat het ministerie aan-

oorzaak is voor de krapte. Ook de banengroei in het algemeen

passingen in wet- en regelgeving heeft toegezegd. De doel-

en baanmobiliteit zijn oorzaken voor de krapte. Zonder

stelling dat de Participatiewet zou leiden tot -kortweg- een

beleidsinterventies zijn de gevolgen in 2030: fikse wachtlijsten

inclusievere arbeidsmarkt met meer mogelijkheden voor

in de zorg, drie- of vierdaagse lesweken op school, te weinig

mensen met een arbeidsbeperking of mensen met anderszins

windmolens, zonnepanelen en warmtepompen, een maak-

een afstand tot de arbeidsmarkt, is niet behaald. Om die reden

industrie die naar het buitenland verhuist, een hoge werkdruk

is er gewerkt aan een wetsvoorstel Participatiewet in Balans

en ziekteverzuim. Oplossingsrichtingen liggen op het vlak

(invoering vanaf 2025, zoals we nu voorzien) en een wets-

van meer technologie, meer inzet van (arbeids-)migranten,

voorstel Breed Offensief (inmiddels afgerond, invoering in

leven lang ontwikkelen en duurzame inzetbaarheid, onbenut

2023 en 2024). Beide moeten ertoe leiden dat er meer kansen

arbeidspotentieel en bijsturen op de output van het beroeps-

ontstaan voor mensen met een kwetsbare positie op de

onderwijs. Waar dit binnen ons bereik ligt, sluiten we met

arbeidsmarkt.

ons beleid aan op de genoemde oplossingsrichtingen.

Vanwege de historisch grote krapte op de arbeidsmarkt en tekorten in eigenlijk alle sectoren op dit moment, is het van belang te onderzoeken hoe de arbeidsmarkt van de toekomst eruit ziet. Zo kan een betere inschatting gemaakt

wet Sociale Werkvoorziening: wet die regelt dat mensen die door lichamelijke, verstandelijke of psychische beperkingen uitsluitend in staat zijn onder aangepaste omstandigheden arbeid te verrichten, kunnen werken op een zo regulier mogelijke en op hun individuele mogelijkheden aangepaste arbeidsplek. 3 Wajong: Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten, die een inkomensvoorziening regelt voor mensen die vóór hun 18e verjaardag arbeidsongeschikt zijn geworden. 4 Arbeidsmarkt in 2030: een vooronderzoek (werk.nl) 2

9

II Visie, missie en ambities waarvan WerkBedrijf Rijk van Nijmegen onderdeel uitmaakt. WerkBedrijf voert namens onze gemeenten deze publieke taak uit.

3. Gemeenten hebben de taak om met partners een Regionaal Mobiliteitsteam te vormen om aan werkgevers, werkzoekenden en werkenden die ondersteuning nodig hebben, aanvullende dienstverlening te bieden In uitvoerende zin is dit een taak van WerkBedrijf, omdat de arbeidsinschakeling Participatiewet daar is belegd. Omdat het gaat over aanvullende dienstverlening -aanvullend op reguliere dienstverlening door partners- door meerdere partijen is de Regionale Tafel Arbeidsmarkt (waarin overheid, ondernemers en onderwijs samenkomen) een (bestuurlijk en tactisch) punt van waaruit wordt gestuurd.

namelijk als gemeenten meerdere maatschappelijke opgaven

4. Gemeenten geven met onderwijsinstellingen uitvoering aan een regionaal programma Vroegtijdig Schoolverlaten en een regionale Aanpak jeugdwerkgelegenheid voor kwetsbare jongeren

en rollen binnen de domeinen Werk, Inkomen, Economie en

We willen de kansengelijkheid voor jongeren met een (risico

Onderwijs, die verklaren met welke partijen en in welke

op) afstand tot de arbeidsmarkt vergroten door hen te

omgeving we samenwerken:

begeleiden bij de overgang van school naar werk en bij het

Alle ontwikkelingen waar we in onze regio mee te maken hebben overziend, is duidelijk dat het arbeidsmarktbeleid in een bredere context geplaatst moet worden. We hebben

behouden van werk bij (dreigende) werkloosheid.

1. Gemeenten hebben de maatschappelijke opgave om bestaanszekerheid te bevorderen voldoende en een voorspelbaar inkomen, een woning, toe-

5. Gemeenten voeren economisch beleid uit en ontwikkelen economische visies en agenda’s in Rijk van Nijmegen

gang tot onderwijs en zorg en een buffer voor onverwachte

Er is steeds meer aandacht voor het ‘human capital’-vraag-

uitgaven. Dit is nodig om mee te kunnen doen in de samen-

stuk in het economisch beleid. Om aantrekkelijk te zijn voor

leving. Voor veel Nederlanders is dit niet vanzelfsprekend en

bedrijven is de aanwezige arbeidsmarkt een doorslaggevende

ontstaan er problematische gevolgen op meerdere levens-

factor. Bedrijven hebben behoefte aan goed opgeleide arbeids-

domeinen. Bestaanszekerheid is een randvoorwaarde voor

krachten op alle niveaus om te blijven concurreren en groeien.

het welzijn van alle mensen en voorkomt deze problematische

Hier raakt economisch beleid aan arbeidsmarktbeleid.

Iedereen heeft recht op bestaanszekerheid: een bestaan met

gevolgen.

5

2. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de arbeidsinschakeling van de wettelijke doelgroep Participatiewet (onder andere bijstandsgerechtigden en niet-uitkeringsgerechtigden)

6. Gemeenten faciliteren meer in het algemeen samenwerking in de regio én bovenregionaal en nemen zelf deel aan samenwerkingsverbanden en initiatieven om de uitdagingen op de arbeidsmarkt aan te pakken

Gemeenten hebben (onder andere) deze wettelijke taak

Zo hebben gemeenten in de regio’s Midden Gelderland en

belegd in een (modulaire) gemeenschappelijke regeling,

Rijk van Nijmegen de Groene Metropool Regio opgericht,

5

Bron: Bestaanszekerheid | Divosa

10

van waaruit o.a. een Human Capital Agenda is opgesteld.

een toegankelijke en professionele arbeidsmarktdienst-

We hebben partijen samengebracht in de Regionale Tafel

verlening voor onze inwoners en ondernemers te realiseren.

Arbeidsmarkt, waar projecten door partijen gezamenlijk worden uitgevoerd. Samenwerking is geen doel op zich, maar

Ambities

onmisbaar om knelpunten op de arbeidsmarkt aan te pakken.

We willen bijdragen aan een inclusieve arbeidsmarkt waar iedereen duurzaam participeert. Vanuit onze maatschappelijke

7. Gemeenten zijn gezamenlijk een relatief grote werkgever in de regio en hebben een verantwoordelijkheid om via hun eigen HR-/personeelsbeleid werkzoekenden met een afstand tot de arbeidsmarkt kansen te bieden

opgaven, visie en missie werken we de komende jaren aan

In onze gemeentelijke organisaties willen we meer mensen

Er staan nog veel mensen aan de kant en tegelijkertijd zijn er

met een afstand tot de arbeidsmarkt een plek bieden. We

veel vacatures. We willen de kwalificaties van werkzoekenden

hebben een voorbeeldfunctie als het gaat om inclusiviteit

beter aan laten sluiten op de vraag van werkgevers. Aan werk-

en maatschappelijke verantwoordelijkheid.

geverszijde willen we de vraag beïnvloeden en functies

de volgende ambities in onze arbeidsmarktregio:

1. Vergroten van de kwalitatieve en kwantitatieve match op de arbeidsmarkt

geschikt maken. Zo komen meer mensen beschikbaar voor Vanuit de opgaven voor gemeenten komen we tot de volgende visie en missie voor het arbeidsmarktbeleid:

Visie De arbeidsmarkt is er voor iedereen. We creëren kansen voor werkzoekenden om zich naar vermogen te ontwikkelen en mee te doen op de arbeidsmarkt. Veel mensen kunnen dat

het werk dat werkgevers aanbieden.

“Er is een kloof tussen het beschikbare werk en de mogelijkheden van werkzoekenden”

kloof tussen het beschikbare werk en de mogelijkheden van

2. Versterken van de samenwerking tussen ondernemers, onderwijs en overheid

werkzoekenden. Daarom werken ondernemers, onderwijs-

Om knelpunten op de arbeidsmarkt op te lossen, is samen-

instellingen en overheden in Rijk van Nijmegen samen aan

werking tussen partijen op strategisch/tactisch en operationeel

een inclusieve arbeidsmarkt waarin iedereen duurzaam

niveau, met verantwoordelijkheden voor alle partijen, nood-

participeert.

zakelijk. We zijn als gemeenten vooral verantwoordelijk voor

op eigen kracht, maar dat geldt niet voor iedereen. Er is een

Missie

mensen met een bijstandsuitkering of zonder uitkering. Om de krapte op de arbeidsmarkt aan te pakken, is echter

We intensiveren de dienstverlening aan werkzoekenden die nu

iederéén nodig die zich begeeft op de arbeidsmarkt. We willen

nog geen werk hebben. We maken beschikbaar werk passend

een verbreding naar alle partijen in een aanpak met bundeling

en bieden scholing en begeleiding, waardoor meer werk-

van expertises, zodat we meer mensen perspectief op duur-

zoekenden een (betaalde) baan vinden én behouden.

zaam werk kunnen bieden.

We streven naar een ontschotting van regelingen, zodat voor ondernemers eenvoudiger wordt om werkzoekenden in dienst

3. Organiseren van een toegankelijke arbeidsmarktdienstverlening in Rijk van Nijmegen

te nemen, ook wanneer zij op afstand staan van de arbeids-

In Rijk van Nijmegen houden veel organisaties en samen-

markt. Daarbij verliezen we het onbenut arbeidspotentieel

werkingsverbanden zich bezig met arbeidsmarktvraagstukken.

niet uit het oog. Dit is van belang om de huidige krapte op de

We werken met alle partners toe naar een overzichtelijke

arbeidsmarkt te verkleinen. We werken samen met onder-

netwerkstructuur, waarin een laagdrempelig ‘loket’ zichtbaar

nemers en onderwijsaanbieders en positioneren publieke

is met alle dienstverlening onder één dak, ongeacht de

uitvoeringsorganisaties WerkBedrijf en UWV in deze samen-

inkomens-/uitkeringssituatie van een inwoner. Zodat niemand

werking. We verbeteren de onderlinge samenwerking tussen

verdwaalt en iedereen die dat nodig heeft, waaronder ook

de beleidsvelden Werk, Economie en Onderwijs. Dit doen we

werkgevers, toegang krijgt tot passende ondersteuning bij

om vraagstukken op de arbeidsmarkt aan te pakken en om

werk-, opleidings- en personeelsvragen.

werkzoekenden meer mogelijkheden ontstaan én het voor

11

III Wat gaan we doen om de ambities te realiseren? Ambitie 1. Vergroten van de kwalitatieve en kwantitatieve match op de arbeidsmarkt Onze visie is dat de arbeidsmarkt er voor iedereen is. Voor iedereen moet er een (werk)plek zijn op die arbeidsmarkt. Veel mensen kunnen zich op eigen kracht en naar vermogen ontwikkelen en meedoen op die arbeidsmarkt. Dit geldt niet voor iedereen. Voor de groep die ondersteuning nodig heeft, willen we kansen in deze tijd van krapte benutten. Die wens raakt onze eerste ambitie en is daarom ook: de matches tussen werkzoekenden en werkgevers vergroten. We zien enerzijds een grote vraag naar personeel en anderzijds werkzoekenden die (nog) geen werk hebben gevonden. Er is een kwantitatieve én kwalitatieve kloof tussen de vraag en aanbod van personeel. Vanuit onze maatschappelijke opgave de arbeidsinschakeling te realiseren van werkzoekenden die tot de wettelijke doelgroep van de Participatiewet behoren, zetten we de komende jaren in op:

Dienstverlening aan werkzoekenden - Intensiveren van dienstverlening aan bijstandsgerechtigden die dat nodig hebben

instromen in de bijstand (zie bijlage 4). Onze inzet wordt

We zorgen voor een intensiever contact en brede aandacht,

intensiever op het onbenut arbeidspotentieel. Daarin hebben

meer maatwerk en langduriger begeleiding. Analoog aan de

zowel gemeenten als WerkBedrijf een rol. Het gaat dan om

werkwijze bij project ‘Doe je mee’ voeren we een brede

de bijstandsgerechtigden die nu nog aan de zijlijn staan,

intake met iedere bijstandsgerechtigde die dat nodig heeft.

niet-uitkeringsgerechtigden en parttime werkenden die

We brengen alle leefgebieden in beeld: gezondheid, financiële

mogelijk meer uren kunnen werken. We brengen hen in

situatie, sociale omstandigheden, opleiding etc. en gaan in

beeld en zetten de nodige ondersteuning in.

6

op de persoonlijke interesses en motivatie van de kandidaat. beeld kunnen we vervolgens in de breedte de juiste onder-

- Versterken van de samenwerking van WerkBedrijf en gemeenten rondom werkzoekenden

steuning inzetten en toewerken naar werk en participatie

Een intensivering van dienstverlening betekent dat consu-

voor wie dat mogelijk is. We behouden onverminderde inzet

lenten van Inkomen, Werk, Participatie, Zorg en Schuldhulp

op de zogenoemde focusgroepen: mensen van 55 jaar en

meer samenwerken om passende ondersteuning met elkaar

ouder, statushouders en inburgeraars, jongeren tot 27 jaar,

af te stemmen. Daarbij helpen ‘driegesprekken’ in complexe

mensen met een arbeidsbeperking en mensen die nieuw

situaties, casusbesprekingen en overdracht van relevante

Kortom: we kennen de bijstandsgerechtigde. Met een volledig

6

Project ‘Doe je mee’ is een specifieke samenwerking tussen vier gemeenten en WerkBedrijf waarbij bijstandsgerechtigden die uit beeld zijn geraakt, uitgebreid worden gesproken over alle leefdomeinen, zodat gerichte ondersteuning geboden kan worden en er weer perspectief (op welk leefdomein dan ook) dan wel stabiliteit in de leefsituatie ontstaat.

12

informatie en kennis. Vanaf de start bepalen we zoveel

bijeenkomsten. Nieuwe bedrijven nodigen we actief uit om

mogelijk een gezamenlijk, compleet beeld en zorgen vervolgens

aan te sluiten bij bestaande netwerken.

voor de noodzakelijke, soms parallelle ondersteuning. mogelijkheden van participatie anderszins. We willen zo

- Passend werk creëren en Leven Lang Ontwikkelen stimuleren

het aantal aanmeldingen bij WerkBedrijf toe laten nemen en

We investeren in het passend maken van bestaand werk: als

het aantal terugmeldingen van WerkBedrijf naar gemeenten

een vacature niet past bij een werkzoekende, gaan we via

vanwege ‘geen mogelijkheden naar een werktraject’ laten

jobcarving en extra scholing en begeleiding op zoek naar

afnemen. We gaan in gezamenlijkheid een programma

oplossingen, die passen bij het aanbod van werkzoekenden.

ontwikkelen om een werkwijze en afspraken met elkaar

Het adviseren van ondernemers over doorstroming van

vast te leggen.

bestaand personeel is belangrijk: het biedt perspectief aan

Wanneer werk nog niet direct haalbaar is, kijken we naar

bestaande werknemers en betekent dat er ander werk

- Versteviging van aanbodgerichte arbeidsbemiddeling van WerkBedrijf

vrijkomt. We stimuleren hierbij projecten voor Leven Lang Ontwikkelen, omdat bedrijven hierbij een grote rol hebben.

Arbeidsbemiddeling is mensontwikkeling. We willen daarom motivatie en houding van de werkzoekende. Voor de ont-

- Afstemming van werkgeversdienstverlening door partners

wikkeling van kennis en vaardigheden maken we gebruik van

De werkgeversdienstverlening vraagt afstemming over

o.a. praktijkleren, werk- en taalstages, ontwikkelbanen. Veel

bedrijfscontacten en -informatie tussen bedrijfsdienst-

werkzoekenden hebben immers behoefte aan een praktische

verleners van Werkbedrijf, UWV en accountmanagers van

manier van leren. Omdat we bij bijstandsgerechtigden vaak

gemeenten. Ook beleidsmatige afstemming over economische

problemen zien op meerdere leefgebieden, begrenzen we de

visies, agenda’s, actielijnen etc. is van belang. In het tweede

duur van de dienstverlening door WerkBedrijf niet langer op

halfjaar van 2023 werken UWV en WerkBedrijf aan een

twee jaar, maar houden we deze flexibel: we doen wat nodig

gezamenlijke werkgeversdienstverlening en werken zij toe

en passend is om te komen tot duurzame plaatsingen op werk.

naar één herkenbaar werkgeversservicepunt. Ook is in

In hoofdstuk IV gaan we nader in op de opdracht aan WerkBedrijf.

onze regio sinds een half jaar een Ketenoverleg Lang Leven

meer inzetten op de ontwikkeling van kennis, vaardigheden,

Ontwikkelen, waaraan WerkBedrijf, UWV, gemeentelijke

Dienstverlening aan ondernemers

accountmanagers/bedrijfscontactfunctionarissen, het

Ondernemers zijn onmisbaar om plaatsingen op werk,

Leerwerkloket en het ROC deelnemen. Signalen worden

werk- en taalstages, ontwikkelbanen en passend praktijk-

uitgewisseld en (sector-)opleidingsvragen gesignaleerd en

leren mogelijk te maken. Het Midden- en Klein Bedrijf (MKB,

gecombineerd, zodat uitvoerbare plannen kunnen worden

bedrijven met maximaal 250 werknemers) maakt 99% uit

gemaakt. De ambitie is om ontwikkelmogelijkheden te

van alle bedrijven en bepalen daarmee onze ‘afzetmarkt’.

creëren in de bestaande werkgevers- en werkzoekenden-

MKB-bedrijven kennen grote onderlinge verschillen in o.a.

dienstverlening om de kloof tussen vraag en aanbod te

omvang. We vinden het belangrijk om kleinere bedrijven

verkleinen. Het gaat om het behoud én creëren van werk.

mee te laten profiteren van opleidingsstructuren die we gezamenlijk opzetten, zodat we schaalvoordelen realiseren.

- Onderhouden en uitbreiden van ondernemersnetwerken

Ambitie 2. Versterken van de samenwerking tussen ondernemers, onderwijs en overheid

We kennen de ondernemersorganisaties en werken intensief met hen samen. We stimuleren en faciliteren bijv. sociaal

Economie en arbeidsmarktbeleid

ondernemers, om meer mogelijkheden te creëren voor

Er is steeds meer aandacht voor het ‘human capital’-vraag-

mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Het Inclusief

stuk in het economisch beleid. Om aantrekkelijk te zijn voor

Ondernemers Netwerk (ION) in Rijk van Nijmegen is hier een

bedrijven is de regionale arbeidsmarkt een doorslaggevende

mooi platform voor. Vanuit Werk en Inkomen en Economie

factor. Bedrijven hebben behoefte aan goed opgeleide arbeids-

organiseren we met WerkBedrijf, UWV en onderwijsinstellingen

krachten op alle niveaus om te blijven concurreren en groeien.

themabijeenkomsten en nemen we zelf deel aan ondernemers-

Hier ligt voor gemeenten een uitdaging: het gaat enerzijds

13

om het aantrekken en vasthouden van talent en anderzijds

MBO-instellingen medio 2025 een nazorgtaak voor een

om het verbeteren van de match tussen vraag en aanbod op

groep MBO-studenten die het onderwijs verlaten. Onderwijs-

de arbeidsmarkt. Naast het binden van talent is het belangrijk

instellingen zijn goed vertegenwoordigd in vele samenwerkings-

om te zorgen voor een inclusieve arbeidsmarkt. Bezien vanuit

verbanden, zoals de GMR, de RTA, het regionaal Ketenoverleg

de opdracht aan gemeenten om inwoners met een Participa-

Leven Lang Ontwikkelen en de Stuurgroep Jongeren naar

tiewet-uitkering aan werk te helpen, is er behoefte aan het

School of Werk.

aantrekken van daarbij passende, praktische werkgelegenheid voor kwetsbare groepen die afhankelijk zijn of dreigen

Vanuit onze visie en de maatschappelijke opgaven voor

te worden van een uitkering. Onder andere hier raken de

kwetsbare jongeren, ons economisch beleid en agenda, de

beleidsterreinen elkaar en versterken we de samenwerking.

samenwerkingsopdracht in combinatie met de re-integratieopdracht Participatiewet, versterken we de samenwerking tussen ondernemers, onderwijs en overheid en zetten we de

Als voorbeeld van de aansluiting van economisch beleid op

komende jaren in op:

arbeidsmarktbeleid noemen we de Economische Visie misch beleid is behoud en groei van de werkgelegenheid.

- netwerken tussen ondernemers, onderwijs en overheid: faciliteren en deelnemen

Daarbij gaat het om passende werkgelegenheid, die aansluit

Dit doen we op zowel bestuurlijk, strategisch als tactisch

bij de vraag- en aanbodontwikkeling op de arbeidsmarkt.

niveau. Op meerdere niveaus zien we de rol van gemeenten in

Binnen de economische visie is een actielijn ‘human capital’

de arbeidsmarktregio’s, waarvan Rijk van Nijmegen er één is.

opgenomen, waarin de arbeidsmarkt benaderd wordt vanuit

De (centrum)gemeente zorgt voor afstemming en samen-

de ‘kansen’-kant. In de actielijn worden middelen beschik-

werking tussen verschillende partijen op de arbeidsmarkt,

baar gesteld om arbeidstekorten aan te pakken en de

zoals werkgevers, onderwijsinstellingen, vakbonden, UWV,

kwalificaties van de beroepsbevolking te verbeteren. Om die

WerkBedrijf en andere gemeenten. Gemeenten faciliteren

reden worden projecten als Via-T en organisaties als het

netwerken: zij bieden ondersteuning en middelen (de

Chip Integration Technology Center ondersteund. Daarbij

centrumgemeente ontvangt rijksmiddelen voor de arbeids-

sluiten onderwijsaanbieders (Hogeschool Arnhem Nijmegen

marktregio, waarmee bijv. de RTA gefinancierd en onder-

en Radboud Universiteit), WerkBedrijf en UWV aan als

steund wordt).

deelnemende partijen.

Vanuit het beleidsveld Economie stimuleren en initiëren

2022-2025 van de gemeente Nijmegen. Doel van het econo-

gemeenten vernieuwende projecten of activiteiten op de arbeidsmarkt (zie kader: voorbeeld Economische visie Nijmegen).

Onderwijs en arbeidsmarktbeleid

Een ander voorbeeld van een netwerk in de triple helix in

Voor een goed functionerende arbeidsmarkt is het noodzake-

onze regio is The Economic Board7, waarin het bedrijfsleven,

lijk dat het onderwijsaanbod aansluit op behoeften van werk-

onderwijs-/kennisinstellingen en overheden innovaties

gevers en werkzoekenden. Onderwijsinstellingen zijn een

stimuleren in een aantal belangrijke sectoren (Energy, Health

belangrijk partner bij het geschikt maken van werkzoekenden

en High Tech). De Groene Metropool Regio richt met haar

voor de huidige vraag op de arbeidsmarkt. Ontwikkelingen

Human Capital Agenda en Human Capital Akkoord (zie

op de arbeidsmarkt en de behoeften van ondernemers

bijlage 5) op dezelfde sectoren. Tevens heeft zij de rol van

veranderen vaak sneller dan het huidige onderwijssysteem

lobbyist bij de Regio Deal8 en wil zij de regio Arnhem/

kan verwerken. Binnen het onderwijs zien we momenteel

Nijmegen profileren en landelijk op de kaart zetten.

veel initiatieven om de aansluiting van onderwijs op huidige vormen van onderwijs. De plannen worden uitgewerkt in

- verbeteren onderlinge samenwerking tussen beleidsvelden werk, economie en onderwijs

de Kwaliteitsagenda 2023-2025 voor het MBO. Binnen de

Door middel van samenwerking binnen de triple helix door

opleidingen komt er ook steeds meer aandacht voor de over-

ondernemers, onderwijs en overheid willen we problemen

stap naar de arbeidsmarkt en loopbaanbegeleiding. Zo krijgen

op de arbeidsmarkt oplossen. De krapte op de arbeidsmarkt

arbeidsmarktvraagstukken te verbeteren door o.a. nieuwe

7

The Economic Board is een samenwerkingsverband van CEO’s en topbestuurders van bedrijven, kennisinstellingen en overheden uit de regio Arnhem-Nijmegen. Zij werken aan een strategische koers voor Slimme Duurzaamheid, Arbeidsmarkt (Human Capital) en Artificial Intelligence (AI). The Economic Board wil de regio Arnhem-Nijmegen als ‘Lifeport’ profileren en zet kennis, middelen en netwerken in om ambities te helpen realiseren.

14

waarmee we te maken hebben, belemmert het functioneren

netwerk dat iedereen die dat nodig heeft tijdige toegang

van de economie als geheel, kan een negatieve impact op de

geeft tot passende een doorlopende ondersteuning, onge-

brede welvaart hebben en vertraagt de aanpak van grote

acht wet- en regelgeving en de inkomens-/uitkeringssituatie.

maatschappelijke opgaven. Samenwerking tussen partijen is

Op dit moment wordt met deze vorm van dienstverlening

dus van groot belang, met verantwoordelijkheid voor alle

geëxperimenteerd met de tijdelijke regeling crisisdienstver-

partijen. Vanuit Werk en Inkomen richten wij ons voornamelijk

lening, waaruit het Regionale Mobiliteitsteam (RMT) is ontstaan.

op de zogenoemde onderkant van de arbeidsmarkt: werkzoekenden met vaak een praktisch opleidingsniveau

Vanuit de maatschappelijke opgaven Participatiewet, het

en/of meer in algemene zin: mensen met een afstand tot de

oprichten van een RMT en de samenwerkingsopdracht zetten

arbeidsmarkt. En voor het aanpakken van de krapte op de

we in op het inrichten van een herkenbaar punt waar iedereen

arbeidsmarkt is iedereen nodig die zich op de arbeidsmarkt

-studenten, werkenden, werkzoekenden, werkgevers en

begeeft. Vandaar dat we een faciliterende rol voor onszelf

arbeidsorganisaties- met vragen over loopbaan, opleiding

zien om die verbreding naar alle partijen in een gezamenlijke

en personeelsvraagstukken terecht kan.

aanpak vorm te geven. In het Coalitieakkoord van (weliswaar inmiddels demissionair)

“voor het aanpakken van de krapte op de arbeidsmarkt is iedereen nodig die zich op de arbeidsmarkt begeeft”

Kabinet Rutte IV is overeengekomen dat een aantal grote hervormingen op de arbeidsmarkt wordt doorgevoerd, die de bestaanszekerheid van lage- en middeninkomens moeten versterken. De ambitie van het kabinet is om een arbeidsmarktinfrastructuur met een dusdanige dienstverlening in te richten waarin niemand verdwaalt en iedereen tijdig toegang

In onze regio hebben we meerdere samenwerkingsverbanden

krijgt tot passende ondersteuning. Het kabinet wil (tijdelijke)

die zich richten op de knelpunten op de arbeidsmarkt, zowel

werkwijzen die in de praktijk goed blijken te werken verder

op strategisch, tactisch als operationeel niveau. We geven

ontwikkelen (bijv. de huidige werkwijze in de RMT’s).

daarvan in bijlage 6 enkele voorbeelden (zonder overigens

De inzet is om:

uitputtend te willen zijn).

- uit te gaan van welke behoefte aan ondersteuning iemand

Ambitie 3. Organiseren van een toegankelijke arbeidsmarktdienstverlening in Rijk van Nijmegen

heeft, in plaats van tot welke doelgroep iemand behoort op basis van zijn inkomenssituatie: het ontschotten van de dienstverlening; - met private en publieke partijen te investeren in preventieve dienstverlening;

In onze arbeidsmarktregio zijn belangrijke stappen gezet om

- de dienstverlening herkenbaar en makkelijk vindbaar te maken.

de dienstverlening aan werkzoekenden die tot de doelgroep Participatiewet behoren, te verbeteren. Door de gemeentelijke

In de Kamerbrief van 11 oktober 20229 ‘Uitgangspunten voor

samenwerking in WerkBedrijf Rijk van Nijmegen is in ieder

de uitbreiding van de Arbeidsmarktinfrastructuur’, wordt meer

geval voor de doelgroep Participatiewet eenzelfde dienst-

duidelijkheid gegeven.

verlening en instrumentarium beschikbaar. Maar daarmee is niet gezegd dat dienstverlening voor alle werkzoekenden op

Eén loket in elke regio

eenzelfde manier geregeld is.

De ambitie is om in iedere arbeidsmarktregio in Nederland

Mensen weten niet altijd waar ze terecht kunnen met vragen

(in totaal 35) minimaal één (ook digitaal) loket in te richten

over een leven lang ontwikkelen, hun loopbaan, over werk of

met overal dezelfde naam (bijvoorbeeld ‘Werkcentrum’).

ondernemers bij personeelsvraagstukken. Er zijn meerdere

Bij dit regionaal loket kunnen werkenden, werkzoekenden

partijen in ons arbeidsmarktnetwerk bij wie zij aan kunnen

en werkgevers met al hun arbeidsmarkt gerelateerde vragen

kloppen. We willen met onze partners toewerken naar een

terecht. UWV en gemeenten faciliteren dit gezamenlijk.

Bij de Regio Deals zetten Rijk en regio zich samen in om belangrijke opgaven in Nederland aan te pakken om de kwaliteit van leven, wonen en werken van inwoners en ondernemers te vergroten, op plekken die een extra impuls goed kunnen gebruiken. Aan een Regio Deal is een subsidieregeling van het rijk verbonden. 9 Kamerbrief van ministers Van Gennip en Schouten d.d. 11 oktober 2022: Kamerbrief uitgangspunten voor de uitbreiding van de arbeidsmarktinfrastructuur | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl 8

15

Deelnemers in deze ‘loketten’ zijn sociale partners, gemeenten,

Eén integraal plan naar (ander) werk

UWV en onderwijsinstellingen. Daarnaast zijn in andere

We willen toewerken naar doorlopende dienstverlening op

gemeenten of in wijken dependances mogelijk voor mensen,

basis van één persoonlijk Werkplan. In dit plan wordt vast-

voor wie het regionale loket een te grote drempel is. Er wordt

gelegd welke activiteiten iemand gaat ondernemen om werk

uitgegaan van het ‘no wrong door’-principe en dat de vraag

te vinden en welke dienstverlening daarbij wordt ingezet.

van de mens of arbeidsorganisatie centraal staat; níet wet- en

Dat kan scholing, maar ook hulpverlening of zorg zijn.

regelgeving. Maar hoe dit punt er precies uit komt te zien, is

Het is de bedoeling dat er één gezamenlijke governance- en

nog onderwerp van gesprek. Wordt het een plek waar alle

ondersteuningsstructuur voor de arbeidsmarktinfrastructuur

partijen zichtbaar aanwezig zijn en waar naar wordt door-

ingericht wordt op regionaal en landelijk niveau, in de vorm

verwezen? Wordt het een plek waar ook gezamenlijk dienst-

van één landelijk beraad en in iedere arbeidsmarktregio één

verlening wordt uitgevoerd? Of wordt het een plek die (deels)

regionaal beraad. Een gezamenlijke structuur maakt het

de uitvoering van de huidige partijen overneemt?

voor de samenwerkende partijen makkelijker om hun dienst-

Hierbij zijn we ook afhankelijk van wat er op landelijk niveau

verlening en werkprocessen op elkaar af te stemmen en te

(door een nieuw kabinet) wordt besloten. Onder aanvoering

optimaliseren en kan bestuurlijke drukte voorkomen.

van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid werken diverse partijen aan de uitwerking van de hervorming

Regionale governance

van de arbeidsmarktdienstverlening. De uitkomsten hiervan

We zien in de kabinetsplannen mogelijkheden om onze

geven handvatten én wellicht ook kaders om in de regio op

huidige samenwerkingsverbanden (al dan niet gedeeltelijk)

verder te bouwen.

op te laten gaan in de nieuwe structuur en te komen tot een

Het is onduidelijk op welke termijn de resultaten bekend

regionaal Werkcentrum met één regionale governance.

worden en geïmplementeerd. We willen hier niet per se op

Omdat bij het RMT dezelfde partijen verantwoordelijkheid

wachten. De partijen in de RTA hebben, ondanks de val van

dragen als bij de Regionale Tafel Arbeidsmarkt (RTA), staan

het kabinet begin juli ’23, de wens uitgesproken om met elkaar

de samenwerkende partijen in de arbeidsmarktregio’s voor

verder te bouwen aan een goed werkende arbeidsmarkt in

de uitdaging om de infrastructuur te stroomlijnen -en waar

Rijk van Nijmegen.

nodig te regionaliseren- om te komen tot één regionaal

10

arbeidsmarktnetwerk. We werken verder aan een verbetering van de samenwerking in het RMT en de RTA. We zoeken de aansluiting en samenwerking met andere bestaande regionale aanpakken, zoals de aanpak Jongeren naar School of Werk, wettelijke taken en bestaande dienstverlening. We staan immers volledig achter het streven van de ontschotte, herkenbare en goed vindbare dienstverlening aan werkenden, werkzoekenden, studenten en werkgevers.

10

Aangezien het kabinet begin juli ’23 is gevallen is op het moment van schrijven onduidelijk wat dit betekent voor voortzetting van de plannen voor de nieuwe arbeidsmarktinfrastructuur. Er zal hoe dan ook vertraging ontstaan. Vooralsnog gaan we ervan uit dat de hervormingen er komen, al zal dat met vertraging zijn. Omdat we als gemeenten achter deze ontwikkeling staan, nemen we deze als ambitie onverminderd op in dit beleidskader.

16

IV

“Arbeidsbemiddeling is ook altijd mensontwikkeling”

Belangrijkste partner voor de re-integratietaak: WerkBedrijf Dienstverlening WerkBedrijf Gemeenten hebben de re-integratietaak van de Participatie-

nieuwe instroom in de SW mogelijk is, zien we de groep

wet sinds 2015 bij WerkBedrijf belegd. WerkBedrijf is onze

SW-medewerkers met een dienstverband bij WerkBedrijf

belangrijkste partner voor uitvoering van die taak, voor zowel

jaarlijks afnemen. De populatie vergrijst en heeft vaak te

bijstandsgerechtigden als niet-uitkeringsgerechtigden.

maken met meervoudige problematiek. Daarom zien we bij

WerkBedrijf is een arbeidsbemiddelingsorganisatie. Arbeids-

hen ook al lange tijd een hoog ziekteverzuim. Te eenzijdig

bemiddeling is ook altijd mensontwikkeling. In de onder-

sturen op ziekteverzuimreductie heeft de afgelopen jaren

steuning spreken wij met kandidaten dan ook over (het ont-

niet gewerkt. Via nieuwe arbodienstverlening die in 2022

wikkelen van) hun kennis, vaardigheden, motivatie en houding.

geïmplementeerd is en de aanvullende inzet van professionals

Deze ‘mensontwikkeling’ willen wij waar dat nodig is breder

van Stichting MEE en Bindkracht10, wordt gewerkt aan een

verbinden in de ontwikkeling van de kandidaat op andere

andere aanpak: een verhoogd welzijn, duurzame inzetbaar-

levensdomeinen.

heid, werkplezier en ontwikkeling van SW-medewerkers.

Daarnaast is WerkBedrijf uitvoerder van de arbeidsmatige

Een stabiele en veilige werkomgeving, waar het plezierig

dagbesteding (een WMO-voorziening), die mensen met een

werken is, moet voorop staan. Eind 2022 waren ruim 1.300

arbeidsbeperking of anderszins een afstand tot de arbeids-

SW-medewerkers regionaal werkzaam op een veelal externe

markt mogelijkheden biedt tot dagbesteding in een aangepaste

werkplek via WerkBedrijf.

werkomgeving met begeleiding en waar een zekere mate van productiviteit wordt gevraagd.

De dienstverlening van WerkBedrijf is gericht op: - het voorkomen van instroom in een uitkering, en

Ook de uitvoering van de Sociale Werkvoorziening is een

- het minimaliseren van uitkeringsafhankelijkheid, en

belangrijke taak van WerkBedrijf. Aangezien sinds 2015 geen

- het beëindigen van uitkeringsafhankelijkheid.

17

Bij elk taakgebied worden verschillende instrumenten of voorzieningen ingezet. In onderstaand schema is dit in beeld gebracht.

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de participatie en

Verandering in kandidaten en dus in dienstverlening

activering van kandidaten (niet-loonvormende activiteiten,

De dienstverlening van WerkBedrijf is de afgelopen jaren

de groene kolom). WerkBedrijf is primair verantwoordelijk

veranderd. Het aantal kandidaten met een arbeidsbeperking

voor het ontwikkelen, bemiddelen en begeleiden van

en een structurele ondersteuningsbehoefte neemt toe.

kandidaten naar werk (loonvormende activiteiten in de drie

Kandidaten die tot 2015 onder de Sociale Werkvoorziening

middelste kolommen). Doelen daarbij zijn het voorkomen

en Wajong vielen, zijn nu immers aangewezen op de Partici-

van instroom in de uitkering, het beëindigen van publieke

patiewet. Voor hen is in steeds grotere mate langjarige

afhankelijkheid en het minimaliseren van publieke afhankelijk-

begeleiding nodig (loonkostensubsidies en jobcoaching).

heid. Bij de operationele inspanning wordt gebruik gemaakt

Inmiddels bestaat ruim één derde deel van alle kandidaten

van verschillende instrumenten, die we regionaal hebben

in dienstverlening bij WerkBedrijf uit kandidaten die lang-

vastgelegd in een re-integratieverordening Participatiewet.

jarige begeleiding nodig hebben. Daarnaast leidt de huidige arbeidsmarkt ertoe dat de kandidaten die relatief gemakkelijk

Het aantal kandidaten in de eerste kolom van het schema

te bemiddelen zijn, inmiddels grotendeels aan het werk zijn.

(voorkomen van uitkeringsafhankelijkheid) is afgenomen, omdat de instroom in de bijstand afgenomen is; het aantal

Gemeenten in Rijk van Nijmegen hebben in 2023 ruim 9.000

kandidaten in de derde kolom (minimaliseren van publieke

huishoudens in een bijstandsuitkering. Tijdens de Covid-

afhankelijkheid) is juist gegroeid. Ook door een toename van

pandemie bereikte dit aantal een piek van 9.400 huishoudens.

plaatsingen op Beschut Werk-nieuw via de CAO Aan de slag

Na een aanvankelijke daling zien we nu het aantal mensen met

in 2023 en 2024 is een verdere toename van de inzet van

een PW-uitkering weer licht stijgen. We constateren verder

WerkBedrijf in de derde kolom te verwachten. De groeiende

dat het aantal 55+’ers en langdurige bijstandsafhankelijkheid

capaciteit die voor kolom 3 noodzakelijk is, kan niet worden

toeneemt, naar resp. 34% en 53%. Voor een verdere duiding

ingezet in kolom 1 of 2. En andersom geldt dit natuurlijk ook.

verwijzen we naar bijlage 2.

WerkBedrijf rapporteert over relevante activiteiten en resultaten die binnen de taakgebieden plaatsvinden.

18

De komende jaren zetten wij in op de volgende wijzigingen in de dienstverlening van WerkBedrijf (en gemeenten):

9. Gemeenten en WerkBedrijf zetten intensiever in op het onbenut arbeidspotentieel (voor zover dat bij ons bekend en bereikbaar is), zoals de bijstandsgerechtigden die nu

1. Vanwege de huidige populatie werkzoekenden willen wij

nog niet aangemeld zijn bij WerkBedrijf, niet-uitkerings-

het dienstverleningsconcept verschuiven van vooral vraag-

gerechtigden en parttime werkenden die mogelijk meer

gericht naar meer aanbodgericht, in een passende balans

uren kunnen werken. We brengen hen in beeld en investeren

met wat nodig is en wat werkt voor de individuele kandidaat.

in om-, bij- en nascholing.

Arbeidsbemiddeling is onder de huidige omstandigheden vooral mensontwikkeling. 2. We willen een intensiever contact en brede aandacht,

10. We willen dat de dienstverlening van WerkBedrijf meebeweegt met de fluctuerende economische conjunctuur en arbeidsmarkt. Wanneer de werkloosheid weer toe-

meer maatwerk leveren en langduriger begeleiding van

neemt en daarmee de instroom in de bijstand, willen we

werkzoekenden die dat nodig hebben.

deze groep snel bemiddelen naar werk om langdurige

3. Gemeenten en WerkBedrijf behouden onverminderd aandacht voor de zogenoemde focusgroepen: mensen van

werkloosheid te voorkomen. 11. WerkBedrijf neemt deel aan of initieert waar nodig

55 jaar en ouder, statushouders en inburgeraars, jongeren

projecten met partners zoals UWV, onderwijsaanbieders,

tot 27 jaar, mensen met een arbeidsbeperking en mensen

de Regionale Tafel Arbeidsmarkt en de Groene Metropool

die nieuw instromen in de bijstand.

Regio.

4. We voeren een brede intake uit voor de bijstandsgerechtigde

12. In samenspraak met WerkBedrijf en UWV willen we een

die dat nodig heeft: we kijken naar de persoonlijke interesse

regionaal ‘Platform’ Economie starten. Mogelijk kan dit

van de kandidaat en brengen alle leefgebieden in beeld:

ondergebracht worden bij de Platformfunctie van de

gezondheid, financiële situatie, sociale omstandigheden,

Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Rijk van Nijmegen.

opleiding, etc.

Hier kunnen zowel beleidsmatige als operationele thema’s

“Gemeenten en WerkBedrijf behouden onverminderd aandacht voor de zogenoemde focusgroepen” 5. Aan de hand van dat volledig beeld kunnen gemeenten en

op het snijvlak van economie en arbeidsmarkt door de gemeenschappelijke werkgeversdienstverlening van WerkBedrijf en UWV enerzijds en de teams Economie van gemeenten anderzijds worden opgepakt. 13. We stimuleren bij onze eigen HR-afdelingen de samenwerking met WerkBedrijf om vacatures beschikbaar te stellen en passend te maken voor onze eigen werkzoekenden.

WerkBedrijf vervolgens in de breedte waar nodig de juiste ondersteuning inzetten en toewerken naar participatie en

Kritieke Prestatie Indicatoren

werk voor wie dat mogelijk is. Een zorgvuldige overdracht

De kern van de dienstverlening van WerkBedrijf bestaat zoals

met de relevante informatie aan WerkBedrijf is een belangrijk

geschetst uit de ontwikkeling, bemiddeling en begeleiding van

onderdeel hierbij.

kandidaten op weg naar werk. In elke fase van dienstverlening

6. We verwachten van WerkBedrijf meer inzet op praktijkleren,

worden stappen gezet die van waarde zijn, die inzet van

opleidingen, werk- en taalstages, ontwikkelbanen etc.,

personeel en instrumenten vragen en die voortgang brengen.

omdat veel werkzoekenden behoefte hebben aan een

Aan de hand van Kritieke Prestatie Indicatoren (KPI’s) en

praktische manier van leren.

Kritische Succes Factoren (KSF’s) kunnen we de prestaties en

7. Omdat we zien dat inwoners zonder werk vaak problemen

successen in de verschillende fases van dienstverlening van

hebben op meerdere leefgebieden, begrenzen we de duur

WerkBedrijf monitoren.

van dienstverlening door WerkBedrijf niet langer op twee

In elke rapportage van de MGR, drie maal per jaar11, wordt

jaar, maar houden we deze flexibel: we doen wat nodig en

gerapporteerd over o.a. de prestatie-indicatoren. Aan de KPI’s

passend is om te komen tot een duurzame plaatsing op werk.

is ook een doelstelling verbonden, die jaarlijks wordt vast-

8. Daarvoor is nodig dat wij met WerkBedrijf de lokale samen-

gesteld en vastgelegd in de begroting van de MGR. In de dienst-

11

werking met afdelingen Inkomen, Zorg, Schuldhulp,

verleningsovereenkomst kunnen aanvullende KPI’s worden

participatiecoaches, buurt- en wijkteams etc. intensiveren.

vastgelegd.

De MGR rapporteert drie maal per jaar aan gemeenten: in een Factsheet na het eerste kwartaal, de halfjaarrapportage en de jaarrekening.

19

Op dit moment rapporteert WerkBedrijf drie maal per jaar over de volgende KPI’s, conform het Informatieprotocol van de MGR: • Het aantal kandidaten dat volledig uit de uitkering is uitgestroomd naar werk (op basis van de bijstandscijfers van gemeenten) • Het aantal plaatsingen op betaald werk (parttime en fulltime),

• Het aantal plaatsingen op werk met behoud van uitkering (ontwikkeltraject, leerwerkplek, Op weg naar werk) • Het aantal kandidaten dat is uitgestroomd naar regulier onderwijs met financiering DUO (m.n. jongeren) • Duur van de dienstverlening (o.a. indicatie van intensiteit van de begeleiding) • Het aantal unieke relaties met ondernemers

met daarbij een onderscheid naar benoemde focusgroepen • Resultaten Sociale Werkvoorziening:

We willen een uitbreiding op de KPI’s en KSF’s, omdat deze

- verdeling van de werkvormen

geen volledig beeld geven van de inzet en dienstverlening.

- ziekteverzuim

De dienstverlening is veranderd; er is meer en langduriger

- toegevoegde waarde in € per fte

investering nodig in kandidaten. Daarom is het minder belangrijk om uitsluitend te kijken naar resultaten in termen

Kritieke Succes Factoren

van ‘harde’ uitstroomcijfers. De gerichtheid op de ontwikkeling

Om de resultaten in de KPI’s te kunnen behalen is een aantal

van kandidaten en langduriger begeleiding vragen om andere

succesfactoren noodzakelijk, omdat ze ondersteunend zijn

indicatoren. Tegelijkertijd willen we een goede balans houden

aan het behalen van die prestaties. Deze worden beschreven

tussen extra informatie en administratieve lasten.

aan de hand van Kritieke Succes Factoren (KSF’s). Ook hierover wordt periodiek gerapporteerd. Er zijn echter geen

We overwegen de volgende toevoegingen aan indicatoren

doelstellingen aan verbonden.

(zowel KPI’s als KSF’s):

Op dit moment rapporteert WerkBedrijf over de volgende KSF’s:

• Duurzaamheid van de uitstroom (> ½ jaar, i.s.m. gemeenten)

• De tevredenheid van kandidaten, SW-medewerkers en

• Ontwikkeling van kandidaten (bijv. weergave ontwikkeling

ondernemers over (de dienstverlening van) WerkBedrijf • Het aantal kandidaten in een actief arbeidsbemiddelingsproces

20

in 3 fases, gemiddelde begeleidingsduur van kandidaten vóór hun (eerste) plaatsing op betaald werk) • Aantal ingezette scholingstrajecten

• Gemiddelde begeleidingsduur van een kandidaat tot aan plaatsing betaald werk • Kandidaten op een arbeidsplek geplaatst met begeleiding (zowel met als zonder loonkostensubsidie) • Aantal ingezette instrumenten tot aan plaatsing op betaald werk

“In afstemming met WerkBedrijf bepalen we definitief welke indicatoren mogelijk en realistisch zijn”

• Aantal aanmeldingen van nieuwe kandidaten door gemeenten • Aantal terugmeldingen door WerkBedrijf met als reden:

Dienstverleningsovereenkomst

‘niet werkfit’

Gemeenten formuleren de gewenste dienstverlening en

• Jaarlijkse werkgevers- en kandidaatstevredenheidsmetingen;

overige taken van WerkBedrijf (het ‘wat’). WerkBedrijf bepaalt

tevens SW-medewerkerstevredenheid

op welke manier zij deze uitvoert binnen de eigen bedrijfsvoering (het ‘hoe’).

In afstemming met WerkBedrijf bepalen we definitief welke

De gemeenschappelijke opdracht aan WerkBedrijf vanuit

nieuwe KPI’s en KSF’s mogelijk en realistisch zijn. We kijken

gemeenten (dienstverlening, gewenste informatie via

hierbij naar het onderscheid tussen managementinformatie

informatieprotocol, samenwerkingsaspecten) die voort-

(bijv. aantal aan- en terugmeldingen) en informatie waarmee

komt uit dit beleidskader, leggen we gezamenlijk vast in

de raad op hoofdlijnen kan sturen (bijv. uitstroominformatie,

een Dienstverleningsovereenkomst (DVO). Ook legt iedere

tevredenheids-onderzoeken). We nemen de nieuwe KPI’s en

gemeente keuzes voor lokale dienstverlening vast in de DVO.

KSF’s op in het nieuwe Informatieprotocol van de MGR en

De overeenkomst is niet eenzijdig: gemeenten en WerkBedrijf

leggen dit in het eerste kwartaal van 2024 voor aan colleges

conformeren zich beiden aan de opdracht en zetten zich

en gemeenteraden.

gezamenlijk in om de doelen te bereiken. We nemen de nieuwe beleidsvoornemens die betrekking

Lokale dienstverlening bij gemeenten

hebben op WerkBedrijf op in de DVO, zoals de accentver-

Gemeenten maken gebruik van de reguliere dienstverlening

schuiving in de dienstverlening, geen maximale duur aan

van WerkBedrijf. Deze financieren we uit een rijksbudget

dienstverlening, de KPI’s/KSF’s, focusgroepen, financiering,

Participatie, rijksmiddelen voor loonkostensubsidies en een

geïntensiveerde samenwerking, etc. Ook willen we een DVO

budget voor beschut werk. Een deel van de Participatie-

voor minimaal twee jaar afsluiten. Dit geeft stabiliteit aan de

middelen is beschikbaar voor lokale dienstverlening, dat wil

koers van WerkBedrijf. Tegelijkertijd vragen we flexibiliteit in

zeggen specifieke dienstverlening door WerkBedrijf voor een

de uitvoeringspraktijk: als de conjunctuur verandert en de

gemeente, naar eigen keuze. Voorbeelden daarvan zijn de

werkloosheid stijgt, willen we de uitvoering ook daarop richten.

periodieke en vaste beschikbaarheid van consulenten op

In het eerste kwartaal van 2024, na besluitvorming over dit

locatie van de gemeentehuizen, in wijk- of buurteams, de

beleidskader in december 2023, leggen we de nieuwe DVO

screening van bepaalde groepen in de bijstand, groepsgewijze

voor aan colleges (besluitvorming) en gemeenteraden

trainingen en workshops, evenementen met lokale onder-

(zienswijzen) in de regio.

nemers, etc. WerkBedrijf biedt deze dienstverlening aan in een ‘Keuzekaart’ voor gemeenten, als bijlage van de DVO. We willen vanwege de gewenste aansluiting tussen de niet-loonvormende keten (uitgevoerd door m.n. gemeenten) op de loonvormende keten (uitgevoerd door WerkBedrijf), ook de inzet van participatie(coaches), activering en andere lokale projecten als voorbereiding op re-integratie door WerkBedrijf via de lokale keuzes mogelijk maken. We vragen WerkBedrijf dan ook deze dienstverlening op te nemen in de Keuzekaart voor lokale dienstverlening vanaf 2025, zo mogelijk vanaf 2024. Deze wens hangt samen met de nieuwe financieringssystematiek die vanaf 2025 geldt; zie hiervoor hoofdstuk V.

21

V nemende gemeenten nieuwe afspraken maken over het budget voor WerkBedrijf. Landelijk is gezocht naar een objectieve manier om het aandeel ‘Participatiebudget’ te kunnen herleiden in het Gemeentefonds.

Rekentool Berenschot Daarom heeft Bureau Berenschot in opdracht van het rijk een rekentool ontwikkeld. We zijn voorstander van toepassing van het Berenschotmodel vanaf 2025 voor de bepaling van zowel het totale budget voor WerkBedrijf als voor de onderlinge gemeentelijke budgetten. Het model is transparant, objectief en toekomstbestendig, omdat het meebeweegt met de opgaven van het rijk en in lijn is met het budget dat gemeenten daadwerkelijk ontvangen van het rijk. Ook biedt het model voor WerkBedrijf een goede basis om langjarig een wendbare en flexibele organisatie in te richten. Het model hanteert op gemeenteniveau de nieuwe maatstaven die de rijksoverheid gebruikt in het cluster Participatie, waarvan het Participatiebudget deel uitmaakt:

Financieel kader Financiering WerkBedrijf tot en met 2024

1. aantal bijstandsontvangers 2. aantal gezinnen met laag inkomen 3. aantal mensen in het doelgroepenregister 4. aantal loonkostensubsidies

Jarenlang, tot 2023, stelde het rijk aan gemeenten een ge-

De aantallen waar de Rijksoverheid mee rekent, worden bij

oormerkt Participatiebudget beschikbaar, bedoeld voor

iedere circulaire (jaarlijks in mei en september) geactualiseerd.

uitvoering van re-integratietaken. Conform de juridische

In het Berenschotmodel zijn (op basis van onderzoek) de

regeling van de Modulaire Gemeenschappelijke Regeling (MGR)

uitvoeringskosten toegevoegd. Hiermee kan bepaald worden

waar WerkBedrijf een module van is, leggen gemeenten dit

welk deel van het budget bij WerkBedrijf terecht moet

gehele Participatiebudget jaarlijks in bij WerkBedrijf.

komen voor uitvoering van de re-integratietaak van de

Gemeenten hebben medio 2023 bestuurlijke overeenstemming

Participatiewet.

bereikt over voortzetting van de huidige financieringssystematiek van WerkBedrijf tot en met 2024. Dat betekent

Consequenties nieuwe budgettering

dat gemeenten het laatst bekende Participatiebudget

Het nieuwe model leidt in totaliteit niet tot grote verschillen

(conform de septembercirculaire 2022) voor de jaren 2023

in het budget voor WerkBedrijf. Onderling ligt dit anders: de

en 2024 aanhouden als bijdrage aan WerkBedrijf, zij het

kleinere gemeenten ontvangen een hoger Participatiebudget

geïndexeerd. Zo zijn de begrotingen van de MGR en van

op basis van de nieuwe maatstaven ten opzichte van de oude

gemeenten meerjarig eveneens opgesteld.

systematiek; de gemeente Nijmegen ontvangt een lager

Financiering WerkBedrijf vanaf 2025

budget. Dit leidt bij alle gemeenten behalve bij Nijmegen tot begrotingstekorten, omdat de gemeentelijke meerjaren-

Nieuwe verdeelsystematiek Gemeentefonds

begrotingen nog zijn opgesteld op basis van de oude systema-

Vanaf 2023 is de verdeelsystematiek van het Gemeentefonds

tiek. Voor de gemeente Nijmegen is het effect tegengesteld:

gewijzigd. Het rijk werkt o.a. met andere maatstaven voor de

Nijmegen ontvangt een lager budget, legt dus ook een lager

bepaling van de budgetten. Het Participatiebudget is sinds-

budget in bij WerkBedrijf, maar heeft hoger begroot en heeft in

dien niet meer als zodanig te onderscheiden in de uitkering

die zin geen begrotingsprobleem. Vanwege de uitdrukkelijke

van het Gemeentefonds. Daarom moeten de MGR en de deel-

wens en het grote belang van het behoud van de regionale

22

dienstverlening op een vergelijkbaar niveau, is de gemeente

In bijlage 7 zijn de gevolgen van de nieuwe verdeelsystema-

Nijmegen bereid de nadeel-gemeenten in de jaren 2025 en 2026

tiek Participatiebudget voor 2025 en 2026 (met toepassing

tegemoet te komen met een financiële compensatieregeling.

Berenschottool) ten opzichte van de begroting van de MGR

We beschouwen de jaren 2023 en 2024 als overgangsjaren

in beeld gebracht. Tevens is een voorstel voor verdeling van

door de oude financieringssystematiek toe te blijven passen.

de compensatie van Nijmegen over de gemeenten in een

We nemen zo de tijd om te komen tot goede en bestendige,

aparte kolom opgenomen (gebaseerd op de omvang van het

lange termijn-afspraken om de gemeentelijke begrotingen

lokale tekort afgezet tegen het MGR-begrotingsverschil).

vanaf 2025 op orde te krijgen, de dienstverlening te kunnen waarborgen en WerkBedrijf stabiliteit en zekerheid te bieden.

3. Taakstellende bezuiniging van 5% op Participatiebudget WerkBedrijf vanaf 2025

Aanvullende voorwaarden bij nieuwe budgetafspraken conform Berenschotrekentool

Vanaf het jaar 2025, wanneer we de nieuwe verdeelsystematiek

1. Binnen de lokale afspraken met WerkBedrijf wordt de

bezuiniging op van 5% van het Participatiebudget. De omvang

toepassen, leggen we WerkBedrijf een regionale taakstellende

mogelijkheid opgenomen om participatiecoaching en

van de bezuiniging stellen we vast op € 1,2 mln. Dat geeft

-activiteiten/activering anderszins te financieren

duidelijkheid voor de begrotingen van alle partijen.

Hiermee versterken we de aansluiting van de niet-loonvormende

De bezuiniging is daarmee ook onafhankelijk van de ont-

keten (gemeenten) op de loonvormende keten (WerkBedrijf).

wikkeling van de rijksbudgetten.

Kandidaten die bij gemeenten in begeleiding zijn, komen

We constateren echter dat WerkBedrijf vanaf 2025 óók te

sneller in beeld bij WerkBedrijf. Dat levert mogelijk meer toe-

maken krijgt met een verlaging van de rijksvergoeding voor

leiding naar werk op. Gemeenten kunnen de participatietaak

beschut werk. De impact van beide maatregelen tegelijkertijd

verschillend organiseren en stemmen dit nader af met

zou groot zijn voor de bedrijfsvoering van WerkBedrijf:

WerkBedrijf. Mogelijk is deze keuze al uitvoerbaar vanaf

de dienstverlening aan kwetsbare en minder kwetsbare

2024. Het regionale budget voor lokale afspraken houden we

kandidaten komt onder druk te staan. Dit heeft maatschap-

regionaal relatief op dezelfde omvang als in de voorgaande

pelijke impact en heeft gevolgen voor de potentiële uitkerings-

jaren. Mogelijk zal in de lokale dienstverlening ook de

last van gemeenten. Om die reden brengen we in 2025 en

bezuiniging van 5% (zie punt 3) verwerkt worden.

2026 de bezuiniging in mindering op de verlaging van het rijksbudget voor beschut werk.

N.B. De huidige lokale dienstverlening bij gemeenten (als onderdeel van de afspraken in de DVO) is gebaseerd op 25% van het klassieke Participatiebudget. Bij de toekomstige lokale dienstverlening gaat het eveneens om een percentage van het vernieuwde Participatiebudget; dat is het budget exclusief de middelen voor beschut werk nieuw/begeleiding nieuw. In de nieuwe systematiek komt dit neer op plm. 15% van het Participatiebudget. Daarmee geven we aan dat we de (relatieve) financiële omvang van de lokale afspraken gelijk houden, zodat de bedrijfsvoering en flexibiliteit van

“We kiezen de landelijke rekentool voor de bepaling van het Participatiebudget, omdat deze objectief is en meebeweegt met de opgaven van het rijk”

WerkBedrijf niet beperkt worden. 4. Aanvullende inkomsten door WerkBedrijf 2. Gemeente Nijmegen compenseert de overige gemeenten gedeeltelijk in 2025 en 2026

Gemeenten zien zich de komende jaren geconfronteerd met bezuinigingen vanwege begrotingstekorten. We willen dat

De gemeente Nijmegen is bereid om in 2025 een bedrag van

WerkBedrijf op zoek gaat naar aanvullende middelen en

€ 500.000 extra in te leggen als ‘ingroeipad’, ter compensatie

alternatieve financieringsstromen verkent met bijvoorbeeld

van de nadeel-gemeenten. Voor 2026 is een bedrag van

UWV en andere partijen in de arbeidsmarktregio. Hierbij is het

€ 250.000 afgesproken. Gemeente Nijmegen laat de overige

belangrijk dat we de juridische regeling van de MGR in aan-

gemeenten vrij in de wijze waarop zij dit budget onderling

merking nemen. Die geeft beperkingen op bijv. commerciële

willen verdelen.

activiteiten.

23

Bijlagen 1. Arbeidsmarktprognose Rijk van Nijmegen, 2023-2024 (1 juni 2023) door UWV 2. Ontwikkeling bijstandsuitkeringen Participatiewet en Ioaw, Rijk van Nijmegen 3. Toelichting op nieuwe opdrachten aan gemeenten en komende wetswijzigingen 4. Toelichting op de Focusgroepen 5. Schematische weergave van Human Capital Akkoord van de Groene Metropool Regio 6. Voorbeelden van samenwerking in Rijk van Nijmegen en Arnhem/Nijmegen 7. Tabel nieuwe verdeelsystematiek Participatiebudget met toepassing Berenschottool en compensatieregeling gemeente Nijmegen, 2025 en 2026

24

Bijlage 1 Arbeidsmarktprognose Rijk van Nijmegen, 2023-2024 (1 juni 2023)

25

Bron: https://www.werk.nl/imagesdxa/rijk_van_nijmegen_regionale_arbeidsmarktprognose_2023_2024_tcm95-450508.pdf

26

Bijlage 2 Ontwikkeling bijstandsuitkeringen Participatiewet en Ioaw Rijk van Nijmegen

Naam gemeente Gemeente Berg en Dal Gemeente Beuningen Gemeente Druten Gemeente Heumen Gemeente Mook en Middelaar Gemeente Nijmegen Gemeente Wijchen

Totaal

PW-bestand gemiddelde jonger dan Peildata (incl. IOAW) leeftijd 27 jaar 31-12-19 701 45 83 31-12-22 703 46 84 31-12-19 464 44 55 31-12-22 469 44 60 31-12-19 255 50 14 31-12-22 262 46 33 31-12-19 216 43 34 31-12-22 226 43 30 31-12-19 66 48 8 31-12-22 64 45 17 31-12-19 7044 46 769 31-12-22 6616 46 682 31-12-19 707 52 44 31-12-22 678 46 89 31-12-19 31-12-22

9453 9018

47 45

27 tot 55 jaar 404 366 281 281 130 133 128 136 26 22 4034 3650 356 363

55 jaar en ouder 214 253 128 128 111 96 54 60 32 25 2241 2284 307 226

5359 4951

3087 3072

1007 995

korter dan tussen 1 en tussen 3 en langer dan geboorteland 1 jaar PW 3 jaar PW 5 jaar PW 5 jaar PW Nederland 169 175 131 226 466 128 135 122 318 459 113 104 80 167 269 91 110 61 207 251 50 69 43 93 172 45 65 50 102 167 51 50 43 72 128 48 55 29 94 128 15 21 9 21 61 15 17 11 21 57 980 1420 1238 3417 4156 790 1177 912 3742 3771 124 170 112 301 481 131 131 104 312 441 1502 1248

2009 1690

1656 1289

4297 4796

5733 5274

Toelichting De gemeenten hebben begin 2023 ruim 9.000 huishoudens in

We zien een sterke correlatie tussen een hoge leeftijd en een

een bijstandsuitkering. Tijdens de Covid-pandemie bereikte

lange duur van uitkeringsafhankelijkheid. Tot slot zien we

dit een piek van 9.400 huishoudens. Na een aanvankelijke

ook dat meer dan 40% van de bijstandsgerechtigden in onze

daling zien we nu het aantal mensen met een PW-uitkering